ដូចធ្លាប់ដឹងស្រាប់មកហើយថា កេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់ «ប្រាសាទអង្គរវត្ត» មានភាពល្បីល្បាញ និងត្រូវបានគេទទួលស្គាល់នៅទូទាំងពិភពលោកថាជាសម្បត្តិបេតិភណរូបីសម្រាប់មនុស្សជាតិ។ ប៉ុន្តែតើធ្លាប់ជ្រាបដែរឬទេ? ក្រៅពីមានភាពល្បីល្បាញនៅលើភពផែនដី ឈ្មោះថា «អង្គរ» ក៏ត្រូវបានគេយកទៅដាក់ឲ្យប្រើប្រាស់នៅតំបន់មួយលើភពពុធផងដែរ។ តំបន់នោះត្រូវបានគេហៅថា «Angkor Vallis »ឬ «ជ្រលងអង្គរ» តើវាមានអ្វីទាក់ទងនឹង «អង្គរ»? ហេតុអ្វីបានជាគេដាក់ឈ្មោះបែបនេះ?

កាលពីខែមេសា ឆ្នាំ២០១៣ អង្គការ NASA បានប្រកាសជាផ្លូវការនៅលើគេហទំព័ររបស់ខ្លួនអំពីឈ្មោះប្រព័ន្ធភពដែលត្រូវបានអនុម័តសម្រាប់តំបន់នៅលើភពពុធចំនួន៥ ក្នុងនោះមានជ្រលងភ្នំមួយដែលត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះថា «Angkor Vallis» ដែល “អង្គរ” បើគិតតាមវចនានុក្រមសំស្រ្កឹតគឺសំដៅលើពាក្យ “នគរ” ដែលមានន័យថា ទីក្រុង រាជធានី ឬ អាណាចក្រ។ ចំណែក “Vallis” គឺជាភាសាឡាទីន ដែលមានន័យដូចនឹងពាក្យ Vally របស់ភាសាអង់គ្លេស និងមានន័យថា “ជ្រលង”។ ដូច្នេះ «Angkor Vallis» បានន័យថា «ជ្រលងអង្គរ»។

ការដាក់ឈ្មោះជ្រលងភ្នំនៅលើភពពុធថា «ជ្រលងអង្គរ» នេះ ត្រូវបានធ្វើឡើងដោយសហភាពតារាសាស្រ្តអន្តរជាតិ International Astronomical Union ហៅកាត់ IAU។ រូបថតជាច្រើនរបស់តំបន់ Angkor Vallis នេះគឺបានមកតាមរយៈការថតដោយផ្កាយរណប MESSENGER របស់អង្គការ NASA នៅក្នុងឆ្នាំ 2006។

យោងតាមការបកស្រាយរបស់ IAU អំពីការជ្រើសរើសឈ្មោះនេះមកដាក់ឲ្យតំបន់ខាងលើ គឺផ្អែកលើបទដ្ឋានលក្ខណៈភូមិសាស្រ្តនៃតំបន់នោះ ធ្លាប់ជាតំបន់ដែលមានទឹកហូរកាត់ និងមានសណ្ឋានជាបណ្ដាញទឹកក្រុងបុរាណ ដូចនេះតម្រូវឲ្យមានការដាក់ឈ្មោះតាម ទន្លេបុរាណ ឬក្រុងបុរាណ ដែលមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងនៅលើភពផែនដី។ មតិភាគច្រើននៃក្រុមការងាររបស់ IAU បានជ្រើសរើសឈ្មោះ «អង្គរ» ដែលជាទីក្រុងបុរាណដ៏ល្បីល្បាញ និងជាអាណាចក្រដ៏រុងរឿងបំផុតរបស់កម្ពុជា។ បន្ថែមពីនេះ ទីក្រុងអង្គរ ក៏ជាទីក្រុងមួយដែលមានជំនាញវិស្វកម្មគ្រប់គ្រងទឹកដ៏អស្ចារ្យផងដែរ។ ដូចនេះ AIU យល់ថាការយកឈ្មោះ«អង្គរ» យកទៅដាក់នៅតំបន់ខាងលើនោះ គឺពិតជាស័ក្តិសមបំផុត។

គួរបញ្ជាក់ថា ទីតាំងរបស់ Angkor Vallis នៅលើភពពុធ គឺស្ថិតនៅតំបន់ Margaritifer Terra លើរយៈទទឹងខាងជើង 56.2° ដល់ 58.4° រយៈបណ្តោយខាងកើត 112.7° ដល់ 115.6°។ មានប្រវែងបណ្ដោយ 86គីឡូម៉ែត្រ ទទឹង 20គីឡូម៉ែត្រ។ ក្នុងការធ្វើដំណើរទៅកាន់ Angkor Vallisនេះ គេត្រូវជិះរ៉ុកកែតរយៈពេល ៤-៧ខែទើបអាចទៅដល់ ប៉ុន្តែបរិយាកាសនៅទីនោះមិនអំណោយផលសម្រាប់ជីវិតក្នុងការរស់រាននោះទេ៕

