បើនិយាយពីដើមឈើមានអាយុរាប់ពាន់ឆ្នាំ តើលោកអ្នកនឹកឃើញដើមអ្វីមុនគេ? អ្នកខ្លះអាចនឹកឃើញដល់ដើមឈើមានទំហំធំៗ និងបែកមែកច្រើន ។ ប៉ុន្តែលោកអ្នកអាចមិនជ្រាបថា រុក្ខជាតិទាបៗដុះនៅជាប់ដី បែរជាមានអាយុរហូតដល់៣ពាន់ឆ្នាំ ។

វ៉េលវីដឈៀ (Welwitschia) គឺជាឈ្មោះរុក្ខជាតិបុរាណមួយប្រភេទ ដែលមានអាយុរហូតដល់ ៣ពាន់ឆ្នាំ និងទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំងពីអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ ។ វាមិនត្រឹមតែមានអាយុវែងប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាជារុក្ខជាតិអាចសម្របខ្លួនគ្រប់ស្ថានភាពទាំងអស់លើពិភពលោក ដោយសារអាចដុះលូតលាស់នៅលើសមុទ្រខ្សាច់រាំងស្ងួតបានល្អបំផុត ទើបគេដាក់ឈ្មោះថា «រុក្ខជាតិបិសា.ច សមុទ្រខ្សាច់» ។

ការដាក់ឈ្មោះរុក្ខជាតិនេះថា វ៉េលវីដឈៀ (Welwitschia) គឺដាក់តាមឈ្មោះរបស់លោក ព្រីឌីស វ៉េលវីដ (Friedrich Wellwitsch) អ្នកជំនាញរុក្ខជាតិ ជនជាតិអូទ្រីស (Austria) ។ លោកបានឃើញរុក្ខជាតិនេះលើកដំបូងនៅតំបន់អេនកូរ៉ា ក្នុងឆ្នាំ១៨៥៩ ហើយរុក្ខជាតិនេះមានឈ្មោះជាភាសាអាហ្វ្រិកថា «Tweeblaar Kanniedood» មានន័យថា ជារុក្ខជាតិមានស្លឹកចំនួន២ និងគ្មានថ្ងៃងាប់ ។

រុក្ខជាតិនេះមានដើមទាបដុះនៅជាប់ដី និងមានស្លឹកវែងពណ៌ខៀវលាយបៃតង ចំនួន២ ដែលស្រដៀងគ្នានឹងសត្វពស់ ។ ស្លឹករបស់វាកាន់តែរីកធំរហូតដល់៤ម៉ែត្រ ហើយរូបរាងរបស់វាពុំផ្លាស់ប្តូរទេ តាំងពីសម័យបុរាណមកម៉្លេះ ។ ប៉ុន្តែយើងឃើញវាមានស្លឹកច្រើន គឺដោយសារខ្យល់បក់ខ្លាំង ទើបធ្វើឱ្យស្លឹកចំនួន២ របស់វាបែកខ្ញែក ។

អ្នកជំនាញសន្និដ្ឋានថា រុក្ខជាតិ «វ៉េលវីដឈៀ» អាចមានអាយុលើសពី១ពាន់ឆ្នាំ ហើយដើមខ្លះទៀតមានអាយុរហូតដល់ ៣ពាន់ឆ្នាំ ។ អ្វីគួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើលបំផុត គឺវាមិនត្រឹមតែមានអាយុវែងប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាអាចដុះលូតលាស់លើវាលខ្សាច់ «ណាមីត» ដ៏រាំងស្ងួតបំផុតលើពិភពលោក ខណៈតំបន់ខ្លះរបស់វាលខ្សាច់ណាមីត មានបរិមាណទឹកភ្លៀងតិចតួចបំផុតក្នុង១ឆ្នាំ ។

រីឯមូលហេតុធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិនេះអាចដុះលូតលាស់លើវាលខ្សាច់បានល្អ ដោយសារវាមានឫសវែងបំផុត និងអាចចោះទៅក្រោមក្នុងជម្រៅ៣០ម៉ែត្រ ដើម្បីស្វែងរកប្រភពទឹកក្រោមខ្សាច់ ។ ក្រៅពីនេះ ស្លឹករបស់វាអាចស្រូបយកទឹកសន្សើមពេលយប់បានច្រើនជាងរុក្ខជាតិផ្សេងទៀត ។

