ប្រទេសទីម័រខាងកើត ឬ ទីម័រលេស្ត, មានឈ្មោះជាផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យទីម័រខាងកើត គឺជាប្រទេសកោះមួយស្ថិតនៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ដែលមានរដ្ឋធានីនៅឌីលី និងមានផ្ទៃដីសរុប ១៥,០០៧ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។ ប្រទេសទីម័រមានព្រំដែនជាប់ឥណ្ឌូណេស៊ីប្រវែង ២២៨ គីឡូម៉ែត្រនិងឆ្នេរប្រវែង ៧០៦ គីឡូម៉ែត្រ។ បច្ចុប្បន្នទីម័រខាងកើតមានប្រជាជនចំនួនជាង ១ លាននាក់ដោយពួកគេនិយាយទាំងភាសាតាទុម និងភាសាព័រទុយហ្គាល់ ហើយប្រជាជនទីម័រខាងកើតភាគច្រើនជាអ្នកកាន់សាសនាគ្រិស្ត។

នៅដើមសតវត្សរ៍ទី១៦ ជនជាតិ ព័រទុយកាល់ បានចូលមកធ្វើជំនួញនៅលើកោះ ទីម័រខាងកើត រួចបានយកធ្វើជាទឹកដីអាណានិគមរបស់ខ្លួននៅប្រហែលពាក់ កណ្ដាលសតវត្សទី ១៦ក្រោយមក ដោយមានការប៉ះទង្គិចដោយអាវុធពួក ហូឡង់ និងកិច្ចព្រមព្រៀងឆ្នាំ ១៨៥៩ ទឹកដីនៃកោះទីម័រខាងកើត ត្រូវបានបែងចែកជាពីរ កំណាត់ខាងលិច ត្រួតត្រាដោយ ហូឡង់ និងមួយកំណាត់ខាងកើត ត្រួតត្រាដោយ ព័រទុយកាល់ ឆ្នាំ១៩៤២ ដល់ ១៩៤៥ ទីម័រខាងកើត ត្រូវបាន ជប៉ុន ចូលកាន់កាប់ នៅពេលដែល ជប៉ុន ចាញ់សង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ មក ព័រទុយកាល់ត្រឡប់មក ត្រួតត្រាទីម័រខាងកើតវិញ ។ ថ្ងៃទី២៨ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៧៥ ទីម័រខាងកើត បានប្រកាសឯករាជ្យពីការត្រួតត្រា ព័រទុយកាល់ បានតែ៩ ថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ កងទ័ពឥណ្ឌូណេស៊ី បានចូលលុកលុយនិងកាន់កាប់នៅខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៧៦។

រហូតមកដល់ថ្ងៃទី២០ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០០២ ទីម័រខាងកើតបានប្រកាសឯករាជ្យយ៉ាងពេញលេញម្តងទៀត ហើយក៏បានចូលឈ្មោះជាសមាជិកអង្គការសហប្រជាជាតិផងដែរ។ ក្នុងឆ្នាំ២០១១ ទីម័រខាងកើត បានដាក់សំណើសុំចូលជាសមាជិកទី១១ នៃអាស៊ាន ប៉ុន្តែសិង្ហបុរី ធា្លប់បានជំទាស់រួចទៅហើយ ចំពោះការសុំចូលជាសមាជិកភាព ដ្បិតព្រួយបារម្ភអំពីបញ្ហាសន្តិសុខទីម័រខាងកើត និងសេដ្ឋកិច្ចនៅមានលក្ខណៈផុយស្រួយនៅឡើយ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយការរង់ចាំអស់រយះពេល១១ឆ្នាំទីបំផុតទីម័រខាងកើតបានចូលជាសមាជិកអាស៊ាន នៅពេលដែលប្រទេសកម្ពុជាធ្វើជាប្រធានអាស៊ាន។ នៅថ្ងៃទី១២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២២ មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់កម្ពុជា បានជំរុញឱ្យប្រទេសទីម័រខាងកើតចូលជាសមាជិកទី១១របស់អង្គការតំបន់អាស៊ាន នឹងបានអនុញ្ញាតប្រទេសមួយនេះចូលជាសមាជិក តាមគោលការណ៍ ប៉ុន្តែមិនទាន់ពេញសិទ្ធិនោះទេ៕

