សហរដ្ឋអាមេរិក ៖ មតិរបស់ពលរដ្ឋអាមេរិកជាច្រើនបានលើកឡើងថា សកម្មភាពប្រធានាធិបតីអាមេរិកបច្ចុប្បន្ន និងរដ្ឋាភិបាលរបស់លោក បាននិងកំពុងតែលុបបំបាត់នូវអ្វីៗដែលអ្នកដឹកនាំប្រទេសពីមុនជាច្រើនជំនាន់ខិតខំបង្កើតឡើងអស់ក្នុងរយៈពេល ២៥០ឆ្នាំកន្លងមក។

យោងតាមសារព័ត៌មានបរទេស CNN កាលពីថ្ងៃសុក្រនេះ ទ្រឹស្តីដែលបានលើកឡើងខាងលើកំពុងត្រូវបានគេយកទៅពិភាក្សាយ៉ាងក្ដៅគគុក និងមានការមិនពេញចិត្តជាខ្លាំងពីសំណាក់ពលរដ្ឋអាមេរិកជាច្រើន។ ពួកគេអះអាងថា សហរដ្ឋអាមេរិកកំពុងតែអនុវត្តសកម្មភាពជាច្រើនដែលវារចាកពីច្បាប់ដើមដែលមានដូចជា ៖ លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ, ទំនាក់ទំនងល្អជាមួយអន្តរជាតិ, ការឯកភាពជាតិ, ស្ថាប័នផ្ដល់សេវាដល់ជនស៊ីវិល និង និន្នាការដឹកនាំប្រទេសបែបសេរីនិយម។

អ្នកជំនាញវិភាគបានលើកឡើងថា ចាប់តាំងពីរបបដឹកនាំប្រទេសពីប្រធានាធិបតីលោក Benjamin Franklin បន្ទាប់មកលោក John F. Kennedy លោក Richard Nixon និងមកដល់លោក Barack Obama សហរដ្ឋអាមេរិកបានបង្កើតនូវប្រវត្តិសាស្រ្តដឹកនាំជាច្រើន ដែលបច្ចុប្បន្នលោក Donald Trump កំពុងព្យាយាមបំបែកធ្វើជាឯកជនភាវូបនីយកម្ម និងកំណែទម្រង់ឡើងវិញ។ ទាំងអស់នេះ មិនរាប់បញ្ចូលចំពោះកំណែទម្រង់មួយចំនួនទៀត ដែលគាត់គ្រោងបង្កើតសម្រាប់កម្មវិធីដូចជា សន្តិសុខសង្គម និង ការថែទាំសុខភាព (Medicare) ដែលគាត់ធ្លាប់និយាយមុនពេលជាប់ឆ្នោត គឺពោរពេញទៅដោយការក្លែងបន្លំ និងមិនបានអនុវត្តវាតាមការសន្យាបាននៅឡើយទេ។

ផ្អែកលើការប្រៀបធៀបរវាងមុនពេល និងកំឡុងពេលដែលលោកTrump កាន់អំណាច គេបាននិយាយថា ៖ នៅមុនឆ្នាំ២០១៧ដែលលោកTrumpបានកាន់អំណាចជាលើកដំបូង អាមេរិកមានសម្ព័ន្ធភាពរឹងមាំជាអន្តរជាតិរួមមាន ជាមួយអង្គការ NATO និងសន្ធិសញ្ញាទីក្រុងប៉ារីសជាដើម។ ក្រៅពីនេះ ក្រោមលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ មានស្ថាប័នអាមេរិកជាច្រើនដែលកាន់កាប់អំណាចផ្ទាល់ខ្លួនដោយសន្តិភាព មានកម្មវិធីដូចជា DACA ដែលការពារសិទ្ធិជនអន្តោរប្រវេសន៍ផងដែរ។ លើសពីនេះ បន្ទាប់ពីវត្តិសេដ្ឋកិច្ចជាសកលកាលពីឆ្នាំ២០០៨ អាមេរិកបានងើបឡើងវិញយ៉ាងខ្ពស់ រីឯប្រធានាធិបតីភាគច្រើន គឺមានអកប្បកិរយាល្អ មានទំនាក់ទំនងល្អជាមួយស្ថាប័នគ្រប់ជាន់ថ្នាក់ប្រកបដោយវិជ្ជាជីវៈ និងផ្ដោតលើគោលនយោបាយដឹកនាំប្រទេសឆ្ពោះទៅរកការរីកចម្រើនបែបសន្តិភាព។