រុក្ខជាតិនេះបានធ្វើឱ្យអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រចាប់អារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំង ហើយបើតាមការស្រាវជ្រាវពីរុក្ខជាតិនេះបង្ហាញថា វាអាចដុះលូតលាស់ជាមួយបរិស្ថានពុំអំណោយផលអស់ជាច្រើនលានឆ្នាំ ។ តំណពូជរបស់វាបានផ្លាស់ប្តូរដើម្បីឱ្យដើមអាចដុះលូតលាស់បាន និងពុំចាំបាច់ពឹងផ្អែកលើបរិស្ថានច្រើនដូចរុក្ខជាតិផ្សេងៗ ។

បច្ចុប្បន្ន អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានព្យាយាមរកអាថ៌កំបាំងរបស់រុក្ខជាតិខាងលើ ដើម្បីយកមកអនុវត្តជាមួយរុក្ខជាតិផ្សេងទៀតឱ្យដុះលូតលាស់ល្អក្នុងបរិស្ថានមិនអំណោយផល ៕

បរទេស៖ ត្បូងពេជ្រដែលទើបតែរកឃើញថ្មីៗនេះត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាត្បូងពេជ្រធំជាងគេទីពីរនៅលើពិភពលោក បន្ទាប់ពីពេជ្រ Cullinan ដែលធ្លាប់បានរកឃើញនៅអាហ្វ្រិកខាងត្បូងក្នុងឆ្នាំ ១៩០៥។
យោងតាមការចុះផ្សាយរបស់ Business-Standard កាលពីថ្ងៃទី២៣ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៤ ថាត្បូងពេជ្រដែលមានទំហំរហូតដល់ទៅ ២,៤៩២ ការ៉ាត់ត្រូវបានក្រុមហ៊ុនកាណាដា Lucara Diamond Corp រកឃើញនៅអណ្តូងរ៉ែពេជ្រ Karowe ស្ថិតនៅចម្ងាយប្រហែល ៥០០ គីឡូម៉ែត្រភាគខាងជើងនៃរដ្ឋធានី Gaborone របស់ប្រទេស Botswana នៃទ្វីបអាហ្វ្រិក ដោយសារបច្ចេកវិទ្យាកាំរស្មីអ៊ិចកម្រិតខ្ពស់។

បច្ចេកវិទ្យាទំនើប X-ray គឺជាបច្ចេកវិទ្យាឆ្លាតវៃមួយបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការស្វែងរក និងទាញយកត្បូងយក្សនេះមក។ ដូច្នេះពេជ្រដែលរកឃើញថ្មីៗនេះគឺមានទំហំ ២,៤៩២ ការ៉ាត់ ស្ថិតនៅលំដាប់ទីពីរបន្ទាប់ពីពេជ្រ Cullinan ត្រូវបានរកឃើញនៅអាហ្វ្រិកខាងត្បូងក្នុងឆ្នាំ ១៩០៥។ Cullinan មានទំហំ ៣,១០៦ ការ៉ាត់ហើយសម្រាប់ទំងន់របស់វាវិញគឺជិត ១ គីឡូក្រាម។ លោក William Lamb ប្រធាន និងជានាយកប្រតិបត្តិ Lucara បាននិយាយថា ភាគច្រើននៃត្បូងពេជ្រដែលបានរកឃើញជាទូទៅគឺមានទំហំតូចជាង ១០០០ ការ៉ាត់ប៉ុណ្ណោះ ទោះជាយ៉ាងណាថ្មីៗនេះយើងបានរកឃើញពេជ្រដែលមានទំហំធំរហូតដល់ជាង ២០០០ ការ៉ាត់។

លោក William Lamb បានបន្តទៀតថា យើងពិតជារំភើបណាស់ដែលបានរកឃើញវត្ថុដ៏មានតម្លៃនេះ ដែលវាបញ្ជាក់ពីសមត្ថភាពដ៏អស្ចារ្យរបស់យើងក្នុងការជីកកកាយថ្មដ៏ធំ និងគុណភាពខ្ពស់បែបនេះ បង្ហាញពីប្រសិទ្ធភាពនៃវិធីសាស្រ្តរបស់យើងក្នុងការជីកយករ៉ែពេជ្រ។ បច្ចេកវិទ្យា Mega Diamond Recovery (MDR) របស់ក្រុមហ៊ុនបញ្ជូនកាំរស្មីអ៊ិច (XRT) ត្រូវបានប្រើដើម្បីស្វែងរក និងប្រមូលពេជ្រនៅកន្លែងដដែល។ បានដំឡើងនៅឆ្នាំ ២០១៧ ដោយបច្ចេកវិទ្យានេះត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណ និងថែរក្សាត្បូងពេជ្រធំៗដែលមានគុណភាពខ្ពស់។

