សិទ្ធី លីមថុងគុល គឺជាអតីតមេដឹកនាំក្រុមអាវលឿងថៃ ដ៏មានឥទ្ធពលមួយរូប ដែលតែងតែប្រឆាំងនឹងការកាន់អំណាចរបស់ត្រកូលថៃសុីន និងយកកម្ពុជាទៅពាក់ព័ន្ធនយោបាយប្រទេសថៃ។

កេរ្តិ៍ឈ្មោះអ្នកនយោបាយរូបនេះ បានល្បីរន្ទឺ ក្រោយពីលោកបានធ្វើបាតុកម្ម រហូតដល់មានការធ្វើរដ្ឋប្រហារនៅឆ្នាំ២០០៦ ទម្លាក់លោកថាក់ស៊ីន ចេញពីតំណែងនាយករដ្ឋមន្ត្រី។

ក្រោយមកទៀត នាក្នុងអំឡុងពេលថៃឈ្លានពានចង់បានប្រាសាទព្រះវិហារ សិទ្ធី លីមថុងគុល បានស្នើឱ្យកងទ័ពវាយចូលរហូតទៅដល់ទឹកដីសៀមរាប កាន់កាប់ប្រាសាទអង្គរ ដើម្បីដោះដូរជាមួយរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ប្រគល់ប្រាសាទព្រះវិហារទៅឱ្យថៃ។

លុះដល់ពេលកូនស្រីរបស់លោកថាក់ស៊ីន គឺលោកស្រី ផេថងថាន ស៊ីណាវ៉ាត់ ឡើងកាន់តំណែងជានាយករដ្ឋមន្ត្រី លោកសិទ្ធី លីមថុងគុល ក៏បានយកកម្ពុជាទៅពាក់ព័ន្ធម្តងទៀត ដោយប្រកាសឱ្យរដ្ឋាភិបាលថៃ លុបចោលអនុស្សារណៈនៃការយោគយល់(MOU) ស្តីពីការអភិវឌ្ឍរួមគ្នានៅតំបន់OCA ឆ្នាំ២០០១ជាមួយកម្ពុជា។

បន្ថែមពីនេះទៅទៀតនៅថ្ងៃទី១០ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥នេះ សកម្មជនជ្រុលនិយមថៃរូបនេះ ក៏បានធ្វើការប្រមូលផ្តុំប្រជាជនថៃ ដើម្បីទាមទារឱ្យរដ្ឋាភិបាលថៃ កំណត់ព្រំដែនឱ្យច្បាស់ បើមិនដូច្នេះ នឹងមានបាតុកម្មទម្លាក់លោកស្រីនាយករដ្ឋមន្ត្រី ដូចកាលលោកធ្វើដាក់លោកថាក់ស៊ីន៕

ប្រទេសថៃ ៖ គណៈកម្មការសន្តិសុខកងទ័ពថៃបានធ្វើដំណើរមកកាន់ខេត្តសុរិន្ទ និងនិយាយថា ស្ថានការណ៍ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃហាក់មានភាពល្អប្រសើរ ប៉ុន្តែនៅពុំទាន់អាចទុកចិត្តកម្ពុជា ។ ហេតុនេះ កងទ័ពថៃពុំគួរកាត់បន្ថយការប្រុងប្រយ័ត្នរបស់ខ្លួនទេ ។ នេះបើតាមការចុះផ្សាយរបស់សារព័ត៌មានថៃ Khaosod កាលពីថ្ងៃទី៩ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ ។

លោក សាវ៉ាត់ ថាក់សាណា នាយកគណៈកម្មការសន្តិសុខកងទ័ពថៃ ព្រមទាំងមន្ត្រីពាក់ព័ន្ធបានធ្វើដំណើរមកខេត្តសុរិន្ទជាប់ព្រំដែនកម្ពុជា ដើម្បីទទួលរបាយការណ៍ពីប្រតិបត្តិការរបស់កងកម្លាំងសុណារី បន្ទាប់មក លោក និងមន្ត្រីពាក់ព័ន្ធក៏បានឡើងទស្សនាប្រាសាទតាមាន់ធំ ប្រាសាទតាក្របី និងផ្តល់កម្លាំងចិត្តដល់កងទ័ពរបស់ខ្លួន ។

