ចិនបានចេញមុខដាស់តឿនអាមេរិកកុំបង្ខិតបង្ខំឱ្យប្រទេសនានាសហការក្នុងសង្គ្រា.មវាយប្រ.ហារអ៊ីរ៉ង់ និងកុំយកពាណិជ្ជកម្មមកធ្វើជាឧបករណ៍ដាក់សម្ពាធ ពីព្រោះប្រតិបត្តិការកងទ័ពលើអ៊ីរ៉ង់គឺជាការល្មើសច្បាប់អន្តរជាតិ បង្កើនភាពតានតឹងក្នុងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា ដោយចិនជំរុញឱ្យភាគីជម្លោះទាំងអស់បញ្ឈប់ប្រតិបត្តិការកងទ័ពត្រឹមនេះ ។ ការដាស់តឿនរបស់ចិន បន្ទាប់ពីមេដឹកនាំអាមេរិកប្រកាសផ្តាច់ទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មជាមួយអេស្ប៉ាញ ដោយគ្រាន់តែអេស្ប៉ាញមិនគាំទ្រសង្គ្រា.ម ។

តាមការចុះផ្សាយរបស់សារព័ត៌មាន Reuters កាលពីថ្ងៃទី៤ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ ពាក់ព័ន្ធនឹងព័ត៌មានពីប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក Donald Trump គំរាមកាត់ផ្តាច់ទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មជាមួយអេស្ប៉ាញ ដោយសារអេស្ប៉ាញមិនអនុញ្ញាតឱ្យអាមេរិកប្រើប្រាស់មូលដ្ឋានកងទ័ពអាកាសនៅអេស្ប៉ាញវាយប្រហារអ៊ីរ៉ង់នោះ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសចិន អ្នកស្រី Mao Ning ថា ប្រតិបត្តិការកងទ័ពរបស់អាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែលមកលើអ៊ីរ៉ង់ គឺជាការល្មើសច្បាប់អន្តរជាតិ ហើយអាមេរិកមិនគួរដាក់សម្ពាធពាណិជ្ជកម្មលើប្រទេសនានាដែលមិនរួមដៃទេ ។

អ្នកស្រី Mao Ning បន្តថា តាំងពីកើតសង្គ្រាមនៅអ៊ីរ៉ង់ ពលរដ្ឋចិនជាង៤៧០នាក់បានជម្លៀសចេញពីប្រទេសនេះដោយសុវត្ថិភាពក្រោមការសម្របសម្រួលរបស់ស្ថានទូតចិននៅទីក្រុងតេហេរ៉ង់ ហើយអ្នកស្រីក៏បានដាស់តឿនទៅកាន់ពលរដ្ឋចិនដែលកំពុងស្នាក់នៅអ៊ីរ៉ង់ ត្រូវបង្កើនការប្រុងប្រយ័ត្ន និងប្រញាប់ចាកចេញជាបន្ទាន់ ។

អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសចិនដាស់តឿនទៅកាន់ពលរដ្ឋរបស់ខ្លួន បន្ទាប់ពីអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល បើកការវាយប្រហារអ៊ីរ៉ង់កាលពីថ្ងៃទី២៨ ខែកុម្ភៈ កន្លងមក បណ្តាលមេដឹកនាំកំពូលអ៊ីរ៉ង់ លោក Ayatollah Ali Khamenei បាត់បង់ជីវិត ដែលធ្វើឱ្យអ៊ីរ៉ង់សងសឹកវិញដោយការវាយប្រហារទៅលើអ៊ីស្រាអែល និងបណ្តាប្រទេសនៅឈូងសមុទ្រអារ៉ាប់ដែលមានមូលដ្ឋានកងទ័ពអាមេរិក ។

