ប្រទេសឡាវ ៖ ភ្ញៀវទេសចរបរទេសទៅកម្សាន្តនៅប្រទេសឡាវ ពួកគេនឹងបានបរិភោគបាយដំណើបដែលពលរដ្ឋឡាវយកមកធ្វើជាអាហារជាច្រើនមុខ ។ គេចាត់ទុកថា បាយដំណើប គឺជាអាហារប្រចាំជាតិរបស់ឡាវ ហើយពលរដ្ឋឡាវបានបរិភោគវារហូតមក ។ ហេតុអ្វីបានជាពលរដ្ឋឡាវនិយមបរិភោគបាយដំណើបនៅទូទាំងប្រទេសបែបនេះ ? ចម្លើយ គឺបាយដំណើបជាអាហារដែលជីដូនជីតារបស់ពលរដ្ឋឡាវបរិភោគតាំងពីសម័យមុនរហូតដល់បច្ចុប្បន្ន ហើយវាដូចគ្នានឹងនំប៉័ង Baguette របស់ជនជាតិបារាំង និងស៊ូស៊ិរបស់ជនជាតិជប៉ុនដែរ ។ ហេតុនេះ ធ្វើឱ្យបាយដំណើបបានចាក់ឫសគល់ជ្រៅក្នុងមរតកការធ្វើម្ហូបអាហាររបស់ពលរដ្ឋឡាវ និងមិនអាចបំបែកចេញពីគ្នាបាន ។

គេបានដាំដុះស្រូវដំណើបនៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍អស់រយៈពេលយ៉ាងតិច៤ពាន់ឆ្នាំ ហើយអ្នកប្រវតិ្តសាស្ត្របានជជែកវែកញែកថា អ្នកស្រែចម្ការនៅសម័យបុរាណបានដាំស្រូវដំណើបព្រោះយល់ឃើញថា វាសមស្របនឹងអាកាសធាតុក្នុងតំបន់នេះ ឬដោយសារគេចូលចិត្តរសជាតិរបស់វា ។ ក្រោយមក គេក៏បានរកឃើញចម្លើយច្បាស់លាស់នៅសតវត្សរ៍ទី១៨ នៅពេលស្រូវដំណើបបានជំនួសពូជស្រូវស្ទើរទាំងអស់ ។ ទោះយ៉ាងណា បាយដំណើបនៅតែជាអាហារចម្បងនៅប្រទេសឡាវ រួមទាំងប្រទេសផ្សេងទៀតដូចជា ចិន មីយ៉ាន់ម៉ា ថៃ កម្ពុជា និងវៀតណាម ។ ចំណែកបរិមាណការបរិភោគបាយដំណើបសម្រាប់មនុស្សម្នាក់នៅឡាវមានចំនួនខ្ពស់បំផុតលើពិភពលោក គឺស្មើនឹង៣៤៥% ក្នុង១ឆ្នាំ ។

បច្ចុប្បន្ន បើទោះជាទំនៀមទម្លាប់ការរស់នៅទីក្រុង, ការផ្លាស់ប្តូរទីលំនៅ និងកត្តាផ្សេងៗបានផ្លាស់ប្តូរក្តី ប៉ុន្តែការបរិភោគបាយដំណើបនៅប្រទេសឡាវ នៅតែជាទម្លាប់មួយដែលពលរដ្ឋឡាវយកមកបញ្ជាក់អត្តសញ្ញាណរបស់ខ្លួន ។ ជាក់ស្តែង កាលពីឆ្នាំ១៩៩០ ក្រុមតន្ត្រីឡាវទទួលបានការពេញនិយមនៅអាមេរិក ហើយពួកគេហៅខ្លួនឯងថា «បាយដំណើប» ។