លោក សាវ៉ាត់ និយាយថា មើលទៅស្ថានការណ៍ហាក់ធូរស្រាលហើយ ប៉ុន្តែតាមការផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មាន គឺកម្ពុជាពុំបានដកថយកងទ័ព និងលុបរណ្តៅដីនៅតាមព្រំដែនទេ ។ យើងពុំអាចទុកចិត្ត កម្ពុជាអាចដកថយកងទ័ពមួយរយៈ ប៉ុន្តែកម្ពុជានឹងបង្កើនកម្លាំងកងទ័ព ឬធ្វើដំណើរចូលមកក្នុងតំបន់ ពីព្រោះកម្ពុជាមានភាពងាយស្រួលជាងថៃទាំងផ្លូវធ្វើដំណើរក៏ងាយស្រួល និងជិតជាង ។ ហេតុនេះ ស្ថានការណ៍អាចប្រែប្រួល ឬផ្លាស់ប្តូរគ្រប់ពេលវេលា ។

លោក សាវ៉ាត់ បានផ្តាំផ្ញើទៅកាន់កងទ័ពរបស់ខ្លួនថា ប្រទេសថៃទទួលស្តាប់ ប៉ុន្តែកុំទុកចិត្ត ឬកាត់បន្ថយការប្រុងប្រយ័ត្នខ្លាំងពេក ។ យើងត្រូវតែប្រុងប្រយ័ត្ន និងរក្សាស្ថានការណ៍មួយរយៈ ។

ចំណែកកិច្ចប្រជុំគណៈកម្មការព្រំដែនរួម (JBC) នាថ្ងៃទី១៤ ខែមិថុនា លោក សាវ៉ាត់ បញ្ជាក់ថា ថៃរៀបចំផែនការរួចហើយ ពីព្រោះសារព័ត៌មានបានផ្សព្វផ្សាយរហូតថា កម្ពុជានឹងពុំប្រជុំ JBC ហើយកម្ពុជានឹងដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែននៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ។ ហេតុនេះ យើងនឹងរង់ចាំមើលកិច្ចប្រជុំនឹងធ្វើឡើងនៅកម្ពុជាមិនខាន ប៉ុន្តែលទ្ធផលកិច្ចប្រជុំ ឬលទ្ធផលការពិភាក្សាគ្នាដូចម្តេច គឺត្រូវរង់ចាំមើលបន្តទៀត ។

គណៈកម្មការសន្តិសុខកងទ័ពថៃបានផ្តល់កម្លាំងចិត្ត និងប្រគល់បន្តោងព្រះដល់កងទ័ពថៃនៅប្រាសាទតាមាន់ធំ រួមទាំងដើរពិនិត្យមើលបរិវេណក្នុងប្រាសាទ និងប្រមូលព័ត៌មានផ្សេងៗ ។ បន្ទាប់មក គណៈកម្មការសន្តិសុខកងទ័ពថៃក៏បានទៅផ្តល់កម្លាំងចិត្តដល់កងទ័ពថៃនៅប្រាសាទតាក្របីផងដែរ ៕