បើយោងតាម BBC បច្ចេកវិទ្យាដ៏អស្ចារ្យនេះធ្លាប់បានរកឃើញពេជ្រធំៗជាច្រើន ដោយកាលឆ្នាំ ២០១៩ ពេជ្រ Sewelo មានទម្ងន់ ១,៧៥៨ ការ៉ាត់ ក៏ត្រូវបានរកឃើញនៅអណ្តូងរ៉ែ Karowe នៃប្រទេស Botswana ផងដែរ។ គួរបញ្ជាក់ដែរថាប្រទេស Botswana គឺជាអ្នកផលិតពេជ្រធំជាងគេទី ២ នៅលើពិភពលោក ដែលស្មើនឹង ២០% នៃផលិតកម្មសរុប។ ក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ ពេជ្រដ៏ធំបំផុតជាច្រើនត្រូវបានគេរកឃើញនៅទីនេះទាំងអស់ ហើយឧស្សាហកម្មពេជ្រក៏ជាក្បាលម៉ាស៊ីននៃកំណើនសេដ្ឋកិច្ច និងការអភិវឌ្ឍន៍របស់ប្រទេស Botswana ផងដែរ ដោយផ្តល់មូលនិធិសម្រាប់វិស័យសំខាន់ៗជាច្រើនដូចជាការអប់រំ និងការថែទាំសុខភាព៕

ប្រទេសចិន៖ ទឹកទន្លេ Chishui ដែលមានទីតាំងនៅចំនុចប្រសព្វនៃខេត្តចំនួនបីគឺ Yunnan, Guizhou និង Sichuan ប្រទេសចិនតែងតែប្រែជាពណ៌ក្រហមដូចឈា.មរាល់ពេលមានភ្លៀងធ្លាក់ម្តងៗ ធ្វើឱ្យមនុស្សជាច្រើនមានការងឿយឆ្ងល់ ខណៈពេលមិនមានភ្លៀងទឹកទន្លេនេះគឺមានសភាពធម្មតា។
ទន្លេដ៏ចម្លែកនេះត្រូវបានគេនិយាយតៗគ្នាថា រាល់ពេលដែលទឹកទន្លេផ្លាស់ប្តូរពណ៌ គឺជាពេលដែលនាគអាក្រក់ធ្វើសកម្មភាព។ តាមជំនឿរបសអ្នកស្រុកបានឱ្យដឹងថា រាល់ពេលមានភ្លៀងធ្លាក់ នាគអាក្រក់ក្នុងទន្លេនឹងធ្វើសកម្មភាពដ៏គួរឱ្យខ្លាចមួយ ជាហេតុបណ្តាលឱ្យទឹកទន្លេប្រែទៅជាពណ៌ក្រហម ជាងនេះទៅទៀត ពស់ពិសជាច្រើនក៏លេចឡើងនៅសងខាងទន្លេនៅពេលនេះដែរ។

ទោះជាយ៉ាងណានេះគ្រាន់តែជារឿងព្រេងនិទានរបស់អ្នកស្រុកប៉ុណ្ណោះ បើយោងតាមការពន្យល់បែបវិទ្យាសាស្ត្រ ភ្លៀងធ្វើឱ្យទឹកទន្លេឡើងខ្ពស់ នាំឱ្យបាត់បង់ជម្រក ដូច្នេះសត្វពស់ និងសត្វល្អិតមានពិសជាច្រើនដែលរស់នៅក្បែរមាត់ច្រាំង នឹងត្រូវវារទៅកន្លែងខ្ពស់ៗ។ លើសពីនេះតំបន់ជុំវិញទន្លេ គឺសម្បូរទៅដោយថ្មភក់ពណ៌ក្រហម ដែលមានសភាពទន់ និងងាយបាក់បែក ដោយឆ្លងកាត់ខ្យល់ និងភ្លៀង ថ្មភក់ទាំងនេះនឹងរលាយបន្តិចម្តងៗទៅជាខ្សាច់ពណ៌ក្រហម។ ដូច្នេះហើយ រាល់ពេលមានភ្លៀងធ្លាក់ ទឹកទន្លេក៏ហក់ឡើង បណ្តាលឱ្យខ្សាច់មួយចំនួនធំហូរចូលជ្រោះទន្លេលើភ្នំ បណ្តាលឱ្យទឹកទន្លេ Chishui ប្រែជាពណ៌ក្រហមដូចឈាម។ នេះមានន័យថាវាគ្រាន់តែជាបាតុភូតធម្មតាប៉ុណ្ណោះ។