ពលរដ្ឋឡាវនិយមបរិភោគបាយដំណើបជាមួយម្ហូបឈ្មោះ «ចែវ» ហើយដោយសារគុណសម្បត្តិរបស់ជាតិម្សៅខ្ពស់ក្នុងអង្ករដំណើប គឺវាត្រូវចំណាយពេលរំលាយអាហារយូរជាងការបរិភោគអង្ករខ្សាយ ដូច្នេះ វាជួយឱ្យអ្នកបរិភោគឆ្អែតបានយូរ ។ ហេតុនេះ បាយដំណើបបានក្លាយជាអាហារដ៏ពេញនិយមមួយសម្រាប់អ្នកស្រែចម្ការ ដែលពួកគេត្រូវធ្វើការជាច្រើនម៉ោង និងមានពេលសម្រាកតិច ។ លើសពីនេះ ពលរដ្ឋឡាវក៏និយមយកបាយដំណើបមករាប់បាត្រព្រះសង្ឃផងដែរ ព្រោះនឹងជួយឱ្យព្រះសង្ឃឆ្អែតបានយូរ ព្រោះជាទូទៅ ព្រះសង្ឃនឹងមិនឆាន់អាហារក្រោយថ្ងៃត្រង់ទេ ។

ក្រៅពីនេះ ការរស់នៅ វប្បធម៌ និងជំនឿផ្សេងៗរបស់ពលរដ្ឋឡាវដែលភាគច្រើនគោរពសាសនាព្រះពុទ្ធ គឺពាក់ព័ន្ធនឹងការបរិភោគបាយដំណើប ហើយមិនអាចបំបែកចេញពីគ្នាទេ មិនថាក្នុងពិធីសំខាន់ពាក់ព័ន្ធនឹងការដាំដុះ, ការសុំឱ្យភ្លៀងធ្លាក់តាមរដូវកាល និងការប្រមូលផលដំណាំផ្សេងៗ ពលរដ្ឋឡាវតែងធ្វើម្ហូបមានបាយដំណើប ជាពិសេស «នំអន្សម» ដែលធ្វើពីអង្ករដំណើប, ដូង, ចេក និងសណ្តែកខៀវ ។ ចំណែកពិធីធ្វើបាយសីដ៏ពេញនិយមរបស់ឡាវ គេបានយកគ្រាប់អង្ករដំណើបឆៅបាចទៅលើអាកាស ក្រោយបញ្ចប់ពិធីសូត្រមន្ត ។ លើសពីនេះ នៅពេលអ្នកណាម្នាក់ជិតស្លា.ប់ ចាស់បុរាណក្នុងភូមិបានយកអង្ករដំណើបមកដុសលើខ្លួនប្រាណអ្នកនោះ បន្ទាប់មក គេបោះវាចោលដើម្បីបណ្តេញពួកព្រាយបិសាច ៕ ប្រភព ៖ AEC connect

វៀតណាម៖ តម្លៃអង្ករនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាមបានកើនឡើង ៣០% ហើយតម្លៃម្ហូបអាហារកើនឡើងពី ២០% ទៅ ៤០% បើធៀបនឹងសប្តាហ៍មុន។ មូលហេតុនៃការឡើងថ្លៃទំនិញមួយចំនួនគឺដោយសារឥទ្ធិពលនៃកត្តាអាកាសធាតុ ក៏ដូចជាការផ្គត់ផ្គង់ និងសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនផងដែរ។

ជាក់ស្តែងនាថ្ងៃទី១៦ ខែសីហា ទីផ្សារនៅស្រុកនានាក្នុងទីក្រុងហាណូយ ដូចជា ផ្សារ Chau Long ផ្សារ Hom ផ្សារ Thai Ha ផ្សារ Thanh Cong ជាដើម តម្លៃបន្លែ និងផ្លែឈើបានកើនឡើង ៥,០០០ ដុងដល់ ៨,០០០ ដុងក្នុងមួយគីឡូក្រាម (ស្មើជាង ៨០០-១០០០ រៀល) ខណៈដែលសប្តាហ៍មុនតម្លៃបន្លែ និងផ្លែឈើត្រឹមតែ ១,០០០ ដុង ប៉ុន្តែឥឡូវនេះគឺឡើងរហូតដល់ ៦,០០០ ដុង។