កាលពីមានជម្លោះរឿងប្រាសាទព្រះវិហារជាមួយកម្ពុជា និងត្រូវបានតុលាការកាត់ក្ដីឲ្យចា.ញ់ក្នុងឆ្នាំ១៩៦២ ថៃបានសម្ដែងនូវឥរិយបថមួយចំនួន និងប្រកាសពីការមិនទទួលយកយុត្តាធិការរបស់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ICJ ដែលបានធ្វើឲ្យសហគមន៍អន្តរជាតិ ចាត់ទុកទង្វើនេះថា ជាសកម្មភាពអសីលធម៌បំពានលើច្បាប់អន្តរជាតិ និងគំរា.មដកថៃចេញពីអង្គការសហប្រជាជាតិ។ នេះបើយោងតាមលោក យង់ ពៅ អ្នកជំនាញភូមិសាស្ត្រនយោបាយ និងជាអគ្គលេខាធិការនៃរាជបណ្ឌិត្យសភាកម្ពុជាបានលើកឡើង។

នៅក្នុងសំណេរមួយដែលបានចែករំលែកលើគណនីហ្វេសប៊ុករបស់លោក កាលពីថ្ងៃសៅរ៍ ទី៧ ខែមិថុនា នេះលោក យង់ ពៅ ផ្ញើជូនប្រទេសថៃថា ៖ មុននឹងប្រតិកម្មមកកម្ពុជា ថៃត្រូវតាំងចិត្តគោរព «ផែនទីដើម» ដែលភ្ជាប់ជាមួយសន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀមឆ្នាំ១៩០៤, ឆ្នាំ១៩០៧ ដូចដែលអតីតមហាក្សត្រថៃបានទទួលយកកាលពីឆ្នាំ១៩០៨ និង កុំចង្អុលមកកម្ពុជា ក្នុងខណៈថៃខ្លួនឯង ប្រើផែនទីចោរឆ្នាំ២០០៨។ បើមិនដូច្នោះថៃ នឹងរងនូវភាពអាម៉ាស់សារជាថ្មី និងបាត់បង់កិត្តិយសក្នុងឋានៈជារដ្ឋទំនើបមិនខាន។

នៅក្នុងសំណេរដដែលលោកបានរំលឹកថា ៖ កាលពី៦៣ឆ្នាំ ពោលគឺខែមិថុនា ១៩៦២ សហគមន៍អន្តរជាតិ បានចាត់ទុកថា សកម្មភាពរបស់ថៃជាឥរិយាបថអសីលធម៌លើច្បាប់អន្តរជាតិ ហើយគំរាមប្រទេសថៃ បើមិនព្រមអនុវត្តសាលក្រម ICJ (១៥ មិថុនា ១៩៦២) លើករណីប្រាសាទព្រះវិហារទេ នឹងមានបញ្ហានៅក្នុងកិច្ចការអន្តរជាតិ។ គ្រានោះ ប្រទេសមហាអំណាចបានព្រមានដល់ប្រទេសថៃ ថានឹងត្រូវបញ្ឈប់ពីតួនាទីជាសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ ប្រសិនបើប្រទេសថៃមិនព្រមទទួលយកនូវសាលក្រមរបស់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ និងបើមិនព្រមលះបង់ប្រាសាទព្រះវិហារ រួទាំងទឹកដីមួយចំនួនដែលខ្លួនកាន់កាប់នោះទេ»។

លោកបានបន្ថែមទៀតថា ការណ៍នេះ ថៃក៏បានគោរពតាមសេចក្ដីសម្រេចរបស់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ICJពិតមែន។ ហើយថ្ងៃទី២១ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៦២ លោក សារិត ថាណារ៉ាត់ នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃនាសម័យនោះ បានប្រកាសថា ប្រទេសលោកលំឱនកាយគោរព ទទួលយក សេចក្ដីសម្រេច ICJ ដើម្បីគោរពនូវកិច្ចសន្យារបស់ខ្លួនទៅនឹងច្បាប់ធម្មនុញ្ញរបស់ UN។ បន្ទាប់មកនៅថ្ងៃទី៦ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៦២ ប្រមុខការទូតថៃ ក៏បានផ្ញើលិខិតទទួលស្គាល់នូវសាលក្រមរបស់ ICJ ទៅកាន់អគ្គលេខាធិការ UN។

