ប្រទេសថៃ ៖ វាបានធ្វើឱ្យមហាជនចាប់អារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំង ក្រោយពីលោកវេជ្ជបណ្ឌិត Weerasak Charatchaisri មានជំនាញផ្នែកកោសល្យវិច្ឆ័យនៅសាកលវិទ្យាល័យ Srinakharinwirot ប្រទេសថៃ បង្ហាញលទ្ធផលស្រាវជ្រាវមួយថា គ្រោះថ្នាក់នៅជិតខ្លួន និងគ្មានអ្នកណាម្នាក់ចាប់អារម្មណ៍ទេ ។ លោកបញ្ជាក់ថា អ្នកមានស្នាមសាក់នៅលើខ្លួនប្រាណនឹងប្រឈមជាមួយការកើតជំងឺសាហា.វៗ ដូចជា ៖ ជំងឺមហារីកកូនកណ្តុរ២១% ដែលបណ្តាលឱ្យមានគ្រោះថ្នាក់រហូតដល់បាត់បង់អាយុជីវិត ។

លោកវេជ្ជបណ្ឌិតលើកឡើងថា អ្នកស្រាវជ្រាវនៅសាកលវិទ្យាល័យ Lund ប្រទេសស៊ុយអែត បានត្រួតពិនិត្យឃើញថា ការសាក់នៅលើខ្លួននឹងធ្វើឱ្យកើតជំងឺមហារីកកូនកណ្តុរ ។ ពួកគេបានស្រាវជ្រាវជាមួយពលរដ្ឋស៊ុយអែតចំនួន១១.៩០៥នាក់ ហើយលទ្ធផលស្រាវជ្រាវបង្ហាញថា មនុស្សចំនួន២.៩៣៨នាក់បានកើតជំងឺមហារីកកូនកណ្តុរ គឺចាប់ពីអាយុ២០ឆ្នាំ ដល់៦០ឆ្នាំ ។

ក្រោយពីពិចារណាលើកត្តាពាក់ព័ន្ធផ្សេងៗ ដូចជា ៖ ការជក់បារី និងអាយុបង្ហាញថា ពួកគេអាចកើតជំងឺមហារីកកូនកណ្តុររហូតដល់២១% ក្នុងចំណោមអ្នកសាក់ទាំងអស់ ។ អ្នកស្រាវជ្រាវបញ្ជាក់ថា ឧបករណ៍សាក់មួយចំនួនបានបង្កជាជំងឺមហារីក បើទោះជាគ្មានការពិសោធន៍ដោយផ្ទាល់ក្តី ។ គេចាត់ទុកថា សារធាតុគីមីទាំងនេះបានបង្កជាជំងឺមហារីកធ្ងន់ធ្ងរ ។

អ្នកស្រាវជ្រាវស៊ុយអែតលើកឡើងថា ស្នាមសាក់នឹងធ្វើឱ្យរលាកកម្រិតទាបលើរាងកាយ បន្ទាប់មក វាក៏បង្កជាជំងឺមហារីក ។ វានៅតែមានភាពស្មុគស្មាញ និងត្រូវត្រួតពិនិត្យបន្ថែមទៀត ។ បើទោះជាបច្ចុប្បន្ន មនុស្សនៅលើពិភពលោក ចូលចិត្តបង្ហាញស្នាមសាក់នៅលើខ្លួនក្តី ប៉ុន្តែពួកគេគួរតែគិតពីផលប៉ះពាល់សុខភាពផងដែរ ប្រសិនបើមានអាការៈខុសប្រក្រតីពាក់ព័ន្ធនឹងស្នាមសាក់ គួរតែពិភាក្សាជាមួយគ្រូពេទ្យ ឬអ្នកជំនាញជាបន្ទាន់ ។

ទោះយ៉ាងណា ការស្រាវជ្រាវរបស់សាកលវិទ្យាល័យ Lund ប្រទេសស៊ុយអែត គ្រាន់តែបញ្ជាក់អំពីទំនាក់ទំនងប៉ុណ្ណោះ ហើយចាំបាច់ត្រូវតែសិក្សាស្រាវជ្រាវបន្ថែមទៀតដើម្បីស្វែងរកមូលហេតុឱ្យបានច្បាស់លាស់ថា តើស្នាមសាក់ពាក់ព័ន្ធជាមួយជំងឺមហារីកកូនកណ្តុរដូចម្តេចខ្លះ?

