ប្រទេសកម្ពុជាបានរៀបចំប្រពៃណីសង្ក្រាន្តរបស់ខ្លួនតាំងពីយូរលង់ណាស់មកហើយ ដោយកម្ពុជាប្រារព្ធពិធីនេះនៅអំឡុងខែមេសា ជារៀងរាល់ឆ្នាំ និងមានរយៈពេល៣ថ្ងៃ ក្នុងនោះនៅថ្ងៃទី១ ហៅថា ថ្ងៃមហាសង្ក្រាន្ត, ថ្ងៃទី២ ហៅថា ថ្ងៃវារៈវ័នបត និងថ្ងៃទី៣ ហៅថា ថ្ងៃវារៈឡើងស័ក ។ នៅថ្ងៃចូលឆ្នាំថ្មីនេះ ជនជាតិខ្មែរយើងត្រូវធ្វើចិត្តឱ្យសប្បាយរីករាយដើម្បីទទួលពរពីទេវតាឆ្នាំថ្មី និងលះបង់ការខឹងសម្បារ ឬ គំ.នុំស.ងសឹ.ក ឱ្យអស់ពីក្នុងខ្លួន ។

ក្នុងនាមយើងជាជនជាតិខ្មែរ យើងមានតួនាទីចូលរួមថែរក្សា ការពារ និងលើកស្ទួយទំនៀមទម្លាប់ចូលឆ្នាំថ្មី ប្រពៃណីសង្ក្រាន្តរបស់យើង ដូចជា ៖

-បោសសម្អាត និងតុបតែងលម្អផ្ទះ រំលេចដោយអំពូលអគ្គិសនីតូចៗចម្រុះពណ៌ ឬចង្កៀងគោមគ្រប់ពណ៌សម្រាប់ទទួលទេវតាឆ្នាំថ្មី
-រែកទឹកដាក់ពាង, រកអុសទុក និងកាត់សម្លៀកបំពាក់ថ្មីៗ
-រៀបចំគ្រឿងសក្ការៈបូជាសម្រាប់ទទួលទេវតាឆ្នាំថ្មី ដូចជា ៖ បាយសី ១គូ, ស្លាធម៌ ១គូ, ធូប ៥, ទៀន ៥, ទឹកអប់ ១គូ, ផ្កាភ្ញី, លាជ, ទឹក ១ផ្តិល និងភេសជ្ជៈ, នំនែក និងផ្លែឈើគ្រប់មុខ
-ពេលទេវតាឆ្នាំថ្មីចុះមក សមាជិកគ្រួសារទាំងអស់ត្រូវមកអង្គុយជុំគ្នានៅកន្លែងរៀបចំគ្រឿងសក្ការៈទទួលទេវតា ដោយអុជទៀន ធូប និងបាញ់ទឹកអប់ បន់ស្រន់ សុំសេចក្តីសុខពីទេវតាឆ្នាំថ្មី
-ចំពោះគ្រឿងសក្ការៈ និងក្រយាស្ងើយសម្រាប់ថ្វាយទេវតា គេនិយមតម្រូវតាមទេវតាដែលនឹងចុះមកក្នុងឆ្នាំនីមួយៗ
-ចៀសវាងលេងល្បែងស៊ីសងពាលានៅថ្ងៃចូលឆ្នាំ
-ចូលរួមផ្សព្វផ្សាយពីតំបន់ទេសចរណ៍សំខាន់ៗ ឬភាពសប្បាយរីករាយរបស់បងប្អូនខ្មែរយើង ដើម្បីជួយជំរុញវិស័យទេសចរណ៍ជាតិ
-គ្រប់វត្តអារ៉ាមមានបង្ហាញនូវទស្សនីយភាពរបាំប្រជាប្រិយ ដូចជា ៖ របាំគោះត្រឡោក របាំគោះអង្រែ របាំក្ងោកប៉ៃលិន ការសម្តែងល្ខោនបាសាក់ និងយីកេ ជាដើម ។

រយៈពេល៣ថ្ងៃក្នុងថ្ងៃចូលឆ្នាំថ្មី តើបងប្អូនខ្មែរយើងមានទំនៀមទម្លាប់ធ្វើអ្វីខ្លះ?