ទោះជាយ៉ាងណា ជម្លោះពាក់ព័ន្ធនឹងរឿងប្រាសាទព្រះវិហារនេះ នៅតែកើតឡើងម្ដងទៀត ដោយភាគីថៃមិនព្រមបោះបង់សិទ្ធិចង់កាន់កាប់ និងបញ្ជូនកម្លាំងទាហានឲ្យទៅឈរជើងនៅលើប្រាសាទឡើយ។

ប៉ុន្តែជាឡទ្ធផល ថៃត្រូវរងនូវភាពអាម៉ាសម្តងទៀត។ នេះក៏ព្រោះតែនៅថ្ងៃទី៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០០៨ ប្រាសាទរបស់ខ្មែរនៅលើភ្នំដងរែកមួយនេះ ត្រូវបានចុះក្នុងបញ្ជីជាបេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូ។ ដែលប្រការនេះ បានជំរុញឱ្យជម្លោះរវាងកម្ពុជានិងថៃមានការកើនឡើង តែត្រូវបានដោះស្រាយ និងបកស្រាយឡើងវិញ ដោយសេចក្តីសម្រេចរបស់ ICJ មួយផ្សេងទៀត នៅឆ្នាំ២០១៤ ហើយកម្ពុជានៅតែឈ្នះដដែល៕

ប្រទេសថៃ ៖ បណ្ដាញសារព័ត៌មានដ៏ធំរបស់ថៃមានឈ្មោះថា Bangkok Post (បាងកកប៉ុស្តិ៍) ដែលជាសារព័ត៌មានគាំទ្រដោយក្រុមយោធាថៃ បានធ្វើការបិទផេករបស់ខ្លួននៅលើ Facebook លែងឲ្យអ្នកតាមដាននៅកម្ពុជាអាចចូលទៅមើលបានតទៅទៀត។

បណ្ដាសារព័ត៌មានដ៏មានឥទ្ធិពលប្រចាំប្រទេសថៃមួយនេះ បានសម្រេចបិទការចូលមើលពីអ្នកតាមដាននៅកម្ពុជា ស្របពេលពេលដែលកម្ពុជា និងថៃ កំពុងមានបញ្ហាទំនាស់ព្រំដែនជាមួយគ្នា។ ជារឿយៗទំព័រផេកព័ត៌មានមួយនេះ តែងធ្វើការចុះផ្សាយពីអត្ថបទមួយចំនួនទាក់ទងនឹងព័ត៌មាននៅក្នុងប្រទេសថៃ ជាពិសេសជុំវិញជម្លោះនៅព្រំដែនរវាងកម្ពុជា-ថៃ ដែលធ្វើឲ្យមានការភាន់ច្រលំរវាងប្រជាជននៅក្នុងប្រទេសទាំងពីរ។

ចំពោះមូលហេតុ នៃការបិទសម្រាប់អ្នកទស្សនានៅកម្ពុជានេះ មិនត្រូវបានគេដឹងច្បាស់ឡើយ។ ប៉ុន្តែបើតាមការកត់សម្គាល់របស់មនុស្សមួយចំនួន ការបិទនេះត្រូវបានធ្វើឡើងតាំងពីប៉ុន្មានថ្ងៃមុន ពោលគឺក្នុងអំឡុងពេលដែលមានការតវ៉ានៅក្នុងប្រទេសថៃ ក្នុងការដែលកម្ពុជាចង់ដាក់ពាក្យប្ដឹ.ងទៅICJ លើតំបន់ចំនួន៤ រួមមាន ប្រាសាទតាមាន់ធំ ប្រាសាទតាមាន់តូច ប្រាសាទតាក្របី និងតំបន់មុំបី។