ក្រៅពីបន្លែ និងផ្លែឈើ តម្លៃអង្ករក្នុងប៉ុន្មានថ្ងៃចុងក្រោយនេះ ក៏ត្រូវបានគេកត់សម្គាល់ឃើញថាមានការកើនឡើងខ្លាំងផងដែរ ដោយពីមុនអង្ករមួយគីឡូក្រាមមានតម្លៃត្រឹមតែ ១៥,០០០ ដុង(ជាង ២៦០០ រៀល) ខណៈដែលបច្ចុប្បន្នមានតម្លៃ ១៩,០០០ ដុង(ជាង ៣២០០ រៀល) កើនឡើង ៤,០០០ ដុង(ស្មើ ៦០០ រៀល)។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយតម្លៃអង្ករនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាមបានកើនឡើងបន្ថែមទៀតទៅតាមប្រភេទអង្ករនីមួយៗ។

មិនត្រឹមតែបន្លែ ផ្លែឈើ និងអង្ករនោះទេដែលឡើងថ្លៃ សូម្បីសាច់ និង ស៊ុតក៏ឡើងថ្លៃខ្លាំងផងដែរ។ ជាទូទៅសាច់ជ្រូកក្នុងមួយគីឡូក្រាមមានតម្លៃ ៩០,០០០ ឡើងដល់ ១៤០,០០០ ដុង (ស្មើជាង ១,៥០០០-២៤,០០០ រៀល) កើនឡើង ៥០,០០០ដុង (ស្មើជាង ៨៦០០ រៀល)។ ចំណែកស៊ុតកាលពីសប្តាហ៍មុនមានតម្លៃ ២៨,០០០ ទៅ ៣០,០០០ ដុងចំនួន១០គ្រាប់ (ជាង ៤៨០០-៥២០០ រៀល) ប៉ុន្តែឥឡូវនេះវាបានកើនឡើងពី ៣២,០០០ ទៅ ៣៥,០០០ ដុង/១០គ្រាប់ (ជាង ៥៥០០-៦០០០ រៀល)។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយមិនមែនមានតែសាច់ជ្រូក និងស៊ុតទេដែលឡើងថ្លៃសូម្បី សាច់គោ សាច់ត្រី សាច់មាន់ និងសាច់ផ្សេងៗទៀតក៏ឡើងថ្លៃផងដែរ៕ ប្រភព.cafef.com

ប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ី ៖ ក្រសួងបរិស្ថានឥណ្ឌូណេស៊ីបានស្នើឱ្យរដ្ឋាភិបាលជំរុញ ឬចេញគោលនយោបាយដើម្បីការពារបរិស្ថានក្នុងទីក្រុង ដោយឱ្យពលរដ្ឋប្តូរមកប្រើប្រាស់រថយន្តអគ្គិសនី (EV Car) ឱ្យបានច្រើន ។ ការស្នើសុំនេះកើតឡើងក្រោយពីទីក្រុងហ្សាកាតាបានប្រឈមនឹងការបំពុលបរិយាកាសដ៏អាក្រក់បំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ហើយការបំពុលបរិយាកាសភាគច្រើនមកពីការបំភាយខ្យល់ពុលពីយានជំនិះផ្សេងៗ, ការផលិតក្នុងផ្នែកឧស្សាហកម្ម និងរោងចក្រថាមពល ។

