ទឹកនៅទន្លេអាម៉ាហ្សូនក្នុងប្រទេសប៉េរ៉ូ ស្រាប់តែឡើងកម្តៅខ្លាំងខុសធម្មតា រហូតដល់ ៨៦ អង្សារសេ ដែលល្មមនឹងស្ងោរវត្ថុណាមួយ ដែលធ្លាក់ចូលទៅក្នុងទឹកដោយមិនដឹងខ្លួន ហើយប្រសិនបើលោកអ្នកច្រឡំលាងដៃ លាងជើងនៅទឹកនោះ ច្បាស់ណាស់ស្បែករបស់អ្នកនឹងរលាកជាក់ជាមិនខាន។

ទន្លេ Shanay-timpishka ស្ថិតក្នុងប្រទេសប៉េរ៉ូ ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាទន្លេមួយក្នុងចំណោមទន្លេអាម៉ាហ្សូន ធ្លាប់តែជាទឹកត្រជាក់ ស្រាប់តែឡើងកម្តៅខ្លាំងខុសធម្មតា បង្កឱ្យមានការព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំង។ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រកំដៅផែនដីលោក Andrés Ruzo បាននិយាយថា ទន្លេនេះលាតសន្ធឹងប្រវែង ៦.២៤ គីឡូម៉ែត្រ ជាមួយនឹងសីតុណ្ហភាពជាមធ្យម ៨៦ អង្សារសេ ដូច្នេះការនៅជិតទន្លេនេះគឺគ្រោះថ្នាក់ខ្លាំងណាស់ ព្រោះសូម្បីតែសត្វព្រៃដើរឆ្លងកាត់ទឹកពុះនេះក៏រងរបួសដែរ។

លោក Andrés Ruzo បានបន្តថា ទឹកក្តៅបែបនេះទំនងជាប់ទាក់ទងនឹងប្រភពទឹកក្ដៅក្នុងផែនដី មានន័យថាវាប្រហែលទាក់ទងនឹងសកម្មភាពភ្នំភ្លើងក្រោមដី ទោះជាយ៉ាងណា ព្រៃអាម៉ាហ្សូនមិនមានទីតាំងនៅជិតភ្នំភ្លើងណាមួយឡើយ។ ទោះបីជាយ៉ាងនេះក្តី អ្នកស្រាវជ្រាវផ្សេងទៀតបានប៉ាន់ស្មានថា មូលហេតុដែលទឹកទន្លេនេះឡើងកម្តៅក្តៅខ្លាំងរហូតដល់ ៨៦ អង្សារសេ គឺដោយសារទន្លេអាចមានប្រភពចេញពីផ្ទាំងទឹកកកនៅ Andes។

ទឹកកករលាយជ្រាបចូលជ្រៅនៅក្រោមដី បង្កឱ្យមានការកកកុញកំដៅក្នុងផែនដី ជាហេតុធ្វើឱ្យទន្លេ Shanay-timpishka ឡើងកម្តៅ។ លើសពីនេះតំបន់ជុំវិញទន្លេ Shanay-timpishka ក៏ត្រូវបានគំរាមកំហែងដោយការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ គម្រោងអភិវឌ្ឍន៍ និងការទាញយកឥន្ធនៈហ្វូស៊ីលផងដែរ។ ទោះជាយ៉ាងណា នេះគ្រាន់តែជាការប៉ាន់ស្មាននោះទេ មិនទាន់មានចម្លើយច្បាស់លាស់អំពីមូលហេតុនៃការឡើងកម្តៅទឹកទន្លេនោះឡើយ។

គួរបញ្ជាក់ដែរថា ទន្លេអាម៉ាហ្សូនគឺជាទន្លេមួយស្ថិតនៅទ្វីបអាមេរិកខាងត្បូង ដែលមានប្រភពនៅប្រទេសប៉េរូ និងហូរឆ្លងកាត់ប្រទេសកូឡុំប៊ី ។ បន្ទាប់មក ទឹកទន្លេក៏ហូរចូលក្នុងមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក និងប្រទេសប្រេស៊ីល។ ទន្លេអាម៉ាហ្សូនមានប្រវែងសរុបចំនួន៦.៥០០ គីឡូម៉ែត្រ ហើយនៅរដូវវស្សា វាក្លាយជាទន្លេមានទទឹងធំបំផុតនៅលើពិភពលោក៕