-ថ្ងៃទី១ ៖ បងប្អូនខ្មែរយើងបានយកចង្ហាន់ទៅប្រគេនព្រះសង្ឃនៅវត្ត ។ ពេលល្ងាច គេនាំគ្នាជញ្ជូនខ្សាច់មកពូនភ្នំខ្សាច់នៅជុំវិញព្រះវិហារក្នុងវត្ត និងពេលព្រលប់ គេប្រគេនភេសជ្ជៈដល់ព្រះសង្ឃ និមន្តព្រះសង្ឃចម្រើនព្រះបរិត្ត និងសម្តែងធម្មទេសនា ។

-ថ្ងៃទី២ ៖ កូនចៅជូនសម្លៀកបំពាក់ នំចំណី និងលុយកាក់ដល់អ្នកមានគុណ រួមមាន ៖ ឪពុកម្តាយ និងជីដូន ជីតា ជាដើម ហើយពេលខ្លះ គេធ្វើទានដល់អ្នកខ្វះខាតផងដែរ ។ ពេលរសៀល គេនាំគ្នាទៅពូនភ្នំខ្សាច់ទៀត ហើយសូត្រធម៌អធិដ្ឋានភ្នំខ្សាច់ ដែលគេសន្មត់ទុកដូចចូឡាមនីចេតិយ ហើយនិមន្តព្រះសង្ឃបង្សុកូលចេតិយបញ្ជូនមគ្គផលដល់វិញ្ញាណក្ខន្ធបងប្អូនដែលបានស្លាប់ទៅ ។

-ថ្ងៃទី៣ ៖ ពេលព្រឹកនិមន្តព្រះសង្ឃឆ្លងភ្នំខ្សាច់ និងពេលល្ងាច និមន្តព្រះសង្ឃស្រង់ទឹក និងស្រង់ព្រះពុទ្ធរូប ។ នៅក្នុងឱកាសបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មីនេះ គេនាំគ្នាលេងល្បែងប្រជាប្រិយកម្សាន្ដសប្បាយជាច្រើន ដូចជា ៖ លេងបោះអង្គញ់ ចោលឈូង ទាញព្រ័ត្រ លាក់កន្សែង និងចាប់កូនខ្លែង ព្រមទាំងមានរបាំត្រុដិ ជាពិសេស ការរាំវង់ ។ អ្នកខ្លះនិយមនាំគ្នាដើរកម្សាន្តបន្ត ខណៈអ្នកខ្លះទៀតធ្វើបុណ្យតាមវត្តអារាម ។

តើដឹងឬទេថា ប្រទេសជិតខាងយើងមួយចំនួន ដូចជា ៖ មីយ៉ាន់ម៉ា, ឡាវ និងថៃ ក៏បានរៀបចំប្រពៃណីសង្ក្រាន្តដូចគ្នាដែរ ដោយសារប្រទេសទាំងនេះមានវប្បធម៌ស្រដៀងគ្នា បើទោះជារៀបចំកម្មវិធីខុសៗគ្នាក្តី ។ ហេតុនេះ ប្រទេសនីមួយៗពុំអាចនិយាយថា ប្រពៃណីសង្ក្រាន្ត គឺជាកម្មសិទ្ធិរបស់ខ្លួនដាច់មុខនោះទេ ។

ខាងក្រោមនេះ គឺជាការបង្ហាញខ្លះៗអំពីប្រពៃណីសង្ក្រាន្តនៅប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា និងឡាវ ៖

