យោងតាមការសិក្សាថ្មីរបស់អ្នកស្រាវជ្រាវមកពីសាកលវិទ្យាល័យ College London បញ្ជាក់ថា ការបាត់បង់បរិមាណដីក្នុងទន្លេ Arun ដែលស្ថិតនៅឆ្ងាយពីគ្នាប្រមាណ៧៥គីឡូម៉ែត្រ គឺជាមូលហេតុធ្វើឱ្យកំពូលភ្នំខ្ពស់បំផុតលើពិភពលោក គឺភ្នំអេវឺរេស (Everest) កើនឡើងរហូតដល់២មីល្លីម៉ែត្រក្នុង១ឆ្នាំ ។

Adam Smith អ្នកចូលរួមស្រាវជ្រាវបាននិយាយមកកាន់សារព័ត៌មាន BBC ថា ៖ «វាដូចជាការលើកទំនិញចុះពីកប៉ាល់ គឺកប៉ាល់នឹងស្រាលជាងមុន និងអណ្តែតខ្ពស់ជាងមុនបន្តិច ។ វាដូចគ្នានឹងពេលសំបកផែនដីកាន់តែស្រាល គឺវាអណ្តែតឡើងខ្ពស់» ។

កម្លាំងនៃការប៉ះទង្គិចគ្នារវាងសំបកផែនដី និងអឺរ៉ាស៊ី កាលពី៤០លាន ទៅ៥០លានឆ្នាំមុន បានបង្កើតជាជួរភ្នំហិម៉ាល័យ ។ ដូច្នេះ ការធ្វើចលនារបស់សំបកផែនដី គឺជាមូលហេតុចម្បងធ្វើឱ្យភ្នំអេវឺរេស និងភ្នំនៅក្បែរគ្នាមានកម្ពស់កាន់តែខ្ពស់ ។

អ្នកស្រាវជ្រាវមកពីសាកលវិទ្យាល័យ College London បញ្ជាក់ទៀតថា បរិមាណទឹកក្នុងទន្លេ Arun ក៏មានចំណែកធ្វើឱ្យភ្នំអេវឺរេសខ្ពស់ជាងមុនផងដែរ គឺពេលទឹកទន្លេនេះហូរកាត់ភ្នំហិម៉ាល័យ វានឹងច្រោះដី និងអ្វីៗគ្រប់យ៉ាង ។ បន្ទាប់មក វានឹងកាត់បន្ថយសម្ពាធរបស់ស្រទាប់ជាប់សំបកផែនដី ហើយធ្វើឱ្យសំបកផែនដីកាន់តែស្តើង និងបត់បែន ។

បាតុភូតនេះហៅថា «Isostatic Rebound» ដែលធ្វើឱ្យកំពូលភ្នំអេវឺរេស និងកំពូលភ្នំនៅក្បែរៗ ដូចជា ៖ ភ្នំ Lhotse និងភ្នំ Makalu ដែលជាកំពូលភ្នំខ្ពស់លំដាប់ទី៤ និងទី៥ លើពិភពលោក មានកម្ពស់ខ្ពស់ ។ នេះបើតាមការស្រាវជ្រាវចេញផ្សាយក្នុង Nature Geoscience ។

អ្នកស្រាវជ្រាវបញ្ជាក់ថា ៖ «តាមការវាស់វែងដោយឧបករណ៍ GPS ឃើញថា កំពូលភ្នំអេវឺរេស និងភ្នំនៅក្បែរគ្នាមានកម្ពស់ខ្ពស់ជាងមុន ប្រមាណ២មីល្លីម៉ែត្រក្នុង១ឆ្នាំ» ។ ប៉ុន្តែមតិផ្សេងទៀតនិយាយថា ការលើកឡើងខាងលើនេះពុំទាន់ប្រាកដប្រជាទេ ។

លោកសាស្ត្រាចារ្យ Hugh Sinclair មកពីសាកលវិទ្យាល័យ Edinburgh ពុំបានចូលរួមស្រាវជ្រាវនិយាយថា ការអះអាងរបស់អ្នកស្រាវជ្រាវនៅសាកលវិទ្យាល័យ College London គឺសមហេតុផល ប៉ុន្តែការអះអាងថា បរិមាណ និងរយៈពេលហូរច្រោះរបស់ទន្ល បានធ្វើឱ្យភ្នំមានកម្ពស់កាន់តែខ្ពស់នោះ គឺមិនប្រាកដប្រជាទេ ។ នេះជាទិន្នន័យស៊ីជម្រៅ និងគួរឱ្យរំភើប ។

