ប្រទេសចិន ៖ បើនិយាយពីទីក្រុងនៅក្រោមទឹក មនុស្សភាគច្រើននឹងនឹកឃើញដល់ Atlantis គឺជាទីក្រុងបុរាណស្ថិតនៅក្រោមទឹករបស់ប្រទេសលោកខាងលិច ។ ប៉ុន្តែប្រទេសចិនក៏មានទីក្រុងនៅក្រោមទឹកដូចគ្នាដែរ ហើយមិនគ្រាន់តែជារឿងដំណាលទេ គឺវាជាទីក្រុងលិចក្នុងទឹកពិតប្រាកដ និងត្រូវបានបង្ហាញរូបរាងទៅកាន់ពិភពលោក កាលពីឆ្នាំ២០១១ ។

ទីក្រុងបុរាណនេះឈ្មោះថា ទីក្រុង Shicheng (ឬទីក្រុងតោ) បានលិចនៅក្រោមទឹកបឹង Qiandao ក្នុងជម្រៅជាង៤០ម៉ែត្រ ស្ថិតក្នុងខេត្ត Zhejiang ប្រទេសចិន ។ គេសន្និដ្ឋានថា កាលពីអតីតកាល ទីក្រុងនេះធ្លាប់មានមនុស្សរស់នៅប្រមាណ៥.០០០នាក់ និងមានប្រវត្តិសាស្ត្រយូរលង់រហូតដល់ជាង១.៤០០ឆ្នាំ ។

ចំណែកមូលហេតុដែលធ្វើឱ្យទីក្រុង Shicheng ត្រូវលិចទៅក្នុងទឹក ពីព្រោះរដ្ឋាភិបាលចិនដែលដឹកនាំដោយលោក ម៉ៅ សេទុង បានសម្រេចសាងសង់ទំនប់បិទទន្លេ Xin’an ដើម្បីផលិតអគ្គិសនីនៅបរិវេណនេះ ។ ដូច្នេះ ទើបនៅឆ្នាំ១៩៥៩ ក៏មានការបញ្ជាឱ្យជម្លៀសពលរដ្ឋចេញពីទីក្រុង ហើយទឹកក៏បានហូរចូល និងលិចបរិវេណទីក្រុងទាំងមូល រហូតដល់តំបន់ក្បែរៗក្លាយទៅជាកោះ ។ វាក៏ក្លាយជាទីក្រុងត្រូវគេបោះបង់ចោល និងបំភ្លេចឈ្មោះតាំងពីពេលនោះមក គឺស្មើប្រមាណ៤០ឆ្នាំ ។

ក្រោយមក នៅឆ្នាំ២០០១ អាជ្ញាធរចិនទទួលខុសត្រូវផ្នែកទេសចរណ៍បរិវេណនេះ បានអញ្ជើញអ្នកជ្រមុជទឹកចុះស្រាវជ្រាវក្នុងបឹង គឺពេលនោះហើយ ដែលអ្នកជ្រមុជទឹករកឃើញទីក្រុងនេះលើកដំបូង ។ វាបានធ្វើឱ្យពលរដ្ឋចិនកាន់តែចាប់អារម្មណ៍ជាមួយទីក្រុងនេះខ្លាំងឡើង នៅឆ្នាំ២០១១ ក្រោយពេលភ្នាក់ងារភូមិសាស្ត្រប្រទេសចិនបង្ហាញរូបភាពទីក្រុង ដែលពលរដ្ឋចិនពុំធ្លាប់បានឃើញពីមុន ។

បើតាមអ្នកជ្រមុជទឹកដែលបានចុះស្រាវជ្រាវនៅទីក្រុងនេះឱ្យដឹងថា ក្លោងទ្វារទីក្រុង, សសរ, ជណ្តើរ, កៅអីឈើ និងរូបចម្លាក់ថ្មផ្សេងៗ សុទ្ធតែនៅរក្សារូបរាងដើមទាំងអស់ ទើបធ្វើឱ្យរូបភាពទាំងនេះល្បីល្បាញយ៉ាងឆាប់រហ័ស ដោយសារអ្វីៗក្នុងទីក្រុងគ្មានការបែកបាក់ ។ បច្ចុប្បន្ន ទីក្រុងបុរាណក្រោមទឹករបស់ចិន ត្រូវបានគេធ្វើជាតំបន់ទេសចរណ៍ ជាពិសេស គឺសម្រាប់អ្នកជ្រមុជទឹកដែលចូលចិត្តស្រាវជ្រាវប្រវត្តិសាស្ត្រ ៕