ចំណែកអ្នកនាំពាក្យសភាប្រជាជនចិន លោក Lou Qinjian បានអំពាវនាវឱ្យបញ្ឈប់ប្រតិបត្តិការកងទ័ពជាបន្ទាន់ ចៀសវាងការបង្កើនភាពតានតឹង ងាកមកការចរចាគ្នាដើម្បីសន្តិភាព និងស្ថិរភាពនៅតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា ។ លោកថា អធិបតេយ្យ សន្តិសុខ និងបូរណភាពទឹកដីរបស់អ៊ីរ៉ង់ គួរតែទទួលបានការគោរព និងគ្មានប្រទេសណាមួយមានសិទ្ធិគ្រប់គ្រងកិច្ចការអន្តរជាតិ ឬកំណត់ជោគវាសនារបស់ប្រទេសផ្សេងឡើយ ។

ប្រទេសចិនបានជំរុញឱ្យភាគីជម្លោះទាំងអស់បញ្ឈប់ប្រតិបត្តិការកងទ័ពត្រឹមនេះ និងងាកមកបន្តការចរចាដោយសន្តិវិធី ដោយចិនបញ្ជាក់ថា ការប្រើប្រាស់កម្លាំងគ្រាន់តែជាវិធានការបណ្តោះអាសន្នធ្វើឱ្យស្ថានការណ៍កាន់តែធ្ងន់ធ្ងរខ្លាំងឡើងប៉ុណ្ណោះ ។

គួរបញ្ជាក់ថា លោកប្រធានាធិបតី Trump បានប្រកាសកាត់ផ្តាច់ទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មជាមួយប្រទេសអេស្ប៉ាញភ្លាមៗ និងរិះគន់ការចំណាយលើវិស័យការពារជាតិរបស់អេស្ប៉ាញ បន្ទាប់ពីរដ្ឋមន្ត្រីអេស្ប៉ាញ លោក Pedro Sánchez មិនអនុញ្ញាតឱ្យអាមេរិកប្រើប្រាស់មូលដ្ឋានកងទ័ពអាកាសនៅអេស្ប៉ាញវាយប្រហារអ៊ីរ៉ង់ ។ នាយករដ្ឋមន្ត្រីអេស្បាញបញ្ជាក់ពីគោលជំហរច្បាស់លាស់របស់ខ្លួនម្តងទៀតថា មិនគាំទ្រសង្គ្រាម បើទោះជាមានសម្ពាធពាណិជ្ជកម្មពីរដ្ឋាភិបាលអាមេរិកក៏ដោយ ៕

តំបន់មជ្ឈិមបូព៌ានឹងកាន់តែធ្លាក់ក្នុងសភាពវឹកវរបន្ថែមទៀត ក្រោយបព្វជិតជាន់ខ្ពស់នៃសាសនាឥស្លាមនៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់បានចេញ ហ្វាតវ៉ា (Fatwa) ដែលជាសេចក្តីសម្រេចតាមបែបសាសនា ដើម្បីកៀរគរកម្លាំងពីកងជីវពលស៊ីអ៊ីត Hezbollah, Houthis, PMF និងពិភពឥស្លាមទាំងមូលឲ្យធ្វើការសងសឹកចំពោះការស្លា.ប់របស់ Khamenei ប្រឆាំងនឹងសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល។

យោងតាមរបាយការណ៍ពីប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយអន្តរជាតិនានាបានឲ្យដឹងថា បព្វជិតលេចធ្លោនៃសាសនាឥស្លាមជាច្រើនរូប រួមទាំងលោក Naser Makarem Shirazi បានប្រកាសថា ការសងសឹកចំពោះការស្លា.ប់របស់លោក Khamenei គឺជា “កាតព្វកិច្ចសាសនា” សម្រាប់ប្រជាជនមូស្លីម ដោយជំរុញឱ្យអ្នកជឿលើអល់ឡោះចេញប្រឈមមុខនឹងសហរដ្ឋអាមេរិក និងសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់ពួគគេ។ សេចក្តីសម្រេចនេះត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាបានដាក់ស្លាកប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក Donald Trump និងនាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល លោក Benjamin Netanyahu ថាជា “សត្រូវរបស់ព្រះ” ដែលជាការកំណត់ដែលនៅក្នុងច្បាប់សាសនាអ៊ីរ៉ង់អាចបង្ហាញអំពីភាពត្រឹមត្រូវនៃការដាក់ទណ្ឌកម្មយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។

