ប្រទេសដាណឺម៉ាក ៖ បើទោះជាវិស័យទេសចរណ៍បានជួយដល់សេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសនានាក្តី ប៉ុន្តែវាក៏ផ្តល់ផលប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថានប្រទេសនោះផងដែរ ។ ហេតុនេះ ទីក្រុង Copenhagen ប្រទេសដាណឺម៉ាក បានរៀបចំគម្រោងផ្តល់រង្វាន់ដល់ភ្ញៀវទេសចរបរទេសដែលស្រឡាញ់ និងចូលរួមថែរក្សាបរិស្ថានទីក្រុង ហើយគម្រោងនេះឈ្មោះថា «CopenPay» ។

ការបង្កើតគម្រោង CopenPay នេះឡើង គឺមានគោលបំណងកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់បរិស្ថានក្នុងទីក្រុង Copenhagen របស់ប្រទេសដាណឺម៉ាក ដែលបណ្តាលមកពីវិស័យទេសចរណ៍ ។ អាជ្ញាធរទីក្រុង Copenhagen បានសាកល្បងគម្រោងនេះ គិតចាប់ពីថ្ងៃទី១៥ ខែកក្កដា រហូតដល់ថ្ងៃទី១១ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៤ ។

ភ្ញៀវទេសចរបរទេសដែលចូលរួមក្នុងសកម្មភាពជួយកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់បរិស្ថានរបស់ទីក្រុង Copenhagen ដូចជា ៖ ដើរប្រមូលសំរាម, ការធ្វើដំណើរដោយជិះកង់ ឬការប្រើប្រាស់ការដឹកជញ្ជូនសាធារណៈ (រួមមាន ៖ ជិះរថយន្តក្រុង ឬជិះរថភ្លើង) គឺពួកគេនឹងទទួលបានរង្វាន់ជាអាហារ, ភេសជ្ជៈផ្សេងៗ, កាហ្វេ និងបានចូលរួមក្នុងកម្មវិធីផ្សេងៗដែលរៀបចំដោយទីក្រុងនេះ ។

ការបង្កើតគម្រោងជួយដល់បរិស្ថានទីក្រុង គឺអាស្រ័យលើការជឿទុកចិត្ត ខណៈពលរដ្ឋដាណឺម៉ាកតែងតែជឿទុកចិត្តអ្នកដទៃ ព្រមទាំងជឿជាក់លើមនុស្សប្លែកមុខយ៉ាងខ្លាំង បើធៀបនឹងប្រទេសនានាលើពិភពលោក ។ ហេតុនេះ ភ្ញៀវទេសចរពុំចាំបាច់បញ្ជាក់ថា ខ្លួនកំពុងតែជួយការពារបរិស្ថានក្នុងទីក្រុងទេ ពួកគេគ្រាន់តែថតរូបក្នុងអំឡុងពេលកំពុងប្រមូលសំរាម ឬបង្ហាញសំបុត្រជិះរថភ្លើង ពួកគេនឹងអាចទទួលរង្វាន់ផ្សេងៗ ។

គម្រោង CopenPay ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយអង្គការទេសចរណ៍ទីក្រុង Copenhagen ដើម្បីលើកទឹកចិត្តភ្ញៀវទេសចរបរទេសឱ្យចេះស្រឡាញ់បរិស្ថានពិភពលោកខ្លាំងឡើង ព្រមទាំងផ្តល់រង្វាន់ដល់ភ្ញៀវទេសចរណាដែលស្រឡាញ់បរិស្ថាន ដូចជា ៖ ចូលរួមចំណែកសម្អាតទីក្រុង ឬស្ម័គ្រចិត្តធ្វើការក្នុងកសិដ្ឋានដាំបន្លែក្នុងទីក្រុងនេះ ។

ភ្ញៀវទេសចរភាគច្រើនបានគាំទ្រគម្រោងការពារបរិស្ថាន ហើយពួកគេនិយាយថា ចង់ដើរកម្សាន្តផង និងចូលរួមការពារបរិស្ថានផង បើទោះជាពុំមែនជាប្រទេសរបស់ខ្លួនក្តី ។ ប៉ុន្តែជនបរទេសខ្លះមិនឯកភាពនឹងគម្រោងនេះទេ ។

