ប្រទេសឡាវ ៖ កាលពីថ្ងៃទី២០ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៤ សារព័ត៌មានបរទេសរាយការណ៍ថា បញ្ហានានា និងស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ចធ្លាក់ចុះរបស់ប្រទេសឡាវបច្ចុប្បន្ន នៅពុំទាន់អាចងើបឡើងវិញដូចពេលមុនការឆ្លងរាតត្បាតជំងឺកូវីដ-១៩ ទេ ។ ហេតុនេះ ធ្វើឱ្យសិស្ស-និស្សិតបោះបង់ការសិក្សា និងចំណាកស្រុកកាន់តែច្រើន ពីព្រោះមើលមិនឃើញអនាគតរបស់ខ្លួនទៅជាយ៉ាងណា ។

នាយកដ្ឋានជំរុញពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិបានចេញរបាយការណ៍មួយនិយាយពីសេដ្ឋកិច្ចឡាវ ប្រចាំខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៤ បញ្ជាក់ថា បច្ចុប្បន្ន វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុរបស់ឡាវពុំអាចងើបឡើងវិញទេ ដោយសាររចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចផុយស្រួយ និងទំហំសេដ្ឋកិច្ចតូច ។ ក្រៅពីនេះ មានកត្តាជាច្រើនទៀតគួរឱ្យបារម្ភ ដូចជា ៖ ប្រាក់គីបធ្លាក់ថ្លៃ, អតិផរណាខ្ពស់ និងទំនិញឡើងថ្លៃ បានធ្វើឱ្យពលរដ្ឋឡាវប្រឈមនឹងបញ្ហាការចំណាយប្រាក់ខ្ពស់ក្នុងជីវភាពប្រចាំថ្ងៃ ។

ចំណែកតួលេខបំណុលសាធារណៈបានកើនឡើងរហូតដល់១០៨% នៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (GDP) ដែលស្មើទឹកប្រាក់ជាង១៣.៨០០លានដុល្លារអាមេរិក ដែលឡាវបានខ្ចីប្រាក់ពីក្រៅប្រទេស ។ វាដល់ពេលឡាវត្រូវសងបំណុលបរទេសទាំងប្រាក់ដើម និងការប្រាក់ ។

ក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុឡាវបញ្ជាក់នាពេលថ្មីៗថា នៅឆ្នាំ២០២៤ រដ្ឋាភិបាលត្រូវការរូបិយប័ណ្ណបរទេសសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងប្រទេស និងសងបំណុល យ៉ាងហោចណាស់ ស្មើនឹង១ម៉ឺនលានដុល្លារអាមេរិក ។ ប្រទេសឡាវនៅតែខ្វះខាតប្រាក់ ដោយសារធនាគារឡាវមានប្រាក់ត្រឹមតែ៣.០០០លានដុល្លារអាមេរិកប៉ុណ្ណោះ ។

រីឯទំនិញផ្សេងៗនៅឡាវ ចេះតែឡើងថ្លៃខ្ពស់កប់ពពក ដូចជា ៖ តម្លៃអង្ករ កើនឡើង១៨,៧%, ភេសជ្ជៈ កើនឡើង៣៧%, ស្រាបៀរ កើនឡើង៤២%, ថ្លៃទឹក-ភ្លើង និងហ្គាស កើនឡើង៣៤% ។ តម្លៃទំនិញនានានឹងកើនឡើងខ្ពស់ជាងនេះទៀត ដោយសាររដ្ឋាភិបាលគ្មានវិធានការបញ្ចុះតម្លៃទំនិញ ។

ដូចគ្នានេះ អតិផរណានៅឡាវ គិតត្រឹមខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៤ បានកើនឡើង២៦,១% ដោយសារមូលហេតុចំនួន៣ ដូចជា ៖