សន្ទស្សន៍គុណភាពខ្យល់នៅទីក្រុងហ្សាកាតា និងនៅតាមទីក្រុងក្បែរៗគ្នារបស់ឥណ្ឌូណេស៊ីបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង ក្នុងនោះតាមការវាស់វែងកាលពីថ្ងៃទី១៣ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៣ បង្ហាញថា គុណភាពអាកាសធាតុបានកើនឡើងខ្ពស់រហូតដល់១៥៦ ។ ដូច្នេះ អាកាសធាតុកខ្វក់នៅតាមបណ្តាទីក្រុងផ្សេងៗបានធ្វើឱ្យប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងដល់សុខភាពពលរដ្ឋ ។

រដ្ឋមន្ត្រីសហគ្រាសរដ្ឋរបស់ឥណ្ឌូណេស៊ីលើកឡើងថា បច្ចុប្បន្ននេះ មានមនុស្សជាច្រើននាក់ត្រូវតែផ្លាស់ប្តូររបៀបរស់នៅរបស់ពួកគេ មិនថាពួកគេចូលចិត្ត ឬមិនចូលចិត្តក្តី ហើយជំហានដំបូង ពួកគេត្រូវតែផ្លាស់ប្តូរមកប្រើប្រាស់រថយន្តអគ្គិសនីជំនួសវិញ ។

កាលពីពេលថ្មីៗនេះ ក្រុមហ៊ុនផ្នែកបច្ចេកវិទ្យាអាកាសធាតុនៅប្រទេសស្វីសឈ្មោះ IQ Air បានចាត់ចំណាត់ថ្នាក់ទីក្រុងហ្សាកាតារបស់ឥណ្ឌូណេស៊ី គឺជាទីក្រុងមានខ្យល់ពុលខ្លាំងបំផុតលើពិភពលោក ព្រោះគុណភាពបរិយាកាសក្នុងទីក្រុងនេះ គ្មានសុវត្ថិភាពចំពោះសុខភាពពលរដ្ឋ ហើយបរិយាកាសកខ្វក់នឹងកើនឡើងទ្វេដងផងដែរ ។ បើទោះជាទីក្រុងហ្សាកាតាមិនធ្លាប់មានប្រវត្តិបរិយាកាសកខ្វក់កន្លងមក ប៉ុន្តែពេលនេះ ហ្សាកាតាបានក្លាយជាទីក្រុងមានបរិយាកាសកខ្វក់បំផុតស្ថិតក្នុងលំដាប់ទី១ ក្នុងចំណោម១០ប្រទេសលើពិភពលោក ៕ ប្រភព ៖ Mono News

ប្រទេសថៃ ៖ លោក ឆារឺនឆ័យ វរ៉ាផីមរ៉ាត់ ឬគ្រូអយ បានចូលនិវត្តន៍ពីការងារជាគ្រូបង្រៀន ហើយលោកបានមករស់នៅស្រុកវនរីមឆាំរ៉ាប ខេត្តអូប៊ុនរ៉ាជថានី ប្រទេសថៃ ។ លោកបានប្រើប្រាស់ផ្ទៃដីទំនេរនៅក្បែរផ្ទះប្រមាណ១រ៉ៃ ដើម្បីធ្វើជាស្រះចិញ្ចឹមខ្យងឆឺរី សរុបទាំងអស់ចំនួន១៦ស្រះ ។

គ្រូអយ ប្រាប់ថា លោកចូលចិត្តបរិភោគម្ហូបអាហាររបៀបស្រុកស្រែ ហើយលោកមើលឃើញថា ការចិញ្ចឹមខ្យងឆឺរី ពណ៌មាស ឬខ្យងផ្អែម គឺជាមុខរបរមួយគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ ហើយលោកក៏សាកល្បងចិញ្ចឹមតែម្តង ។ លោកបន្តថា ការចិញ្ចឹមខ្យងមិនពិបាកទេ ហើយវាទទួលបានប្រាក់ចំណូលច្រើនជាងការចិញ្ចឹមត្រី និងកង្កែប ពីព្រោះការចិញ្ចឹមត្រី និងកង្កែប លោកត្រូវផ្តល់ចំណីឱ្យវាស៊ីរាល់ថ្ងៃ ប៉ុន្តែសម្រាប់ខ្យងវិញ លោកផ្តល់ចំណីពី២ថ្ងៃ ទៅ៣ថ្ងៃម្តង ។ ដូច្នេះ ការផ្តល់ចំណីឱ្យខ្យងម្តងៗមិនច្រើនទេ ព្រោះលោកមានអាហារផ្សេងទៀតនៅក្នុងស្រះ ដែលលោកអាចស្វែងរកបាន ។