ជនទេសចរម្នាក់ធ្វើដំណើរពីទីក្រុងឡុងដ៍ ដើម្បីមកធ្វើការនៅទីក្រុង Copenhagen ប្រទេសដាណាម៉ា និយាយថា វាល្អខ្លាំងណាស់ ដែលពួកគេបានធ្វើគម្រោងជួយដល់បរិស្ថានពិភពលោក ។ ប៉ុន្តែជនបរទេសរូបនេះបដិសេធការប្រមូលសំរាមនៅតាមផ្លូវ ពីព្រោះគិតថា ខ្លួនត្រូវចំណាយពេលវេលាដើររើសសំរាមដើម្បីទទួលបានរង្វាន់បន្តិចបន្តួច ។

បើទោះជាគម្រោងលើកទឹកចិត្តភ្ញៀវទេសចរបរទេសឱ្យស្រឡាញ់ការពារបរិស្ថាននេះ ពុំបានជួយឱ្យបរិស្ថានក្នុងទីក្រុងទាំងមូលស្អាតក្តី ប៉ុន្តែអ្នករៀបចំគម្រោងនិយាយថា វានឹងអាចផ្លាស់ប្តូរផ្នត់គំនិតមនុស្ស និងជាបទពិសោធន៍ដ៏សំខាន់បំផុតសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរពេលពួកគេត្រឡប់ទៅប្រទេសកំណើតវិញ ៕

បរទេស៖ ថ្មីៗនេះករណីនៃមេរោគអុតស្វាកំពុងកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងនៅបណ្តាប្រទេសជាច្រើនក្នុងទ្វីបអាហ្រ្វិក ដែលបង្កឱ្យមានការព្រួយបារម្ភថាជំងឺនេះអាចនឹងរីករាលទូទាំងពិភពលោក។
យោងតាមអង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) ចំនួនករណីជំងឺអុតស្វានៅសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោបានកើនឡើងដល់ជាង ១៤,០០០ ករណីហើយ ដោយមានអ្នកស្លាប់ចំនួន ៥១១ នាក់។ ជំងឺដ៏គ្រោះថ្នាក់នេះក៏រីករាលដាលដល់ប្រទេសជិតខាងចំនួនបួននៃសាធារណៈរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោផងដែរគឺ Burundi, Kenya, Rwanda និង Uganda ដែលប្រទេសទាំងបួននេះមិនដែលកត់ត្រាករណីកើតជំងឺស្វាពីមុនមកទេ។

មន្ត្រីអង្គការសុខភាពពិភពលោកបាននិយាយកាលពីថ្ងៃទី ៧ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៤ ថាពួកគេមានគម្រោងនឹងកោះប្រជុំគណៈកម្មាធិការសង្គ្រោះបន្ទាន់មួយក្នុងពេលឆាប់ៗនេះដើម្បីកំណត់ថាតើការផ្ទុះឡើងជំងឺអុតស្វាគឺជាគ្រាអាសន្នសុខភាពសាធារណៈសកម្មឬយ៉ាងណា។ ជំងឺអុតស្វា ឬហៅថា Monkeypox គឺជាជំងឺមេរោគម្យ៉ាងដែលអាចឆ្លងរវាងមនុស្ស និងសត្វដែលមានមេរោគ។ យោងតាមអង្គការសុខភាពពិភពលោក ជំងឺនេះអាចឆ្លងតាមរយៈទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធ ដូចជាការស្ទាបអង្អែល ការថើប ឬការរួមភេទ ក៏ដូចជាតាមរយៈរបស់របរ ពូក សម្លៀកបំពាក់ និងម្ជុលជាដើម។ រោគសញ្ញារួមមានគ្រុនក្តៅ កន្ទួលរមាស់ ឈឺក្បាល ឈឺសាច់ដុំ ឈឺខ្នង អស់កម្លាំង និងហើមកូនកណ្តុរ។

អស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍មកហើយ ជំងឺនេះត្រូវបានកត់ត្រាជាចម្បងនៅអាហ្រ្វិកកណ្តាល និងខាងលិច ប៉ុន្តែវាក៏ចាប់ផ្តើមរីករាលដាលដល់អឺរ៉ុប និងអាមេរិកខាងជើងក្នុងឆ្នាំ ២០២២ ផងដែរ។ Monkeypox អាចបង្កឱ្យមានជំងឺកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ និងអាចបណ្តាលឱ្យស្លាប់ទៀតផង ទោះជាយ៉ាងណាជំងឺនេះក៏មិនមានភស្តុតាងណាមួយដែលបង្ហាញថាវាងាយឆ្លងនោះទេ។ អគ្គនាយកអង្គការសុខភាពពិភពលោកលោក Tedros Adhanom Ghebreyesus បាននិយាយនៅក្នុងសន្និសីទសារព័ត៌មានមួយថា ចាប់តាំងពីខែមករា ឆ្នាំ ២០២៣ មកសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោបានកត់ត្រាករណីសង្ស័យជំងឺអុតស្វាចំនួន ២២,០០០ ដោយមានអ្នកស្លាប់ចំនួន ១,២០០ នាក់ហើយ។