១-ប្រាក់គីបធ្លាក់ថ្លៃ បើធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារអាមេរិក, ប្រាក់បាតថៃ និងប្រាក់យាន់ចិន
២-ការផលិតទំនិញក្នុងស្រុកមិនរឹងមាំ ហើយឡាវត្រូវពឹងផ្អែកលើការនាំចូលទំនិញពីបរទេសយ៉ាងខ្លាំង រួមមាន ៖ បន្លែ, ផ្លែឈើ, ម្ហូបអាហារ, ទំនិញប្រើប្រាស់ និងទំនិញឧស្សាហកម្ម
៣-រដ្ឋាភិបាលពុំអាចទប់ស្កាត់កុំឱ្យទំនិញផ្សេងៗឡើងថ្លៃ ។

លើសពីនេះ ឡាវខ្វះខាតកម្លាំងពលកម្មយ៉ាងខ្លាំង ដោយសារយុវជនឡាវនាំគ្នាចំណាកស្រុកទៅធ្វើការនៅក្រៅប្រទេស ស្របពេលរដ្ឋាភិបាលបានចុះ MOU ជាមួយប្រទេសថៃ និងកូរ៉េខាងត្បូង ដើម្បីបញ្ជូនពលកររបស់ខ្លួនទៅធ្វើការនៅប្រទេសទាំងនេះ ។

ពលករឡាវទៅធ្វើការនៅក្រៅប្រទេសភាគច្រើន គឺជាសិស្ស-និស្សិត ដែលពុំបានបន្តការសិក្សានៅសាកលវិទ្យាល័យ ដោយសារពួកគេមើលមិនឃើញអនាគត ក្រោយបញ្ចប់ការសិក្សានៅសាកលវិទ្យាល័យ ។ យុវជនឡាវពុំអាចរកការងារល្អធ្វើក្នុងប្រទេសរបស់ខ្លួន ទើបធ្វើឱ្យអាជីវកម្មខ្នាតតូច និងមធ្យម (SMEs) នៅឡាវ ដូចជា ៖ សណ្ឋាគារ , ភោជនីយដ្ឋាន និងការងារសំណង់ ប្រឈមនឹងការខ្វះខាតកម្លាំងពលកម្មខ្លាំង បើទោះជាអាជីវកម្មទាំងនេះបានប្រកាសជ្រើសរើសបុគ្គលិកមកធ្វើការក្តី ប៉ុន្តែគ្មានអ្នកដាក់ពាក្យ ។

យុវជនឡាវដឹងយ៉ាងច្បាស់ថា ក្រុមហ៊ុនទាំងនេះផ្តល់ប្រាក់ខែឱ្យតិចតួច និងពុំគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការចំណាយប្រចាំខែ ។ វាបានក្លាយជាបញ្ហាសំខាន់រវាងក្រុមហ៊ុន និងយុវជន ហើយរដ្ឋាភិបាលពុំបានជួយដោះស្រាយឱ្យពលរដ្ឋមានជីវភាពសមរម្យទេ ទើបមតិនានាសួរថា ហេតុអ្វីឡាវជួបវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចធ្ងន់ធ្ងរដល់ថ្នាក់នេះ?

ប្រទេសថៃ ៖ កាលពីថ្ងៃទី២១ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៤ សារព័ត៌មានថៃរាយការណ៍ថា រយៈពេលជិត១ខែហើយ តម្លៃចេកណាំវ៉ាបានកើនឡើងដល់៦០បាតក្នុង១ស្និត (ឬស្មើ៦ពាន់រៀល) ដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់អាជីវករ និងអតិថិជនយ៉ាងខ្លាំង ។ គេរំពឹងថា តម្លៃចេកណាំវ៉ានឹងកើនឡើងរហូតដល់៨០បាតក្នុង១ស្និត ហើយធ្វើឱ្យមតិភាគច្រើនសួរថា ហេតុអ្វីបានជាចេកឡើងថ្លៃបែបនេះ?

