ប្រអប់ខ្មៅ (Black box) គឺជាឧបករណ៍អេឡិចត្រូនិចសម្រាប់ផ្ទុកព័ត៌មានផ្សេងៗ អំឡុងពេលហោះហើរនៅលើអាកាស ខណៈវាគឺជាតម្រុយដ៏សំខាន់ក្នុងការស៊ើបអង្កេតទៅលើឧបទ្ទវហេតុនានា។ ប្រអប់ខ្មៅ មិនមែនមានពណ៌ខ្មៅទេ ផ្ទុយទៅវិញគឺជាប្រអប់មានពណ៌ទឹកក្រូចភ្លឺ ព្រោះថាវាងាយស្រួលដល់ភ្នាក់ងារក្នុងតាមរក។

ប្រអប់ខ្មៅ ចែកចេញជា ២ ប្រភេទ ដែលមានមុខងារខុសៗគ្នា ប៉ុន្តែមានសារៈសំខាន់ដូចគ្នា នោះគឺប្រភេទ CVR និង FDR ។ ខណៈដែលនៅលើយន្តហោះជាទូទៅត្រូវតែមានប្រអប់ខ្មៅទាំង ២ ប្រភេទនេះ ដើម្បីកត់ត្រាទិន្នន័យ។ ប្រអប់ខ្មៅទាំង២ នេះ ជួនកាលត្រូវបានគេដាក់បញ្ជូលវានៅក្នុងប្រអប់ខ្មៅតែមួយផងដែរ។

CVR (Cockpit Voice Recorder) ៖ ប្រអប់ខ្មៅប្រភេទនេះ ត្រូវបានគេប្រើសម្រាប់តាមដានការសន្ទនារបស់អាកាសយានិក និង រវាងអាកាសយានិកជាមួយអ្នកគ្រប់គ្រងផ្លូវអាកាសចរណ៍នៅឯព្រលានយន្តហោះ។ យ៉ាងណាមិញ ឧបករណ៍នេះនឹងថតសំឡេងរបស់អាកាសយានិកក្នុងរយៈពេល២៥ម៉ោងចុងក្រោយមុនពេលកើតហេតុ។

FDR (Flight Data Recorder) ៖ ឧបករណ៍នេះ ត្រូវបានគេប្រើសម្រាប់ចាប់យកនូវទិន្នន័យសំខាន់ៗមានដូចជា រយៈកម្ពស់ ល្បឿន កូអរដោនេទីតាំងភូមិសាស្ត្រ មុំរបស់ស្លាបយន្តហោះ សីតុណ្ហភាព សម្ពាធខាងក្នុង និងឥន្ធនៈរបស់យន្តហោះជាដើម។ ប្រអប់ខ្មៅ្មប្រភេទនេះលក្ខណៈធន់ខ្លាំងណាស់ អាចការពារទិន្នន័យខាងក្នុងរហូតដល់កម្តៅរាប់ពាន់អង្សាជាមួយនឹងសម្ពាធយ៉ាងធ្ងន់។

ម៉្យាងវិញទៀត ប្រអប់ខ្មៅ ក៏មានបំពាក់នូវឧបករណ៍ចាប់សញ្ញាក្រោមទឹកផងដែរ ក្នុងករណីធ្លាក់យន្តហោះកណ្តាលសមុទ្រ ឧបករណ៍នេះនឹងបញ្ជូនសញ្ញានៅពេលដែលប៉ះនឹងផ្ទៃទឹក យ៉ាងហោចណាស់គឺរយៈពេល ១ ខែ ទើបវាអស់ថ្ម។ ឧបករណ៍នេះនូវតែអាចផ្តល់សញ្ញាបាន កាលណាវាស្ថិតក្នុងជម្រៅទឹកប្រមាណ ៤,២៦៧ម៉ែត្រ។

បន្ទាប់ពីប្រទះឃើញប្រអប់ខ្មៅហើយ ភ្នាក់ងារនឹងយកវាទៅវិភាគនៅឯមន្ទីរពិសោធន៍ ដែលក្រុមអ្នកស៊ើបអង្កេតអាចដឹងពីតម្រុយនៃឧបទ្ទវហេតុ តាមរយៈការវិភាគទិន្នន័យដែលផ្ទុកនៅក្នុងប្រអប់ខ្មៅទាំង២ប្រភេទនោះ។ ចំពោះដំណើរការនៃការវិភាគហេតុការណ៍ គឺអាចប្រព្រឹត្តិទៅរយៈពេលជាច្រើនសប្តាហ៍ឬក៏រាប់ខែ។

