សហរដ្ឋអាមេរិក ៖ ការដំឡើងពន្ធទំនិញនាំចូលរបស់ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក Donald Trump បានធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់វិស័យទេសចរណ៍អាមេរិកយ៉ាងខ្លាំង ភ្ញៀវទេសចរអឺរ៉ុបសម្រុកលុបចោលដំណើរកម្សាន្តនៅអាមេរិកជាបន្តបន្ទាប់ ដោយសារពួកគេបារម្ភពីវិធានការត្រួតពិនិត្យភ្ញៀវទេសចរតឹងរ៉ឹងនៅព្រំដែន និងការមិនស្វាគមន៍ភ្ញៀវទេសចរពេលធ្វើដំណើរមកដល់អាមេរិក ។ នេះបើតាមការចេញផ្សាយរបស់សារព័ត៌មានបរទេស កាលពីថ្ងៃទី១៤ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៥ ។

ទិន្នន័យការិយាល័យពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិរបស់អាមេរិកបញ្ជាក់ថា នៅខែមីនា ឆ្នាំ២០២៥ ចំនួនភ្ញៀវទេសចរអឺរ៉ុបមកកម្សាន្តនៅអាមេរិកបានធ្លាក់ចុះរហូតដល់១៧% បើធៀបនឹងរយៈពេលដូចគ្នាឆ្នាំ២០២៤ ជាពិសេស ភ្ញៀវទេសចរមកពីប្រទេសអៀរឡង់ ន័រវែស អាល្លឺម៉ង់ កាណាដា និងអង់គ្លេស បានធ្លាក់ចុះជាង២០% ។

តាមការយល់ឃើញរបស់អ្នកវិភាគ គឺភ្ញៀវទេសចរមកកម្សាន្តនៅអាមេរិកធ្លាក់ចុះបណ្តាលមកពីកត្តាជាច្រើន ដូចជា ៖ លោក Trump ដំឡើងពន្ធទំនិញប្រទេសនានា សូម្បីកាណាដា និងម៉ិកស៊ិក ក៏គេចមិនផុតពីការដំឡើងពន្ធ ។ កត្តាមួយទៀត គឺភ្ញៀវទេសចរបារម្ភពីការគ្រប់គ្រងព្រំដែនតឹងរ៉ឹង និងព័ត៌មានមិនល្អពាក់ព័ន្ធនឹងការត្រួតពិនិត្យអ្នកដំណើរនៅព្រំដែន ។ ក្រៅពីនេះ អាមេរិកពុំស្វាគមន៍ភ្ញៀវទេសចរពេលធ្វើដំណើរមកដល់អាមេរិក ជាពិសេស ភ្ញៀវទេសចរភេទទី៣ ។

ចំនួនភ្ញៀវទេសចរធ្លាក់ចុះនឹងប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ចអាមេរិក ដោយសារវិស័យទេសចរណ៍អាមេរិក ស្មើ២.៥% នៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (GDP) ។ ការិយាល័យពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិបញ្ជាក់ថា កាលពីឆ្នាំ២០២៤ ភ្ញៀវទេសចរបរទេសបានចំណាយប្រាក់ជាង២៥ម៉ឺន៣ពាន់លានដុល្លារ ក្នុងនោះការចំណាយប្រាក់ផ្នែកទេសចរណ៍ ស្មើ១៩% ។

អ្នកស្រី Gloria Sync អ្នកសិល្បៈ និងអ្នកនិពន្ធមកពីទីក្រុង Nottingham ប្រទេសអង់គ្លេស និយាយថា ៖ «យើងបានសម្រេចចិត្តលុបចោលការធ្វើដំណើរទៅទីក្រុងសាន់ហ្វ្រាន់ស៊ីស្កូ នៅខែឧសភា ដោយសារឃើញព័ត៌មានផ្សាយពីការឃុំខ្លួនភ្ញៀវទេសចរនៅព្រំដែនអាមេរិក ។ ខ្ញុំជាមនុស្សកែភេទ កាន់តែបារម្ភខ្លាំង ហើយខ្ញុំពុំដឹងថា នឹងទៅលេងអាមេរិកពេលណាទេ» ។

ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍នានាបានរងផលប៉ះពាល់ខ្លាំងបំផុត ក្រោយការកក់សំបុត្រយន្តហោះឆ្លងមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកធ្លាក់ចុះ ខណៈក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ធ្លាប់ទទួលបានប្រាក់ចំណូលច្រើនបំផុតកន្លងមក ។ ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍មួយចំនួនចាប់ផ្តើមបញ្ចុះតម្លៃសំបុត្រយន្តហោះដើម្បីទាក់ទាញអតិថិជនគោលដៅ ប៉ុន្តែនៅតែគ្មានអតិថិជន ដោយសារការដឹកនាំប្រទេសមិនប្រាកដប្រជារបស់រដ្ឋាភិបាលអាមេរិក ។

អ្នកប្រកបអាជីវកម្មក្នុងវិស័យទេសចរណ៍ឱ្យដឹងថា សេដ្ឋកិច្ចអាមេរិកនឹងរងផលប៉ះពាល់ដោយសារភ្ញៀវទេសចរធ្លាក់ចុះ និងការកាត់បន្ថយចំណាយប្រាក់របស់ភ្ញៀវទេសចរ ។ នៅឆ្នាំ២០២៥ ការធ្វើដំណើរឆ្លងប្រទេសនឹងធ្លាក់ចុះរហូតដល់៩.៤% ហើយសេដ្ឋកិច្ចអាមេរិកនឹងធ្លាក់ចុះរយៈពេលវែង បើចំនួនភ្ញៀវទេសចរនៅតែធ្លាក់ចុះបែបនេះ ៕

ប្រទេសថៃ ៖ អ្នកស្រី ប្រាយ ក្រាស៊ិប ជាគ្រូទាយដ៏ល្បីល្បាញរបស់ថៃ ហើយពលរដ្ឋថៃជាច្រើនជឿជាក់លើការទស្សន៍ទាយរបស់អ្នកស្រី ក្រោយពីអ្នកស្រីបានទាយពីហេតុការណ៍រញ្ជួយដីកើតឡើងនៅទីក្រុងបាងកក ត្រឹមត្រូវស្ទើរទាំងអស់ ។ អ្នកស្រីតែងតែទាយពីហេតុការណ៍ផ្សេងៗបម្រុងនឹងកើតឡើង និងប្រាប់ឱ្យពលរដ្ឋថៃប្រយ័ត្នខ្លួន ហើយនាពេលថ្មីៗនេះ អ្នកស្រីទាយថា ថៃពុំទាន់ផុតគ្រោះទេ គឺនឹងមានភ្នំភ្លើងផ្ទុះនៅខេត្តភាគឦសានក្រោយចូលឆ្នាំ ។

អ្នកស្រីទស្សន៍ទាយថា ប្រទេសថៃនឹងកើតគ្រោះធម្មជាតិធ្ងន់ធ្ងរក្រោយចូលឆ្នាំ ជាពិសេស ពលរដ្ឋរស់នៅខេត្តភាគឦសានគួរតែប្រយ័ត្នខ្លួន ដោយសារនឹងមានភ្នំភ្លើងផ្ទុះយ៉ាងខ្លាំង ក្រោយពីវាបានស្ងប់ស្ងាត់យូរមកហើយ ។ ក្រៅពីនេះ អ្នកស្រីបានប្រាប់ឱ្យពលរដ្ឋប្រុងប្រយ័ត្នការធ្វើដំណើរតាមផ្លូវអាកាស ចាប់ពីខែឧសភា ដល់ខែមិថុនា ពីព្រោះយន្តហោះនឹងមានបញ្ហាម៉ាស៊ីនពុំអាចហោះហើរបាន និងចុះចតជាបន្ទាន់ ។