គួរឲ្យដឹងថា បណ្តាញសារព័ត៌យក្សរបស់ប្រទេសថៃ ដែលគាំទ្រដោយក្រុមយោធាថៃមួយនេះ ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយអ្នកកាសែតជនជាតិអាមេរិកម្នាក់ ឈ្មោះ Alexander MacDonald តាំងពីឆ្នាំ ១៩៤៩ មកម្ល៉េះ។ វាបានក្លាយជាបណ្ដាញសារព័ត៌មានដ៏មានឥទ្ធិពលរបស់ថៃ ដោយធ្វើការចេញផ្សាយអត្ថបទជាភាសាអង់គ្លេស ដែលអាចផ្សព្វផ្សាយពីព័ត៌មាននានានៅក្នុងប្រទេសថៃបានយ៉ាងទូលំទូលាយទៅកាន់អន្តរជាតិ។

យ៉ាងណាមិញ បើទោះជាមានការបិទផេកFacebook របស់ខ្លួនមិនឲ្យអ្នកនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាអាចចូលបានក៏ពិតមែនក្ដី ប៉ុន្តែសម្រាប់គេហទំព័រផ្លូវការរបស់សារព័ត៌មាននេះនៅតែដំណើរការធម្មតាលើបណ្ដាញអ៊ីនធើណេត និងមិនទាន់មានការបិទអ្នកតាមដាននៅកម្ពុជា ដូចនៅលើFacebookផេកនៅឡើយទេ៕

ប្រទេសថៃ ៖ កងទ័ពថៃកាលពីថ្ងៃអង្គារនេះ បាននិយាយថា ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃត្រង់តំបន់«ចុងបូក» ខេត្តអ៊ូប៊ុនរ៉ាត់ថានី ប្រទេសថៃ ត្រូវបានឈ្លានពានចូលដោយភាគីកម្ពុជាចំនួន 651ដង ដោយមានទាំងការឡើងទៅច្រៀងភ្លេងជាតិនៅប្រាសាទតាមាន់ធំជាចំណុចចាប់ផ្តើម និងនាំទៅដល់ការដុតព្រះពន្លាត្រមូក ការជីកលេណដ្ឋាន និងការប៉ះទង្គិចគ្នា មុនពេលដែលកងទ័ពទាំងពីរបានចរចារត្រឡប់ទៅទីតាំងដើមវិញនៅថ្ងៃទី 1 មិថុនា។ នេះបើតាមការចុះផ្សាយរបស់សារព័ត៌មានថៃ Khaosod ។

ប្រភពដដែលបានបន្តទៀតថា ចាប់ពីដើមឆ្នាំ ២០២៥ មក ភាពតានតឹងកើនឡើងនៅតំបន់ព្រំដែនរវាងថៃ–កម្ពុជា ជាពិសេសនៅចំណុច ចុងបូក។ ថៃបានរាយការណ៍ថា ភាគីកម្ពុជាបានរំលោ.ភអនុស្សរណៈការយោគយល់ឆ្នាំ 2000 (MOU 43) រហូតដល់ ៦៥១ ដង។ ករណីរំលោ.ភចូលអធិបតេយ្យភាពថៃនេះ បានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី 13 កុម្ភៈ 2025 នៅពេលដែលពលរដ្ឋ និងទាហានកម្ពុជា នាំគ្នាឡើងទៅប្រាសាទ តាមាន់ធំ (ដែលស្ថិតក្នុងដែនដីថៃ) ហើយបានច្រៀងបទជាតិរបស់កម្ពុជា។ រដ្ឋាភិបាលថៃបានបង្ហាញការតវ៉ាយ៉ាងផ្លូវការទៅនឹងសកម្មភាពនេះ។

បន្ទាប់មក ស្ថានភាពកាន់តែតានតឹងនៅចុងខែកុម្ភៈ បន្ទាប់ពីកម្ពុជាបានដាក់ពង្រាយកងទ័ពនៅតំបន់នោះ។ ដល់ថ្ងៃទី 1 មីនា «សាលាត្រីមុខ» ដែលជានិមិត្តសញ្ញានៃមិត្តភាពថៃ-ឡាវ-កម្ពុជា ត្រូវបានឆាបឆេះ និងក្រោយមកកងយោធាថៃបានទទួលព័ត៌មានថា ទាហានកម្ពុជាបានបញ្ចូលកម្លាំង និងជីកលេណដ្ឋាននៅក្នុងដែនដីថៃប្រហែល 150 ម៉ែត្រ។