ធម្មជាតិពោរពេញទៅដោយភាពសម្បូរបែបផ្នែកជីវសាស្ត្រ ហើយទំនាក់ទំនងរបស់សត្វមានជីវិតនីមួយៗក៏ខុសៗគ្នាដែរ ប៉ុន្តែមានសត្វខ្លះបានរស់នៅសម្របខ្លួនតាមធម្មជាតិយ៉ាងអស្ចារ្យ និងអាចបន្លំខ្លួនកុំឱ្យសត្វផ្សេងទៀតមើលឃើញ គឺមេអំបៅស្លឹកឈើងា.ប់ (Dead Leaf Butterfly) ។

គេបានប្រទះឃើញមេអំបៅប្រភេទនេះរស់នៅទ្វីបអាស៊ី ដែលវាមានរូបរាង និងលក្ខណៈខុសប្លែកគ្នាពីមេអំបៅផ្សេងទៀត ជាពិសេស នៅត្រង់ស្លាបរបស់វាមានរូបរាងដូចស្លឹកឈើងាប់យ៉ាងខ្លាំង ។ ហេតុនេះ គេពុំអាចបែងចែកថា តើមួយណាជាស្លាបមេអំបៅ និងមួយណាជាស្លឹកឈើ ។ ជាទូទៅ មេអំបៅស្លឹកឈើងាប់ មានប្រវែងចាប់ពី៨.៥សង់ទីម៉ែត្រ ទៅ១១សង់ទីម៉ែត្រ ។

មេអំបៅធម្មតា នៅពេលវាក្រេបលម្អងផ្កា គឺវាតែងតែកម្រើកខ្លួនខ្លះៗ និងប្រញាប់គេចខ្លួនភ្លាមៗពេលមានមនុស្សដើរទៅជិត ។ ប៉ុន្តែមេអំបៅស្លឹកឈើងាប់ បែរជានៅស្ងៀម មិនកម្រើកខ្លួន បើទោះជាមានមនុស្សទៅជិតវាក្តី ហើយវាមានសភាពដូចគ្នានឹងស្លឹកឈើ១សន្លឹក ដែលជ្រុះពីដើមឈើ ។

អ្នកដើរព្រៃមួយចំនួនបានប្រទះឃើញពួកវាដោយចៃដន្យ ហើយពួកគេស្ទើរតែមិនដឹងថា វាជាមេអំបៅ ។ លើសពីនេះ មិនត្រឹមតែរូបរាងខាងក្រៅប៉ុណ្ណោះទេដែលដូចស្លឹកឈើងាប់ ប៉ុន្តែពួកវាចូលចិត្តទុំនៅលើមែកឈើយ៉ាងស្ងាត់ស្ងៀម ក៏ជាចំណុចមួយគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ផងដែរសម្រាប់មេអំបៅប្រភេទនេះ ។

បើពិនិត្យខ្លួនវាឱ្យបានច្បាស់នឹងឃើញថា ស្លាបរបស់វាមានស្នាមឆ្នូតតូចៗដូចស្លឹកឈើបេះបិទ ហើយការហើរ និងការតោងមែកឈើ គឺខុសប្លែកគ្នាពីមេអំបៅទូទៅដែលចូលចិត្តប្រមូលផ្តុំគ្នានៅក្នុងសួនច្បារ ។

ហេតុនេះ វាអាចសម្របខ្លួនតាមធម្មជាតិបានយ៉ាងល្អ ហើយស្លាបរបស់វាអាចជួយការពារអាយុជីវិត និងគេចផុតពីសត្វផ្សេងៗផងដែរ ដូចជា ៖ ពស់មួយចំនួន និងបក្សី ។ ការនៅស្ងៀមមួយកន្លែង និងមិនកម្រើកខ្លួនសោះបានធ្វើឱ្យសត្វទាំងនេះគិតថា មិនមែនជាចំណីរបស់ពួកវាទេ ៕

ប្រទេសតួកគី ៖ មនុស្សភាគច្រើនធ្លាប់តែស្គាល់ទីក្រុងនៅលើដី ហើយអគារមួយចំនួនក្នុងទីក្រុងបានជីកដីសម្រាប់ធ្វើជាចំណតរថយន្ត ឬបន្ទប់ដាក់ឯកសារ ។ រីឯការជីកដីជាទ្រង់ទ្រាយធំ រហូតក្លាយជាទីក្រុងនៅក្រោមដី កម្រប្រទះឃើញណាស់ ប៉ុន្តែគេបានរកឃើញទីក្រុងបុរាណមួយដែលមានអ្វីៗគ្រប់យ៉ាងមិនចាញ់ទីក្រុងលើដីទេ ។