អ្នកស្រី ប្រានី វ៉ាតខៀន ជាម្ចាស់ចម្ការចេកណាំវ៉ានៅខេត្តណាខនប៉ាធុម និយាយថា បច្ចុប្បន្ន កសិករដាំចេកតាមចម្ការកំពុងមានហាងឆេងខ្លាំង ពីព្រោះមានអាជីវករទាក់ទងទិញចេកយ៉ាងច្រើន ។ ប៉ុន្តែគ្មានចេកលក់គ្រប់គ្រាន់ទេ ដោយសារអាកាសធាតុក្តៅខ្លាំងនៅឆ្នាំ២០២៤ ទើបធ្វើឱ្យដើមចេកចេញផ្លែមិនល្អ, កើតជំងឺស្លឹកពណ៌លឿង និងមានសត្វល្អិតបំផ្លាញ ។

ហេតុនេះ វាធ្វើឱ្យតម្លៃទិញ-លក់ចេកនៅតាមចម្ការកើនឡើង ខណៈកន្លងមក ចេក១ស្និតតម្លៃ១០បាត កើនឡើងដល់២០បាត ។ ប៉ុន្តែការលក់ចេកនៅចម្ការពុំបានដល់៦០បាតក្នុង១ស្និត ដូចលក់នៅតាមផ្សារទេ ហើយបើចេកកាន់តែតិច តម្រូវការកាន់តែខ្ពស់ ។ អ្នកស្រីថា ៖ «ពួកអាជីវករបានទាក់ទងទិញចេកក្នុងតម្លៃចាប់ពី១៨បាត ទៅ២០បាត ដើម្បីយកទៅធ្វើចេកឆាប តែបើចេកធំៗវិញ មានតម្លៃខ្ពស់ជាងនេះ» ។

អ្នកស្រីបន្តថា កន្លងមក តម្លៃចេកបានកើនឡើងជាច្រើនលើក ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ២០២៤ ចេកឡើងថ្លៃខ្លាំងជាងពេលណាៗទាំងអស់ ។ អ្នកស្រីជឿថា វានឹងឡើងថ្លៃបែបនេះ ចាប់ពី២ខែ ទៅ៣ខែទៀត ដោយសារគ្មានភ្លៀងធ្លាក់គ្រប់គ្រាន់ធ្វើឱ្យខ្វះចេកលក់ ។

ចំណែកលោក ភីរ៉ាផាន់ ខូថង ប្រធាននាយកដ្ឋានលើកកម្ពស់កសិកម្មនិយាយថា ពេលនេះ កសិករដាំចេកណាំវ៉ានៅទូទាំងប្រទេសថៃ បានចុះឈ្មោះជាមួយនាយកដ្ឋានលើកកម្ពស់កសិកម្ម ស្មើនឹង៤៣.៨៧៨គ្រួសារ ។ ការផ្លាស់ប្តូរសេដ្ឋកិច្ច និងការពង្រីកទីក្រុងបានធ្វើឱ្យការដាំចេករបស់គ្រួសារកសិករធ្លាក់ចុះ ហើយចេកណាំវ៉ាបានក្លាយជាទិន្នផលកសិកម្មមានតម្រូវការខ្ពស់ពីអតិថិជនក្នុងទីក្រុង និងជនបទ ។

លោកបញ្ជាក់ថា កត្តាធ្វើឱ្យទិន្នផលចេកធ្លាក់ចុះ គឺដោយសារសីតុណ្ហភាពកើនឡើង ហើយពេលខ្លះ ទិន្នផលផលិតច្រើនលើសតម្រូវការទីផ្សារក៏មាន ។ ហេតុនេះ កសិករដាំចេកត្រូវប្រមូលចេកណាំវ៉ាយកមកកែច្នៃ ដើម្បីបំពេញតម្រូវការទីផ្សារផ្លាស់ប្តូរ ។ ក្រៅពីដើមចេកខូចខាតដោយសារគ្រោះរាំងស្ងួត ដើមចេកខ្លះមានសត្វល្អិតបំផ្លាញ ប៉ុន្តែថៃនឹងទទួលបានទិន្នផលចេកធម្មតាវិញ នៅចុងឆ្នាំ២០២៤ ឬដើមឆ្នាំ២០២៥ ៕