ប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ី ៖ ភូមិ Toraja ប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ី សម្បូរទៅដោយជនជាតិដើមភាគតិចរស់នៅតំបន់ភ្នំ តែងតែធ្វើពិធីចម្លែកមួយបន្តពីចាស់ៗបុរាណ ដើម្បីឱ្យពួកគេបានជួបមនុស្សជាទីស្រឡាញ់ បើទោះជាអ្នកទាំងនោះបានលាចាកលោកហើយក្តី ។ ពិធីនេះមានឈ្មោះថា «Ma’Nene ឬ The Ceremony of Cleaning Corpses» គឺជាការគាស់សាកស.ព សមាជិកគ្រួសារមកធ្វើពិធី ចំនួន១លើកក្នុង១ឆ្នាំ ។

ពលរដ្ឋរស់នៅភូមិ Toraja នឹងរៀបចំពិធី «Ma’Nene» នៅខែសីហាជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដោយពួកគេគាស់សាកសពសាច់ញាតិរបស់ខ្លួនយកមកលាងសម្អាត, តុបតែង, ស្លៀកពាក់ខោអាវថ្មីៗ, សិតសក់, ជួសជុលក្តារមឈូស និងនាំសាកសពទៅកាន់កន្លែងស្លាប់ បន្ទាប់មក នាំសាកសពមកភូមិវិញ ។ ក្រោយបញ្ចប់ពិធី ពួកគេនឹងយកសាកសពដាក់ក្នុងមឈូសដូចដើម ។

ចំណែកដើមកំណើតនៃពិធីនេះដោយសារមានជំនឿថា ព្រលឹងវិញ្ញាណរបស់អ្នកស្លាប់ត្រូវតែត្រឡប់មកភូមិកំណើតរបស់ខ្លួនវិញ បើទោះជាពួកគេស្លាប់ក្តី ។ ដូច្នេះ ពលរដ្ឋរស់នៅភូមិ Toraja ពុំសូវធ្វើដំណើរទៅទីកន្លែងឆ្ងាយៗទេ ដើម្បីឱ្យប្រាកដចិត្តថា បើថ្ងៃណាមួយ ពួកគេគ្មានជីវិតរស់នៅ ព្រលឹងពួកគេនឹងអាចត្រឡប់មកភូមិនេះ ។

អ្នកភូមិជឿថា ការស្លាប់ពុំបានកើតឡើងភ្លាមៗ ឬទាន់ហន់ទេ ប៉ុន្តែវាកើតឡើងបណ្តើរៗដើម្បីធ្វើដំណើរទៅរកទឹកដីវិញ្ញាណ ឬជីវិតក្រោយពេលស្លាប់ ។ ដូច្នេះ គេបានរុំសាកសពដោយក្រណាត់ជាច្រើនជាន់ និងកប់នៅក្រោមផ្ទះ ដោយសារជឿថា ព្រលឹងអ្នកស្លាប់នឹងវិលវល់ក្នុងភូមិរហូតដល់ធ្វើបុណ្យសពរួចរាល់ ទើបព្រលឹងចាកចេញទៅកាន់ទឹកដីវិញ្ញាណ ។

ហេតុនេះ ពេលមានសមាជិកគ្រួសារស្លាប់ ពួកគេនឹងកប់សាកសពនៅក្រោមផ្ទះជាច្រើនខែ ឬច្រើនឆ្នាំ ដើម្បីរង់ចាំពេលវេលារៀបចំពិធីបុណ្យសពយ៉ាងអធិកអធម ។ រីឯសាច់ញាតិនឹងទំនាក់ទំនងជាមួយសពដូចគ្នានឹងពេលសពមានជីវិត ដោយការយកទឹក និងអាហារមកឱ្យសព ព្រមទាំងងូតទឹកសម្អាត និងស្លៀកពាក់ខោអាវថ្មីៗ ។

ក្នុងពិធីនេះ គេនឹងសម្លាប់ក្របីជាច្រើនក្បាលព្រោះជឿថា វានឹងនាំអ្នកស្លាប់ទៅកាន់កន្លែងកើតថ្មី ឬអ្នកស្លាប់អាចប្រើប្រាស់ក្របីទាំងនេះសម្រាប់ធ្វើដំណើរទៅទឹកដីវិញ្ញាណបានលឿន ។ បើគេសម្លាប់ក្របីកាន់តែច្រើនក្បាល គឺកាន់តែល្អ ហេតុនេះ អ្នកភូមិបានរៀបចំពិធីបុណ្យជាច្រើនថ្ងៃជាប់ៗគ្នា និងសម្លាប់ក្របីយ៉ាងច្រើន ៕

ប្រទេសម៉ារ៉ុក ៖ មនុស្សភាគច្រើនពិតជាឆ្ងល់ថា ហេតុអ្វីបានជាលំនៅឋានទាំងអស់ក្នុងទីក្រុងដែលមានអាយុកាលប្រមាណជាង៥០០ឆ្នាំ ឈ្មោះ «Chefchaouen» ស្ថិតនៅប្រទេសម៉ារ៉ុក សុទ្ធតែលាបជញ្ជាំងពណ៌ខៀវដូចៗគ្នា? រូបភាពលំនៅឋានក្នុងទីក្រុងដែលពួកគេបានឃើញនេះ គឺជារូបភាពប្រាកដ មិនមែនរូបកាត់តទេ ។

