កាលពីថ្ងៃទី២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ មន្ត្រីគយនៅទីក្រុង Mumbai បានចាប់ខ្លួនបុរសជនជាតិឥណ្ឌាម្នាក់ ក្រោយពេលគាត់ព្យាយាមនាំចូលសត្វពស់ដែលមានពិសចំនួន ៤៨ ក្បាល ព្រមទាំងសត្វកម្រផ្សេងទៀតមកក្នុងប្រទេសដោយលាក់វានៅក្នុងវ៉ាលីរបស់គាត់ ចេញពីប្រទេសថៃមកកាន់ទីក្រុង បុមបៃ នៅអាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ Chhatrapati Shivaji Maharaj ក្នុងទីក្រុង Mumbai ប្រទេសឥណ្ឌា។

ក្នុងសេចក្ដីថ្លែងការណ៍ពីគយក្រុង Mumbai កាលពីថ្ងៃអាទិត្យ បានអះអាងថា សត្វពស់ទាំងនោះភាគច្រើនជាពស់វែក ដែលមានពិសខ្លាំង និងមានប្រភពមកពីប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី។ ពួកវាត្រូវបានលាក់យ៉ាងហ្មត់ចត់នៅក្នុងធុងប្លាស្ទិកដែលដាក់ក្នុងថង់រទេះដឹកឥវ៉ាន់របស់អ្នកដំណើរ។

បើតាមប្រភព The Times of India ឱ្យដឹងថា ក្រៅពីពស់វែកទាំងនោះ មន្ត្រីក៏បានរកឃើញសត្វព្រៃផ្សេងៗទៀតផងដែរ ដូចជា ពស់ពីងពាងកន្ទុយបី ដែលក៏ជាសត្វមានពិស និងអណ្តើកស្លឹកអាស៊ីចំនួន ៥ ក្បាល។ មន្ត្រីបានបញ្ជាក់ថា សត្វទាំងនេះត្រូវបានចាត់ទុកថាជាសត្វស្ទើរតែផុតពូជ និងត្រូវបានការពារយ៉ាងតឹងរឹងជាមួយនឹងច្បាប់អន្តរជាតិ។

រូបថតនៃសត្វព្រៃដែលរឹបអូសបានត្រូវបានបង្ហោះនៅលើបណ្ដាញសង្គម ដែលបង្ហាញពស់ពណ៌ខៀវ និងលឿងនៅក្នុងធុង។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបង្ហាញពីការបន្តនៃបញ្ហារត់ពន្ធសត្វព្រៃតាមយន្តហោះ ដែលកំពុងកើនឡើងជារឿយៗនៅឥណ្ឌា។ ក្នុងរយៈពេលកន្លងមកនេះ មន្ត្រីគយឥណ្ឌាបានរឹបអូសសត្វព្រៃ និងឥវ៉ាន់ខុសច្បាប់ជាច្រើនលើក។ ដូចជាកាលពីខែវិច្ឆិកា មានការចាប់ខ្លួនអ្នកដំណើរម្នាក់ដែលនាំសត្វអណ្តើកចំនួន ១២ ក្បាល។ ហើយកាលពីខែមុន គេក៏បានរឹបអូសសត្វកេងកងចំនួន ៤ ក្បាល ព្រមទាំងសត្វស្វា Siamang ចំនួន ៥ ក្បាលផងដែរ ដែលមានដើមកំណើតនៅក្នុងព្រៃនៃប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ម៉ាឡេស៊ី និងប្រទេសថៃ។

ក្នុងឆ្នាំ ២០១៩ សារព័ត៌មាន BBC ក៏បានរាយការណ៍ថា មន្ត្រីគយនៅអាកាសយានដ្ឋាន Chennai បានរឹបអូសសត្វព្រៃច្រើនប្រភេទពីអ្នកដំណើរម្នាក់ ដែលធ្វើដំណើរពីប្រទេសថៃផងដែរ។

គួររំលឹកថា ការនាំចូលសត្វព្រៃដោយខុសច្បាប់គឺជាបទល្មើសធ្ងន់ ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្នការរត់ពន្ធប្រភេទនេះកំពុងកើនឡើងជាបន្តបន្តាប់ និងជាបញ្ហាសំខាន់មួយសម្រាប់សន្តិសុខ និងការពារធនធានធម្មជាតិ៕