ប្រទេសតួកគី ៖ កាលពីថ្ងៃទី១ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ សារព័ត៌មានបរទេសរាយការណ៍ថា ប្រទេសតួកគី នឹងពិន័យប្រាក់ប្រមាណ ៧០ដុល្លារអាមេរិក សម្រាប់អ្នកដំណើរណាដែលប្រញាប់ក្រោកពីកៅអី និងកាន់វ៉ាលិសឈរតាមផ្លូវដើរ មុនស្លាកសញ្ញាខ្សែក្រវ៉ាត់សុវត្ថិភាពរលត់ក្នុងពេលយន្តហោះកំពុងចុះចតលើ Runway ពីព្រោះទង្វើនេះចាត់ទុកថា គឺជាការរំខានដល់អ្នកដំណើរផ្សេងៗ ពេលយន្តហោះចុះចតពុំទាន់រួចរាល់ ។

រដ្ឋបាលអាកាសចរណ៍ស៊ីវិលរបស់តួកគីបានបង្កើតច្បាប់នេះ កាលពីដើមខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ ក្រោយពីទទួលសេចក្តីរាយការណ៍ថា អ្នកដំណើរជាច្រើននាក់បានងើបពីកៅអី ឬកាន់វ៉ាលិស និងយកសម្ភារៈផ្សេងៗចេញពីធ្នើរដាក់សម្ភារៈផ្នែកខាងលើក្បាល ដែលបង្កការរំខានដល់អ្នកដំណើរផ្សេងៗ ។

ហេតុនេះ ចាប់ពីខែមិថុនា តទៅ ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍នានាត្រូវតែប្រកាសលើយន្តហោះឱ្យអ្នកដំណើរជ្រាបពីច្បាប់ថ្មី គឺអ្នកដំណើរត្រូវតែអង្គុយពាក់ខ្សែក្រវ៉ាត់សុវត្ថិភាព, ហាមឈរតាមផ្លូវដើរ និងហាមបើកធ្នើរដាក់សម្ភារៈខាងលើក្បាល រហូតដល់ភ្លើងសញ្ញាខ្សែក្រវ៉ាត់សុវត្ថិភាពរលត់ ។ ក្រៅពីនេះ ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ត្រូវរាយការណ៍ទៅមន្ត្រីរដ្ឋបាលអាកាសចរណ៍ស៊ីវិល ករណីអ្នកដំណើរណាម្នាក់ល្មើសច្បាប់ ។

Turkish Airlines គឹជាក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍របស់តួកគី បានប្រកាសអនុវត្តតាមច្បាប់ថ្មី ដោយប្រកាសឱ្យអ្នកដំណើរទាំងអស់ជ្រាបពេលអាកាសយានិកកំពុងចុះចតយន្តហោះថា បើអ្នកដំណើរពុំអនុវត្តតាមច្បាប់ ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍នឹងរាយការណ៍ទៅរដ្ឋបាលអាកាសចរណ៍ស៊ីវិល ។ ការឈរតាមផ្លូវដើរពេលយន្តហោះចុះចតពុំទាន់រួចរាល់ចាត់ទុកថា គឺជាការរំខានអ្នកដំណើរផ្សេងៗ ហើយរដ្ឋបាលអាកាសចរណ៍ស៊ីវិលនឹងពិន័យប្រាក់អ្នកដំណើរនោះ ប្រមាណ ៧០ដុល្លារអាមេរិក ។ នេះបើតាមការផ្សាយរបស់ស្ថានីយទូរទស្សន៍ Euronews ។

នេះជាការអនុវត្តច្បាប់ថ្មីនៅប្រទេសតួកគី ដែលអ្នកដំណើរមកពីប្រទេសនានាគួរជ្រាប ដើម្បីឱ្យកុំឱ្យមានបញ្ហាពេលទៅដល់អាកាសយានដ្ឋានតួកគី ។ ការយល់ដឹងពីច្បាប់ និងបម្រាមផ្សេងៗរបស់រដ្ឋបាលអាកាសចរណ៍ស៊ីវិល និងក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍នានា គឺមានភាពចាំបាច់ខ្លាំងណាស់ មិនថាអ្នកដំណើរក្នុងស្រុក ឬអ្នកដំណើរមកពីក្រៅប្រទេស ៕