ដោយឡែកសម្រាប់ ចាប់តាំងពីអណត្តិលោក Trump ២០១៧-២០២១ និងបច្ចុប្បន្ន អាមេរិកបានបោះបង់សន្ធិសញ្ញាអន្តរជាតិ និងមានទំនាក់ទំនងសម្ព័ន្ធភាពខ្សោយ។ ជាងនេះទៅទៀត ការតវ៉ាប្រឆាំងពាក់ព័ន្ធនឹងការបាត់បង់បន្តិចម្ដងនៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យតែងកើតមាននៅក្នុងប្រទេស។ ការបង្កើតច្បាប់តឹងរឹងលើអង្គការ DACA និងជនអន្តោរប្រវេសន៍ បាននាំឲ្យមានការបែងចែកយ៉ាងខ្លាំង ព្រមទាំងប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ចជាតិផងដែរ។

បើតាមរបាយការណ៍ដែលប្រមូលបាន មានប្រជាជនអាមេរិកសរុបចំនួន ៤៧%ដែលនៅគាំទ្រលោក ខណៈ ២%កំពុងស្ថិតក្នុងពិចារណា និង៥១% ទៀតសម្រេចថានឹងមិនបោះឆ្នោតគាំទ្រលោកឡើយ ប្រសិនបើលោកឈរឈ្មោះនៅអណត្តិក្រោយនេះម្ដងទៀត៕

ប្រទេសថៃ ៖ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងសុខាភិបាលថៃ លោក ស៊ុមស័ក្ត ថេបសុថិន បានសំណូមពរទៅកាន់ពលរដ្ឋ កុំឱ្យបារម្ភនឹងជំងឺកូវីដ-១៩ ត្រឡប់មកឆ្លងរាតត្បាតខ្លាំងនៅប្រទេសថៃ ដោយលោកបញ្ជាក់ថា បច្ចុប្បន្ន វាបានក្លាយជាជំងឺក្នុងតំបន់រួចហើយ ទោះជាវាងាយឆ្លង ប៉ុន្តែរោគសញ្ញាពុំធ្ងន់ធ្ងរទេ ខណៈចំនួនអ្នកជំងឺកូវីដថ្មីបានធ្លាក់ចុះ ។ នេះបើតាមការចុះផ្សាយរបស់សារព័ត៌មាន Thairath កាលពីថ្ងៃទី១០ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៥ ។

នាពេលថ្មីៗនេះ គ្រូពេទ្យថៃបានដាស់តឿនពលរដ្ឋពីជំងឺកូវីដឆ្លងរាតត្បាតជាថ្មីថា ចាប់ពីថ្ងៃទី១ ខែមករា រហូតមកដល់ដើមខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៥ (រយៈពេលជាង៤ខែ) គឺមានអ្នកជំងឺកូវីដ ចំនួន៥៣,៦៧៦នាក់ ស្លាប់១៦នាក់ ហើយទីក្រុងបាងកក មានអ្នកជំងឺកូវីដច្រើនជាងគេ ស្មើ១៦,៧២៣នាក់ ។

ជំងឺកូវីដឆ្លងរាតត្បាតខ្លាំង ចាប់ពីថ្ងៃទី២៧ ខែមេសា ដល់ថ្ងៃទី៣ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៥ គឺមានអ្នកជំងឺកូវីដ ចំនួន១៤,៣៤៩នាក់ ក្នុងនោះស្លាប់២នាក់ ។ រយៈពេលនេះជំងឺកូវីដបានឆ្លងនៅទីក្រុងបាងកកច្រើន ស្មើ៤,៦២៤នាក់ បន្ទាប់មក គឺខេត្តឈុនបុរី ស្មើ១,១៧៧នាក់, ខេត្តនុនថាក់បុរី ស្មើ៨៦៦នាក់ និងខេត្តរ៉ាក់យ៉ង ស្មើ៥៥៣នាក់ ។