គ្រូអយ បន្តថា លោកបានចិញ្ចឹមខ្យងឆឺរី ដែលមានសម្បកពណ៌ខ្មៅ និងពណ៌មាស ហើយបច្ចុប្បន្ន លោកមានពូជខ្យងនេះប្រមាណ២ពាន់ពូជដើម្បីឱ្យវាបង្កាត់ពូជជាមួយគ្នា ។ បន្ទាប់មក មេខ្យងនឹងពងដាក់ទុយោទឹក ឬពងនៅតាមជញ្ជាំងស៊ីម៉ងត៍ ហើយនៅពេលគ្រប់១៤ថ្ងៃ លោកក៏ចាប់ផ្តើមយកពងរបស់វាទៅដាក់ក្នុងស្រះមួយទៀត ។ នៅពេលវាអាយុចាប់ពី៣ខែ ទៅ៤ខែ លោកអាចចាប់វាលក់បានហើយ គឺខ្យង១គីឡូក្រាមតម្លៃ២៥០បាត ។ ចំណែកខ្យងសម្រាប់ធ្វើពូជវិញ បើចង់ចាប់វាលក់ គឺលោកលក់ខ្យងពូជ១គូ ក្នុងតម្លៃ៥០បាត ។

គ្រូអយ និយាយថា ៖ «សម្រាប់ទឹកក្នុងស្រះត្រូវតែស្អាត និងប្តូរទឹកថ្មីជានិច្ច ហើយខ្ញុំបានយកស្លឹកល្ហុង ស្លឹកត្រឡឹងខឹង ត្រួយស្លឹកដំឡូងមី ត្រកួន កញ្ឆែត និងចក មកដាក់នៅក្នុងទឹកស្រះ ។ កាលពីដំបូង ខ្ញុំទទួលបានប្រាក់ចំណូលពី៥ម៉ឺន ទៅ៦ម៉ឺនបាតក្នុង១ខែ សម្រាប់ការលក់ខ្យងពូជ ។ ប៉ុន្តែនៅខែសីហា ឆ្នាំ២០២៣ ប្រាក់ចំណូលបានធ្លាក់ចុះនៅសល់ត្រឹម២ម៉ឺន៥ពាន់បាត ទៅ៣ម៉ឺន៥ពាន់បាត» ។

សម្រាប់ខ្យងធំៗវិញ គ្រូអយ បានយកវាទៅចម្អុយឱ្យឆ្អិន រួចយកទៅលក់ដោយខ្លួនឯង ក្នុងនោះ១ប្រអប់ មានខ្យងចំនួន២០ក្បាល ព្រមទាំងទឹកជ្រលក់ផងនោះ លោកលក់ក្នុងតម្លៃ១ប្រអប់៦០បាត ហើយពេលលោកលក់ខ្យងចម្អុយម្តងៗ លោកទទួលបានប្រាក់ចាប់ពី៣ពាន់ ទៅ៤ពាន់បាត ។ គ្រូអយ បញ្ជាក់ថា ទីផ្សារខ្យងនឹងរីកចម្រើនបន្ថែមទៀត ពីព្រោះការចិញ្ចឹមខ្យងរបស់លោកសម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់លើទីផ្សារនាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ គឺមិនគ្រប់គ្រាន់តាមតម្រូវការអតិថិជនទេ ៕ ប្រភព ៖ Thai PBS