មួយថ្ងៃ មុនបើកព្រឹត្តិការណ៍សុីហ្គេមលើកទី៣២ នៅកម្ពុជា អត្តពលិកវៀតណាម ៥ នាក់ ត្រូវបានប្រកាសជាផ្លូវការ និងដកហូតមេដាយ ដោយសារធ្វើតេស្តវិជ្ជមានរកឃើញ សារធាតុហាមឃាត់ក្នុង ព្រឹត្តិការណ៍ការប្រកួតកីឡា SEA Games លើកទី៣១ កាលពីឆ្នាំមុន ដែលកាលនោះវៀតណាមផ្ទាល់ជាម្ចាស់ផ្ទះ។

សហព័ន្ធអត្តពលិកវៀតណាមបានបញ្ជាក់ថា អត្តពលិកដែលមានបញ្ហាជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងបញ្ហាសារជាតិញៀនរួមមាន៖

• Quach Thi Lan ម្ចាស់មេដាយ មាស និងសំរឹទ្ធ
• Khuat Phuong Anh ម្ចាស់មេដាយមាស និងប្រាក់
• Vu Ngoc Ha ម្ចាស់មេដាយប្រាក់
• Hoang Thi Ngoc ម្ចាស់មេដាយប្រាក់
• Le Ngoc Phuc ម្ចាស់មេដាយប្រាក់

អត្តពលិក​ទាំង៥រូប សុទ្ធតែជាបេក្ខភាពមកដណ្តើមមេដាយនៅ​ក្នុង​ការ​ប្រកួត​កីឡា​ស៊ីហ្គេម​លើក​ទី​៣២នៅកម្ពុជា ក៏ប៉ុន្តែដោយសារតែខាងវៀតណាមបានរកឃើញថាពួកគេមានកំហុស ផ្ទុកសារជាតិញៀនកាលពីឆ្នាំ២០២១នោះ ដូច្នេះពួកគេត្រូវទទួលពិន័យ មិនឱ្យមកចូលរួមប្រកួតនៅកម្ពុជា និងថែមទាំងដកហូតមេដាយថែមទៀត៕

ប្រភព៖ Vietnam News

ប្រទេសកម្ពុជា ៖ កីឡាករថៃម្នាក់បានថតវីដេអូបង្ហាញផ្ទះស្នាក់នៅរបស់កីឡាករ ដែលមកចូលរួមប្រកួតកីឡាស៊ីហ្គេមនៅទីក្រុងភ្នំពេញ ប្រទេសកម្ពុជា ដោយកីឡាកររូបនេះសរសើរថា នៅទីនេះ មានការរៀបចំល្អ ហើយមិនដូចអ្វីដែលពលរដ្ឋថៃនាំគ្នារិះគន់នោះទេ ។

នៅថ្ងៃទី៨ ខែឧសភា ការប្រកួតកីឡាស៊ីហ្គេម ឆ្នាំ២០២៣ បានចូលដល់ថ្ងៃទី៣ នៃការប្រកួតជាផ្លូវការ ហើយកីឡាករភាគច្រើនបានធ្វើដំណើរទៅស្នាក់នៅសណ្ឋាគារក្នុងក្រុង ចំណែកកីឡាកររបស់ប្រទេសមួយចំនួន ក៏ដូចជាកីឡាករថៃខ្លះបានមកស្នាក់នៅក្នុងផ្ទះស្នាក់នៅកីឡាករ ។