ចំណែកចាប់ពីថ្ងៃទី៤ ខែឧសភា ដល់ថ្ងៃទី១០ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៥ គឺមានអ្នកជំងឺកូវីដ ចំនួន១២,៥៤៣នាក់ ។ បើតាមទិន្នន័យនេះឃើញថា ចំនួនអ្នកឆ្លងជំងឺកូវីដថ្មីចាប់ផ្តើមធ្លាក់ចុះហើយ ។

រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងសុខាភិបាលថៃ លោក ស៊ុមស័ក្ត និយាយថា ៖ «តាមទិន្នន័យតាមដានជំងឺរាតត្បាត គឺប្រទេសថៃមានអ្នកឆ្លងជំងឺកូវីដជាបន្តបន្ទាប់ ដោយសារការប្រមូលផ្តុំមនុស្សជាច្រើន រួមទាំងកត្តាអាកាសធាតុ ជាពិសេស នៅរដូវវស្សា មានអ្នកជំងឺកូវីដកើនឡើងច្រើន ។ ខ្ញុំសូមបញ្ជាក់ថា កូវីដ គឺជាជំងឺក្នុងតំបន់ ហើយមានអ្នកឆ្លងជំងឺនេះពេញមួយឆ្នាំ ។ ដូច្នេះ សូមពលរដ្ឋកុំភ័យស្លន់ស្លោ ពីព្រោះកូវីដបច្ចុប្បន្នឆាប់ឆ្លង ប៉ុន្តែពុំធ្ងន់ធ្ងរ សូមពលរដ្ឋការពារខ្លួនដោយអនុវត្តតាមការណែនាំរបស់ក្រសួងសុខាភិបាល» ។

លោក ស៊ុមស័ក្ត បន្តថា បើពលរដ្ឋឈឺថ្កាត់ ឬសង្ស័យថាកើតជំងឺកូវីដ គួរអនុវត្តតាមចំណុចខាងក្រោមនេះ ៖

១-បើមានរោគសញ្ញាសង្ស័យ ឬមានបញ្ហាផ្លូវដង្ហើម ដូចជា ៖ ក្តៅខ្លួន ក្អក ហៀរសំបោរ ឈឺក មានស្លេស្ម ឈឺក្បាល និងអស់កម្លាំង ចូរធ្វើតេស្ត ATK
២-បើលទ្ធផលការធ្វើតេស្តវិជ្ជមាន ចូរពាក់ម៉ាស់ជានិច្ច, ឈប់ចូលរួមសកម្មភាពជាមួយគ្រួសារ និងអ្នកដទៃ រួមទាំងប្រើប្រាស់សម្ភារៈដាច់ដោយឡែក ។ បើចាំបាច់ត្រូវចេញក្រៅលំនៅឋាន ចូរឱ្យរក្សាគម្លាត លាងដៃ និងពាក់ម៉ាស់ជានិច្ច
៣-ករណីរោគសញ្ញាស្រាល ដូចជា ៖ ក្តៅខ្លួន ក្អក និងមានស្លេស្មតិចតួច ប៉ុន្តែពុំអាចធ្វើតេស្ត ATK ចូរចៀសវាងកុំទៅទីប្រជុំជន ។ បើចាំបាច់ត្រូវទៅកន្លែងមនុស្សច្រើន ចូរពាក់ម៉ាស់ជានិច្ច
៤-បើមានអាការៈធ្ងន់ធ្ងរ ដូចជា ៖ ក្តៅខ្លួនខ្លាំង នឿយហត់ ពិបាកដកដង្ហើម ចូរប្រញាប់ទៅជួបគ្រូពេទ្យដើម្បីព្យាបាល និង
៥-ផ្អាក ឬចៀសវាងការទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមួយក្រុមមនុស្សងាយឆ្លងជំងឺកូវីដ ដូចជា ៖ អ្នកជំងឺផ្លូវដង្ហើមរ៉ាំរ៉ៃ, ជំងឺសរសៃឈាមបេះដូង, ជំងឺតម្រងនោមរ៉ាំរ៉ៃ, ជំងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល, ជំងឺធាត់, ជំងឺមហារីក និងជំងឺទឹកនោមផ្អែម ។ ប៉ុន្តែបើពុំអាចផ្អាកទំនាក់ទំនងជាមួយអ្នកកើតជំងឺទាំងនេះទេ ចូរពាក់ម៉ាស់ជានិច្ច ។