ប្រវត្តិសាស្រ្តនៃពិភពលោកបានរកឃើញអរិយធម៌ជាច្រើនកើនឡើង និងធ្លាក់ចុះ ដោយខ្លះមានរយៈពេលត្រឹមតែពីរបីទសវត្សរ៍ និងខ្លះទៀតមានរយៈពេលរាប់សតវត្ស។
យោងតាមប្រភពព័ត៌មាន IFL Science បានឱ្យដឹងថា ប្រទេសចិន អេហ្ស៊ីប និងមេសូប៉ូតាមី ជាទូទៅត្រូវបានចាត់ទុកថាជាអរិយធម៌ដែលនៅរស់រានមានជីវិតចំណាស់ជាងគេបំផុតនៅលើពិភពលោក។
អ្នកប្រវត្តិសាស្រ្តបានធ្វើការស្រាវជ្រាវលើចំនុចសំខាន់ៗមួយចំនួនដូចជា និយមន័យនៃអរិយធម៌ វិធីវាស់វែងការចាប់ផ្តើម និងចុងបញ្ចប់នៃសម័យកាលនីមួយៗ។ ពួកគេបានរកឃើញថា ប្រទេសទាំងបីនេះគឺមានអាយុកាលយូរបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ បើទោះជាការវាយតម្លៃពិតជាស្មុគស្មាញខ្លាំងប៉ុណ្ណាក៏ដោយ។

ដូចនេះ ចិនគឺជាប្រទេសដែលមានភាសាសរសេរចាស់ជាងគេបំផុតក្នុងពិភពលោក ដោយអ្នកជំនាញបានប៉ាន់ប្រមាណថា ភាសានេះត្រូវបានគេប្រើអស់ប្រហែល ៦ ពាន់ឆ្នាំមកហើយ។ វាពិតជាគួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើលខ្លាំងណាស់ នៅពេលដែលមានតួអក្សរប្រើសព្វថ្ងៃនេះនៅលើវត្ថុបុរាណ ដូចជាសិលាចារឹកនៅលើឆ្អឹងសត្វសម្រាប់ការទស្សន៍ទាយដែលមានអាយុកាលយ៉ាងហោចណាស់ ៣,០០០ ឆ្នាំ។ ដូច្នេះហើយ គ្មានអរិយធម៌ណាដែលមានការបន្តរឹងមាំបែបនេះទេ។

រីឯប្រទេសអេហ្ស៉ីបវិញ គឺជាអាណាចក្រដ៏ធំល្វឹងល្វើយមួយនៅក្នុងពិភពបុរាណ ដែលមានអរិយធម៌សាសនាចំណាស់បំផុតនៅលើពិភពលោក។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ សាសនាអេហ្ស៊ីបបុរាណ បានផ្លាស់ប្តូរតាមពេលវេលា ដែលនៅទីបំផុតត្រូវបានជំនួសដោយគ្រិស្តសាសនានៅសតវត្សទី១។

ចំណែកឯតំបន់មេសូប៉ូតាមីវិញ គឺស្ថិតនៅអាស៊ីនិរតីនៃប្រទេសក្រិកបុរាណ ដែលមានអរិយធម៌ប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្សជាតិដំបូងបានលេចឡើង ដូចជាការច្នៃប្រឌិតកង់ កប៉ាល់សំពៅ ផែនទី ពាក្យសរសេរ និងគណិតវិទ្យា។ មនុស្សដំបូងប្រហែល ១២,០០០ ឆ្នាំមុន បានធ្វើការតាំងលំនៅដ្ឋានក្នុងតំបន់នេះ ហើយក៏មានគំនិតដ៏អស្ចារ្យក្នុងការអភិវឌ្ឍទីក្រុងធំៗដែលបានចាប់ផ្តើមបង្កើតចេញពីភូមិតូចៗជាច្រើន និងបន្តអភិវឌ្ឍរហូតមកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ន៕ ប្រភព៖vnexpress