បើតាមហ្វេសប៊ុករបស់កីឡាករថៃម្នាក់ឈ្មោះ តុន រ៉ាជណាវី ជាក្រុមជម្រើសជាតិថៃ ដែលបានមកប្រកួតកីឡាស៊ីហ្គេមលើកនេះ បានធ្វើដំណើរទៅកាន់ផ្ទះស្នាក់នៅកីឡាករ ។ កីឡាករថៃរូបនេះនិយាយថា មុនពេលខ្លួនមកប្រកួតនៅកម្ពុជា មានព័ត៌មានថា ផ្ទះស្នាក់នៅកីឡាករសាងសង់មិនទាន់រួចរាល់ ឬព័ត៌មានខ្លះចុះផ្សាយថា មិនសមក្នុងការស្នាក់នៅទេ គឺផ្ទះ១ល្វែងស្នាក់នៅបានតែ១៣នាក់ប៉ុណ្ណោះ ហើយមានបន្ទប់ទឹកមិនគ្រប់គ្រាន់ ។

ប៉ុន្តែក្នុងឃ្លីបវីដេអូដែលកីឡាករ តុន រ៉ាជណាវី ថតបង្ហោះបង្ហាញថា ផ្ទះស្នាក់នៅកីឡាករមានលក្ខណៈងាយស្រួលគ្រប់បែបយ៉ាង ហើយពួកគេអាចចុះមកញ៉ាំម្ហូបអាហារនៅជាន់ក្រោមទៀតផង ។ លើសពីនេះ មានជណ្តើរយន្តឡើងគ្រប់ជាន់ ហើយកីឡាករទាំងអស់មិនចាំបាច់ដើរនាំតែហត់នឿយទេ ។ ក្នុងឃ្លីបវីដេអូនេះ មានពលរដ្ឋថៃចូលមកសរសើរជាច្រើននាក់ ក្រោយពីពួកគេបានមើលវីដេអូរួច ។

បើតាមវីដេអូឃ្លីបនេះ កីឡាករថៃរៀបរាប់ថា ខ្ញុំនឹងនាំអ្នកទាំងអស់គ្នាមកមើលផ្ទះស្នាក់នៅរបស់កីឡាករមានលក្ខណៈបែបណាខ្លះ ហើយវាដូចនឹងសារព័ត៌មានចុះផ្សាយឬទេ ? កីឡាកររូបនេះរៀបរាប់ថា នៅទីនេះ មានដណ្តើរយន្តឡើងទៅកាន់ជាន់នីមួយៗដូចខុនដូដែរ ហើយក្នុងបន្ទប់ស្នាក់នៅរបស់ខ្លួនមានម៉ាស៊ីនត្រជាក់ គឺត្រជាក់ខ្លាំងណាស់ ព្រមទាំងមានសួននៅខាងក្រោយផងដែរ ។ លើសពីនេះ មានបន្ទប់ទឹកស្អាត ហើយទឹកក្នុងបន្ទប់ទឹកចេញខ្លាំងងាយស្រួលប្រើប្រាស់ ។

ចំណែកបន្ទប់ញ៉ាំអាហារវិញមានទំហំធំណាស់ និងវែងទៀតផង ក្នុងនោះសម្រាប់អាហារពេលព្រឹកមានដូចជា ទឹកដោះគោ កាហ្វេ និងទឹកផ្លែឈើសម្រាប់កីឡាករបរិភោគ ។ លើសពីនេះ នៅផ្នែកខាងក្រោយ មានការរៀបចំផ្លែឈើ នំប៉័ង បាយស ម្ហូបជាច្រើនមុខ និងគ្រឿងផ្សំផ្សេងៗដូចនៅប្រទេសថៃដែរ ហើយអាហារសុទ្ធតែឆ្ងាញ់ៗ ដែលកីឡាករថៃអាចបរិភោគបាន ។ ជាចុងក្រោយ កីឡាករ តុន រ៉ាជណាវី និយាយថា មិនចាំបាច់បារម្ភពីពួកគេទេ ៕ ប្រភព ៖ Thairath