គួរបញ្ជាក់ដែរថា បច្ចុប្បន្ន WHO បានណែនាំអ្នកដែលប៉ះមនុស្សឈឺ ឬមានហានិភ័យខ្ពស់ក្នុងការឆ្លងវីរុសនេះ ឱ្យចាក់វ៉ាក់សាំងប្រឆាំងជំងឺស្វា។ ដោយប្រទេសចំនួនពីរនៅក្នុងតំបន់អាហ្រ្វិក នីហ្សេរីយ៉ា និងសាធារណៈរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ បានអនុម័តការប្រើប្រាស់វ៉ាក់សាំងជំងឺអុតស្វាសម្រាប់គោលបំណងសង្គ្រោះបន្ទាន់។ លោក Tedros បាននិយាយថាការបញ្ឈប់ការរីករាលដាលនៃជំងឺស្វានឹងតម្រូវឱ្យមានការឆ្លើយតបយ៉ាងទូលំទូលាយនិងជាអន្តរជាតិ។ WHO ក៏បានអំពាវនាវឱ្យមានការគាំទ្រ និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ ដើម្បីគ្រប់គ្រងការរាតត្បាតនៃជំងឺនេះឱ្យបានឆាប់បំផុត៕

ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង ៖ កាលពីថ្ងៃទី៨ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៤ សារព័ត៌មាន Korea Herald and Straits Times រាយការណ៍ថា ច្បាប់ហាមឃាត់ការចិញ្ចឹម និងសម្លា.ប់ ឆ្កែក្នុងកសិដ្ឋានរបស់ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង បានចាប់ផ្តើមអនុវត្តនៅថ្ងៃទី៧ ខែសីហា ។ ក្រៅពីនេះ កូរ៉េខាងត្បូងនឹងផ្តល់ប្រាក់សំណងដល់ឧស្សាហកម្មសាច់ឆ្កែនៅទូទាំងប្រទេស ចំនួន៥.៦២៥កន្លែង រួមមាន ៖ កសិដ្ឋានចិញ្ចឹមឆ្កែ និងភោជនីយដ្ឋានសាច់ឆ្កែ ។

ក្រសួងកសិកម្ម ស្បៀងអាហារ និងកិច្ចការជនបទរបស់កូរ៉េខាងត្បូង នឹងផ្តល់ប្រាក់សំណងស្មើនឹងការចំណាយប្រកបអាជីវកម្មសាច់ឆ្កែ ហើយអាជីវកម្មទាំងនេះនឹងទទួលបានប្រាក់បន្ថែមទៀត ក្រោយពីពួកគេរុះរើកសិដ្ឋានចិញ្ចឹមឆ្កែ ឬទីសត្តឃាតរួចរាល់ ។

ចំណែកអាជីវករលក់សាច់ឆ្កែ ឬម្ចាស់ភោជនីយដ្ឋានសាច់ឆ្កែ អាជ្ញាធរនឹងផ្តល់ប្រាក់សំណងដើម្បីឱ្យពួកគេបិទអាជីវកម្ម ។ ក្រៅពីនេះ អ្នកប្រកបអាជីវកម្មលក់សាច់ឆ្កែអាចស្នើសុំប្រាក់ឧបត្ថម្ភសម្រាប់ការផ្លាស់ប្តូរអាជីវកម្ម ដោយពួកគេនឹងទទួលបានការពិគ្រោះយោបល់ និងអប់រំពីការបើកអាជីវកម្មផ្សេង ។

មន្ត្រីក្រុងសេអ៊ូលនឹងបង្កើតគណៈកម្មការហាមឃាត់ការបរិភោគសាច់ឆ្កែជាផ្លូវការ ហើយលោក Park Beom Soo អនុរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងកសិកម្ម ស្បៀងអាហារ និងកិច្ចការជនបទ នឹងធ្វើជាប្រធានគណៈកម្មការនេះ ។ រីឯសមាជិករបស់គណៈកម្មការមានចំនួន២៥នាក់ រួមមាន ៖ មន្ត្រីតំណាងរដ្ឋាភិបាល, អ្នកចិញ្ចឹមឆ្កែ, អ្នកគាំទ្រសិទ្ធិសត្វ និងអ្នកជំនាញ ។