គួរបញ្ជាក់ថា ក្រោយពីគ្រូពេទ្យថៃបានបង្ហាញទិន្នន័យជំងឺកូវីដត្រឡប់មកឆ្លងរាតត្បាតខ្លាំងនៅប្រទេសថៃ ជាពិសេស នៅទីក្រុងបាងកក បានធ្វើឱ្យអាណាព្យាបាលសិស្សបារម្ភយ៉ាងខ្លាំង ដោយសារសាលារៀនជិតបើកបវសនកាល ៕

ប្រទេសវៀតណាម ៖ រដ្ឋាភិបាលវៀតណាមបានប្រកាសពីគម្រោងផ្តល់ទិដ្ឋាការមាស (Golden Visa) ឱ្យជ.នបរទេសអាចស្នាក់នៅប្រទេសវៀតណាម រហូតដល់១០ឆ្នាំ ដើម្បីទាក់ទាញវិនិយោគិន ភ្ញៀវទេសចរ និងអ្នកជំនាញបច្ចេកវិទ្យាបរទេស ហើយរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមបានកំណត់គោលដៅផ្លាស់ប្តូរប្រទេសពីគោលដៅទេសចរណ៍រយៈពេលខ្លី ទៅជាមជ្ឈមណ្ឌលទេសចរណ៍យូរអង្វែងក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ។ នេះបើតាមការចុះផ្សាយរបស់សារព័ត៌មានបរទេស កាលពីថ្ងៃទី៨ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៥ ។

រយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ចំនួនភ្ញៀវទេសចរឥណ្ឌាដែលធ្វើដំណើរមកប្រទេសវៀតណាមបានកើនឡើងគួរឱ្យកត់សម្គាល់ ដោយសារវៀតណាមបង្កើនជើងហោះហើរត្រង់ពីទីក្រុងធំៗរបស់ឥណ្ឌា ដូចជា ៖ ទីក្រុងញូវដេលី, ម៉ុមបៃ និងជេនណៃ ។ ដូច្នេះ ធ្វើឱ្យវៀតណាមក្លាយជាគោលដៅទេសចរណ៍ងាយស្រួលសម្រាប់ការធ្វើដំណើររបស់ភ្ញៀវទេសចរបរទេស និងជាប្រទេសគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍កាន់តែខ្លាំង ។

សេដ្ឋកិច្ចរីកចម្រើនយ៉ាងឆាប់រហ័ស និងការចាយវាយប្រចាំថ្ងៃសមរម្យបានធ្វើឱ្យវៀតណាមក្លាយជាគោលដៅថ្មីទទួលបានការពេញនិយមពីបណ្តាក្រុមហ៊ុនបរទេស និងវិនិយោគិនឥណ្ឌា ជាពិសេស ក្រុមជំនាញបច្ចេកវិទ្យា (IT) ថាមពលកកើតឡើងវិញ និងក្រុមហ៊ុនទេសចរណ៍ ។