ប្រទេសហ្វីលីពីន ៖ កាលពីថ្ងៃទី៣ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ សារព័ត៌មានបរទេសរាយការណ៍ថា ក្រសួងសុខាភិបាលហ្វីលីពីនបានស្នើឱ្យប្រកាសអាសន្នពីគ្រោះថ្នា.ក់ជំងឺអេដស៍ (HIV) ក្រោយពីចំនួនយុវវ័យហ្វីលីពីន អាយុចាប់ពី១៥ឆ្នាំ ទៅ២៥ឆ្នាំ បានឆ្លងជំងឺអេដស៍កើនឡើងខ្លាំងគួរឱ្យបារម្ភ រហូតដល់៥០០ភាគរយ នៅត្រីមាសទី១ ឆ្នាំ២០២៥ ។

ការឆ្លងជំងឺអេដស៍ប្រចាំថ្ងៃនៅប្រទេសហ្វីលីពីន គឺកើនឡើងរហូតដល់៥៧នាក់ក្នុង១ថ្ងៃ ចាប់ពីខែមករា ដល់ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៥ ។ នេះចាត់ទុកថា គឺជាចំនួនច្រើនបំផុតក្នុងតំបន់ប៉ាស៊ីហ្វិកខាងលិច ។

ចំនួនពលរដ្ឋហ្វីលីពីនឆ្លងជំងឺអេដស៍ថ្មីបានកើនឡើងជាងទ្វេដងក្នុងរយៈពេល១០ឆ្នាំកន្លងមក ។ ចំនួនឆ្លងជំងឺអេដស៍ស្មើត្រឹមតែ២១នាក់ក្នុង១ថ្ងៃ កាលពីឆ្នាំ២០១៤ កើនឡើងដល់៤៨នាក់ក្នុង១ថ្ងៃ នៅឆ្នាំ២០២៤ ។ ក្រសួងសុខាភិបាលហ្វីលីពីនបញ្ជាក់ថា ពលរដ្ឋហ្វីលីពីនបានឆ្លងជំងឺអេដស៍ ចំនួន៥៦នាក់ក្នុង១ថ្ងៃ ចាប់ពីខែមករា ដល់ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៥ កើនឡើង៤៤ភាគរយ បើធៀបនឹងរយៈពេលដូចគ្នាកាលពីឆ្នាំ២០២៤ ។

លើសពីនេះ ពលរដ្ឋហ្វីលីពីនដែលឆ្លងជំងឺអេដស៍កាន់តែមានអាយុតិចទៅៗ ។ បើតាមទិន្នន័យបង្ហាញថា ពលរដ្ឋហ្វីលីពីនឆ្លងជំងឺអេដស៍ភាគច្រើនមានអាយុចាប់ពី២៥ឆ្នាំ ដល់៣៤ឆ្នាំ បើគិតចាប់ពីឆ្នាំ២០០៦ ។

តាមទិន្នន័យរបស់ក្រសួងសុខាភិបាលហ្វីលីពីន គឺជំងឺអេដស៍បានឆ្លងខ្លាំងតាមរយៈទំនាក់ទំនងផ្លូវភេទ ជាពិសេស វាឆ្លងខ្លាំងតាំងពីឆ្នាំ២០០៧ ក្នុងក្រុមបុរសមានទំនាក់ទំនងផ្លូវភេទជាមួយបុរសដូចគ្នា ។ ហេតុនេះ ក្រសួងសុខាភិបាលហ្វីលីពីនបានផ្តោតការត្រួតពិនិត្យរកជំងឺអេដស៍លើក្រុមយុវវ័យ និងទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយក្រសួងអប់រំ ដើម្បីអប់រំយុវវ័យឱ្យយល់ដឹងពីគ្រោះថ្នាក់នៃជំងឺនេះ ៕