អ្នកស្រីក៏បានទស្សន៍ទាយពីគ្រោះថ្នាក់កើតឡើងនៅថៃ ដែលបណ្តាលមកពីបញ្ហាបច្ចេកទេស និងការធ្វេសប្រហែសដោយសារការកាត់បន្ថយថ្លៃដើម ឬប្រើប្រាស់បុគ្គលិកគ្មានជំនាញ ដែលគ្រោះថ្នាក់នេះពាក់ព័ន្ធនឹងការជីកដី ឬចោះបំពង់ផ្សេងៗអាចធ្វើឱ្យយានជំនិះ ឬមនុស្សធ្លាក់ចូលក្នុងរណ្តៅ ។ ថៃនឹងមានខ្យល់ព្យុះនៅខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៥ វានឹងមានកម្លាំងខ្លាំងបំផុតនៅខែកក្កដា ។ ចូរពលរដ្ឋទុកដាក់ទ្រព្យសម្បត្តិនៅកន្លែងមានសុវត្ថិភាព និងចៀសវាងការធ្វើដំណើរតាមទូកនេសាទ និងទូកទេសចរណ៍តាមសមុទ្រក្នុងរដូវវស្សា ។

អ្នកស្រីទាយថា ភ្នំភ្លើងដែលស្ងប់ស្ងាត់យូរមកហើយនៅខេត្តភាគឦសានប្រទេសថៃ នឹងដល់ពេលវេលាផ្ទុះឡើងបណ្តាលឱ្យកើតគ្រោះមហន្តរាយធ្ងន់ធ្ងរ ឬមានហេតុការណ៍អាក្រក់កើតឡើង ។ កាលពី៤ឆ្នាំ ទៅ៥ឆ្នាំមុន អ្នកគ្រប់គ្រងឋានក្រោមបានប្រាប់អ្នកស្រីថា នៅខេត្តភាគឦសានមានភ្នំភ្លើងរលត់ច្រើនឆ្នាំហើយ វានឹងដល់ពេលផ្ទុះឡើងវិញបង្កការខូចខាតខ្លាំង ។

ចំណែកបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ចថៃពុំអាក្រក់ប៉ុន្មានទេ ប៉ុន្តែអ្នកស្រីបានដាស់តឿនសតិពលរដ្ឋថៃដែលភ័យខ្លាចខ្លាំងពេក ជាពិសេស មនុស្សមួយចំនួនចង់ផ្លាស់ប្តូរទីលំនៅចេញពីទីក្រុងបាងកក ដោយសារបារម្ភពីគ្រោះរញ្ជួយដី ។ ពួកគេទៅរស់នៅកន្លែងដែលពិបាកប្រកបមុខរបររកស៊ី ខុសគ្នាពីទីក្រុងបាងកក ដែលអាចរកស៊ីចិញ្ចឹមជីវិតបាន ។

នេះគ្រាន់តែជាការទស្សន៍ទាយរបស់គ្រូទាយថៃម្នាក់ប៉ុណ្ណោះ រីឯការផ្ទុះភ្នំភ្លើងនៅខេត្តភាគឦសានថៃនឹងកើតឡើងក្រោយចូលឆ្នាំ ឬយ៉ាងណានោះ យើងនឹងរង់ចាំតាមដានព័ត៌មានបន្តទៀត ។ ប៉ុន្តែសម្រាប់ពលរដ្ឋថៃភាគច្រើនមានជំនឿខ្លាំងលើការទាយរបស់អ្នកស្រី ប្រាយ ជាពិសេស ពួកគេជឿកាន់តែខ្លាំងក្រោយអ្នកស្រីបានទាយពីហេតុការណ៍រញ្ជួយដីនៅទីក្រុងបាងកក មិនយូរប៉ុន្មានក៏មានរញ្ជួយដីកើតឡើងមែន ៕

ប្រទេសចិន ៖ សង្គ្រាមពាណិជ្ជកម្មរវាងចិន និងអាមេរិកកាន់តែកើនឡើង បានជះឥទ្ធិពលអវិជ្ជមានដល់ឧស្សាហកម្មទាំងសងខាង ប៉ុន្តែនៅក្នុងប្រទេសចិន ប្រជាជន និងក្រុមហ៊ុនផលិតសម្ភារៈប្រើប្រាស់មួយចំនួនបានកែច្នៃភាពមិនសប្បាយចិត្តរបស់ពួកគេចំពោះសហរដ្ឋអាមេរិក ដោយការរចនាម៉ូតច្រាស់ដុសបង្គន់ឲ្យមានលក្ខណៈស្រដៀងនឹងប្រធានាធិបតីអាមេរិកលោក Trump និងទទួលបានការគាំទ្រលើសលប់នឹកស្មានមិនដល់។