ប្រទេសថៃ ៖ អ្នកជំនាញខាងកិច្ចការនយោបាយសន្តិសុខជាតិ និង កិច្ចការបរទេសថៃ បានដាស់តឿនរដ្ឋាភិបាលរបស់ខ្លួន ឲ្យមានការប្រុងប្រយ័ត្នមុនពេលសម្រេចចិត្តឡើងតុលាការ។ ការលើកឡើងបែបនេះ បន្ទាប់ពីគេសង្កេតឃើញថា កម្ពុជាមានទំនុកចិត្តខុសពីធម្មតា ក្នុងការបបួលថៃទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ។ នេះបើយោងតាមសារព័ត៌មានថៃ PPTV HD36 ចុះផ្សាយកាលពីថ្ងៃចន្ទ ម្សិលមិញនេះ។

លោកសាស្រ្តាចារ្យ Panithan Wattanayakorn ដែលជាអ្នកជំនាញខាងកិច្ចការនយោបាយសន្តិសុខជាតិ និង កិច្ចការបរទេសថៃ បានវិភាគជំហររបស់កម្ពុជាក្នុងការបញ្ចប់បញ្ហាព្រំដែនជាមួយថៃ ហើយនេះគឺជាលើកទី៣ហើយដែលកម្ពុជាបបួលថៃទៅតុលាការអន្តរជាតិ។ ក្នុងនោះ សំណុំរឿង២មុននោះ គឺថៃជាអ្នកចាញ់ទាំង២លើក។

លោក Panithan ព្រមានថា «ថៃត្រូវតែប្រុងប្រយ័ត្នឱ្យមែនទែន ព្រោះកម្ពុជា ហាក់មានការជឿជាក់លើរឿងអ្វីមួយ ដែលថៃអាចយល់មិនដល់។ មួយវិញទៀតកម្ពុជា ជាប្រទេសសម្បូរសម្ព័ន្ធមិត្ត ដូច្នេះគោលនយោបាយការទូតកម្ពុជាលើនេះ ថៃពិបាកនឹងប៉ាន់ស្មានណាស់។ »

លោកបានបន្តថា «ថៃត្រូវវាយតម្លៃឲ្យបានហ្មត់ចត់ ថាគួរទៅដោះស្រាយនៅតុលាការអន្តរជាតិឬអត់? ព្រោះកាលពីអតីត ឯកសារ និងភស្តុតាងនានាដែលភាគីថៃបញ្ជូនទៅ តុលាការអន្តរជាតិ មិនបានសូម្បីយកទៅពិចារណា។ បើតាមទស្សនៈខ្ញុំ ថាតើគួរឡើងតុលាការឬអត់នោះ? ខ្ញុំគិតថាគួរមើលក្រុមអ្នកច្បាប់របស់យើងជាមុនសិន។ ប៉ុន្តែបើក្រឡេកមើល ពីហានិភ័យ និងអាកប្បកិរិយារបស់ភាគីកម្ពុជាចំពោះបញ្ហាលើកនេះ ហាក់មានទំនុកជិត្តខុសធម្មតា។ ព្រោះសាកគិតទៅមើល៍ បើគេគ្មានទំនុកចិត្ត តើគេអូសយើងឡើងតុលាការធ្វើអ្វី?» ទាំងនេះ គឺជាពាក្យសំដីរបស់លោក Panithan Wattanayakorn ដែលបាននិយាយទៅកាន់អ្នកសារព័ត៌មាន។

គួររំលឹកថា ស្ថានភាពតានតឹងលើបញ្ហាព្រំដែនរវាងកម្ពុជា និងថៃបែបនេះ គឺកើតមានបន្ទាប់ពីទ័ពថែបានឆ្មក់ចូលបា.ញ់ប្រហារទាហានខ្មែរនៅតំបន់មុំ៣ ក្នុងស្រុកជាំក្សាន្ត ខេត្តព្រះវិហារ កាលពីថ្ងៃទី២៨ ឧសភា ដែលបានធ្វើឱ្យស្ថានការណ៍ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃកើនឡើងកម្ដៅខ្លាំង ខណៈពេលនេះកម្ពុជាកំពុងទាមទារឱ្យថៃទទួលខុសត្រូវចំពោះការស្លា.ប់របស់ទាហានកម្ពុជាមួយរូប និងត្រៀមយកករណីជម្លោះព្រំដែននេះឡើងទៅតុលាការអន្តរជាតិ ICJ នៅទីក្រុងឡាអេ ប្រទេសហូឡង់ផងដែរ៕

