សហរដ្ឋមេរិក ៖ កាលពីពេលរកសំឡេងឆ្នោតកន្លងមក លោក Donald Trump បានសន្យាជាមួយពលរដ្ឋជាច្រើនលើកថា លោកនឹងដំឡើងពន្ធទំនិញចិនខ្ពស់ ពីព្រោះចិនជាគូប្រជែងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធំបំផុតរបស់អាមេរិក ។ ប៉ុន្តែពេលក្លាយជាប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោកបាននិយាយទៅកាន់ស្ថានីយទូរទស្សន៍មួយ កាលពីថ្ងៃទី២៣ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៥ ថា លោកពុំចង់ដំឡើងពន្ធទំនិញចិនទេ ។

ពេលស្ថានីយទូរទស្សន៍ Fox News សួរថា តើលោកអាចធ្វើកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយប្រធានាធិបតីចិន លោក ស៊ី ជិនពីង ពាក់ព័ន្ធនឹងបញ្ហាតៃវ៉ាន់ និងពាណិជ្ជកម្មដែរឬទេ? លោក Trump ឆ្លើយថា ៖ «ខ្ញុំធ្វើបាន ពីព្រោះយើងមានអ្វីម្យ៉ាងដែលពួកគេត្រូវការ ។ យើងមានអំណាចលើសចិនយ៉ាងខ្លាំង គឺការដំឡើងពន្ធទំនិញដែលចិនពុំចង់បាន ប៉ុន្តែខ្ញុំពុំចង់ដំឡើងពន្ធទំនិញចិនទេ» ។ មហាជនចាត់ទុកថា ការលើកឡើងបែបនេះ គឺលោកបានផ្លាស់ប្តូរគំនិតខុសពីពេលរកសំឡេងឆ្នោត ។

លោក Trump បន្តថា លោកមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងល្អជាមួយប្រធានាធិបតីចិន លោក ស៊ី ជិនពីង គឺដូចនឹងមិត្តភក្តិម្នាក់ កាលពីមុនជំងឺកូវីដ-១៩ ឆ្លងរាតត្បាត ។ លោកក៏បានប្រាប់ពីមូលហេតុដែលលោកត្រូវដំឡើងពន្ធទំនិញចិនថា ចិនបានទទួលប្រាក់យ៉ាងច្រើនពីអាមេរិក ហើយចិនយកប្រាក់នេះទៅជួយខាងកងទ័ព ។

ក្រោយឡើងកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតីអាមេរិក កាលពីថ្ងៃទី២០ ខែមករា កន្លងមក លោក Trump ថ្លែងថា អាមេរិកសម្រេចដំឡើងពន្ធទំនិញចិន ស្មើ១០% ចាប់ពីថ្ងៃទី១ ខែកុម្ភៈ តទៅ ខណៈពេលរកសំឡេងឆ្នោត លោកសន្យាថា នឹងដំឡើងពន្ធទំនិញចិន រហូតដល់៦០% ។ ការដំឡើងពន្ធទំនិញចិន ១០% ដោយសារថ្នាំញៀនហ្វេនតានីល (Fentanyl) ជាច្រើនត្រូវបានបញ្ជូនពីចិនមកអាមេរិក តាមរយៈម៉ិកស៊ិក និងកាណាដា ។

មន្ត្រីចិនបានអំពាវនាវឱ្យអាមេរិកដោះស្រាយបញ្ហាជម្លោះជាមួយចិន តាមរយៈការចរចាពិភាក្សាគ្នា ។ លោកស្រី Mao Ning មន្ត្រីនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសចិនសង្កត់ធ្ងន់ថា កិច្ចសហការសេដ្ឋកិច្ច និងពាណិជ្ជកម្មរវាងប្រទេសទាំងពីរ គឺជាផលប្រយោជន៍រួម គ្មានប្រទេសណាឈ្នះសង្គ្រាមពាណិជ្ជកម្ម និងសង្គ្រាមពន្ធទេ ពីព្រោះសង្គ្រាមធ្វើឱ្យបាត់បង់ផលប្រយោជន៍ចិន និងអាមេរិក ក៏ដូចជាពិភពលោក ។ រីឯឱនភាពពាណិជ្ជកម្ម ដែលជាប្រធានបទសំខាន់ក្នុងជម្លោះពាណិជ្ជកម្មរវាងប្រទេសទាំងពីរ គឺចិនពុំស្វែងរកប្រាក់ចំណេញពីឱនភាពពាណិជ្ជកម្មទេ ប៉ុន្តែចិនអាចសហការលើផ្នែកជាច្រើនជាមួយអាមេរិក ៕