ប្រទេសថៃ ៖ នៅថ្ងៃទី៨ ខែឧសភា ការិយាល័យឧតុនិយមប្រទេសថៃបានព្យាករណ៍អាកាសធាតុថា នៅផ្នែកខាងជើងប្រទេសថៃនឹងមានខ្យល់ព្យុះរដូវក្តៅ ផ្គររន្ទះ ខ្យល់កន្ត្រា្កក់ មានដុំទឹកកកធ្លាក់នៅតំបន់ខ្លះ និងមានផ្លេកបន្ទោរកើតឡើងតាមតំបន់ផ្សេងៗផងដែរ ។ ដូច្នេះ សូមឱ្យពលរដ្ឋរស់នៅក្នុងបរិវេណនេះប្រុងប្រយ័ត្នគ្រោះថ្នាក់កើតឡើងដោយសារព្យុះរដូវក្តៅ ហើយគួរចៀសវាងស្ថិតនៅទីវាល នៅក្រោមដើមឈើធំ ការដ្ឋានសាងសង់ ឬផ្ទាំងឃោសនាមិនរឹងមាំ ។

លើសពីនេះ ពលរដ្ឋទាំងអស់មិនគួរដាក់វត្ថុលោហៈជាប់ខ្លួន និងចៀសវាងការប្រើប្រាស់ទូរស័ព្ទដៃផងដែរ ខណៈមានភ្លៀងព្យុះ និងផ្គររន្ទះ ។ រីឯកសិករគួរតែត្រៀមខ្លួនការពារ និងប្រយ័ត្នការខូចខាតចំពោះទិន្នផលដំណាំ និងគ្រោះថ្នាក់ផ្សេងៗចំពោះសត្វចិញ្ចឹមផងដែរ ។

ខណៈមានឥទ្ធិពលអាកាសធាតុមកពីប្រទេសចិនបានគ្របដណ្តប់មកលើភាគខាងជើងប្រទេសវៀតណាម និងសមុទ្រចិនខាងត្បូង គេរំពឹងថា វានឹងគ្របដណ្តប់មកលើភាគខាងជើងប្រទេសថៃ ចាប់ពីថ្ងៃទី៨-១០ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៣ ។ លើសពីនេះ នឹងមានខ្យល់ពីទិសខាងត្បូង និងអាគ្នេយ៍ ហើយវានឹងនាំសំណើមពីឈូងសមុទ្រថៃ និងសមុទ្រចិនខាងត្បូងមកគ្របដណ្តប់ភាគខាងជើងប្រទេសថៃ ខណៈបរិវេណនេះមានអាកាសធាតុក្តៅខ្លាំង ។

នៅចន្លោះពីថ្ងៃទី៨ ដល់ថ្ងៃទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៣ ខ្យល់បក់ពីទិសខាងលិច និងនិរតី ដែលគ្របដណ្តប់មកលើសមុទ្រ Andaman ភាគខាងត្បូង និងឈូងសមុទ្រថៃ នឹងមានកម្លាំងខ្យល់ខ្លាំង ដែលធ្វើឱ្យខេត្តនៅភាគខាងត្បូងប្រទេសថៃមានព្យុះផ្គររន្ទះបន្ថែមទៀត ។ ចំណែកនៅបរិវេណសមុទ្រ Andaman នឹងមានរលកខ្ពស់ៗកម្ពស់១ម៉ែត្រ ហើយបរិវេណដែលមានខ្យល់ព្យុះនិងផ្គររន្ទះ នឹងមានរលកកម្ពស់២ម៉ែត្រ ។ ហេតុនេះ ការិយាល័យឧតុនិយមប្រទេសថៃបានសំណូមពរឱ្យអ្នកនេសាទបើកទូកដោយប្រុងប្រយ័ត្ន និងចៀសវាងការបើកទូកនៅពេលមេឃកំពុងភ្លៀង និងមានខ្យល់ព្យុះ ៕