យ៉ាងណាមិញ នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ប្រអប់ខ្មៅមិនមែនមានតែនៅក្នុងយន្តហោះទេ វាក៏ត្រូវគេបំពាក់នៅក្នុងរថយន្តប្រភេទមួយចំនួនផងដែរ ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ប្រអប់ខ្មៅប្រភេទ EDR ដែលមានមុខងារក្នុងការកត់ត្រាទិន្នន័យ ត្រួតពិនិត្យពីប្រព័ន្ធសុវត្ថិភាពរបស់រថយន្ត ជាពិសេសជាតម្រុយដឹងពីឧបទ្ទវហេតុដែលកើតឡើងដោយប្រការណាមួយផងដែរ៕

ក្រោយចំណាយពេល១៨ថ្ងៃចុះរុករកឃើញសាកសពអាកាសយានិកទាំងពីររូប ដែលបានជួបគ្រោះថ្នាក់ធ្លាក់ឧទ្ធម្ភាគចក្រ ពេលនេះរាជរដ្ឋាភិបាល បានត្រៀមមឈូស២រួចជាស្រេច ដើម្បីបូជាទៅតាមប្រពៃណីជាតិខ្មែរ និងធ្វើឱ្យស័ក្តិសមនឹងកិត្តិយសរបស់អាកាសយានិកទាំងពីររូបនៅទីបញ្ជាការដ្ឋានកងទ័ពអាកាស។

បច្ចុប្បន្នមឈូសចំនួន ២បានដាក់តាំងនៅវត្តថ្មដា ស្រុកវាលវែង ខេត្តពោធិ៍សាត់ ខណៈសាកសពកំពុងត្រូវបាននាយឧត្តមសេនីយ៍ឥត សារ៉ាត់ អគ្គមេបញ្ជាការរងនិងជានាយសេនាធិការចម្រុះនៃកងយោធពលខេមរភូមិន្ទ កំពុងត្រួតពិនិត្យ ដំណើរការយកសាកសពចេញពីព្រៃ ខណៈអាកាសធាតុមិនអំណោយផល ដោយមានភ្លៀងធ្លាក់មិនឈប់។

ដោយឡែក នៅពេលដែលសាកសពអាចដឹកជញ្ជូនចេញពីព្រៃហើយ នឹងត្រូវបញ្ចុះក្នុងមឈូសដែលបានត្រៀមជាស្រេចនៅវត្តថ្មដា មុននឹងដឹកជញ្ជូនបន្តមកភ្នំពេញ៕

សាកសពអាកាសយានិកទាំងពីរនាក់រួមមានលោក ខេង ឆៃយុទ្ធ និងលោក ស៊ុន ផល្លា ត្រូវបានរកឃើញហើយនៅចំណុចជើងភ្នំយ៉ាវយ៉ៃ ស្រុកវាលវែង ខេត្តពោធិ៍សាត់។

ចំពោះមូលហេតុនៃការធ្លាក់មិនទាន់អាចបញ្ជាក់បាននៅឡើយនោះទេ ដោយត្រូវរងចាំក្រសួងការពារជាតិត្រួតពិនិត្យ ប្រអប់ខ្មៅជាមុនសិន។

នាយឧត្តមសេនីយ៍ ឥត សារ៉ាត់ បានលើកឡើងថា៖”ចំពោះប្រអប់ខ្មៅ (Black Box) និងគ្រឿងសំខាន់ៗ នឹងត្រូវនាំយកមកផងដែរ ព្រោះព័ត៌មានផ្សេងៗនឹងត្រូវបានបញ្ជាក់ច្បាស់ តាមរយៈប្រអប់ខ្មៅនេះ”។

ចំណែកតួយន្តហោះទាំងមូល នឹងស្នើសុំគោលការណ៍ពីថ្នាក់ដឹកនាំជាមុនសិន ប្រសិនបើអនុញ្ញាតឱ្យយកចេញ ក៏ត្រូវចាំពេលវេលាសមស្រប អាកាសធាតុអំណោយផល ធានាសុវត្ថិភាព នឹងយកចេញវិញ ប៉ុន្តែអំឡុងពេលនេះមិនទាន់អាចយកចេញបានទេ ដោយសារបញ្ហាអាកាសធាតុ ភ្លៀងធ្លាក់ច្រើន ពិសេសខ្យល់បោកបក់ខ្លាំង៕

ថ្មីៗនេះ វីដេអូខ្លីមួយដែលបានដាក់បង្ហោះដោយសម្តេចធិបតី ហ៊ុន មាណែត នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា បានឆ្លុះបញ្ចាំងពីសាមញ្ញភាព ភាពយកចិត្តទុកដាក់ខ្ពស់ទៅកាន់ប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់ស្រទាប់វណ្ណៈ ក៏ដូចជាការដឹកនាំដ៏ប៉ិនប្រសប់របស់សម្តេច ក៏ទទួលបាននូវការគោរពស្រលាញ់ក្នុងចំណោមមហាជនគ្រប់ៗគ្នា។