វៀតណាមអនុញ្ញាតឱ្យជនបរទេសអាចស្នើសុំទិដ្ឋាការស្នាក់នៅតាមប្រព័ន្ធឌីជីថល ជាពិសេស ជនជាតិឥណ្ឌា ព្រមទាំងផ្តល់នូវរបៀបរស់នៅតាមវប្បធម៌ប្រពៃណីរួមបញ្ចូលជាមួយសម័យទំនើប ។ វៀតណាមនឹងធ្វើឱ្យទីក្រុងធំៗ ដូចជា ៖ ទីក្រុងហូជីមិញ ហាណូយ និងដាណាង ក្លាយជាទីក្រុងមានសុវត្ថិភាព ងាយស្រួលធ្វើដំណើរ និងគួរឱ្យរស់នៅសម្រាប់ជនបរទេស ។ ក្រៅពីនេះ វៀតណាមក៏បានបង្កើតសាលារៀនអន្តរជាតិ មន្ទីរពេទ្យ ផ្ទះស្នាក់នៅតាមតំបន់ភ្នំ និងឆ្នេរសមុទ្រ ។

ការផ្តល់ទិដ្ឋាការស្នាក់នៅដល់ជនបរទេសរយៈពេលវែង គឺរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមមានគោលបំណងផ្លាស់ប្តូរពីការកម្សាន្តនៅវៀតណាមរយៈពេលខ្លី ទៅជារយៈពេលវែង ដោយផ្តល់សិទ្ធិឱ្យជនបរទេសអាចសុំបន្តសុពលភាពទិដ្ឋាការរយៈពេលវែងបាន សម្រាប់ជនបរទេសធ្វើការពាក់ព័ន្ធនឹងវិស័យទេសចរណ៍ ការច្នៃប្រឌិត និងសេដ្ឋកិច្ច ។

តាមរបាយការណ៍របស់ការិយាល័យទេសចរណ៍វៀតណាមកាលពីថ្ងៃទី៦ ខែឧសភា គឺវៀតណាមទទួលបានភ្ញៀវទេសចរបរទេសជាង៧លាននាក់ ចាប់ពីខែមករា ដល់ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៥ កើនឡើង២៣.៨% បើធៀបនឹងរយៈពេលដូចគ្នាឆ្នាំ២០២៤ ។ ភ្ញៀវទេសចរមកលេងវៀតណាម រួមមាន ៖ ចិន កូរ៉េខាងត្បូង តៃវ៉ាន់ អាមេរិក ជប៉ុន កម្ពុជា អូស្ត្រាលី ឥណ្ឌា ម៉ាឡេស៊ី ហ្វីលីពីន សិង្ហបុរី ឡាវ និងថៃ ៕

យោងតាមលទ្ធផលការស្រាវជ្រាវថ្មីបញ្ជាក់ថា ក្រុមអ្នកមានបានធ្វើឱ្យផែនដីឡើងកំដៅខ្លាំងជាងអ្នកក្រ ដោយសារការអនុវត្តទម្លាប់ប្រចាំថ្ងៃ ប្រើប្រាស់សម្ភាៈពុំចាំបាច់ និងការវិនិយោគរបស់អ្នកមាន ។ ទស្សនាវដ្តី Nature Climate Change បានផ្សព្វផ្សាយពីលទ្ធផលការស្រាវជ្រាវនេះ គឺក្រុមអ្នកមានជីវភាពធូរធា ស្មើ១០% នៅលើពិភពលោក ត្រូវតែទទួលខុសត្រូវការឡើងកំដៅផែនដី ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៩០ ។

ក្រុមអ្នកមានប្រាក់ចំណូលខ្ពស់បានចូលរួមបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ក្នុងបរិមាណខុសគ្នាពីក្រុមអ្នកមានប្រាក់ចំណូលតិច ។ ប៉ុន្តែការស្ទង់មតិនេះត្រូវបានគេចាត់ទុកថា គឺជាការស្ទង់មតិលើកដំបូងដែលព្យាយាមស្វែងរកចម្លើយថា តើភាពខុសគ្នានៃការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់រវាងអ្នកមាន និងអ្នកក្រ នឹងប៉ះពាល់ដល់អាកាសធាតុលើពិភពលោកបែបណាខ្លះ?