ប្រទេសចិន ៖ កាលពីថ្ងៃទី២១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៤ សារព័ត៌មានស៊ីនហួររាយការណ៍ថា ការរីកចម្រើនយ៉ាងខ្លាំងលើការអភិវឌ្ឍបច្ចេកវិទ្យាមនុស្សយន្តបានធ្វើឱ្យចិនជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី៣ វ៉ាដាច់អាល្លឺម៉ង់ ផ្នែកប្រើប្រាស់មនុស្សយន្តច្រើនបំផុតក្នុងរោងចក្រឧស្សាហកម្ម កាលពីឆ្នាំ២០២៣ ។

ប្រទេសចិនបានប្រើប្រាស់មនុស្សយន្តចំនួន៤៧០គ្រឿង ក្នុងចំណោមបុគ្គលិក១ម៉ឺននាក់ នៅឆ្នាំ២០២៣ ។ ចំនួននេះកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំង បើប្រៀបធៀបនឹងការប្រើប្រាស់មនុស្សយន្ត៤០២គ្រឿង កាលពីឆ្នាំ២០២២ ហើយវាកើនឡើងទ្វេដង បើធៀបនឹងឆ្នាំ២០១៩ ។

ចិនបានវិនិយោគប្រាក់យ៉ាងច្រើនលើបច្ចេកវិទ្យាមនុស្សយន្ត ហើយបច្ចេកវិទ្យារបស់ចិនបានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំង ។ បើតាមរបាយការណ៍បញ្ជាក់ថា ចិនទើបតែជាប់ចំណាត់ថ្នាក់កំពូលក្នុងចំណោម១០ប្រទេសលើពិភពលោក ផ្នែកបច្ចេកវិទ្យាមនុស្សយន្តកាលពីឆ្នាំ២០១៩ ។

ចំនួនមនុស្សយន្តកើនឡើងក្នុងឧស្សាហកម្ម គឺបង្ហាញពីការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាការផលិតមនុស្សយន្តនៅប្រទេសចិន ។ រីឯកូរ៉េខាងត្បូងបានជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី១ ដែលប្រើប្រាស់មនុស្សយន្តចំនួន១,០១២គ្រឿង ក្នុងចំណោមបុគ្គលិក១ម៉ឺននាក់ កាលពីឆ្នាំ២០២៣ ខណៈសិង្ហបុរី ជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី២, អាល្លឺម៉ង់ ជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី៤ ដែលប្រើប្រាស់មនុស្សយន្ត ៤២៩គ្រឿង ក្នុងចំណោមបុគ្គលិក១ម៉ឺននាក់ ។

អត្រាកំណើតធ្លាក់ចុះនៅប្រទេសចិននាពេលបច្ចុប្បន្ន បានធ្វើឱ្យចិនខ្វះខាតកម្លាំងពលកម្មក្នុងផ្នែកឧស្សាហកម្មយ៉ាងខ្លាំង ប៉ុន្តែការអភិវឌ្ឍបច្ចេកវិទ្យាមនុស្សយន្តយ៉ាងឆាប់រហ័ស គឺជាឱកាសថ្មីរបស់ចិនដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហានេះ ។ អ្នកជំនាញរំពឹងថា រយៈពេល១០ឆ្នាំខាងមុខទៀត ចិននឹងក្លាយជាប្រទេសប្រើប្រាស់មនុស្សយន្តច្រើនបំផុត ។