ប្រភព ៖ sanook

បច្ចេកវិទ្យាឌីជីថល និងឧបករណ៍អេឡិចត្រូនិកបានចូលមកមានឥទ្ធិពលក្នុងការរស់នៅនាពេលបច្ចុប្បន្ន ហើយការអភិវឌ្ឍ និងការផលិតឧបករណ៍ប្រើប្រាស់ផ្សេងៗបានកើនឡើងជាបន្តបន្ទាប់ ។ គេសង្កេតឃើញថា មានការចេញម៉ូតទូរស័ព្ទដៃថ្មីៗជារៀងរាល់ឆ្នាំ ខណៈកុំព្យូទ័រត្រូវបានគេអភិវឌ្ឍន៍ hardware ជាបន្តបន្ទាប់ ។ លើសពីនេះ គេបានអភិវឌ្ឍន៍សម្ភារៈអគ្គិសនីជាច្រើនម៉ូតច្រើនបែប ដើម្បីបំពេញតាមតម្រូវការរបស់អតិថិជនកាន់តែច្រើនឡើង ។

ទោះយ៉ាងណា ការអភិវឌ្ឍបច្ចេកវិទ្យា និងការផលិតឧបករណ៍ប្រើប្រាស់សម្រាប់ការរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ មិនបានបង្កើតប្រយោជន៍តែម្យ៉ាងទេ ប៉ុន្តែវាបានបង្កើនបរិមាណសំរាមអេឡិចត្រូនិកកាន់តែច្រើនជារៀងរាល់ថ្ងៃ រហូតក្លាយជាបញ្ហាដែលគ្រប់គ្នានឹកស្មានមិនដល់ ។ បញ្ហាសំរាមអេឡិចត្រូនិកបានចូលមកមានចំណែកក្នុងការរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ ប៉ុន្តែមនុស្សមួយចំនួនមិនយល់ពីភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃបញ្ហានេះទេ ហើយពួកគេគិតថា វាជារឿងនៅឆ្ងាយពីខ្លួន ប៉ុន្តែការពិត បញ្ហាសំរាមនេះខ្លាំងក្លាហួសពីការស្មានទៅទៀត ។

Global E-waste Monitor (GEM) បង្ហាញថា នៅទូទាំងពិភពលោកបានផលិតសំរាមអេឡិចត្រូនិកចំនួន៥៣,៦លានតោន ឬប្រមាណ៧,៣គីឡូក្រាមក្នុងម្នាក់ ។ ក្នុងនោះនៅទ្វីបអាស៊ីបានបង្កើតសំរាមច្រើនបំផុតស្មើនឹង២៤,៩លានតោន បន្ទាប់មក គឺទ្វីបអាមេរិក និងអឺរ៉ុប មានសំរាមចំនួន១៣,១លានតោន និង១២លានតោន តាមលំដាប់ ។

ក្រៅពីនេះ តាមទិន្នន័យពី GWI និង The Roundup បានប៉ាន់ស្មានបរិមាណសំរាមអេឡិចត្រូនិកនៅឆ្នាំ២០៣០ ថា នឹងកើនឡើងរហូតដល់៧៤លានតោន ហើយវានឹងកើនឡើងជាបន្តបន្ទាប់ ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងអំឡុងពេលការឆ្លងរាតត្បាតនៃជំងឺកូវីដ-១៩ ការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍អេឡិចត្រូនិកបានកើនឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័ស ដោយសារការធ្វើការពីផ្ទះ (Work from home) ។