ទន្លេ Chishui គឺជាផ្លូវទឹកដ៏សំខាន់មួយ និងជាកន្លែងនៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីពេញលេញជាមួយនឹងធនធានជីវសាស្រ្តដ៏សម្បូរបែប។ ជាក់ស្តែងទន្លេនេះគឺមានសត្វជាង ៣,០០០ ប្រភេទរស់នៅ ហើយកន្លែងនេះក៏ជា “ឋានសួគ៌” សម្រាប់ប្រភេទត្រីកម្រជាច្រើនផងដែរ។ ជាមួយនឹងប្រវែង ៤៣៦.៥ គីឡូម៉ែត្រទន្លេ Chishui ក៏ត្រូវបានគេចាត់ទុកថា ជា “ទន្លេនៃស្រាល្អ” ដ៏ល្បីល្បាញបំផុតនៅក្នុងប្រទេសចិន។ ដោយសារតាំងពីបុរាណកាលមក ប្រជាជនក្នុងតំបន់ទាំងសងខាងនៃទន្លេគឺបានប្រើប្រាស់ប្រភពទឹកនេះដើម្បីធ្វើស្រា។

យោងតាមកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រនៃរាជវង្សហាន ក្នុងឆ្នាំ ១៣៥ មុនគ្រឹស្តសករាជ ទឹកនៃទន្លេ Chishui ដែលប្រើដើម្បីធ្វើស្រាត្រូវបានសរសើរដោយអធិរាជ Wu នៃ Han ដែលជាអធិរាជទី ៧ នៃរាជវង្សហាន។ ដោយសារលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រពិសេស និងអាកាសធាតុពិសេសរបស់វា ទឹកទន្លេ Chishui គឺជាវត្ថុធាតុដើមសម្រាប់ផលិតស្រាដ៏ឈ្ងុយឆ្ងាញ់ល្បីៗរាប់សិបប្រភេទ រួមទាំងស្រា Maotai នៅ Guizhou ផងដែរ។ ស្រាប្រភេទនេះត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជា “ស្រាជាតិ” និងជាស្រាប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ប្រទេសចិន៕

ប្រទេសចិន៖ បន្ទាប់ក្រុមហ៊ុន Tesla របស់អាមេរិកកាលពីខែមុនបានបញ្ចេញរ៉ូបូតមនុស្សយន្ត Optimus ដែលសមត្ថភាពខ្ពស់គ្រោងនឹងចេញលក់នៅចុងឆ្នាំក្រោយ ក្រុមហ៊ុនចិន Agibot ថ្មីៗនេះក៏បានបញ្ចេញរ៉ូបូតមនុស្សយន្តជំនាន់ថ្មីរបស់ខ្លួនដែលមានឈ្មោះថា Yuanzheng A2 គ្រោងនឹងចែកចាយនៅចុងឆ្នាំនេះផងដែរ។
យោងតាម Interesting engineering ក្រុមហ៊ុនចិន Agibot ដែលមានមូលដ្ឋាននៅទីក្រុងសៀងហៃ បានបង្ហាញមនុស្សយន្តស៊េរីថ្មីដើម្បីប្រកួតប្រជែងជាមួយនឹងមនុស្សយន្ត Optimus របស់ក្រុមហ៊ុន Tesla ថាតើរវាងមនុស្សយន្ត AI កម្រិតខ្ពស់ទាំងពីរនេះមួយណាទាក់ទាញការចាប់អារម្មណ៍ពីមនុស្សជុំវិញពិភពលោកច្រើនជាង។

លោក Peng Zhihui ស្ថាបនិកក្រុមហ៊ុន Agibot បាននិយាយថា “យើងសម្រេចបាននូវរបកគំហើញជាច្រើនក្នុងការស្រាវជ្រាវ និងការអភិវឌ្ឍន៍ផលិតផលក្នុងរយៈពេលមួយឆ្នាំកន្លងមក ហើយឥឡូវនេះយើងស្ថិតនៅក្នុងក្រុមឈានមុខគេក្នុងឧស្សាហកម្មនេះ” ។ លោក Peng Zhihui បានបន្តទៀតថា ប្រទេសចិនត្រូវតែឈានមុខគេក្នុងការអភិវឌ្ឍន៍ផលិតផល AI និងមនុស្សយន្តកម្រិតខ្ពស់ ក៏ដូចជាប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីនវានុវត្តន៍។ បើយោងតាមរបាយការណ៍ ក្រុមហ៊ុននេះនឹងណែនាំមនុស្សយន្តថ្មីចំនួន ៥ នៅលើទីផ្សារពិភពលោកក្នុងពេលឆាប់ៗនេះ។