ទីក្រុង Chefchaouen មានបរិស្ថាននៅជុំវិញយ៉ាងស្រស់ស្អាត និងមានស្ថាបត្យកម្មជាច្រើនគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំង ។ នៅក្នុងទីក្រុងមានអគារ និងលំនៅឋាន ដែលបានសាងសង់នៅជាប់ៗគ្នា ដោយសារពួកគេបានទទួលឥទ្ធិពលពីប្រទេសព័រទុយហ្គាល់ និងអេស្ប៉ាញ ។

ចំណុចទាក់ទាញបំផុតរបស់ទីក្រុងនេះ គឺ «ពណ៌ខៀវ» ហើយភ្ញៀវទេសចរដែលបានមកកម្សាន្តនៅទីនេះនឹងឃើញថា លំនៅឋាន និងអគារទាំងអស់បានតុបតែងដោយពណ៌ខៀវយ៉ាងស្រស់ស្អាត និងទាក់ទាញភ្នែក ។

ចំណែកមូលហេតុដែលធ្វើឱ្យពលរដ្ឋរស់នៅទីក្រុងនេះនាំគ្នាលាបពណ៌ជញ្ជាំងលំនៅឋាន រួមទាំងជណ្តើរ និងផ្លូវដើរដោយពណ៌ខៀវនោះ គឺគ្មានការបកស្រាយច្បាស់លាស់ទេ ពីព្រោះមានរឿងដំណាលយ៉ាងច្រើនពាក់ព័ន្ធនឹងទីក្រុងនេះ ។

ការលើកឡើងមួយដែលមានការទទួលស្គាល់ច្រើនបំផុត គឺពណ៌ខៀវតំណាងឱ្យផ្ទៃមេឃ និងឋានសួគ៌ ហើយពណ៌ខៀវនឹងជួយនាំផ្លូវ ព្រមទាំងដាស់តឿនស្មារតីមនុស្សឱ្យដើរក្នុងផ្លូវត្រឹមត្រូវ ។ ហេតុនេះហើយ ទើបពលរដ្ឋរស់នៅទីនេះស្រុះគ្នាយកថ្នាំពណ៌ខៀវមកលាបលំនៅឋាន ។

ភ្ញៀវទេសចរមកកម្សាន្តក្នុងទីក្រុងពណ៌ខៀវ នឹងបានឃើញព្រះវិហារកាតូលិក, វិហារអ៊ីស្លាម និងទីសក្ការៈបូជាផ្សេងៗ ។ ចំណុចមួយទៀតដែលភ្ញៀវទេសចរចូលចិត្តទីក្រុងនេះ គឺវាជាទីក្រុងសត្វឆ្មា ពីព្រោះនៅទីនេះ សម្បូរទៅដោយឆ្មាដើរតាមផ្លូវពាសពេញទាំងអស់ ឬអាចនិយាយបានថា ដើរទៅកន្លែងណា ក៏ឃើញឆ្មាដែរ ។

លើសពីនេះ ក្នុងទីក្រុងមានហាងកាហ្វេប្រចាំតំបន់សម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរផងដែរ ហើយអ្នកមកកម្សាន្តក្នុងទីក្រុងភាគច្រើនមិនដែលមើលរំលង និងក្រេបរសជាតិកាហ្វេម៉ារ៉ុកទេ ។ ដូច្នេះ ដោយសារទីក្រុងនេះមានចំណុចទាក់ទាញច្រើន ទើបធ្វើឱ្យភ្ញៀវទេសចរនៅជុំវិញពិភពលោក ចាប់អារម្មណ៍ចង់មកកម្សាន្ត ៕

សហរដ្ឋអាមេរិក ៖ ការស្រាវជ្រាវមួយផ្សព្វផ្សាយក្នុងទស្សនាវដ្តី Communications Earth & Environment បង្ហាញថា ទឹកទន្លេយ៉ាងហោចណាស់៧៥ នៅរដ្ឋអាឡាស្កា សហរដ្ឋអាមេរិក បានប្រែក្លាយជាពណ៌ច្រែះ ឬទឹកក្រូច ដែលអាចបណ្តាលមកពីការរលាយនៃស្រទាប់ដីកក ។ ហេតុនេះ វាធ្វើឱ្យសារធាតុរ៉ែក្នុងដីរលាយចេញមក និងហូរចូលក្នុងទឹក ។