កាលពីថ្ងៃទី ៣០ ខែកក្កដានេះ យោងតាមការបង្ហោះនៅលើគេទំព័រផ្លូវការរបស់សម្តេចធិបតីហ៊ុន ម៉ាណែត បានបង្ហាញវីដេអូឃ្លីបខ្លីមួយប្រមាណនឹង ២ នាទី ដោយភ្ជាប់មកជាមួយនឹងខ្លឹមសារថា «មុនទៅដល់គោលដៅពិនិត្យការជួសជុលផ្លូវនៅតាមព្រំដែន ខ្ញុំបានចូលញ៉ាំអាហារពេលព្រឹកនៅផ្សារកាបី(K3) ស្ថិតក្នុងឃុំក្រញ៉ូងសែនជ័យ ស្រុកស្នូល ខេត្តក្រចេះ។ ខ្ញុំគិតថាលបចូលស្ងាត់ៗព្រោះអត់មានប្រាប់អជ្ញាធរខេត្តទេ ហើយក៏មិនអោយមានរថយន្តសារ៉ែនបើកមុខដែរ ដើម្បីកុំអោយគេចាប់អារម្មណ៍។ ប៉ុន្តែគ្រាន់តែចុះពីលើរថយន្ត ហើយដើរចូលហាងភ្លាម ត្រូវបែកការបាត់ ព្រោះមីងម្ចាស់ហាងថាធ្លាប់ឃើញក្នុងទូរស័ព្ទ។ ខ្ញុំសូមអរគុណចំពោះលោកយាយ លោកតា លោកអ៊ំ ពូមីង បងប្អូន និងក្មួយៗទាំងអស់នៅផ្សារ K3 ចំពោះការស្រលាញ់រាប់អាន»។

តាមរយៈវីដេអូខ្លីដែលបង្កប់នូវអត្ថន័យជ្រាលជ្រៅ ដែលបង្ហាញពីភាពសាមញ្ញរបស់ថ្នាក់ដឹកនាំ នៅក្នុងឈុតសម្លៀកបំពាក់ធម្មតានិងប្រើជីវិតធម្មតាប្រៀបដូចទៅនឹងបងប្អូនប្រជាពលរដ្ឋទូទៅ។ បន្ថែមពីនេះ សម្តេចតែងបង្ហាញពីការយកចិត្តទុកដាក់ខ្ពស់ ផ្តល់នូវសេចក្តីស្រលាញ់ និងគិតគូរជានិច្ចទៅកាន់ប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់ស្រទាប់វណ្ណៈ នៅគ្រប់កាលៈទេសៈទាំងអស់។

ជាការឆ្លើបតប សម្តេចក៏បានទទួលនូវក្តីគោរពនិងជាទីពេញចិត្តក្នុងចំណោមមនុស្សម្នា នៅគ្រប់ជាតិសាសន៍ទាំងអស់។ ហើយបើក្រឡេកទៅកាន់វីដេអូនេះគ្រាន់តែជាមួយជ្រុងតូចប៉ុណ្ណោះ ដែលប្រជាពលរដ្ឋបានបង្ហាញអំពីក្តីគោរពស្រលាញ់ ប្រកបដោយទឹកមុខរំភើបនិងសេចក្តីសោមនរីករាយ ទៅកាន់សម្តេច។ ជាមួយគ្នានោះ បន្ទាប់ពីវីដេអូនេះបានចែកចាយទៅ អ្នកលេងបណ្តាញសង្គមជាច្រើនក៏បានចូលទៅបញ្ចេញមតិពេញចិត្តនិងកោតសរសើរព្រោងព្រាតទៅកាន់សម្តេចទៀតផងដែរ៕

កាលពីពេលកន្លងទៅថ្មីៗនេះ អាជ្ញាធរជាតិអប្សរា បានបង្ហាញពីសកម្មភាពកាត់ក្រី និងដកហូតដើមឈើខ្លះៗ ដែលមានហានិភ័យនៅក្នុងរមណីយដ្ឋានអង្គរ ស្របពេលមួយគ្នានោះ ក៏មានមតិលើកឡើងព្រោងព្រាតក្នុងចំណោមមហាជន។ ជាការឆ្លើយតប អ្នកជំនាញក៏បានធ្វើការគូសបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ៗដោយអមមកជាមួយនឹងរូបភាព ទាក់ទងនឹងការកាប់ដើមឈើយាងមួយដើមនៅម្តុំបរិវេនអង្គរនោះ។