ល្បែ.ងប្រជាប្រិយដ៏ពេញនិយមមួយរបស់ខ្មែរ ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថា ល្បែ.ងឡើងសសរខ្លាញ់ ហើយភាគច្រើនត្រូវបានប្រជាជនខ្មែរយកមកលេងជាប្រចាំ ជាពិសេសគឺនៅក្នុងឱកាសបុណ្យចូលឆ្នាំប្រពៃណីឬក៏បុណ្យទានផ្សេងៗ។ យ៉ាងណាមិញ ថ្មីៗនេះរូបភាពមួយសន្លឹកពីបណ្តាញសង្គមបានបង្ហាញឲ្យឃើញថា ជនជាតិឥណ្ឌូណេស៊ីក៏បានលើកយកល្បែ.ងប្រពៃណីមួយប្រភេទនេះមកលេងយ៉ាងសប្បាយរីករាយដូចនឹងជនជាតិខ្មែរយើងដែរ។

កាលពីថ្ងៃទី ១៧ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៤នេះ គឺជាខួបលើកទី ៧៩ នៃទិវាបុណ្យឯករាជ្យជាតិរបស់ប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ី ដែលបានប្រារព្ធឡើងយ៉ាងអធិកអធមនៅទូទាំងប្រទេស។ ជាមួយគ្នានោះ អ្វីដែលធ្វើឲ្យមហាជនខ្មែរនិងជនបរទេសចាប់អារម្មណ៍ខ្លាំងនោះ គឺល្បែងឡើងសសរខ្លាញ់ ដែលនិយមលេងនៅខ្មែរ ក៏ត្រូវបានជនជាតិឥណ្ឌូណេស៊ី ចាត់ទុកថាជាល្បែងប្រពៃណីនិងបានលើកយកមកលេងក្នុងឱកាសពិសេសរបស់ពួកគេផងដែរ។

យោងតាមការចុះផ្សាយរបស់គេហទំព័រ The Guardian បានបង្ហាញពីទិដ្ឋភាពការប្រារព្ធពិធីបុណ្យឯករាជ្យជាតិឥណ្ឌូណេស៊ីយ៉ាងសប្បាយរីករាយ នៅក្នុងទីក្រុង Palembang ខេត្តស៊ូម៉ាត្រា កាលពីពេលថ្មីៗនេះ។ រូបភាពនារីឥណ្ឌូណេស៊ីបានចូលរួមប្រកួតល្បែងប្រពៃណី Panjat Pinbang ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ល្បែងឡើងសសរខ្លាញ់ ដោយតម្រូវឲ្យពួកគេឡើងលើសសរដើម្បីយករង្វាន់ដែលចងនៅខាងចុង។

គួរបញ្ជាក់ថា ល្បែងឡើងសសរខ្លាញ់ ជាល្បែងម្យ៉ាងដែលមនុស្សក្មេងចាស់ កំលោះក្រមុំ តែងនិយមយកមកលេង។ ល្បែងនេះគេលេងដោយយកខ្លាញ់ទៅលាបនៅលើសសរ ហើយតម្រូវឲ្យអ្នកលេងឡើងឲ្យដល់ចុងសសរដើម្បីទទួលបានរង្វាន់នៅខាងលើនោះ បើមានអ្នកឡើងយកបាននោះជាអ្នកឈ្នះ។

ល្បែងមួយប្រភេទនេះ ត្រូវបានគេនិយមលេងនៅទូទាំងពិភពលោក ដែលមិនមានត្រឹមតែកម្ពុជា ឬឥណ្ឌូណេស៊ីប៉ុណ្ណោះទេ តែនៅមានប្រទេសជាច្រើនទៀតក៏តែងលេងល្បែងនេះដូចគ្នាដែរ ដូចជានៅសហរដ្ឋអាមេរិក កាណាដា ចក្រភពអង់គ្លេស ភីហ្វីពីន និងប្រទេសអាស៊ី និងអឺរ៉ុបជាច្រើនទៀត។ ល្បែងឡើងសសរខ្លាញ់ ដែលក្រៅពីលេងដើម្បីភាពសប្បាយរីករាយ បង្កើននូវភាពស្និតស្នាលជាមួយមនុស្សជុំវិញហើយ អត្ថន័យនៃល្បែងនេះ ប្រៀបដូចទៅនឹងមេរៀនជីវិត ដែលត្រូវឆ្លងកាត់ភាពលំបាកទម្រាំតែសម្រេចបានគោលដៅរបស់ខ្លួនផងដែរ៕