គួរបញ្ជាក់ថា ភ្នំអេវឺរេសស្ថិតនៅលើព្រំដែនរវាងប្រទេសចិន និងនេប៉ាល់ ដោយផ្នែកខាងជើងនៃកំពូលភ្នំស្ថិតនៅចិន ។ រីឯទឹកទន្លេ Arun បានហូរពីទីបេមកប្រទេសនេប៉ាល់ និងរួមបញ្ចូលគ្នាជាមួយទឹកទន្លេចំនួន២ទៀត ហើយក្លាយជាទន្លេ Koshi ។ ទឹកទន្លេ Koshi បានហូរទៅកាន់ភាគខាងជើងប្រទេសឥណ្ឌា និងហូរចូលក្នុងទន្លេគង្គា ៕

ការប្រឡងសញ្ញាបត្រមធ្យមសិក្សាទុតិយភូមិឆ្នាំសិក្សា២០២៤-២០២៥ នឹងចាប់ផ្តើមនាថ្ងៃទី៨ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៤ នេះ ដោយសង្កេតឃើញថា មុនថ្ងៃប្រឡងប៉ុន្មានថ្ងៃ បេក្ខជនមួយចំនួនបានធ្វើការបន់ស្រន់នៅទីតាំងស័ក្តិសិទ្ធនានា ស្របតាមជំនឿរបស់ប្រជាជនខ្មែរតំាងពីបុរាណកាលមក ដើម្បីសុំសេចក្តីសុខចម្រើន ក៏ដូចជាប្រកបកិច្ចការអ្វីមួយបានដោយរលូន។

យោងតាមការគូសបញ្ជាក់ពី Anti Corruption Unit បានឲ្យដឹងថានាព្រឹកថ្ងៃទី ៧ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៤ បេក្ខជនប្រឡងបាក់ឌុបខេត្តសៀមរាប នាំគ្នាមកបួងសួងសុំពរជ័យនៅព្រះអង្គចេកព្រះអង្គចម នៅមុនការប្រឡងស្អែកនេះ។

ទោះជាយ៉ាងណា នៅតាមកន្លែងបន់ស្រន់ជាច្រើនទៀត ដូចជា ព្រះអង្គដងកើ មុខព្រះបរមរាជវាំង, រូបសំណាក់តាមមណ្ឌលប្រឡងនានា ក៏មានការគោរពបួងសួងជាហូរហែរ ក្នុងចំណោមបេក្ខជនប្រឡងផងដែរ។

តាមរយៈទិដ្ឋភាពទាំងនេះ អ្នកលេងបណ្តាញសង្គមជាច្រើនក៏បានចូលទៅបញ្ចេញមតិព្រោងព្រាត ដោយអ្នកខ្លះបានលើកឡើងថា «មិនអាចលេងសើច ឬក៏សើចចំអកបានទេ ការបន់ស្រន់ក៏ជាផ្នែកមួយដែលធ្វើឲ្យស្មារតីនិងទឹកចិត្តរបស់យើងរឹងមាំកាត់បន្ថយការភ័យខ្លាច នឹងបញ្ហាដែលកើតឡើងមិនអាចព្រៀងទុកមុនបាន ដែរកំឡុងពេលប្រឡង..ព្រោះគ្រប់គ្នាសុទ្ធតែដឹងសមត្ថភាពរៀងៗខ្លួន ចេះគឺជាប់ ស៊ូៗអូនៗ»។

ម្នាក់ទៀតថា«វាមិនបានអ្វីមែនតែវាបានជាសេចក្ដីសុខផ្លូវចិត្ត មិនជាខុសឆ្គងអ្វីទេ បូករួមជាមួយសមត្ថភាពខ្លួនឯង វាជាទំនៀមទម្លាប់យើងតាំងពីដើមហើយ គេជឿលើព្រះជាម្ចាស់យើងជឿលើ អារក្ស អ្នកតា»។ រីឯម្នាក់ទៀតថា«កាលខ្ញុំប្រលងក៏បន់ដែរ បន់ឲ្យសុខសប្បាយតាមផ្លូវទៅមក កុំឲ្យមានឈឺពេលប្រលង កុំឲ្យមានឧបសគ្គមើលមិនឃើញ សុំឲ្យអាកាសធាតុល្អងាយស្រួលប្រលង សុំឲ្យចិត្តស្ងប់មិនមានទុក្ខភ័យ»។