កាលពីថ្ងៃទី៣០ ខែកក្កដា យោងតាមប្រភពអាជ្ញាធរជាតិអប្សរាបានរៀបរាប់ថា «មានប្រជាពលរដ្ឋមួយចំនួនចោទសួរថា ហេតុអ្វីត្រូវដកហូតដើមឈើយាងមួយដើមនេះ? មូលហេតុចម្បងនោះគឺដើមឈើយាងមួយដើមនេះមានពុកគល់ និងប្រហោងក្នុង។ ការដកហូតនៅពេលនេះគឺធ្វើតាមការវាយតម្លៃជាក់ស្តែងស្របតាមបច្ចេកទេស។ ដើមឈើនេះអាចដួលមកពេលណាមួយជាយថាហេតុនៅពេលភ្លៀងនិងខ្យល់ខ្លាំង រហូតដល់ពេលនេះអាជ្ញាធរជាតិអប្សរាដកហូតតែមួយដើមនេះប៉ុណ្ណោះ»។

ជាមួយគ្នានោះ អ្នកលេងបណ្តាញសង្គមជាច្រើនក៏បានចូលទៅបញ្ចេញមតិព្រោងព្រាតដោយមតិមួយបានលើកឡើងថា«សូមសំណូមពរអោយកាត់កន្លែងដែលអាចគ្រោះថ្នាក់ចោលអោយអស់ទៅ ព្រោះជិវិតមនុស្សសំខាន់ជាង បើករណីមានគ្រោះថ្នាក់ តើមានអ្នកមិនអោយកាប់ណាចេញមកទទួលខុសត្រូវទេ»។ អ្នកខ្លះថា«ត្រឹមត្រូវហើយ បើយើងមិនកាប់ទាន់ពេលនោះទេ វានឹងអាចបាក់ឬរលំទៅលើផ្លូវដើរចូលប្រាសាទអាចបង្ករអោយបែកបាក់ ព្រោះមិនងាយសាងសង់ម្តងទៀតនោះទេ»។

ម្នាក់ទៀតថា«បើជាការល្អគួរឆ្នៃដើមឈើដែលដួលរលំ ធ្វើជាបង់អង្គុយតាមផ្លូវជាការប្រពៃណាស់ ព្រោះតាមផ្លូវភ្ញៀវចង់អង្គុយលំហែរក្រៅពីប្រាសាទ ត្រជាក់ក្រោមដើមឈើជាដើម»។ ស្របពេលម្នាក់ទៀតថា«សូមអរគុណសំរាប់ការអភិរក្ស ការពារសុវត្ថិភាព! សំណូមពរដល់អាជ្ញាធរនៅរាល់ពេលកាប់ឈើទាំងឡាយ សូមមានតម្លាភាព និងប្រាប់ពីឈើយកទៅធ្វើអី ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ជាតិ»៕

ភ្នំយ៉ាវយ៉ៃ ជាភ្នំខ្ពស់ជាងគេមួយក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដែលមានកម្ពស់រហូតដល់ទៅ ១,៣៥៨ម៉ែត្រ ដោយមានទីតាំងស្ថិតនៅស្រុកវាលវែង ខេត្តពោធិសាត់។

ភ្នំនេះ ហាក់មិនសូវមានអ្នកបានដឹង ឬស្គាល់ប៉ុន្មាននោះទេ ដោយការធ្វើដំណើរទៅលើភ្នំនេះ មានការលំបាកខ្លាំង ព្រោះមានព្រៃក្រាស់ និងអាកាសធាតុតែងតែភ្លៀង។

ហេតុដូច្នេះ ពលរដ្ឋ ហាក់ពិបាកក្នុងការទៅកម្សាន្តនៅទីនោះ ដើម្បីផ្សព្វផ្សាយតំបន់ទេសចរណ៍ដ៏ពសក្តានុពលនៅលើភ្នំនេះ។

ភាគច្រើននៃភ្ញៀវទេសចរ ដែលទៅកម្សាន្តនៅខេត្តពោធិសាត់ ហើយចង់ធ្វើដំណើរបែបផ្សងព្រេង ឬឡើងភ្នំ គេតែងជ្រើសយកភ្នំទំព័រ ជំនួសភ្នំយ៉ាវយ៉ៃ។

គួរបញ្ជាក់ផងដែរថា ភ្នំយ៉ាវយ៉ៃ ស្ថិតនៅលេខ៧ ជាភ្នំខ្ពស់ជាងគេនៅកម្ពុជា ដោយមានកម្ពស់ ១៣៥៨ម៉ែត្រ ឈរនៅក្រោមភ្នំដូចជា៖
ភ្នំឱរ៉ាល់ កម្ពស់ ១៨១៣ម៉ែត្រ
ភ្នំសំកុស កម្ពស់ ១៧១៧ម៉ែត្រ
ភ្នំខ្មោច កម្ពស់ ១៦៦៦ម៉ែត្រ
ភ្នំជ្រៃម្លូ កម្ពស់ ១៦១៨ម៉ែត្រ
ភ្នំក្រចៅ កម្ពស់ ១៥៩៥ម៉ែត្រ
ភ្នំក្បាលឬស្សីកម្ពស់ ១៤០៤ម៉ែត្រ