ដោយ Agibot គ្រោងនឹងចាប់ផ្តើមចែកចាយមនុស្សយន្តនៅក្នុងខែតុលា ជាមួយនឹងគោលដៅនៃការចែកចាយមនុស្សយន្តសរុបចំនួន ៣០០ នៅចុងឆ្នាំនេះ។ ហើយមនុស្សយន្តដែលក្រុមហ៊ុនបង្ហាញមុនគេ គឺមនុស្សយន្តប្រភេទ Bipedal Humanoid ដ៏ល្បីរបស់ Agibot មានឈ្មោះថា Yuanzheng A2 ដែលមនុស្សយន្តនេះមានកម្ពស់ ១៧៥ សង់ទីម៉ែត្រ ទម្ងន់ ៥៥ គីឡូក្រាម ហើយត្រូវបានបំពាក់ដោយឧបករណ៍ចាប់សញ្ញាផ្សេងៗ និងបញ្ញាសិប្បនិម្មិត (AI) កម្រិតខ្ពស់។

នេះអនុញ្ញាតឱ្យមនុស្សយន្តមើលឃើញ ក៏ដូចជាស្តាប់ឮ និងយល់ព័ត៌មានក្នុងទម្រង់ជារូបភាព អត្ថបទ និងសំឡេង។ Yuanzheng A2 ត្រូវបានរចនាឡើងដោយភាពជាក់លាក់ខ្ពស់អាចធ្វើការងារដ៏ល្អិតល្អន់ដូចជាការកាត់ខ្សែស្រោបតាមភ្នែកម្ជុល។ លើសពីនេះ ស៊េរីផលិតផលថ្មីនេះក៏រួមបញ្ចូលផងដែរនូវមនុស្សយន្តដែលមើលទៅរឹងមាំជាងមុនដែលមានឈ្មោះថា A2 Max និងមនុស្សយន្តដែលមើលទៅដូចជាមនុស្សយន្តសេវាកម្មដែលមានឈ្មោះថា A2-W, X1, X1-W សុទ្ធតែត្រូវបានដាក់នៅលើទីផ្សារពិភពលោកទាំងអស់ ក្នុងគោលបំណងដើម្បីប្រកួតប្រជែងជាមួយនឹងមនុស្សយន្ត Optimus របស់ក្រុមហ៊ុន Tesla៕

យើងគ្រប់គ្នាមានធ្លាប់ឆ្ងល់អត់ហេតុអ្វីបានជារូបសំណាករ៉ូម៉ាំងភាគច្រើនតែងតែបាត់.បង់.ក្បាល មិនថារូបសំណាកនៅអឺរ៉ុបនោះទេសូម្បីរូបសំណាកព្រះមួយចំនួននៅប្រទេសកម្ពុជាយើងក៏គ្មានប្រកេសដែរតើនេះមកពីអ្វី? ជាការពិតណាស់នៅពេលដែលយើងទៅសារមន្ទីរគឺតែងតែឃើញផ្ទាំងគំនូរដ៏ល្អឯក ស្នាដៃសិល្បៈបុរាណ និងរូបចម្លាក់បុរាណៗកាលពីសម័យមុនជាច្រើនដែលតែងតែបាក់ច្រមុះ បាក់ម្រាមដៃ បាក់ជើង និងបាក់ដងខ្លួនជាដើម ហើយជាពិសេសនោះគឺរូបចម្លាក់តែងតែបាត់បង់ក្បាលតែម្តង ដោយពួកយើងកម្រនឹងបានឃើញរូបចម្លាក់មានរាងកាយគ្រប់គ្រាន់ណាស់។