នៅរាជធានីភ្នំពេញយើង ខ្សែទឹកទន្លេទាំងពីរ ទន្លេមេគង្គ និងទន្លេសាប បានរំលេចចេញជាពីរពណ៌ផ្សេងគ្នា និងមិនរលាយចូលគ្នា ដែលបានបង្កើតជាផ្ទាំងទស្សនីយភាព ក៏ដូចជាទិដ្ឋភាពដ៏ប្លែក បាននឹងកំពុងទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំងពីសាធារណៈជន។

យ៉ាងណា ទិដ្ឋភាពបែបនេះមិនមែនកើតមានតែនៅប្រទេសកម្ពុជាមួយទេ តែក៏មានកើតឡើងនៅប្រទេសមួយចំនួនជុំវិញពិភពលោកផងដែរ ដែលទន្លេមានពណ៌ខុសគ្នា និងមិនអាចរលាយចូលគ្នាបាន ក្នុងនោះគឺរួមមាន៖
១ ទន្លេ Rio Negro និង Solimoes (ប្រទេសប្រស៊ីល)
២ ទន្លេ Thompson និង Fraser (ប្រទេសកាណាដា)
៣ ទន្លេ Bhagirathi និង Alaknanda (ប្រទេសឥណ្ឌា)
៤ ទន្លេ Danube និង Inn (ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់)
៥ទន្លេ Rhone និង Arve (ប្រទេសស្វីស)
៦ ទន្លេ Green និង Colorado (សហរដ្ឋអាមេរិក)។

បើតាមការស្រាវជ្រាវរបស់អ្នកវិទ្យាសាស្រ្ត បានឱ្យដឹងថា ទឹកទន្លេ គឺមានធាតុផ្សំ និងមានសារធាតុរលាយខុសៗគ្នា ។ មូលហេតុ ដែលទឹកទន្លេមិនរលាយចូលគ្នានេះ គឺបណ្តាលមកពី : ទឹកទន្លេមានសីតុណ្ហភាពមិនស្មើគ្នា, ដង់ស៊ីតេនៃទន្លេទាំងពីរខុសគ្នា, ទឹកទន្លេមានលំហូរបញ្ច្រាសទិសគ្នា និងល្បឿនលំហូរទឹកមានលក្ខណៈលឿន ឬយឺតជាងគ្នា៕

ប្រទេសចិន ៖ តើរដ្ឋាភិបាលចិនធ្វើដូចម្តេចទើបអាចកាត់បន្ថយខ្យល់ពុល (PM 2.5) លើបរិយាកាសបានយ៉ាងឆាប់រហ័សក្នុងរយៈពេលខ្លី រហូតធ្វើឱ្យពលរដ្ឋមានអាយុវែងជាងមុន? កាលពីជាង១០ឆ្នាំមុន ចិនមានបញ្ហាខ្យល់ពុលលើបរិយាកាសយ៉ាងខ្លាំង ដោយសាររោងចក្រឧស្សាហកម្ម និងសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ច ដែលខ្យល់ពុលបានសម្លា.ប់ ពលរដ្ឋចិនជាង១លាននាក់ក្នុង១ឆ្នាំ ។

រដ្ឋាភិបាលចិនបានព្យាយាមដោះស្រាយបញ្ហាខ្យល់ពុល និងសំណូមពរឱ្យស្ថានទូតបរទេសនានាឈប់ផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានខ្យល់ពុលនៅចិន ។ ប្រធានាធិបតីចិន លោក ស៊ី ជិនពីង បានថ្លែងកាលពីឆ្នាំ២០១៤ ថា ទីក្រុងប៉េកាំងមានខ្យល់ពុលខ្លាំង ហើយរដ្ឋាភិបាលចិនក៏ចាត់វិធានការនៅតំបន់មានខ្យល់ពុលខ្លាំងមុនគេ ដូចជា ៖ ទីក្រុងប៉េកាំង, ធៀនជីង, ហឺប៉ី និងមាត់ទន្លេជូជៀង ដោយហាមឃាត់ការសាងសង់រោងចក្រថ្មី ឬបិទរោងចក្រចាស់ៗគ្មានស្តង់ដារ ។