*ពិធីបុណ្យសង្ក្រាន្តមីយ៉ាន់ម៉ា ៖ ជាប្រពៃណីដែលមានឈ្មោះថា «Thingyan» ឬ «តាក់ចាន» ដែលមីយ៉ាន់ម៉ាចាត់ទុកថា គឺជាពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មី ត្រូវនឹងថ្ងៃទី១៣ រហូតដល់ថ្ងៃទី១៧ ខែមេសា ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ។ កាលពីបុរាណ ពលរដ្ឋមីយ៉ាន់ម៉ាបានធ្វើពិធីប្រោះទឹកមន្តក្នុងផ្តិលប្រាក់ ប៉ុន្តែក្រោយមកទៀត ពលរដ្ឋមីយ៉ាន់ម៉ាចាប់ផ្តើមលេងជះទឹករយៈពេល៥ថ្ងៃ នៅមុនថ្ងៃចូលឆ្នាំថ្មី ។ លើសពីនេះ មីយ៉ាន់ម៉ាចាត់ទុក វាជាពិធីមង្គល ដោយមានការធ្វើបុណ្យ, កាន់សីល, ស្រង់ទឹកព្រះពុទ្ធរូប, ស្រង់ទឹកចេតិយ និងសុំពរពីអ្នកមានអាយុច្រើនផងដែរ ។

*ពិធីបុណ្យសង្ក្រាន្តឡាវ ៖ ប្រទេសឡាវបានរៀបចំពិធីបុណ្យសង្ក្រាន្ត រយៈពេល៣ថ្ងៃ ហើយពលរដ្ឋឡាវបានបោសសម្អាតផ្ទះសម្បែង ដើម្បីបណ្តេញរឿងមិនល្អចេញឱ្យឆ្ងាយ និងទទួលយករឿងល្អៗចូលផ្ទះ ។ ក្រៅពីនេះ សាច់ញាតិ និងបងប្អូនទាំងអស់បានមកជួបជុំគ្នាដើម្បីជូនពរដល់ចាស់ទុំ, ជូនពរដល់គ្នាទៅវិញទៅមក ព្រមទាំងរៀបចំពិធីស្រង់ព្រះ និងធ្វើពិធីដង្ហែទេវតាឆ្នាំថ្មីរបស់ឡាវ ៕

ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំប្រពៃណីខ្មែរដែលជាទូទៅមានរយៈពេល ៣ ឬ ៤ ថ្ងៃ ដែលជាមួយគ្នានោះបងប្អូនប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរគ្រប់ៗរូបនឹងឈប់សម្រាកពីការងារ ដើម្បីជាអបអរក៏ដូចជាប្រារព្ធពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មីយ៉ាងមហោឡារិកបំផុត។ ក្នុងនោះគេសង្កេតឃើញថា នឹងមានការរៀបចំសែនទទួលទេវតាឆ្នាំថ្មី ប្រគេនចង្ហាន់ដល់ព្រះសង្ឃ មានការជួបជុំគ្នា រាំលេង ឬលេងល្បែងប្រជាប្រិយខ្មែរយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ជាដើម។ ខណៈដែលវប្បធម៌លេងជះទឹក និងប៉ាតម្សៅ ក៏បានលេចវត្តមានជាមួយគ្នានោះដែរ ជាពិសេសគឺក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ដែលបណ្តាលឲ្យមានការលើកឡើងជាសំណួរថា តើវប្បធម៌មួយនេះជារបស់ខ្មែរឬជាលំហូរចូលពីបរទេស?

កាលពីថ្ងៃទី ២៥ ខែមីនា យោងតាមការបង្ហោះនៅលើគេហទំព័រហ្វេសបុករបស់ លោកជំទាវឧកញ៉ានឹម វណ្ណៈ គឺបានគូសបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ៗថា «ពិធីលេងជះទឹក និង ប៉ាតម៉្សៅ (Water Throwing and Powder Ceremony) ៖ ក្នុងតំណាលនិទានអំពី មហាសង្ក្រាន្តសូត្រ បានបរិយាយអំពី ទឹក ជាគ្រឿង នាំមកនូវ សិរីមង្គល ទាំង បីប្រការ សម្រាប់ជាមង្គលដល់ មនុស្សលោកទាំងពួង “ពេលព្រឹក លាងមុខ” “ពេលថ្ងៃ លាងទ្រូង” និង “ពេលល្ងាច លាងជើង” ។ ក្នុង ឱកាសសង្រ្កាន្តឆ្នាំថ្មី នេះផងដែរ ប្រជាជនខ្មែរ ក៏មាននូវកិច្ចពិធី ស្រង់ព្រះរស់ (ឪពុកម្តាយ) ចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ ព្រះសង្ឃ និង ពុទ្ធបដិមា ផងដែរ។