គួរបញ្ជាក់ថា ការខិតខំប្រឹងប្រែងរៀនសូត្ររយៈពេល១២ ឆ្នាំ ដើម្បីបានបញ្ចេញសមត្ថភាពរយៈពេលត្រឹមតែ២ថ្ងៃនេះពិតជាសំខាន់សម្រាប់សិស្សានុសិស្សគ្រប់ៗរូប តែទោះជាយ៉ាងណា មុនថ្ងៃប្រឡង បេក្ខជនទាំងអស់ត្រូវតែថែរក្សាសុខភាពឲ្យបានល្អ ញ៉ាំអាហារដែលមានជីវជាតិ និងសម្រាកឲ្យបានគ្រប់គ្រាន់ ទើបជាការប្រសើរ។ ជាចុងក្រោយក៏សូមជូនពរអោយបេក្ខជនទាំងអស់ធ្វើដំណើរឆ្ពោះទៅកាន់សមរភូមិប្រឡងប្រកបដោយសុវត្ថិភាព និងប្រឡងជាប់គ្រប់ៗគ្នាផងដែរ៕

វារីអគ្គិសនី គឺជាប្រភពនៃការផលិតថាមពលអគ្គិសនីមួយក្នុងចំណោមមធ្យោបាយនៃការបង្កើតថាមពលអគ្គិសនីជាច្រើនទៀត ដែលសព្វថ្ងៃកំពុងតែមានតម្រូវការខ្ពស់នៅតាមទីប្រជុំជន និងទីជនបទនានាពាសពេញផ្ទៃប្រទេស។ ដូច្នេះហើយបច្ចុប្បន្ននេះទំនប់វារីអគ្គិសនីគឺមានវត្តមានសឹងតែនៅគ្រប់ទន្លេ ឬស្ទឹងនានាជុំវិញពិភពលោកតែម្តង។ ទោះជាយ៉ាងណាតើលោកអ្នកដឹងទេថា ប្រទេសណាដែលត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាមជ្ឈមណ្ឌលវារីអគ្គិសនីធំបំផុតរបស់ពិភពលោក?

ជាការពិតណាស់ប្រទេសដែលត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាមជ្ឈមណ្ឌលវារីអគ្គិសនីធំបំផុតរបស់ពិភពលោកគឺប្រទេសចិន។ នេះបើយោងតាមរបាយការណ៍ របស់រដ្ឋវារីអគ្គិសនីឆ្នាំ ២០២២ ប្រទេសចិននាំមុខគេលើពិភពលោកក្នុងសមត្ថភាពវារីអគ្គីសនីដែលបានដំឡើងច្រើនជាងគេ តាមពីក្រោយដោយប្រេស៊ីល សហរដ្ឋអាមេរិក និងកាណាដា។ ដូច្នេះទំនប់វារីអគ្គីសនីដ៏ធំបំផុតរបស់ពិភពលោកគឺ Three Gorges របស់ប្រទេសចិន ដែលមានទីតាំងនៅលើទន្លេ Yangtze លាតសន្ធឹងលើខេត្ត Hubei និងទីក្រុង Chongqing។

ដំណើរការសាងសង់ទំនប់ Three Gorges បានចាប់ផ្តើមនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៤ ដែលមានប្រវែង ២,៣៥៥ ម៉ែត្រ និងទំនប់វារីអគ្គិសនីដែលមានកម្ពស់ ១៨៥ ម៉ែត្រពីលើនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ។ គម្រោងនេះបានប្រើប្រាស់បេតុងទំហំ ២៧.២ លានម៉ែត្រគូប ជាចម្បងសម្រាប់ជញ្ជាំងទំនប់ និងដែកគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់សាងសង់ចំនួន ៦៣។ ទំនប់នេះមានសមត្ថភាពប្រមាណ ៣៩,៣ គីឡូម៉ែត្រក្រឡា និងបរិមាណទឹករហូតដល់ ៤២ ពាន់លានតោន។ ហេតុនេះទំនប់ Three Gorges របស់ប្រទេសចិនត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាមជ្ឈមណ្ឌលវារីអគ្គិសនីធំបំផុតរបស់ពិភពលោក។