នៅក្នុងប្រទេសចិនកាលពីប៉ុន្មានសប្ដាហ៍មុន បានលេចចេញនូវឧបករណ៍ដ៏គួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍ និងអស់សំណើចមួយ ដែលជាច្រាស់ដុសចានបង្គន់តំណាងឲ្យលោក Trump ។ ច្រាស់នេះ ត្រូវបានផលិតនៅទីក្រុង Yiwu ដែលស្ថិតនៅភាគខាងកើតរបស់ប្រទេសចិន និងល្បីល្បាញខាងផលិតទំនិញប្លាស្ទិកមានតម្លៃទាប។ គេបានហៅ ផលិតផល Trump-themed ជាមួយនឹងតម្លៃចន្លោះពី1.9 ដុល្លារ ដល់ 2.6 ដុល្លារ។ ឥឡូវនេះ មនុស្សជាច្រើនកំពុងប្រើច្រាស់នេះក្នុងទម្រង់នៃការបំបាក់មុខ និងការសងសឹកនឹងគោលនយោបាយពាណិជ្ជកម្មរបស់រដ្ឋបាលសហរដ្ឋអាមេរិក។

អ្វីដែលកាន់តែគួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍នោះគឺ វាទទួលបានការបញ្ជារទិញយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់នៅលើ TaoBao, Pinduoduo, AliExpress និងជាងនេះទៅទៀតវាក៏មានដាក់លក់នៅលើគេហទំព័រ Amazon ដែលមានការកម្មង់ទិញដ៏ច្រើននឹកស្មានមិនដល់ពីប៉ែកអឺរ៉ុប និងសម្បីតែក្នុងប្រទេសអាមេរិកផ្ទាល់ក៏មានការអ្នកទិញជាច្រើនផងដែរ។

ក្រៅពីច្រាស់ដុសបង្គន់ គេក៏មានផលិតជាសម្ភារៈប្រើប្រាស់ក្នុងការសម្អាតផ្សេងទៀត ដូចជាក្រដាសអនាម័យសម្រាប់ដាក់ក្នុងបង្គន់ដែលមានព្រីនរូបលោក Trump ដាក់ពីលើផងដែរ។ ការកើនឡើងនៃការលក់របស់ទាំងនេះមិនមែនគ្រាន់តែជានិន្នាការពាណិជ្ជកម្មនោះទេ ប៉ុន្តែវាឆ្លុះបញ្ចាំងពីការខកចិត្តផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងការតម្លើងពន្ធរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកមកកាន់ប្រទេសចិន។

ក្នុងករណីខាងលើនេះ វាបង្ហាញពីឥទ្ធិពលនៃវិវាទពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ ដែលជាកម្លាំងជំរុញលើការបញ្ចេញមតិបែបអវិជ្ជមានពីសំណាក់អ្នកប្រើប្រាស់ និងការឆ្លើយតបកម្រិតមូលដ្ឋាន។ នៅពេលដែលសង្រ្គាមពាណិជ្ជកម្មរវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងចិននៅតែបន្តកើនឡើង សកម្មភាពនៃការតវ៉ាជាប្រព័ន្ធកាន់តែច្រើនទំនងជានឹងលេចឡើងឆាប់ៗ ដែលនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីការខកចិត្តលើភាពតឹងរឹងនៃសេដ្ខកិច្ចរបស់ប្រជាជនចិន និងការប្រើប្រាស់អំណាចផ្ដាច់ការលើទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មរបស់អាមេរិក៕

ប្រទេសចិន ៖ កាលពីថ្ងៃទី១៩ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៥ ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ចិន Xiamen Airlines បានបដិសេធពុំទទួលយកយន្តហោះ Boeing 737 MAX ដែលកុម្ម៉ង់ទិញពីក្រុមហ៊ុនអាមេរិក ក្រោយចិន និងអាមេរិកមានភាពតានតឹងផ្នែកពាណិជ្ជកម្ម ហើយធ្វើឱ្យយន្តហោះនេះហោះត្រឡប់មកអាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ King County នៅទីក្រុងស៊ីតថល សហរដ្ឋអាមេរិកវិញ ។