នៅពេលច្បាប់នេះចូលជាធរមាន នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៧ អ្នករំលោភច្បាប់ ដូចជា ៖ សម្លាប់ឆ្កែស៊ីសាច់ ពួកគេនឹងជាប់ពន្ធនាគារមិនលើស៣ឆ្នាំ ឬបង់ប្រាក់ពិន័យចំនួន៣០លានវ៉ុន (ឬស្មើ២១.៤៤៤ដុល្លារអាមេរិក) ។ រីឯអ្នកចិញ្ចឹមឆ្កែដើម្បីស៊ីសាច់ ឬលក់សាច់ឆ្កែ នឹងជាប់ពន្ធនាគារយ៉ាងហោចណាស់២ឆ្នាំ ឬបង់ប្រាក់ពិន័យចំនួន២០លានវ៉ុន (ឬស្មើ១៤.២៧៧ដុល្លារអាមេរិក) ។

ច្បាប់ហាមឃាត់ការបរិភោគសាច់ឆ្កែនៅប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង បានចាប់ផ្តើមអនុវត្តផ្នែកខ្លះៗកាលពីខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៤ ។ ជំហានដំបូង កូរ៉េខាងត្បូងបានហាមឃាត់ការបង្កើតកសិដ្ឋានចិញ្ចឹមឆ្កែយកសាច់លក់ ហើយអ្នករំលោភច្បាប់នេះនឹងបង់ប្រាក់ពិន័យចំនួន៣លានវ៉ុន (ឬស្មើ២.១៤៤ដុល្លារអាមេរិក) ។ វាបានធ្វើឱ្យមហាជនអបអរសាទរយ៉ាងខ្លាំងចំពោះការបង្កើតច្បាប់បិទអាជីវកម្មសាច់ឆ្កែ ហើយសង្ឃឹមថា ពលរដ្ឋកូរ៉េខាងត្បូងនឹងឈប់បរិភោគសាច់ឆ្កែ ៕

វិមានរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដែលមានទីតាំងនៅជិតវិមានឯករាជ្យ ទីក្រុងភ្នំពេញ ដែលជាសំណង់ប្រវត្តិសាស្រ្តខ្មែរមួយទៀត បច្ចុប្បន្ននេះគឺកំពុងតែសាង់សង់ជិតរួចរាល់ហើយ។ វិមានរដ្ឋធម្មនុញ្ញនេះ ត្រូវស្ថាបនាឡើងដើម្បីជានិមិត្តរូបប្រវត្តិសាស្រ្តនៃការបង្កើតរដ្ឋធម្មនុញ្ញដំបូងនៅកម្ពុជាក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៣ បើគិតមកទល់ពេលនេះគឺមានរយៈពេល ៣១ ឆ្នាំហើយ។

ថ្មីៗនេះ យោងតាមរូបភាពដែលបានដាក់បង្ហោះដោយ គណៈស្ថាបត្យករកម្ពុជា និងការគូសបញ្ជាក់ពីប្រភពបុរាណាចារ្យ បានឲ្យដឹងថា «វិមានរដ្ឋធម្មនុញ្ញកម្ពុជា របស់កម្ពុជាជិតសាងសង់រួចរាល់ហើយ។ ជាលើកដំបូងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រដែលប្រទេសកម្ពុជាប្រទេសកាន់របបអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ មានទីតាំងសម្រាប់រំលឹកដល់ច្បាប់កំពូលរបស់ជាតិខ្លួន»។

សូមជម្រាបថា ចាប់ពីថ្ងៃទី២៤ ខែកញ្ញា ១៩៩៣ មក ប្រទេសយើងមាននាមជាផ្លូវការថា ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ប្រកាន់របបរាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ (ពោលគឺព្រះមហាក្សត្រសោយរាជ្យ ប៉ុន្តែគ្មានអំណាចនយោបាយ) និងគោរពលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យសេរីពហុបក្ស ផ្អែកលើគោលការណ៍នៃការបែងចែកដាច់ពីគ្នា រវាងអំណាចនីតិបញ្ញតិ្ត និងអំណាចនីតិប្រតិបត្តិ និងអំណាចតុលាការ។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញកម្ពុជាបានចែងថា ព្រះមហាក្សត្រគឺជាប្រមុខរដ្ឋ និងជានិមិត្តរូបនៃឯកភាព និងនិរន្តភាពជាតិ។