មនុស្សយន្តធ្វើការ និងមនុស្សយន្តបញ្ជូនទំនិញ នឹងក្លាយជាជំនួយការដ៏សំខាន់ក្នុងរោងចក្រចិន ពីព្រោះវាមានសមត្ថភាពខ្ពស់អាចធ្វើការរួមគ្នាជាមួយមនុស្ស ។ ដូច្នេះ មនុស្សយន្តនឹងជួយបង្កើនប្រសិទ្ធភាព និងគុណភាពការផលិតទំនិញ ខណៈការចំណាយដើមទុនអភិវឌ្ឍន៍បច្ចេកវិទ្យាមនុស្សយន្តបានធ្លាក់ចុះជាបន្តបន្ទាប់ ដែលធ្វើឱ្យក្រុមហ៊ុនចិនអាចប្រើប្រាស់មនុស្សយន្តយ៉ាងច្រើនក្នុងរោងចក្រ ។

ការប្រើប្រាស់មនុស្សយន្តយ៉ាងទូលំទូលាយនឹងជួយដោះស្រាយបញ្ហាខ្វះខាតកម្លាំងពលកម្ម និងគាំទ្រការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាពរបស់សេដ្ឋកិច្ចជាតិ ។ ចិនបានក្លាយជាប្រទេសនាំមុខក្នុងចំណោមប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍បច្ចេកវិទ្យាមនុស្សយន្តលើពិភពលោក ដែលធ្វើឱ្យប្រទេសនានាភ្ញាក់ផ្អើលនឹងការរីកចម្រើននេះ ៕

ប្រទេសបារាំង ៖ កាលពីថ្ងៃទី២៤ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៤ សារព័ត៌មានបរទេសរាយការណ៍ថា ស្ថានការណ៍ពិភពលោកកាន់តែក្តៅហើយ ក្រោយពីបារាំងអនុញ្ញាតឱ្យអ៊ុយក្រែនបា.ញ់ មីស៊ីល SCALP វាយប្រ.ហាររុស្ស៊ី ហើយបារាំងនឹងគាំទ្រអ៊ុយក្រែនជាមួយបណ្តាប្រទេសលោកខាងលិច ។

នាពេលថ្មីៗនេះ លោក Joe Biden ប្រធានាធិបតីអាមេរិក ទើបតែបានប្រគល់មីស៊ីលឱ្យអ៊ុយក្រែនវាយប្រ.ហារទឹកដីរុស្ស៊ី ហើយធ្វើឱ្យមន្ត្រីគាំទ្រលោក Donald Trump និងពលរដ្ឋអាមេរិកបារម្ភថា អាចនឹងកើតសង្គ្រាមលោក លើកទី៣ នាពេលឆាប់ៗ ។ ក្រៅពីអាមេរិក អង់គ្លេសក៏បានប្រគល់មីស៊ីលឱ្យអ៊ុយក្រែនដូចគ្នាដែរ ដើម្បីយកឈ្នះលើរុស្ស៊ី ។

រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសបារាំង លោក Jean-Noel Barrot បានផ្តល់សម្ភាសន៍ជាមួយសារព័ត៌មាន BBC ក្រោយពេលជួបពិភាក្សាជាមួយរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសអង់គ្លេស លោក David Lammy នៅទីក្រុងឡុងដ៍ ប្រទេសអង់គ្លេស ថា អ៊ុយក្រែនអាចប្រើប្រាស់មីស៊ីលចម្ងាយឆ្ងាយ SCALP របស់បារាំង ដើម្បីវាយប្រហាររុស្ស៊ី និងការពារខ្លួន ។

ការលើកឡើងរបស់រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសបារាំង គឺក្រោយពីអ៊ុយក្រែនបានប្រើប្រាស់មីស៊ីលចម្ងាយឆ្ងាយរបស់អាមេរិក និងអង់គ្លេស វាយប្រហារទឹកដីរុស្ស៊ីជាលើកដំបូង ហើយរុស្ស៊ីបានប្រើប្រាស់មីស៊ីលថ្មីវាយប្រហារអ៊ុយក្រែនវិញ កាលពីសប្តាហ៍ទី៣ ខែវិច្ឆិកា ។ ការប្រគល់មីស៊ីលឱ្យអ៊ុយក្រែនបានធ្វើឱ្យលោក Vladimir Putin ប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ីនិយាយថា សង្គ្រាមលោក លើកទី៣ អាចនឹងកើតឡើង ។

រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសបារាំងពុំទាន់បញ្ជាក់ថា តើអ៊ុយក្រែនបានបាញ់មីស៊ីលដែលបារាំងប្រគល់ឱ្យឬយ៉ាងណាទេ ប៉ុន្តែមីស៊ីលចម្ងាយឆ្ងាយ SCALP របស់បារាំង គឺមានកម្លាំងស្មើគ្នានឹងមីស៊ីលអង់គ្លេស ដែលអ៊ុយក្រែនបានបាញ់លើទីក្រុង Kursk របស់រុស្ស៊ី កន្លងមក ។

រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសបារាំងសង្កត់ធ្ងន់ថា គ្មានការហាមឃាត់ប្រទេសលោកខាងលិចក្នុងការគាំទ្រអ៊ុយក្រែនទេ ហើយការជំរុញឱ្យអ៊ុយក្រែនចូលរួមក្នុងអង្គការសន្ធិសញ្ញាអាត្លង់ទិកខាងជើង (NATO) នឹងកើនឡើង ។ បារាំងនឹងសហការជាមួយប្រទេសជាមិត្តផ្សេងទៀតដើម្បីគាំទ្រអ៊ុយក្រែនយកឈ្នះរុស្ស៊ី ។

លោក Putin ប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ី និយាយថា ការបាញ់មីស៊ីលចម្ងាយឆ្ងាយរបស់អ៊ុយក្រែនដែលបណ្តាប្រទេសលោកខាងលិចផ្តល់ឱ្យនោះ មានន័យថា ប្រទេសលោកខាងលិចកំពុងតែសហការគ្នាបង្កជម្លោះដោយផ្ទាល់ ហើយរុស្ស៊ីនឹងប្រើប្រាស់អាវុធនុយក្លេអ៊ែរតបតវិញ ៕

យោងតាមការចុះផ្សាយរបស់គេហទំព័របរទេស Global Finance គិតត្រឹមឆ្នាំ ២០២៤ នេះមានប្រទេសចំនួន ១០ ប៉ុណ្ណោះក្នុងចំណោមប្រទេសចំនួន ១៩០ ដែលក្រីក្រជាងគេបំផុតលើពិភពលោក។ ក្នុងនោះប្រទេសកម្ពុជាយើងជាប់ចំណាត់ថ្នាក់លេខ ៥៩ មានន័យថា កម្ពុជាមិនមែនប្រទេសក្រីក្រនោះទេ។ យោងតាមគេហទំព័រនេះ មូលហេតុដែលប្រទេសទាំង ១០ នោះក្រីក្រគឺដោយសារ គោលនយោបាយខ្សោយ រដ្ឋាភិបាលពុករលួយ នីតិរដ្ឋខ្សោយ សង្គ្រាម និងភាពចលាចលក្នុងសង្គម រួមទាំងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុធ្ងន់ធ្ងរ បូករួមនឹងការជំពាក់បំណុលបរទេសច្រើនផងដែរ។

១.ប្រទេសស៊ូដង់ខាងត្បូង(South Sudan)៖ ស៊ូដង់ខាងត្បូងគឺជាប្រទេសដែលក្រីក្រជាងគេបំផុតនៅលើពិភពលោក ស្ថិតក្នុងទ្វីបអាហ្វ្រិក ជាមួយនឹងប្រាក់ចំណូលពលរដ្ឋជាមធ្យមក្នុងមួយឆ្នាំត្រឹមតែ ៤៥៥ ដុល្លារអាមេរិកប៉ុណ្ណោះសម្រាប់ម្នាក់។

២.ប្រទេសប៊ូរុនឌី(Burundi)៖ ប៊ូរុនឌីមានទីតាំងស្ថិតនៅតំបន់អាហ្រិ្វកខាងកើត ដែលមានប្រជាជនប្រមាណ ១៣ លាននាក់ ហើយប្រាក់ចំណូលពលរដ្ឋប្រចាំឆ្នាំមានត្រឹមតែ ៩១៦ ដុល្លារអាមេរិកប៉ុណ្ណោះសម្រាប់ម្នាក់។