កាលពីឆ្នាំ១៩៦៣ គេបានរកឃើញទីក្រុងមួយនៅក្រោមដីឈ្មោះថា «Derinkuyu» ស្ថិតនៅទីក្រុង Nevsehir ប្រទេសតួកគី ហើយទីក្រុងនេះអាចឱ្យមនុស្សរស់នៅបានរហូតដល់២ម៉ឺននាក់ ។ រីឯចំណុចទាក់ទាញបំផុតរបស់ទីក្រុង គឺវាស្ថិតនៅក្រោមដីទាំងស្រុងតែម្តង ។ ក្នុងទីក្រុងមានផ្លូវប្រវែង៨គីឡូម៉ែត្រ តភ្ជាប់ទៅកាន់ទីក្រុងក្រោមដីមួយទៀតឈ្មោះ Kaymakli ។

ទីក្រុងបុរាណ Derinkuyu ត្រូវបានរកឃើញដំបូងដោយបុរសម្នាក់ គឺក្នុងអំឡុងពេលជួសជុលផ្ទះរបស់ខ្លួន ។ នៅពេលវាយជញ្ជាំង បុរសនេះបានប្រទះឃើញបន្ទប់សម្ងាត់មួយ ដែលជាច្រកទ្វារចូលទៅកាន់ទីក្រុងក្រោមដី ។ ទីក្រុងនេះបានកសាងឡើងយ៉ាងអស្ចារ្យ និងរៀបជាជាន់ៗមានជម្រៅប្រមាណ៨៥ម៉ែត្រ ព្រមទាំងមានប្រព័ន្ធខ្យល់ចេញ-ចូលយ៉ាងល្អ តាមរយៈច្រកតូចៗស្មើជាង១៥.០០០ច្រក ។

ក្រៅពីនេះ ក្នុងទីក្រុងក៏មានទីកន្លែងសំខាន់ៗគ្រប់ចំនួនទាំងអស់ ដូចជា ៖ បន្ទប់ទឹក, ផ្ទះបាយ, បន្ទប់ស្នាក់នៅ, អណ្តូងទឹក, ហាងលក់ទំនិញ, បន្ទប់ស្រា, ថ្នាក់រៀន, ទ្រុងសត្វ និងព្រះវិហារ ហើយសូម្បីតែកន្លែងទុកសាកសព ក៏មានដែរ ។ គេអាចនិយាយបានថា បើទីក្រុងនៅលើដីមានអ្វី ទីក្រុងនៅក្រោមដីនេះមានដូចគ្នា ។

អ្នកបុរាណវិទូជឿថា ទីក្រុង Derinkuyu បានកសាងឡើងនៅលើថ្មភ្នំភ្លើងកាលពី២.៨០០ឆ្នាំមុន ដោយសារថ្មនៅទីនេះងាយស្រួលចោះ ។ រយៈពេលរាប់ពាន់ឆ្នាំ ទីក្រុងនេះត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ និងអភិវឌ្ឍន៍រហូតមក ប៉ុន្តែរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំក្រោយ ពលរដ្ឋតួកគីបានប្រើប្រាស់ទីក្រុងនេះធ្វើជាកន្លែងលាក់ខ្លួនគេចពីគ្រោះថ្នាក់ ។ រីឯអ្នកកសាងទីក្រុងនេះ គឺជនជាតិ Hittites ដែលធ្លាប់រស់នៅភាគខាងជើងប្រទេសតួកគី ដើម្បីគេចខ្លួនពីពួកអារ៉ាប់ដែលព្យាយាមឈ្លានពានពួកគេ ។

កាលពីឆ្នាំ១៩០៩ ពលរដ្ឋតួកគីបានប្រើប្រាស់ទីក្រុងនេះសម្រាប់លាក់ខ្លួន និងគេចពីការតាមសម្លាប់អ្នកភូមិ ។ ក្រោយមក នៅឆ្នាំ១៩២៣ គេក៏បានបោះបង់ចោលទីក្រុងនេះ ដោយសារការធ្វើចំណាកស្រុករបស់ពលរដ្ឋក្រិក និងតួកគី ។

មតិភាគច្រើនលើកឡើងថា ទីក្រុងបុរាណនេះមានអាថ៌កំបាំង ហើយការកសាងក៏ពិបាកខ្លាំង ទើបគេសន្និដ្ឋានថា អ្នកកសាងទីក្រុងក្រោមដី មិនមែនជាមនុស្សរស់នៅលើពិភពលោកទេ គឺពួកគេអាចមកពីក្រៅផែនដី ព្រោះវាអស្ចារ្យខ្លាំងពេក ដែលមនុស្សសម័យនោះពុំអាចធ្វើបាន ។ បច្ចុប្បន្ន គេបានអនុញ្ញាតឱ្យភ្ញៀវទេសចរចូលទស្សនាតំបន់មួយចំនួន ៕