នាដើមខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦នេះ នាវា​ចម្បាំង​របស់​រុស្ស៊ី ២គ្រឿង បានចុះចតនៅកំពង់ផែក្រុង​ព្រះសីហនុ ដើម្បីបំពេញទស្សនកិច្ច​រយៈពេល៣ថ្ងៃ។

ក្នុង​អំឡុងទស្សនកិច្ច​នេះ រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​ការពារជាតិ ឯកឧត្តម នាយ​ឧត្តមសេនីយ៍ ទៀ សីហា បាន​បង្ហាញ​ក្ដីអះអាថា៖ “​រុស្ស៊ី នឹងបន្តជួយគាំទ្រកម្ពុជា ពាក់ព័ន្ធនឹង​វិស័យ​យោធា”។

នាយ​ឧត្តមសេនីយ៍ ទៀ សីហា ស្នើឱ្យ​រុស្ស៊ី ជួយ​បណ្ដុះបណ្ដាល​ធនធានមនុស្ស​ ដើម្បីពង្រឹងទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសទាំងពីរ រហូតដល់កម្រិតមួយ ដែលអាចឈានដល់ការធ្វើលំហាត់សមយុទ្ធរួមគ្នានាពេលអនាគត។

កម្ពុជា និងរុស្ស៊ីមានប្រវត្តិទំនាក់ទំនងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការយោធាយូរអង្វែង ក្នុងនោះចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០១១មក មាននាវាចម្បាំងរុស្ស៊ីសរុបចំនួន ១៨គ្រឿងបានចូលចតនៅកម្ពុជា។

គួរបញ្ជាក់ថា កម្ពុជា​ និង​រុ​ស្ស៊ី​ ធ្លាប់បាន​សន្យា​គ្នារួចមកហើយ ដោយរុស្សុីនឹងជំរុញ​កិច្ច​សហប្រតិបត្តិការ​បន្ថែម​ទៀត​លើ​គ្រប់​វិស័យ ជា​ពិសេស​វិស័យ​យោធា​បន្ទាប់​ពី​វិបត្តិ​កូ​វី​ដ​-១៩​៕
 

ការិយាល័យគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្តិបរទេស (OFAC) របស់ក្រសួងរតនាគារសហរដ្ឋអាមេរិក បានសម្រេចដាក់ទណ្ឌកម្មដោយការបង្កកទ្រព្យសម្បត្តិដេលមាននៅសហរដ្ឋអាមេរិកទាំងអស់របស់ លោក កុក អាន ព្រមទាំងបុគ្គល និងស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធចំនួន ២៨ នាក់ ជុំវិញសំណុំរឿងបោកប្រាស់តាមអ៊ីនធឺណិតទ្រង់ទ្រាយធំ ដែលបង្កជាការខាតបង់ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ជនជាតិអាមេរិកអស់រាប់ពាន់លានដុល្លារ។

យោងតាមសេចក្ដីប្រកាសព័ត៌មានរបស់ក្រសួងការបរទេសសហរដ្ឋអាមេរិក នៅថ្ងៃទី២៤ ខែមេសា នេះបានឲ្យដឹងថា លោក កុក អាន និងសហការីរបស់លោក បានដំណើរការ និងទទួលផលចំណេញពីទីតាំងឆបោក ដែលមានគោលដៅលើពលរដ្ឋអាមេរិក ហើយជាញឹកញាប់ ប្រើប្រាស់ជនរងគ្រោះពីការជួញដូរមនុស្ស ដែលត្រូវបង្ខំឱ្យប្រព្រឹត្តអំពើខុសច្បាប់ ក្រោមការគំរាមកំហែងនៃអំពើហិង្សា ដូចដែលបានកត់ត្រា ក្នុងរបាយការណ៍ស្តីពីការជួញដូរមនុស្ស (TIP Report) របស់ក្រសួងការបរទេសអាមេរិក។

ជាការឆ្លើយតប ការិយាល័យគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្តិបរទេស (OFAC) នៃក្រសួងរតនាគារសហរដ្ឋអាមេរិកនៅថ្ងៃនេះបានដាក់ទណ្ឌកម្មលើសមាជិកព្រឹទ្ធសភាកម្ពុជា លោក កុក អាន និងបុគ្គល និងអង្គភាពពាក់ព័ន្ធចំនួន 28 នាក់។ សកម្មភាពនេះត្រូវបានធ្វើឡើងរួមជាមួយនឹងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងជាបន្តបន្ទាប់ដោយ FBI សេវាសម្ងាត់សហរដ្ឋអាមេរិក និងកងកម្លាំងវាយប្រហារមជ្ឈមណ្ឌលឆបោករបស់ក្រសួងយុត្តិធម៌។