ហ្វាតវ៉ា នេះបានបង្កើនការភ័យខ្លាចចំពោះជម្លោះកាន់តែទូលំទូលាយនៅទូទាំងមជ្ឈិមបូព៌ា។ មន្ត្រីសន្តិសុខនៅអឺរ៉ុបបានព្រ.មានថា ក្រឹត្យនេះអាចលើកទឹកចិត្តដល់ការវា.យប្រហារដោយអ្នកគាំទ្រជ្រុលនិយម ដែលភ្ជាប់ទៅនឹងបណ្តាញអ៊ីរ៉ង់នៅក្រៅប្រទេស។ ហេតុដូចនេះ ពួកគេជំរុញឲ្យរដ្ឋាភិបាលនៅក្នុងបណ្ដារប្រទេសលោកខាងលិចទាំងអស់ ត្រូវបង្កើនការជូនដំណឹងសន្តិសុខ និងបង្កើនការឃ្លាំមើលឲ្យបានជិតស្និតបំផុត ខណៈការសងសឹកអាចហៀរចេញលើសពីតំបន់ដែលកំពុងមានអំពើហិង្សានៅមជ្ឈិមបូព៌ា។

គួរជម្រាបថា ហ្វាតវ៉ាដែលចេញដោយអាជ្ញាធរសាសនាឥស្លាមនិកាយស៊ីអ៊ីត គឺជាក្រឹត្យដែលមានឥទ្ធិពលខ្លាំងណាស់។ វាអាចមានឥទ្ធិពលទាំងលើផ្នែកនយោបាយ និងសង្គមយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ និងក្នុងចំណោមក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្តនៅទូទាំងមជ្ឈិមបូព៌ា។ ដូច្នេះជាមួយនឹងការដាក់ចញនូវ ហ្វាតវ៉ា ដូចខាងលើ អ្នកវិភាគបានផ្ដល់ការព្រមា.នថា សេចក្តីប្រកាសបែបនេះអាចលើកទឹកចិត្តក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធ ឬអ្នកគាំទ្រអ៊ីរ៉ង់ឱ្យអនុវត្តសកម្មភាពសងសឹកប្រឆាំងនឹងគោលដៅអាមេរិក ឬអ៊ីស្រាអែល។ ស្ថានភាពនេះបានធ្វើឱ្យកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងផ្នែកការទូតកាន់តែស្មុគស្មាញ ហើយបង្កើនភាពតានតឹងរវាងអ៊ីរ៉ង់ និងមហាអំណាចលោកខាងលិច៕

សង្គ្រា.មនៅអ៊ីរ៉ង់ពេលនេះបានរាលដាលកាន់តែឆ្ងាយហើយ បន្ទាប់ពីអ៊ីរ៉ង់ផ្លោងមីស៊ីលជាច្រើនលើកចូលដែនអាកាសរបស់តួកគី ដោយហោះឆ្លងកាត់ដែនអាកាសអ៊ីរ៉ាក់ និងស៊ីរី ។ កាលពីថ្ងៃទី៤ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ អង្គការ NATO និងតួកគីបានចាត់ទុកសកម្មភាពនេះគឺជាការគំរា.មកំហែងសន្តិសុខ និងបង្កើនជម្លោះកាន់តែខ្លាំងឡើង ហើយតួកគីប្រកាសការពារអធិបតេយ្យ និងដែនអាកាសរបស់ខ្លួន ។

អង្គការសន្ធិសញ្ញាអាត្លង់ទិកខាងជើង (NATO) បានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍ថ្កោលទោសអ៊ីរ៉ង់ចំពោះការវាយប្រ.ហារមិនរើសគោលដៅ បន្ទាប់ពីអ៊ីរ៉ង់ផ្លោងមីស៊ីលរហូតដល់ដែនអាកាសតួកគី ប៉ុន្តែត្រូវបានបំផ្លាញដោយប្រព័ន្ធការពារដែនអាកាសរបស់អង្គការ NATO ហើយអង្គការនេះបញ្ជាក់ថា នឹងគាំទ្របណ្តាប្រទេសសម្ព័ន្ធមិត្តទាំងអស់ រួមទាំងគាំទ្រតួកគី ។