មកដល់ថ្ងៃទី២៨ ខែឧសភា ការប៉ះទង្គិចមួយបានកើតឡើង បន្ទាប់ពីកងទ័ពកម្ពុជាបានបា.ញ់លើកងកម្លាំងល្បាតឈ្លបរបស់ថៃ។ មួយថ្ងៃក្រោយមក មេដឹកនាំយោធាកំពូលនៃប្រទេសទាំងពីរ ក៏បានជួបប្រជុំគ្នា និងបានយល់ព្រមលើវិធានការកាត់បន្ថយ រួមទាំងការកែសម្រួលទ័ព និងការប្រើប្រាស់គណៈកម្មាធិការព្រំដែនរួម (JBC) ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហា។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ក្រោយមកកម្ពុជាបានបរាជ័យក្នុងការអនុវត្តតាមកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ ដោយបដិសេធមិនព្រមដកថយ និងបន្តការទន្ទ្រានកាន់កាប់លើដែនអធិបតេយ្យភាពថៃដដែល។

ប្រទេសថៃបានបង្ហាញការតវ៉ាម្តងហើយម្តងទៀត នៅពេលដែលកម្ពុជាបានសាងសង់ផ្លូវថ្នល់ កែលម្អទីតាំងកាំភ្លើង និងជីកលេណដ្ឋានក្នុងតំបន់ដែលកំពុងមានវិវាទ។ នៅថ្ងៃទី៤ ខែមិថុនា នេះប្រទេសថៃបានបញ្ជាក់ជាថ្មី នូវអធិបតេយ្យភាពរបស់ខ្លួនលើប្រាសាទចំនួន ៤ និងបានរិះគន់ការប៉ុនប៉ងរបស់កម្ពុជាក្នុងការយកបញ្ហានេះទៅកាន់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ។

ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងភាពតានតឹងដែលបន្តកើតមាន នៅថ្ងៃទី 7 ខែមិថុនា ប្រទេសថៃបានដាក់បទប្បញ្ញត្តិថ្មីលើការឆ្លងកាត់ព្រំដែន ដោយកាត់បន្ថយម៉ោង និងការរឹតបន្តឹងច្រកទ្វារអន្តរជាតិ ។ កងកម្លាំងភារកិច្ចយោធាត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលផ្តល់សិទ្ធិក្នុងការត្រួតត្រាលើចំណុចចេញ-ចូលព្រំដែន ហើយយុទ្ធសាស្ត្របួនដំណាក់កាលត្រូវបានណែនាំ ចាប់ពីការរឹតបន្តឹងការចូលប្រទេស រហូតដល់ការបិទព្រំដែនពេញលេញប្រសិនបើស្ថានការណ៍កាន់តែអាក្រ.ក់។

នៅថ្ងៃទី 8 ខែមិថុនា ការពិភាក្សារកចំណុចកណ្ដាលមួយបានកើតឡើង គឺភាគីទាំងពីរបានយល់ព្រមកែសម្រួលកងទ័ពទៅកាន់ទីតាំងដើមឆ្នាំ 2024 រៀងៗខ្លួន ដើម្បីស្ដារស្ថានការណ៍ និងរក្សាទំនាក់ទំនងតាមរយៈគណៈកម្មាធិការព្រំដែនក្នុងតំបន់។ កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងទាំងនេះមានគោលបំណងកាត់បន្ថយភាពតានតឹងមុនពេលកិច្ចប្រជុំ JBC ដែលគ្រោងធ្វើនៅថ្ងៃទី 14 ខែមិថុនា ឆ្នាំ 2025៕