ក្រៅពីនេះ នៅទីក្រុងធំៗ ដូចជា ៖ សៀងហៃ, ស៊ិនជិន និងក្វាងចូវ រដ្ឋាភិបាលចិនបានគ្រប់គ្រងចំនួនរថយន្តបើកបរតាមផ្លូវ និងចាប់ផ្តើមយករថយន្តក្រុងអគ្គិសនីមកប្រើប្រាស់ក្នុងប្រព័ន្ធដឹកជញ្ជូនសាធារណៈ ព្រមទាំងចេញច្បាប់លើកកម្ពស់រថយន្តអគ្គិសនី ។ បន្ទាប់មក ចិនក៏កាត់បន្ថយការផលិតដែក និងលោហៈ ក៏ដូចជាបិទអណ្តូងរ៉ែជាច្រើនកន្លែង ។

វិធានការសំខាន់មួយទៀតដើម្បីកម្ចាត់ខ្យល់ពុល គឺការអនុវត្តគម្រោងដាំកូនឈើ និងការពារព្រៃឈើ «Great Green Wall» ដោយចិនដាំកូនឈើរហូតដល់ ៣ម៉ឺន ៥ពាន់លានដើម នៅខេត្តចំនួន១២ និងចំណាយប្រាក់អស់១សែនលានដុល្លារអាមេរិក ។ វិធានការកម្ចាត់ខ្យល់ពុល កាលពីខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៣ បានក្លាយជាវិធានការលើកកម្ពស់បរិស្ថានមានប្រសិទ្ធភាពបំផុតរបស់ចិន ។

នៅឆ្នាំ២០១៧ ខ្យល់ពុលនៅទីក្រុងប៉េកាំង បានធ្លាក់ចុះ៣៣% រីឯខ្យល់ពុលនៅមាត់ទន្លេជូជៀង ធ្លាក់ចុះ១៥% បើធៀបនឹងឆ្នាំ២០១៣ ។ នៅឆ្នាំ២០១៨ ចិនក៏អនុវត្តវិធានការបន្ទាប់ គឺកម្ចាត់ខ្យល់ពុលនៅទូទាំងប្រទេស ដោយកំណត់គោលដៅកាត់បន្ថយខ្យល់ពុលរហូតដល់១៨% នៅគ្រប់ខេត្តទាំងអស់ ព្រមទាំងកម្ចាត់ឧស្ម័នពុលផ្សេងៗ ។

នៅដើមឆ្នាំ២០២០ ទីក្រុងធំៗរបស់ចិនមានអាកាសធាតុល្អជាងមុនច្រើន ដែលមូលហេតុមួយផ្នែក គឺដោយជំងឺកូវីដឆ្លងរាតត្បាតធ្វើឱ្យការដំណើរការរោងចក្រឧស្សាហកម្ម និងសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចបិទទ្វារ ។ ក្រោយផុតរដូវកាលកូវីដ បរិមាណខ្យល់ពុលបានកើនឡើងវិញតាមការរំពឹងទុក ប៉ុន្តែមានបរិមាណតិច បើធៀបនឹងឆ្នាំមុនៗ ។ ការស្រាវជ្រាវបញ្ជាក់ថា ការព្យាយាមកម្ចាត់ខ្យល់ពុលរបស់ចិនបានធ្វើឱ្យពលរដ្ឋមានសុខភាពល្អ និងអាយុវែងជាងមុន ជាមធ្យមស្មើជាង២ឆ្នាំ ៕

ប្រទេសជប៉ុន ៖ អាងត្រី Aquarium នៅប្រទេសជប៉ុន បានចែករំលែករឿងរ៉ាវមួយគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ក្នុងបណ្តាញសង្គម គឺអាងត្រីបានផ្អាកការចូលទស្សនាត្រីជាបណ្តោះអាសន្នដោយសារត្រូវជួសជុលកែលម្អ ហើយបុគ្គលិកសង្កេតឃើញថា ត្រីយក្សជាច្រើនក្បាលធ្វើខ្លួនប្លែកៗ អត់ព្រមស៊ីចំណី ។ ពីដំបូង បុគ្គលិកគិតថា ត្រីទាំងនេះមានជំងឺ ប៉ុន្តែការពិត ពួកវាពុំបានឈឺទេ ពួកវាឯកោព្រោះគ្មានមនុស្សទៅមើល ។