៣.ប្រទេសអាហ្រ្វិកណ្តាល(Central Africa)៖ សាធារណរដ្ឋអាហ្រ្វិកកណ្តាលមានប្រជាជនសរុបជាង ២ លាននាក់ ដោយប្រាក់ចំណូលពលរដ្ឋក្នុងប្រទេសនេះប្រចាំឆ្នាំមានត្រឹមតែ ១,១២៣ ដុល្លារប៉ុណ្ណោះ។

៤.ប្រទេសកុងហ្គោ(DRC)៖ សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោមានប្រជាជនសរុបប្រមាណ ១០០ លាននាក់ ជាមួយប្រាក់ចំណូលប្រចាំឆ្នាំសម្រាប់ពលរដ្ឋម្នាក់គឺ ១,៥៥២ ដុល្លារ ដោយមួយថ្ងៃពួកគេរកបានត្រឹមតែ ២.១៥ ដុល្លារប៉ុណ្ណោះ។

៥.ប្រទេសម៉ូសំប៊ិក(Mozambique)៖ គឺជាប្រទេសដែលស្ថិតនៅតំបន់អាហ្រ្វិកខាងកើត ដែលមានប្រជាជនសរុបជាង ៣៤ លាននាក់ ជាមួយនឹងប្រាក់ចំណូលប្រចាំឆ្នាំសម្រាប់ពលរដ្ឋម្នាក់គឺ ១,៦៤៩ ដុល្លារអាមេរិក។

៦.ប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា(Nigeria)៖ ប្រទេសនេះស្ថិតនៅតំបន់អាហ្រិ្វកខាងលិច ដែលមានប្រជាជនជាង ២៥ លាននាក់ ជាមួយនឹងប្រាក់ចំណូលពលរដ្ឋក្នុងប្រទេសប្រចាំឆ្នាំ ១,៦៧៥ ដុល្លារ។

៧.ប្រទេសម៉ាឡាវី(Malawi)៖ ម៉ាឡាវីគឺជាប្រទេសដែលក្រីក្រជាងគេបំផុតទីប្រាំពីរនៅលើពិភពលោក ជាមួយនឹងប្រាក់ចំណូលពលរដ្ឋប្រចាំឆ្នាំ ១,៧១២ ដុល្លារអាមេរិកប៉ុណ្ណោះ។

៨.ប្រទេសលីបេរីយ៉ា(Liberia)៖ លីបេរីយ៉ាគឺជាសាធារណរដ្ឋចំណាស់ជាងគេនៅទ្វីបអាហ្រ្វិក និងប្រទេសក្រីក្របំផុតក្នុងពិភពលោកអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំមកហើយ ជាមួយនឹងប្រាក់ចំណូលប្រចាំឆ្នាំ ១,៨៨២ ដុល្លារអាមេរិក។

៩.ប្រទេសម៉ាដាហ្គាស្ការ(Madagascar)៖ ចំណាត់ថ្នាក់លេខ ៩ ដែលជាប្រទេសកីក្របំផុតក្នុងលោកគឺប្រទេសម៉ាដាហ្គាស្ការ ស្ថិតនៅអាហ្វ្រិកខាងត្បូង។ ប្រទេសនេះមានប្រាក់ចំណូលជាមធ្យមត្រឹមតែ ១,៩៧៩ ដុល្លារអាមេរិកប៉ុណ្ណោះ។

១០.ប្រទេសយេម៉ែន(Yemen)៖ យេម៉ែនជាប់ចំណាត់លេខ ១០ គឺជាប្រទេសក្រីក្របំផុតនៅលើពិភពលោក។ ភាពក្រីក្ររបស់ប្រទេសនេះកើតចេញពីសង្គ្រាមស៊ីវិលដែលកំពុងបន្ត អំពើពុករលួយ និងការគ្រប់គ្រងសេដ្ឋកិច្ចមិនត្រឹមត្រូវ។ ដូច្នេះប្រទេសយេម៉ែនមានប្រាក់ចំណូលជាមធ្យមត្រឹមតែ ១,៩៩៦ ដុល្លារអាមេរិកប៉ុណ្ណោះ៕