Sarah Schongart អ្នកវិភាគអាកាសធាតុ និងបានចូលរួមសរសេរការស្រាវជ្រាវនិយាយថា អ្នកមានទ្រព្យសម្បត្តិច្រើនបានបំពុលបរិស្ថាន និងជំរុញឱ្យអាកាសធាតុពិភពលោកផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងខ្លាំង ។ ក្រុមអ្នកមានបានបញ្ចេញកាបូនកាន់តែច្រើនតាមរយៈការប្រើប្រាស់សម្ភារៈ និងការវិនិយោគ ខណៈប្រទេសក្រីក្រដែលមានទីតាំងនៅក្បែរខ្សែអេក្វាទ័រ ត្រូវទទួលបន្ទុកដ៏ធ្ងន់ធ្ងរដោយសារអាកាសធាតុអាក្រក់ និងសីតុណ្ហភាពកើនឡើងខ្ពស់ ។

តាមលទ្ធផលការស្ទង់មតិ គឺនៅឆ្នាំ២០២០ សីតុណ្ហភាពជាមធ្យមលើពិភពលោក បានកើនឡើងខ្ពស់ជាងឆ្នាំ១៩៩០ រហូតដល់០.៦១អង្សាសេ ហើយអ្នកវិភាគនិយាយថា សីតុណ្ហភាពជាមធ្យមលើពិភពលោក បានកើនឡើងប្រមាណ៦៥% ដោយសារការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់របស់ក្រុមអ្នកមានបំផុតលើពិភពលោក ស្មើ១០% (តាមការកំណត់ក្នុងការស្រាវជ្រាវ គឺអ្នកមាន សំដៅលើអ្នកដែលមានប្រាក់ចំណូលជាង៤២,៩៨០អឺរ៉ូក្នុង១ឆ្នាំ ឬជាង៤ម៉ឺនដុល្លារក្នុង១ឆ្នាំ) ។

ចំណែកក្រុមអ្នកមានទ្រព្យសម្បត្តិច្រើន ស្មើ១% នៅលើពិភពលោក ដែលមានប្រាក់ចំណូលក្នុង១ឆ្នាំ ស្មើ១៤៧,២០០អឺរ៉ូ គឺត្រូវទទួលខុសត្រូវការឡើងកំដៅផែនដី រហូតដល់២០% ។ រីឯក្រុមអ្នកមានទ្រព្យសម្បត្តិច្រើនជាងនេះ ស្មើ០.១% ឬស្មើ៨សែននាក់លើពិភពលោក ដែលមានប្រាក់ចំណូលក្នុង១ឆ្នាំ ជាង៥៣៧,៧៧០អឺរ៉ូ ត្រូវទទួលខុសត្រូវលើការឡើងកំដៅផែនដី ត្រឹមតែ៨% ។

ក្រៅពីនេះ លទ្ធផលការស្រាវជ្រាវបញ្ជាក់ថា ក្រុមអ្នកមាន ស្មើ១០% លើពិភពលោក បានធ្វើឱ្យផែនដីឡើងកំដៅខ្លាំងជាមនុស្សទូទៅ រហូតដល់ជាង៦ដង ខណៈក្រុមអ្នកមាន ស្មើ១% និងក្រុមអ្នកមាន ស្មើ០.១% លើពិភពលោក បានធ្វើឱ្យផែនដីឡើងកំដៅ រហូតដល់២០ដង និង៧៦ដង ។ ប៉ុន្តែបើក្រុមអ្នកមានបញ្ចញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ស្មើអ្នកក្រ គឺផែនដីនឹងឡើងកំដៅតិចតួចប៉ុណ្ណោះនៅឆ្នាំ១៩៩០ ។

ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវចង់ឱ្យលទ្ធផលការស្រាវជ្រាវរបស់ពួកគេបានរួមចំណែកក្នុងការកំណត់គោលនយោបាយការផ្លាស់ប្តូរអាកាសធាតុ និងចង់ឱ្យពិភពលោកទទួលស្គាល់ថា ការប្រើប្រាស់សម្ភារៈពុំចាំបាច់ ពិតជាធ្វើឱ្យផែនដីឡើងកំដៅ ៕