គួរបញ្ជាក់ដែរថា ប្រទេសចិនបច្ចុប្បន្នមានរោងចក្រវារីអគ្គីសនីធំៗចំនួន ៦ នៅតាមបណ្តោយផ្នែកខាងលើ និងកណ្តាលនៃទន្លេ Yangtze ដែលបង្កើតបានជាច្រករបៀងថាមពលស្អាតធំបំផុតនៅលើពិភពលោក។ ទឹកពីទន្លេ Yangtze ឆ្លងកាត់រោងចក្រវារីអគ្គិសនីចំនួន ៦ ពីមួយទៅមួយ មានន័យថា ដំណក់ទឹកនីមួយៗត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់ផលិតអគ្គិសនីចំនួន ៦ ដង៕

ប្រទេសវៀតណាម ៖ កាលពីចុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៤ រដ្ឋាភិបាលវៀតណាមលើកឡើងថា Samsung Display គឺជាក្រុមហ៊ុនផលិតឧបករណ៍អេឡិចត្រូនិករបស់កូរ៉េខាងត្បូងមានគម្រោងវិនិយោគស្មើទឹកប្រាក់១.៨០០លានដុល្លារអាមេរិកនៅឆ្នាំ២០២៤ ដើម្បីសាងសង់រោងចក្រថ្មីស្ថិតនៅភាគខាងជើងប្រទេសវៀតណាម ។ ការសាងសង់រោងចក្រថ្មីបានធ្វើឱ្យវៀតណាមកាន់តែលេចធ្លោបន្ថែមទៀតក្នុងចំណោមបណ្តាប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ។

សារព័ត៌មានរ៉យទ័ររាយការណ៍ថា រោងចក្រថ្មីនេះនឹងមានទីតាំងនៅសួនឧស្សាហកម្ម Yen Phong ក្នុងខេត្តបាក់និញ និងនៅជិតរោងចក្រចាស់របស់ក្រុមហ៊ុន Samsung ហើយរោងចក្រថ្មីនឹងផលិតអេក្រង់ OLED សម្រាប់រថយន្ត និងឧបករណ៍បច្ចេកវិទ្យា ។ ការវិនិយោគនេះនឹងបង្កើនតម្លៃវិនិយោគសរុបរបស់ក្រុមហ៊ុនផ្នែក Samsung Group ក្នុងខេត្តបាក់និញ កើនឡើងពី៦.៥០០លានដុល្លារអាមេរិកនាពេលបច្ចុប្បន្ន មកស្មើនឹង៨.៣០០លានដុល្លារអាមេរិក ។

នាយកគ្រប់គ្រងក្រុមហ៊ុន Samsung ឱ្យដឹងថា បច្ចុប្បន្ន Samsung មានរោងចក្រផលិត ចំនួន៦កន្លែង, មជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវ និងអភិវឌ្ឍន៍ ១កន្លែង ព្រមទាំងមជ្ឈមណ្ឌលលក់ទំនិញ ១កន្លែងនៅប្រទេសវៀតណាម ដែលមានទឹកប្រាក់វិនិយោគសរុប ស្មើនឹង២២.៤០០លានដុល្លារអាមេរិក ។

ក្រៅពីនេះ រដ្ឋាភិបាលវៀតណាមមានគោលដៅធ្វើឱ្យខេត្តបាក់និញ ក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌ ហើយរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមរំពឹងថា នៅឆ្នាំ២០៥០ បាក់និញ នឹងក្លាយជាខេត្តមួយក្នុងចំណោមខេត្តមានសេដ្ឋកិច្ចរីកចម្រើនខ្លាំងរបស់វៀតណាម ។ ក្រៅពីនេះ បាក់និញនឹងក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលឧស្សាហកម្មបច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់ ព្រមទាំងការស្រាវជ្រាវ និងអភិវឌ្ឍន៍លំដាប់ពិភពលោកផងដែរ ។

ការប្រកាសសាងសង់រោងចក្រថ្មីនៅវៀតណាមបានកើតឡើងក្រោយពីកិច្ចប្រជុំរវាងនាយករដ្ឋមន្ត្រីវៀតណាម លោក Pham Minh Chinh និងនាយកគ្រប់គ្រងជាន់ខ្ពស់របស់ក្រុមហ៊ុន Samsung ប្រចាំវៀតណាម កាលពីថ្ងៃទី២២ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៤ ។ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីវៀតណាមបានចុះកិច្ចព្រមព្រៀង MOU ជាផ្លូវការនៅខេត្តបាក់និញ ជាមួយ Samsung ។