តាមរូបភាពដែលថតដោយជនជាតិអាមេរិកឈ្មោះ Taylor Rodes បង្ហាញថា ទឹកទន្លេក្នុងរដ្ឋអាឡាស្កា បានប្រែទៅជាពណ៌ទឹកក្រូច ហើយមូលហេតុដែលធ្វើឱ្យវាប្រែពណ៌ គឺមកពីការរលាយផ្ទាំងទឹកកកនៅតំបន់ប៉ូល និងសារធាតុពុលផ្សេងៗហូរអណ្តែតតាមទឹក ។ សារធាតុពុលកើតឡើងពីការរលាយនៃស្រទាប់ដីកក និងគួរឱ្យភ័យខ្លាចជាងការរំពឹងទុក ដោយសារវាមានគ្រោះថ្នាក់ដល់មនុស្ស និងសត្វ ។ ប្រទេសរងផលប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរបំផុត គឺរុស្ស៊ី និងប្រទេសនៅក្បែរតំបន់ប៉ូល ដោយសាររណ្តៅខួងឧស្ម័នផ្សេងៗស្ថិតនៅតំបន់គ្រោះថ្នាក់ ។

នៅចុងខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៤ សាកលវិទ្យាល័យ California និងនាយកដ្ឋានធនធានរ៉ែអាមេរិកបកស្រាយថា ទន្លេនេះបានហូរឆ្លងកាត់តំបន់ជាង៧៥ នៅអាមេរិក ហើយទឹកទន្លេបានប្រែជាពណ៌ទឹកក្រូច និងកាន់តែខាប់ខ្លាំងឡើងក្នុងរយៈពេល១០ឆ្នាំ ។ ពណ៌ទឹកក្រូចកើតឡើងដោយសារធាតុដែក, ស័ង្កសី, នីកែល, សំណ ហើយវាមិនមែនជារឿងល្អប៉ុន្មានទេចំពោះបរិស្ថាន ពីព្រោះសារធាតុទាំងនេះបង្កើតជាតិពុលដល់មនុស្ស និងសត្វគ្រប់ប្រភេទ ។

Brett Poulin ជាជំនួយការសាស្ត្រាចារ្យផ្នែកបំពុលបរិស្ថានក្នុងសាកលវិទ្យាល័យ California និយាយថា ៖ «វាបណ្តាលមកពីបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ ទើបយើងឃើញអ្វីខុសប្លែកកើតឡើងក្នុងទន្លេចំណាស់បំផុត ។ ពេលទឹកទន្លេនេះហូរទៅកាន់ទន្លេផ្សេងទៀត វានឹងធ្វើឱ្យលោហៈក្នុងទឹកមានថាមពលខ្ពស់ និងប៉ះពាល់ដល់គុណភាពទឹក» ។

ជំនួយការសាស្ត្រាចារ្យបន្តថា តាមការស្រាវជ្រាវបង្ហាញថា នៅពេលទឹកទន្លេក្លាយជាពណ៌ទឹកក្រូច សត្វរស់នៅក្នុងទឹក និងចំណីអាហារជាច្រើនបានធ្លាក់ចុះគួរឱ្យកត់សម្គាល់ ។ វានឹងធ្វើឱ្យបរិស្ថាន និងការរស់នៅរបស់ត្រីផ្លាស់ប្តូរទាំងស្រុង ។

ការផ្លាស់ប្តូរពណ៌ទឹកទន្លេត្រូវបានប្រទះឃើញលើកដំបូងកាលពីឆ្នាំ២០១៨ ហើយអ្នកស្រាវជ្រាវនិយាយថា ទន្លេនៅតំបន់ជ្រលងភ្នំព្រូស ភាគខាងជើងរដ្ឋអាឡាស្កា មានសភាពខាប់ និងពណ៌ទឹកក្រូច ។ នៅឆ្នាំដដែល ទន្លេ Aichilik ស្ថិតក្នុងតំបន់ឧទ្យានជាតិ Cobb Valley បានបាត់បង់ត្រីអស់ចំនួន២ពូជ ។ ទោះយ៉ាងណា ទឹកទន្លេមានពណ៌ច្រែះ បានកើតឡើងតាមរដូវកាល និងរដូវក្តៅ ចាប់ពីខែកក្កដា ដល់ខែសីហា ដែលជារយៈពេលដីរលាយជ្រៅបំផុត ។

តាមរបាយការណ៍បង្ហាញថា ការនេសាទ និងផ្នែកទេសចរណ៍របស់រដ្ឋអាឡាស្កា ដែលបានផ្តល់ការងារដល់ពលរដ្ឋជាង៩ម៉ឺននាក់ និងផ្តល់ប្រាក់ចំណូលចំនួន២.៥៧០លានដុល្លារអាមេរិក បានប្រឈមនឹងបញ្ហាយ៉ាងខ្លាំង ។ គេសន្និដ្ឋានថា ចំនួនត្រីក្នុងទឹកទន្លេធ្លាក់ចុះ និងការកម្សាន្តក្នុងរដូវរងាធ្លាក់ចុះ គឺបណ្តាលមកពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ៕