«ការលេងជះទឹក ក្នុងថ្ងៃបុណ្យចូលឆ្នាំ ប្រពៃណីជាតិកម្ពុជា ទំនងត្រូវបានបង្កើតចេញពីពិធីស្រង់ព្រះ របស់អ្នកស្រុកតំបន់អង្គរ ដែលកើតមានក្នុងរាជ ព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៧ ដែលពណ៌នាអំពី អ្នកស្រុកតំបន់អង្គរបានប្រមូលទឹកមកពីគ្រប់ទិសទី ដើម្បីលាងជំរះស្រោចស្របលើព្រះពុទ្ធបដិមារដែលមានចំនួន ២៥អង្គ ដែលត្រូវបានគេយកមកដង្ហែរនាពេលនោះ ដែលពិធីស្រង់ព្រះពុទ្ធអង្គនេះ បានប្រាព្ធឡើងនៅក្នុងតំបន់ នៃ ប្រាសាទព្រះខ័ន តារយៈសិលាចរឹក ដែលពណ៌នាអំពីព្រឹត្តិការណ៍នេះ ចេញផ្សាយដោយ កម្ពុជសុរិយា នៃ ក្រុមជុំនំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ ពុទ្ធសនបណ្ឌិត្យកម្ពុជា»។

លោកជំទាវឧកញ៉ាក៏បានបន្តទៀតថា «បើយោងតាមកំណត់ត្រារបស់លោក ចូវតាក្វាន់ (Zhou Daguan) ដែលជារាជ្យទូត នគរយ័ន (Yuan dynasty) មកពីប្រទេសចិនបច្ចុប្បន្ន ដែលបានកត់ត្រាអំពីពិធីចូលឆ្នាំខ្មែរ នាសម័យកាលអង្គរ ក្នុងឆ្នាំ ១២៩៧ នៃគ.សករាជ ដែលពណ៌នាអំពី អ្នកស្រុកតំបន់អង្គរបានប្រមូលទឹកមកពីគ្រប់ទិសទី ដើម្បីជំរះលាងស្រោចស្របលើព្រះពុទ្ធបដិមារផងដែរ ដូចនេះបានបញ្ចាក់ឱ្យឃើញថា ពិធីស្រង់ព្រះ និង ទំនៀមលេងជះទឹករបស់កម្ពុជាបច្ចុប្បន្នទំនងកើតចេញពីពិធីស្រង់ព្រះ អំឡុងថ្ងៃចូលឆ្នាំខ្មែរ តាំងពីសម័យកាលចក្រភពអង្គរមកម៉្លេះ ហើយទំនៀមលេងជះទឹកនេះបានរីកសាយមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះផងដែរ»៕

ក្រពើមួយក្បាល ទម្ងន់ជាង ៤០គីឡូក្រាម ដែលប្រជាពលរដ្ឋប្រទះឃើញក្នុងស្ទឹងសង្កែ នៅស្រុកឯកភ្នំ ខេត្តបាត់ដំបង ត្រូវបានប្រជាពលរដ្ឋ និងសមត្ថកិច្ច ចាប់បានហើយ នៅវេលាម៉ោង ១រសៀល ថ្ងៃទី២៦ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៤។

បើតាមពលរដ្ឋនៅទីនោះបានឱ្យដឹងថា៖” ក្រពើនេះ បានបង្ហាញខ្លួននៅយប់ថ្ងៃទី២៦ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៤ នៅក្នុងស្ទឹងសង្កែ នៅខេត្តស្វាយជ្រុំ ភូមិស្វាយជ្រុំ ឃុំនរិន្ទ ខណៈពលរដ្ឋមួយម្នាក់បានឮសំលេងគោះទឹកខ្លាំង រួចក៏បញ្ចាំងភ្លើងទៅឃើញក្រពើនោះតែម្ត”។តែយ៉ាងណាមិញ អាជ្ញាធរមូលដ្ឋាន បានចាប់ក្រពើនោះមកហើយ ហេតុដូច្នេះពលរដ្ឋរស់នៅតាមបណ្តោយស្ទឹងសង្កែ គួរតែអស់ក្តីបារម្ភហើយ៕