គួរបញ្ជាក់ថា រយៈពេល១០ឆ្នាំកន្លងមកនេះ វៀតណាមបានក្លាយជាប្រទេសលេចធ្លោមួយនៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលផលិតទំនិញគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍បំផុតសម្រាប់បណ្តាក្រុមហ៊ុនអេឡិចត្រូនិកមកពីបរទេស ៕

ប្រទេសចិន៖ ទម្លាប់នៃការហាលសម្លៀកបំពាក់រញ៉េរញ៉ៃពាសពេញទីក្រុងសៀងហៃក្នុងប្រទេសចិន កំពុងទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំងពីភ្ញៀវទេសចរបរទេសដែលទើបតែមកទស្សនាទីក្រុងនេះថ្មីថ្មោង។
ជាការពិតណាស់ ភ្ញៀវទេសចរគឺមានការភ្ញាក់ផ្អើលយ៉ាងខ្លាំងជាមួយនឹងរបៀបហាលសម្លៀកបំពាក់ពាសពេញទីក្រុងក្នុងប្រទេសចិន ដែលលេចចេញពីអគារផ្ទះល្វែងខ្ពស់ៗ ជាពិសេសគឺអគារផ្ទះល្វែងចាស់ៗតែម្តង។

ជាធម្មតាប្រជាជននៅទីក្រុងសៀងហៃតែងមានទម្លាប់ហាលខោអាវពាសវាលពាសកាល ដែលនេះត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌អរូបីដែលមិនអាចលុបបំបាត់បាន។ ដូច្នេះភ្ញៀវទេសចរដែលទើបតែមកទស្សនាទីក្រុងនេះថ្មីថ្មោងហាក់ចម្លែកចិត្តបន្តិច ដោយសារតែប្រជាជននៅទីនេះមានទម្លាប់រស់នៅប្លែកៗ និងខុសពីប្រជាជនក្នុងតំបន់ផ្សេងទៀត។ ទោះបីជាយ៉ាងនេះក្តីនៅក្នុងក្រសែភ្នែកប្រជាជនក្នុងតំបន់ ការហាលសម្លៀកបំពាក់បែបនេះគឺប្រៀបបាននឹងទង់ជាតិចម្រុះពណ៌ដែលបក់បោកតាមខ្យល់ប៉ុណ្ណោះ។

ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ រដ្ឋាភិបាលក្រុងសៀងហៃជឿថា ការហាលសម្លៀកបំពាក់បែបនេះគឺមិនល្អនោះទេ ដោយសារវាមានភាពរញ៉េរញ៉ៃ និងប៉ះពាល់ដល់អារម្មណ៍ភ្ញៀវទេសចរ ក៏ដូចជាជះឥទ្ធិពលអវិជ្ជមានដល់រូបភាពនៃទីក្រុងដែលត្រូវបានណែនាំថាជាទីក្រុងទំនើប។ ក្នុងឆ្នាំ ២០១០ ក្រុមមន្ត្រីបានប្រកាសហាមប្រជាជនកុំឱ្យហាលសម្លៀកបំពាក់ពាសពេញទីក្រុងបែបនេះ ប៉ុន្តែសម្រាប់ប្រជាជនក្នុងតំបន់ ទម្លាប់ហាលខោអាវបែបនេះនៅតែមិនអាចចោលបាន។

ទំនៀមទំលាប់ហាលខោអាវពាសពេញទីក្រុងសៀងហៃរបស់ប្រជាជនចិនបានលេចឡើងក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៨០ និង ១៩៩០ នៅពេលមនុស្សប្រើវិធីនេះដើម្បីងាយស្រួលហាលខោអាវឆាប់ស្ងួត ដោយសារតែកន្លែងរស់នៅតូចចង្អៀតពេក ធ្វើឱ្យអ្នករស់នៅខ្វះកន្លែងសម្ងួតសម្លៀកបំពាក់គ្រប់គ្រាន់ ទើបសម្រេចហាលខោអាវក្រៅផ្ទះពាសវាលពាសកាលបែបនេះតែម្តងទៅ៕