សរុបមក មូលហេតុចម្បងនៃការកើនឡើងសំរាមអេឡិចត្រូនិក គឺដោយសារឥរិយាបថទូទៅរបស់មនុស្សក្នុងការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ទាំងនេះកើនឡើង, សមត្ថភាពការទិញ ឬការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ទាំងនេះកាន់តែច្រើន ។ លើសពីនេះ ការអភិវឌ្ឍឧបករណ៍អេឡិចត្រូនិក និងបច្ចេកវិទ្យារីកចម្រើនកាន់តែខ្លាំង បានធ្វើឱ្យការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ទាំងនេះមានបរិមាណច្រើនលើសលប់ ៕ ប្រភព ៖ bangkokbiznews

ៅក្នុងតំបន់អាស៊ាន គឺមានភាសាចម្រុះរាប់រយឯណោះ ភាសាខ្លះជាភាសាដើមរបស់ប្រជាជនម្ចាស់ស្រុក ភាសាខ្លះទៀតក៏ជាភាសាដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាលក្ខណៈសកលផងដែរ ដូចជាភាសាអង់គ្លេសជាដើម។ ដូច្នេះហើយតើភាសាណាខ្លះដែលមានមនុស្សនិយាយច្រើនជាងគេក្នុងតំបន់អាស៊ាន?

នៅពេលបច្ចុប្បន្នភាសាក្នុងតំបន់អាស៊ានទាំងអស់មានជាង១០ ភាសា ដូចជា៖ ភាសាអង់គ្លេស, ភាសាខ្មែរ, ភាសាមន, ភាសាថៃ, ភាសាឡាវ ឬថៃឡាវ, ភាសាភូមា, ភាសាវៀតណាម, ភាសាម៉ាឡេ, ភាសាចិនកុកងឺ, ភាសាតាម៉ីល, ភាសាជ្វា, និងភាសាតាកាឡក (ហ្វីលីពីណូ)ជាដើម។ក្នុងចំណោមភាសាទាំងអស់ ភាសាដែលមនុស្សនិយាយច្រើនជាងគេក្នុងតំបន់អាស៊ានគឺភាសាម៉ាឡេ។ ភាសាម៉ាឡេនេះដែរ ត្រូវបានកំណត់ជាលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាពីរបែបទៀត គឺបាហាសាម៉ាឡាយូ (Bahasa Malayu) និងបាហាសាឥណ្ឌូណេស៊ី (Bahasa Indonesia) ដែលឃើញមានប្រើប្រាស់នៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ឥណ្ឌូណេស៊ី សិង្ហបុរី និងភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសថៃដែលជាប់ជាមួយប្រទេសម៉ាឡេស៊ីផងដែរ ដូចជានៅខេត្តយ៉ាឡា (Yala) ខេត្តណារ៉ាធីវ៉ាត់ (Narathiwat) ខេត្តសុងខ្លា (Songkhla) និងខេត្តប៉ាត់តានី (Pattani)។

អាស៊ានបានជ្រើសរើសភាសាអង់គ្លេសជាភាសាផ្លូវការសម្រាប់ទំនាក់ទំនងការទូត និងទំនាក់ទំនងការងារ ពោលគឺជាភាសាចម្លងរវាងភាគីអន្តរជាតិទ្វេភាគី និងពហុភាគីយ៉ាងពេញនិយម។ ក្រៅពីនេះប្រជាជនប្រទេសជិតខាងគ្នាក៏តែងប្រើប្រាស់ភាសារៀងខ្លួនក្នុងការប្រាស្រ័យទាក់ទងគ្នាផងដែរ ដូចជា ជនជាតិថៃជាមួយជនជាតិឡាវ (ភាសាទាំងពីរនេះអាចនិយាយស្ដាប់គ្នាបាន) និងជនជាតិថៃជាមួយជនជាតិខ្មែរជាដើម។
ពិសេសលើសពីនេះគេក៏បានចាត់ទុកភាសាខ្មែរ-មន គឺជាភាសាដើមដំបូងគេបង្អស់នៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងឥណ្ឌាភាគខាងកើតផងដែរ៕