ទោះបីជាបច្ចុប្បន្ននេះអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រមិនអាចដឹងច្បាស់អំពីរបៀបដែលរូបចម្លាក់មួយបានបាត់បង់ក្បាលរបស់វាក៏ដោយ ប៉ុន្តែពួកគេក៏បានរកឃើញតម្រុយតិចតួចដើម្បីជួយដោះស្រាយចម្ងល់របស់ពួកយើងបានផងដែរ។ សម្រាប់ហេតុផលដំបូងនោះគឺថា ក របស់រូបសំណាកជាចំណុចខ្សោយធម្មជាតិនៅលើរាងកាយមនុស្ស មានន័យថា ក គឺជារបស់មួយដែលងាយនឹងបាក់ ព្រោះនៅពេលដែលរូបសំណាកធ្លាក់កំឡុងពេលដាក់តាំង ឬដឹកជញ្ជូនជាញឹកញាប់ ក ជារបស់ផុយងាយនឹងបាក់ជាងគេ។ នេះបើយោងតាមលោក Rachel Kousser សាស្ត្រាចារ្យផ្នែកបុរាណ និងប្រវត្តិសាស្រ្តសិល្បៈនៅសាកលវិទ្យាល័យ City of New York ។

ប៉ុន្តែមិនមែនក្បាលរូបសំណាកបាក់សុទ្ធតែដោយសារហេតុផលទាំងនេះនោះទេ វាក៏មានហេតុផលជាច្រើនផ្សេងទៀតដែលរូបសំណាកបុរាណអាចបាត់បង់ក្បាល គឺដោយសារតែមានបុគ្គលខិលខូចមួយចំនួនលួចកាត់ក្បាលរូបសំណាកដោយចេតនាក្នុងគោលបំណងអាក្រក់អ្វីមួយ។ ជាងនេះទៅទៀត ពេលខ្លះជាងចម្លាក់រ៉ូម៉ាំងក៏បានរចនារូបសំណាកដោយចេតនាជាមួយនឹងក្បាលដែលអាចដកចេញបាន ដាក់ចូលវិញក៏បាន។ ដោយការរចនានេះបានអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេប្រើប្រាស់វត្ថុធាតុផ្សេងៗគ្នាសម្រាប់ដងខ្លួន និងមុខ ហើយរូបសំណាកទាំងនេះងាយស្រួលសម្គាល់ណាស់ ព្រោះតួខ្លួនមានរន្ធ ដូច្នេះជាងចម្លាក់អាចបញ្ចូលកបាន ហើយក្បាលរបស់រូបចម្លាក់ក៏មានគែមឆ្លាក់រលោងជំនួសឱ្យគែមរាងចតុកោណផងដែរ។

នេះបើយោងតាម Kenneth Lapatin ដែលជាអ្នកថែរក្សាវត្ថុបុរាណនៅសារមន្ទីរ J. Paul Getty ទីក្រុង Los Angeles ក៏បានឱ្យដឹងទៀតថា ក្នុងករណីដ៏កម្រ ក្បាលរូបសំណាកត្រូវបានដកចេញក្នុងសម័យទំនើប មានន័យថា ក្បាលរូបសំណាករ៉ូម៉ាំងគឺមានតម្លៃច្រើននៅលើទីផ្សារវត្ថុបុរាណ ហើយអ្នកលក់សិល្បៈខិលខូចមួយចំនួនក៏លួចបន្លំកាត់ក្បាលរូបសំណាកដើម្បីលក់ដេញថ្លៃ។ ជាឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែងរូបសំណាក “Woman in a Robe” នៅសារមន្ទីរ J. Paul Getty ត្រូវបានដាក់តាំងបង្ហាញក្នុងឆ្នាំ ១៩៣០ មានដងខ្លួននិងក្បាលពេញលេញដែលមានកម្ពស់ ២.១ ម៉ែត្រប៉ុន្តែនៅអំឡុងឆ្នាំ ១៩៧២ រូបសំណាកនេះក៏បាត់ក្បាល។

បន្ទាប់មកអ្នកគ្រប់គ្រងជាន់ខ្ពស់របស់សារមន្ទីរក៏បានរកឃើញអ្នកលក់វត្ថុបុរាណម្នាក់ លក់វត្ថុមួយដែលមើលទៅហាក់ដូចជាជាផ្នែកមួយនៃរូបសំណាករបស់ពួកគេ ដូច្នេះពួកគេក៏សន្មត់ថា ក្បាលរូបសំណាកនោះធ្លាប់ត្រូវបានគេលួចដេញថ្លៃ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ វាក៏មានហេតុផលជាច្រើនផ្សេងទៀតផងដែរ នេះគ្រាន់តែជាឧទាហរណ៍តែប៉ុណ្ណោះ សម្រាប់ហេតុផលពិតប្រាកដនៅមិនទាន់មានអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រណាសិក្សាដល់នៅឡើយទេ៕