បន្ទាប់មក នៅថ្ងៃទី២១ ខែមេសា យន្តហោះ១គ្រឿងទៀតរបស់ក្រុមហ៊ុន Boeing ក៏ត្រូវក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ចិនបដិសេធពុំទទួលយកដែរ ដែលធ្វើឱ្យយន្តហោះត្រូវហោះត្រឡប់មកអាមេរិកដូចគ្នា ។ នេះបង្ហាញថា ក្រុមហ៊ុនយន្តហោះអាមេរិកបានរងផលប៉ះពាល់ដោយសារសង្គ្រាមពាណិជ្ជកម្ម ដែលប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក Donald Trump គឺជាអ្នកចាប់ផ្តើមបង្កាត់ភ្លើងសង្គ្រាម ។

យន្តហោះ Boeing 737 MAX ១គ្រឿង បានហោះហើរចេញពីមជ្ឈមណ្ឌលដំឡើងយន្តហោះនៅទីក្រុង Zhoushan ក្បែរទីក្រុងសៀងហៃ កាលពីព្រឹកថ្ងៃទី២១ ខែមេសា ដោយហោះឆ្ពោះទៅកោះគួម របស់អាមេរិក ដែលជាទីតាំងសម្រាប់យន្តហោះនានាចុះចតសម្រាកពេលធ្វើដំណើរឆ្លងមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក ចម្ងាយ៨,០០០គីឡូម៉ែត្រ ។ កោះនេះស្ថិតនៅចន្លោះមជ្ឈមណ្ឌលផលិតយន្តហោះរបស់ក្រុមហ៊ុន Boeing នៅទីក្រុងស៊ីថល សហរដ្ឋអាមេរិក និងមជ្ឈមណ្ឌលដំឡើងយន្តហោះនៅទីក្រុងជូសាន ប្រទេសចិន ។ នេះបើតាមគេហទំព័រ AirNav Radar តាមដានការហោះហើររបស់យន្តហោះ ។

កាលពីដើមខែមេសា លោក Trump បានដំឡើងពន្ធទំនិញចិន ស្មើ១៤៥% ហើយចិនបានដំឡើងពន្ធទំនិញអាមេរិកវិញ ស្មើ១២៥% ។ ការដំឡើងពន្ធទៅវិញទៅមករវាងចិន និងអាមេរិក បានធ្វើឱ្យក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ចិនដែលកុម៉្មង់ទិញយន្តហោះ Boeing ប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំង ដោយសារយន្តហោះ Boeing 737 MAX ថ្មី មានតម្លៃរហូតដល់៥៥លានដុល្លារអាមេរិក ។ វាជាយន្តហោះលក់ដាច់បំផុតរបស់ក្រុមហ៊ុន Boeing ហើយវាជាសញ្ញាអាក្រក់បំផុតសម្រាប់វិស័យអាកាសចរណ៍អាមេរិក ដែលទទួលបានការលើកលែងពន្ធអស់ជាច្រើនឆ្នាំ ។

សង្គ្រាមពាណិជ្ជកម្មរវាងចិន និងអាមេរិក បានធ្វើឱ្យក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ចិនបដិសេធពុំទទួលយកយន្តហោះអាមេរិក ខណៈក្រុមហ៊ុន Boeing ទើបរួចផុតពីវិធានការហាមនាំចូលយន្តហោះ 737 MAX អស់រយៈពេលជិត៥ឆ្នាំ ។ ភាពច្របូកច្របល់ក្រោយការផ្លាស់ប្តូរអត្រាពន្ធទំនិញបានប៉ះពាល់ដល់ការលក់យន្តហោះរបស់អាមេរិក ហើយធ្វើឱ្យនាយកក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍មួយចំនួនផ្អាកការទិញយន្តហោះ ដើម្បីចៀសវាងការបង់ពន្ធខ្ពស់នាពេលបច្ចុប្បន្ន ។

គួរបញ្ជាក់ថា ការបដិសេធរបស់ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ចិនពុំទទួលយកយន្តហោះអាមេរិក ដោយសាររដ្ឋាភិបាលចិនបញ្ជាឱ្យក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ទាំងអស់ផ្អាកទិញយន្តហោះ និងឧបករណ៍យន្តហោះពីក្រុមហ៊ុន Boeing ដើម្បីឆ្លើយតបនឹងការដំឡើងពន្ធទំនិញរបស់លោក Trump ៕