នេះពុំមែនជាការកំប្លែងទេ ប៉ុន្តែករណីនេះបានកើតឡើងពិតប្រាកដនៅប្រទេសជប៉ុន នៅពេលបុគ្គលិកអាងត្រី Aquarium សង្កេតឃើញត្រីយក្ស (Sunfish) ជាច្រើនក្បាលមានសភាពក្រៀមក្រំ និងឯកោ ។ បុគ្គលិកក៏ពុំដឹងថា តើគួរធ្វើដូចម្តេចដើម្បីឱ្យត្រីទាំងអស់រីករាយឡើងវិញ?

អាងត្រី Aquarium នេះឈ្មោះ «Kaikyokan» ស្ថិតនៅទីក្រុង Shimonoseki ភាគខាងត្បូងប្រទេសជប៉ុន ។ កាលពីខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៤ អាងត្រីបានបិទការចូលទស្សនាដើម្បីជួសជុលកែលម្អ ស្រាប់តែត្រីទាំងនេះក្រៀមក្រំ ដោយសារគ្មានមនុស្សចូលមើល ។ ពួកវាថែមទាំងឈប់ស៊ីចំណី ហើយចាប់ផ្តើមយកខ្លួនទៅត្រដុសជាមួយផ្ទាំងកញ្ចក់ចុះឡើង ទើបបុគ្គលិកគិតថា ពួកវាមានបញ្ហាពិបាករំលាយអាហារ ឬឆ្លងជំងឺ ។ ប៉ុន្តែការពិត ពុំមែនដូចការគិតទេ ។

បុគ្គលិកអាងត្រី បានសរសេរក្នុងបណ្តាញសង្គម X ថា ៖ «ពីដំបូង យើងពុំដឹងថា ពួកវាកើតអ្វីទេ ហើយនៅសុខៗ បុគ្គលិកម្នាក់និយាយថា ត្រីឯកោដោយសារអត់មានមនុស្សមកមើល ។ យើងគិតថា ពុំអាចទៅរួចទេ បន្ទាប់មក យើងសាកល្បងយករូបក្បាលមនុស្សមកបិទលើក្រដាស និងដាក់ឯកសណ្ឋានបុគ្គលិកនៅក្បែរផ្ទាំងកញ្ចក់ ដើម្បីឱ្យមើលទៅដូចមនុស្ស ។ ក្រោយធ្វើបែបនេះ ត្រីយក្សជាច្រើនក្បាលមានភាពស្រស់ថ្លាភ្លាម នាថ្ងៃបន្ទាប់» ។

មហាជនសួរថា តើខាងអាងត្រីដឹងដោយរបៀបណាថា ត្រីឯកោ? ខាងអាងត្រី និយាយថា តាមការសង្កេត គឺត្រី Sunfish តែងតែសម្លឹងទៅកាន់បរិវេណដែលមានរូបក្បាលមនុស្ស ហើយពួកវាក៏ហែលមកជិតទីនោះជាញឹកញាប់ ។ រីឯអាការៈឯកោ អត់ព្រមស៊ីចំណី ក៏លែងកើតឡើងទៀត ។

គួរបញ្ជាក់ថា មានវិធីជាច្រើនដើម្បីធ្វើឱ្យត្រីធំៗរីករាយ ។ ជាក់ស្តែង កាលពីឆ្នាំ២០២០ ជាពេលជំងឺកូវីដ-១៩ ឆ្លងរាតត្បាតលើពិភពលោក អាងទឹកមួយកន្លែងនៅទីក្រុងតូក្យូ បានស្នើឱ្យអ្នកស្ម័គ្រចិត្តជជែកជាមួយត្រីក្នុងអាង ចំនួន៣០០ក្បាល ដែលពួកវាខ្មាស់អៀនពេលគ្មានមនុស្សមកមើល ៕