ប្រទេសថៃ ៖ តាមការចុះផ្សាយរបស់សារព័ត៌មាន Thairath កាលពីថ្ងៃទី៣១ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៥ ឱ្យដឹងថា អ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាលថៃបានបញ្ជាក់ពីការពុំបិទច្រកព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ហើយច្រកព្រំដែនទាំងអស់នៅតែបើកឱ្យពលរដ្ឋលក់ដូរតាមធម្មតា ។ ហេតុនេះ សូមពលរដ្ឋថៃកុំបារម្ភពីការបិទព្រំដែនជាប់កម្ពុជា ដោយលោកស្រី ផេថងថាន ស៊ីណាវ៉ាត់ នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ បានចាត់កងកម្លាំងសន្តិសុខមើលការខុសត្រូវនៅតាមព្រំដែននាថ្ងៃឈប់សម្រាកកន្លងមក និងសូមពលរដ្ឋថៃកុំបារម្ភ ។

កាលពីវេលាម៉ោង៣រសៀល ថ្ងៃទី៣១ ខែឧសភា កន្លងមក លោក Jirayu Houngsub អ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាលថៃឱ្យដឹងថា លោកស្រី ផេថងថាន ស៊ីណាវ៉ាត់ នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃបានតាមដាន និងទទួលរបាយការណ៍ស្ថានការណ៍ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃពីកងកម្លាំងសន្តិសុខ និងភ្នាក់ងារពាក់ព័ន្ធទាំងអស់ ដោយលោកស្រីពុំបានបញ្ជាឱ្យបិទច្រកព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃជាច្រើនច្រកតាមការចុះផ្សាយរបស់សារព័ត៌មានថៃទេ ។

ស្ថានការណ៍ច្រកព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃគ្រប់ច្រកនៅតែលក់ដូរតាមធម្មតា គឺទាំងពលរដ្ឋខ្មែរ និងថៃ បានឆ្លងដែនទៅមកដើម្បីប្រកបមុខរបររកស៊ី ។ រីឯការនាំចេញទំនិញឆ្លងកាត់ព្រំដែនពីប្រទេសថៃទៅកម្ពុជាដំណើរការតាមធម្មតា ជាពិសេស នៅថ្ងៃដំបូងនៃថ្ងៃឈប់សម្រាករយៈពេល៤ថ្ងៃរបស់ថៃ ដែលធ្វើឱ្យភ្ញៀវទេសចរបរទេសជាច្រើនធ្វើដំណើរចេញ-ចូលគ្រប់ច្រកព្រំដែន ។

លោក Jirayu បន្តថា មានមនុស្សមួយក្រុមនៅថៃព្យាយាមញុះញង់ឱ្យមានជម្លោះរវាងថៃ និងប្រទេសជិតខាង ហើយវាគ្មានផលប្រយោជន៍ដល់ពលរដ្ឋថៃជាង៧០លាននាក់ទេ ។ ច្រកព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃគ្រប់ច្រកគ្មានអ្វីគួរឱ្យបារម្ភ ហើយការលក់ដូរនៅតាមព្រំដែនមានសភាពអ៊ូអរធម្មតា សូមពលរដ្ឋថៃកុំបារម្ភ និងកុំជឿលើការផ្សព្វផ្សាយបន្តក្នុងបណ្តាញសង្គម ។

នៅថ្ងៃទី៣១ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៥ សារព័ត៌មាននានារបស់ថៃរាយការណ៍ថា ប្រទេសថៃត្រៀមបិទព្រំដែនជាប់កម្ពុជា ក្នុងនោះបិទច្រកព្រំដែនអចិន្ត្រៃយ៍ ៦កន្លែង និងបិទច្រកព្រំដែនបណ្តោះអាសន្ន ១០កន្លែង បន្ទាប់ពីពលរដ្ឋខ្មែរបណ្តុះស្មារតីស្នេហាជាតិក្នុងបណ្តាញសង្គមឈប់ទិញទំនិញថៃគ្រប់ប្រភេទ គឺពុំមែនជាការពិតទេ ពីព្រោះរដ្ឋាភិបាលថៃពុំបានបញ្ជាឱ្យបិទព្រំដែន រដ្ឋាភិបាលថៃសូមបញ្ជាក់ថា គ្មានការបិទច្រកព្រំដែនណាទាំងអស់ ។

ចំណែកលោក Phumtham Wechayachai ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី និងរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិថៃឱ្យដឹងថា ប្រសិនបើថៃបិទព្រំដែនជាប់កម្ពុជា គឺសេដ្ឋកិច្ចថៃនឹងមានបញ្ហាមិនខាន ។ លោកបានពិភាក្សាជាមួយកងទ័ពជាច្រើនលើក ដោយឯកភាពប្រកាន់ខ្ជាប់នូវផលប្រយោជន៍របស់ពលរដ្ឋ និងអធិបតេយ្យភាពជាតិ ៕