គួរបញ្ជាក់ថា វិមានរដ្ឋធម្មនុញ្ញ បានធ្វើពិធីបញ្ចុះបឋមសិលាសាងសង់កាលពីថ្ងៃទី១២ មិថុនា ឆ្នាំ២០២៣ កន្លងទៅក្រោមអធិបតីភាពកិត្តិនីតិកោសលបណ្ឌិត អ៊ឹម ឈុនលឹម ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ រួមជាមួយសមាជិក នៃក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញជាច្រើនរូបទៀត។ វិមានរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ត្រូវបានស្ថាបត្យកររៀបចំសាងសង់ឡើងពាក់ព័ន្ធនឹងការរចនានៅលើសន្លឹកទ្វារទាំង ៤ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងទៅលើទស្សនៈគុណតម្លៃ នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញនិយមទំនើប ដូចជា គុណតម្លៃនីតិរដ្ឋ, គុណតម្លៃប្រជាធិបតេយ្យ, គុណតម្លៃនៃការបែងចែកអំណាចដាច់ពីគ្នានៃអំណាចទាំង ៣ របស់កម្ពុជា និងគុណតម្លៃនៃសិទ្ធិមនុស្សផងដែរ៕

គ្រោះរញ្ជួយដីដ៏ខ្លាំងក្លាមួយកម្រិត ៧.១ រ៉ិចទ័រ បានវាយប្រហារភាគនារតីនៃប្រទេសជប៉ុន កាលពីម្សិលមិញនេះ ហើយបើតាមសេចក្តីរាយការណ៍គឺគ្មានការខូចខាតធំដុំណាមួយនោះឡើយ គឺមានតែរលកយក្សស៊ូណាមិតិចតួចប៉ុណ្ណោះ ដែលបានបក់បោកតាមតំបន់ឆ្នេរ។

កាលពីថ្ងៃទី ៨ ខែសីហានេះ នៅវេលាម៉ោងប្រមាណនឹង ៤និង៤៣នាទីរសៀល គ្រោះរញ្ជួយដីដ៏គួរឲ្យកត់សម្គាល់មួយបានកើតឡើងនៅខេត្ត Miyazaki ដែលជាទីក្រុងលើកោះ Kyushu នៃប្រទេសជប៉ុន ។ តាមរយៈហេតុការណ៍លើកនេះ មិនទាន់មានសេចក្តីរាយការណ៍អំពីចំនួនអ្នកស្លាប់ឬរបួសឬក៏កំណត់ទំហំនៃការខូចខាតប៉ុណ្ណានោះទេ។

ទោះបីជាយ៉ាងណា អ្នកជំនាញក៏បានគូសបញ្ជាក់អំពីរលកយក្សស៊ូណាមិ ក្នុងទំហំ៥០ស.ម, ២០ស.ម, និង១០ស.ម ថាបានវាយប្រហារទីតាំងមួយចំនួន រួមទាំងកំពង់ផែ Miyazaki ប្រទេសជប៉ុន ជាងមួយម៉ោងបន្ទាប់ពីការរញ្ជួយដីកើតឡើង។ សេចក្តីប្រកាសអំពីរលកយក្សស៊ូណាមិត្រូវបានចេញផ្សាយឲ្យបង្កើនការប្រុងប្រយ័ត្ន ជាពិសេសនៅឯឆ្នេរសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិកនៃកោះភាគខាងលិចមួយចំនួនរបស់ប្រទេសជប៉ុន។

JMA បានលើកឡើងនៅលើបណ្តាញសង្គម X ថា “រលកយក្សស៊ូណាមិនឹងវាយប្រហារម្តងហើយម្តងទៀត។ សូមកុំចូលទៅក្នុងសមុទ្រ ឬចូលទៅជិតឆ្នេរសមុទ្ររហូតដល់មានការជូនដំណឹងសារជាថ្មី” ។

គួរបញ្ជាក់ថា ជប៉ុនជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសដែលងាយរងគ្រោះជាមួយនឹងរញ្ជួយដីខ្លាំងបំផុតក្នុងពិភពលោក។ កាលពីឆ្នាំ២០១១ មនុស្សជាង ១៥,០០០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត ក្នុងគ្រោះញ្ជួយដីកម្រិត ៩ រិចទ័រ ដែលបង្កឱ្យមានរលកយក្សស៊ូណាមិយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ខូចខាតប្រទេសយ៉ាងដំណំផងដែរ៕