គួរជម្រាបថា ទណ្ឌកម្មទាំងនេះធ្វើឡើងដើម្បីការពារជនជាតិអាមេរិក និងប្រាក់សន្សំដែលរកបានដោយលំបាកពីការគំរាមកំហែងដ៏រីករាលដាលនៃប្រតិបត្តិការឆបោកតាមអ៊ីនធឺណិត ដោយរំខានដល់សមត្ថភាពរបស់បណ្តាញឧក្រិដ្ឋជនក្នុងការបន្តការក្លែងបន្លំទ្រង់ទ្រាយធំដោយប្រើប្រាស់កម្លាំងពលកម្មដោយបង្ខំ និងការរំលោភបំពានរាងកាយ និងផ្លូវភេទ។ បើតាមការប៉ាន់ស្មានរបស់រដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិក នៅឆ្នាំ 2024 ជនជាតិអាមេរិកបានខាតបង់យ៉ាងហោចណាស់ 10 ពាន់លានដុល្លារដោយសារប្រតិបត្តិការបោកប្រាស់នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។

សូមបញ្ជាក់ថា កាលពីខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៤ កន្លងទៅ ក្រសួងរតនាគារអាមេរិកក៏ធ្លាប់បានដាក់ទណ្ឌកម្មលើសមាជិកព្រឹទ្ធសភាម្នាក់ទៀតគឺលោក លី យ៉ុងផាត់ (Ly Yong Phat) ក្រោមបទចោទប្រកាន់ស្រដៀងគ្នានេះពាក់ព័ន្ធនឹងមជ្ឈមណ្ឌលឆបោកនៅ O-Smach Resort ផងដែរ៕

ការសម្រេចចិត្តរបស់រដ្ឋាភិបាលថៃក្នុងការលុបចោលអនុស្សរណៈនៃការយោគយល់គ្នា (MOU) ឆ្នាំ២០០១ (ឬ MOU 44) ស្តីពីតំបន់ដែនសមុទ្រត្រួតគ្នាជាមួយកម្ពុជា គឺជាព្រឹត្តិការណ៍ដ៏សំខាន់មួយដែលអាចនាំឱ្យមានផលវិបាកជាច្រើនដល់ទំនាក់ទំនងទ្វេភាគី និងការអភិវឌ្ឍធនធានធម្មជាតិ។ ក្នុងនោះសំណួរធំបំផុតអំពីការលុបចោល MOU នេះត្រូវបានចោទសួរថា តើវានឹងបង្កឲ្យមានផលប៉ះពាល់អ្វីខ្លះដល់កម្ពុជា?

យោងតាមការបកស្រាយរបស់មន្ត្រីជំនាញ និងការវិភាគរបស់អ្នកច្បាប់ដែលមានសមត្ថកិច្ចក្នុងការវាយតម្លៃលើស្ថានភាពព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ការសម្រេចលុបចោល MOU ឆ្នាំ២០០១ (MOU 44) ជាឯកតោភាគីរបស់ប្រទេសថៃ នឹងបង្កឱ្យមានផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានយ៉ាងខ្លាំងដល់កម្ពុជាលើផ្នែកសំខាន់ៗចំនួន ៥ ក្នុងនោះរួមមាន៖