កាលពីថ្ងៃទី៤ ខែមីនា អ្នកនាំពាក្យអង្គការ NATO អ្នកស្រី Allison Hart បានថ្កោលទោសអ៊ីរ៉ង់ខ្លាំងៗពីការវាយប្រហារដោយមីស៊ីលចូលដែនអាកាសតួកគីជាច្រើនលើក ប៉ុន្តែត្រូវបានបំផ្លាញដោយប្រព័ន្ធការពារដែនអាកាសរបស់អង្គការ NATO ។ អ្នកស្រីថា ៖ «យើងថ្កោលទោសអ៊ីរ៉ង់ដែលកំណត់គោលដៅមកកាន់តួកគី អង្គការ NATO នឹងឈរនៅខាងសម្ព័ន្ធមិត្តទាំងអស់ រួមទាំងតួកគី ដោយសារអ៊ីរ៉ង់នៅតែវាយប្រហារមិនរើសគោលដៅ គឺវាយប្រហារទូទាំងតំបន់ទាំងអស់ ។ សមត្ថភាពរារាំង និងការពាររបស់យើងរឹងមាំអាចការពារដែនអាកាសពីការបាញ់កាំជ្រួចផងដែរ» ។

អ៊ីរ៉ង់បានផ្លោងមីស៊ីលទៅកាន់ប្រទេសតួកគីជាច្រើនលើក ប៉ុន្តែត្រូវបំផ្លាញដោយប្រព័ន្ធការពារដែនអាកាសរបស់អង្គការ NATO ដែលប្រចាំការនៅសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេខាងកើត ។ នេះជាការផ្លោងមីស៊ីលជាលើកដំបូងចូលដែនអាកាសតួកគីជាសមាជិកអង្គការ NATO និងមានព្រំដែនមួយផ្នែកជាប់ជាមួយអ៊ីរ៉ង់ ហើយត្រូវបានអ៊ីរ៉ង់ទាញតួកគីឱ្យចូលក្នុងជម្លោះកាន់តែរាលដាលខ្លាំងក្នុងតំបន់ ។

យោងតាមនាយកផ្នែកទំនាក់ទំនងការិយាល័យប្រធានាធិបតីតួកគី គឺមីស៊ីលដែលផ្លោងពីអ៊ីរ៉ង់នេះ បានឆ្លងកាត់ដែនអាកាសប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់ និងស៊ីរី បន្ទាប់មក ក៏តម្រង់មកកាន់ដែនអាកាសតួកគី ប៉ុន្តែត្រូវបានប្រព័ន្ធការពារដែនអាកាសរបស់អង្គការ NATO ស្ទាក់ចាប់ និងបំផ្លាញ ។

ក្រសួងការពារជាតិតួកគីចេញសេចក្តីប្រកាសថា អ៊ីរ៉ង់ផ្លោងមីស៊ីលចូលដែនអាកាសតួកគី ពុំបណ្តាលឱ្យមនុស្សស្លាប់ ឬរងរបួសទេ ប៉ុន្តែតួកគីជំរុញឱ្យភាគីទាំងអស់ចៀសវាងសកម្មភាពឈានទៅបង្កើនជម្លោះក្នុងតំបន់ ពេលនេះ យើងនឹងពិភាក្សាជាមួយអង្គការ NATO ព្រមទាំងសម្ព័ន្ធមិត្តផ្សេងៗបន្តទៀត ។ តួកគីនឹងចាត់វិធានការចាំបាច់ទាំងអស់ដោយមិនស្ទាក់ស្ទើរដើម្បីការពារអធិបតេយ្យ និងដែនអាកាសរបស់យើងយ៉ាងរឹងមាំ យើងនឹងរក្សាសិទ្ធិការពារខ្លួនពីសកម្មភាពណាមួយដែលប្រឆាំងនឹងប្រទេសតួកគី ។

មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់តួកគី ក៏បានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍ចំនួន២ច្បាប់បន្ថែមទៀតពាក់ព័ន្ធនឹងការផ្លោងមីស៊ីលរបស់អ៊ីរ៉ង់ ដែលសេចក្តីថ្លែងការណ៍បញ្ជាក់ថា បណ្តាប្រទេសជាសមាជិកអង្គការ NATO នឹងពិភាក្សាគ្នានៅពេលមើលឃើញថា ប្រទេសជាសមាជិកណាមួយកំពុងតែរងការគំរាមកំហែងបូរណភាពទឹកដី ឯករាជ្យ នយោបាយ និងសន្តិសុខ ៕

តើសង្រ្គា.មដ៏ក្ដៅគគុកនៅមជ្ឈិមបូព៌ាអាចនឹងថយកម្ដៅឬរលត់ទៅតែត្រឹមនេះដែរឬទេ? ដោយកាលពីពេលថ្មីៗនេះប្រទេសបារាំងបានប្រកាសថា ខ្លួននឹងសហការជាមួយចិន ដើម្បីព្យាយាមកាត់បន្ថយភាពតានតឹងនៅក្នុងសង្គ្រាមដែលកំពុងបន្តដែលពាក់ព័ន្ធនឹងអ៊ីរ៉ង់ បន្ទាប់ពីការវា.យប្រហារយោធារបស់សហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល។

យោងតាមរបាយការណ៍របស់សារព័ត៌មាន Reuters រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសបារាំង លោក Jean-Noël Barrot បាននិយាយឲ្យដឹងថា ប្រទេសបារាំងបានពិភាក្សាជាមួយសមភាគីចិន លោក Wang Yi រួចហើយ ដោយអ្នកទាំងពីរបានយល់ព្រមជំរុញឱ្យមានដំណោះស្រាយនយោបាយដែលផ្តល់អាទិភាពដល់សន្តិសុខក្នុងតំបន់រួម និងគោរពសេចក្តីប្រាថ្នារបស់ប្រជាជនអ៊ីរ៉ង់។

នៅក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមមួយ លោក Barrot បានបញ្ជាក់ជាថ្មីថា រដ្ឋាភិបាលអ៊ីរ៉ង់នឹងត្រូវទទួលខុសត្រូវចំពោះការកើនឡើងថ្មីៗនេះ បន្ទាប់ពីខ្លួនបានបើកការវា.យប្រហារទៅលើប្រទេសជិតខាង និងបានសង្កត់ធ្ងន់ថា ស្ថាប័នពហុភាគី ជាពិសេសក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ គួរតែជាចំណុចកណ្តាលក្នុងការដោះស្រាយវិបត្តិមួយនេះ។

ជាមួយគ្នានេះដែរ ប្រទេសចិនឯណោះក៏បានជំរុញឱ្យគ្រប់ភាគីទាំងអស់បញ្ឈប់ប្រតិបត្តិការយោធាតែត្រឹមនេះ និងងាកមកបន្តការសន្ទនាដោយសន្តិវិធី និងសង្កត់ធ្ងន់ថា ការប្រើប្រាស់កម្លាំងគ្រាន់តែជាវិធានការបណ្ដោះអាសន្នធ្វើឱ្យអស្ថិរភាពកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរឡើងប៉ុណ្ណោះ។

ចលនានេះបានគូសបញ្ជាក់ពីកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់បារាំងក្នុងការផ្សំទំនាក់ទំនងការទូតតាមរយៈឥទ្ធិពលរបស់ចិននៅក្នុងតំបន់ ដោយស្វែងរកផ្លូវឆ្ពោះទៅមុខដ៏ស្ងប់ស្ងាត់ ខណៈដែលការភ័យខ្លាចកាន់តែមានច្រើនឡើងទាក់ទងនឹងបញ្ហាជម្លោះក្នុងតំបន់ដែលឥឡូវនេះបាននិងកំពុងតែរីករាលដាលកាន់តែទូលំទូលាយ ជាមួយនឹងផលវិបាកមនុស្សធម៌ និងសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ៕