១. ការបាត់បង់ឱកាសសេដ្ឋកិច្ចពីធនធានថាមពល៖ MOU នេះគឺជាក្របខ័ណ្ឌការងារតែមួយគត់សម្រាប់ការចរចាទាញយកធនធានប្រេង និងឧស្ម័ននៅក្នុង “តំបន់ត្រួតគ្នា” (OCA)។ ប្រសិនបើវាត្រូវបានលុបចោល កម្ពុជានឹងមិនអាចទាញយកធនធានដែលមានតម្លៃមហាសាលទាំងនេះមកអភិវឌ្ឍប្រទេសបានឡើយ ដោយសារគ្មានកិច្ចព្រមព្រៀងចរចារួមគ្នា។
២. ការបង្កើត “ចន្លោះប្រហោងផ្លូវច្បាប់” និងភាពមិនច្បាស់លាស់៖ ការលុបចោលនេះនឹងបំផ្លាញយន្តការផ្លូវការសម្រាប់ដោះស្រាយជម្លោះដែនសមុទ្រដោយសន្តិវិធី។ វានឹងធ្វើឱ្យមានភាពមិនច្បាស់លាស់កាន់តែខ្លាំងលើការកំណត់ព្រំដែនសមុទ្រ ដែលនាំឱ្យការចរចានៅពេលអនាគតកាន់តែស្មុគស្មាញ និងតានតឹងជាងមុន។
៣. ហានិភ័យនៃជម្លោះ និងការប៉ះទង្គិចយោធា៖ អ្នកវិភាគព្រមានថា នៅពេលដែលគ្មានក្របខ័ណ្ឌច្បាប់គ្រប់គ្រង វាអាចនាំឱ្យមានការកើនឡើងនូវការប៉ះទង្គិចតូចៗនៅតាមសមុទ្រ ដូចជាជម្លោះលើការល្បាតដែនទឹក ឬការនេសាទ។ ក្នុងករណីធ្ងន់ធ្ងរ វាអាចវិវត្តទៅជាការប្រឈមមុខដាក់គ្នាផ្នែកយោធា ឬការឈ្លានពានដូចករណីព្រំដែនគោក។
៤. ផលប៉ះពាល់ដល់ពាណិជ្ជកម្ម និងទេសចរណ៍តាមព្រំដែន៖ ភាពតានតឹងផ្នែកនយោបាយដែលកើតចេញពីការលុបចោល MOU អាចប៉ះពាល់ដល់ទំនុកចិត្តរបស់អ្នកវិនិយោគ និងលំហូរភ្ញៀវទេសចររវាងប្រទេសទាំងពីរ។ ការបិទច្រកព្រំដែន ឬការរឹតបន្តឹងការធ្វើដំណើរអាចកើតមានឡើង ប្រសិនបើសន្តិសុខតាមព្រំដែនកាន់តែយ៉ាប់យ៉ឺន។
៥. ការបង្ខំឱ្យកម្ពុជាប្តឹងទៅតុលាការអន្តរជាតិ៖ កម្ពុជាអាចនឹងត្រូវបង្ខំចិត្តស្វែងរកកិច្ចអន្តរាគមន៍ពីស្ថាប័នអន្តរជាតិ ដូចជាតុលាការ ICJ ឬអង្គការសហប្រជាជាតិ ដើម្បីការពារអធិបតេយ្យភាពរបស់ខ្លួន។ ដំណើរការផ្លូវច្បាប់អន្តរជាតិនេះអាចអូសបន្លាយពេលរាប់សិបឆ្នាំ និងធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងទ្វេភាគីកាន់តែល្អក់កករ។

គួរជម្រាបថា របាយការណ៍ដែលបានជម្រាបជូនខាងលើនេះ គឺជាការចងក្រងចេញពីប្រភពព័ត៌មានផ្លូវការ និងសារព័ត៌មានជាតិ-អន្តរជាតិសំខាន់ៗដែលទើបនឹងផ្សាយថ្មីៗ (គិតត្រឹមថ្ងៃទី២៣-២៤ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦) រួមមាន៖ សេចក្តីថ្លែងការណ៍ផ្លូវការរបស់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ការវិភាគពីអ្នកជំនាញច្បាប់ និងភូមិសាស្ត្រនយោបាយកម្ពុជា។

ដោយឡែក ចំពោះការឆ្លើយតបរបស់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា គឺកម្ពុជាមិនទទួលស្គាល់ដាច់ខាតនូវការលុបចោលដោយឯកតោភាគីនេះទេ និងចាត់ទុកថា MOU ឆ្នាំ២០០១ នៅតែជាមូលដ្ឋានច្បាប់អន្តរជាតិដែលមានសុពលភាពសម្រាប់ប្រទេសទាំងពីរ។ អ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានបញ្ជាក់ថា ការលុបចោល MOU នេះដោយឯកតោភាគីពីសំណាក់ថៃ គឺជាការរំលោភលើ អនុសញ្ញាទីក្រុងវីយែនឆ្នាំ ១៩៦៩ ស្តីពីច្បាប់សន្ធិសញ្ញា។ ហើយតាមផ្លូវច្បាប់ MOU នេះនៅតែមានសុពលភាពរហូតទាល់តែគោលបំណងនៃកិច្ចព្រមព្រៀងត្រូវបានសម្រេចទាំងស្រុង៕