ប្រទេសថៃ ៖ យោងតាមការចុះផ្សាយរបស់សារព័ត៌មានថៃ The Better News កាលពីថ្ងៃទី២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ ឱ្យដឹងថា នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ លោកស្រី ផេថងថាន ស៊ីណាវ៉ាត់ បារម្ភពីការបិទព្រំដែនជាប់កម្ពុជានាំឱ្យប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចថៃ ហើយលោកស្រីសង្កត់ធ្ងន់លើការចរចាដោយប្រកាន់នូវគោលជំហរ៣ចំណុច រួមទាំងសហការជាមួយកម្ពុជា ដើម្បីស្វែងរកដំណោះស្រាយ និងកាត់បន្ថយភាពតានតឹង ។

លោកស្រី ផេថងថាន ស៊ីណាវ៉ាត់ នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ បញ្ជាក់ថា ៖ «ថៃប្រកាន់នូវគោលជំហរ៣ចំណុចក្នុងការចរចាជាមួយកម្ពុជា ដោយរៀបចំកិច្ចប្រជុំ JBC ឱ្យឆាប់រហ័សបំផុត ដើម្បីបន្ធូរបន្ថយភាពតានតឹងនៅតាមព្រំដែន និងគោរពច្បាប់អន្តរជាតិ» ។

កងទ័ពថៃបានចោទប្រកាន់កងទ័ពកម្ពុជា និងរាយការណ៍ទៅរដ្ឋាភិបាលថៃឱ្យបិទព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ដើម្បីដាក់សម្ពាធលើកម្ពុជា ពីព្រោះបើកងទ័ពថៃនៅស្ងៀម មានន័យថា ព្រមទទួលស្គាល់ថា វាជាទឹកដីកម្ពុជា ។ ប៉ុន្តែរដ្ឋាភិបាលថៃស្នើឱ្យកងទ័ពរក្សាភាពស្ងៀមស្ងាត់ ពីព្រោះបារម្ភពីផលប៉ះពាល់ដល់ការលក់ដូរនៅតាមព្រំដែន និងប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចថៃ ពីព្រោះកម្ពុជា និងថៃ កំពុងរៀបចំកិច្ចប្រជុំគណៈកម្មការព្រំដែនរួម (Joint Boundary Committee – JBC) ។

កាលពីល្ងាចថ្ងៃទី២ ខែមិថុនា កន្លងមក លោក Phumtham Wechayachai ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី និងរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិ បានសរសេរក្នុងបណ្តាញសង្គមថា សារព័ត៌មាននានារបស់ថៃបានចុះផ្សាយព័ត៌មានពីស្ថានការណ៍ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ហើយធ្វើឱ្យយល់ខុសដល់បញ្ហាគ្រប់គ្រងរវាងប្រទេសទាំងពីរ ជាពិសេស រឿងការបិទព្រំដែន ។

លោក Phumtham បានពិភាក្សាជាមួយកងទ័ពជាច្រើនលើក និងយល់ឃើញថា បច្ចុប្បន្ន រដ្ឋាភិបាលទាំងពីរប្រទេសបានព្យាយាមរកដំណោះស្រាយឱ្យស្ថានការណ៍ធូរស្រាល ដោយប្រកាន់នូវផលប្រយោជន៍ និងអធិបតេយ្យជាតិ ។ ប្រទេសទាំងពីរកំណត់ព្រំដែនដើម្បីចៀសវាងការប្រឈមមុខគ្នា និងកុំឱ្យស្ថានការណ៍តានតឹងកាន់តែខ្លាំងជាងនេះ ។

រដ្ឋាភិបាលថៃមើលឃើញថា ការបិទព្រំដែននឹងធ្វើឱ្យប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចថៃ និងការរស់នៅរបស់ពលរដ្ឋ ហើយធ្វើឱ្យពិបាកដោះស្រាយស្ថានការណ៍ ។ រដ្ឋាភិបាលថៃសហការជាមួយកងទ័ព និងក្រសួងការបរទេសដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែនតាមនីតិវិធីតាមរយៈកិច្ចប្រជុំ JBC ដើម្បីចៀសវាងជម្លោះដែលធ្វើឱ្យខាតបង់ទាំងសងខាង ។ កន្លងមក យើងព្យាយាមយ៉ាងខ្លាំងក្នុងកិច្ចប្រជុំពិភាក្សា ការសិក្សាទិន្នន័យ និងផលប៉ះពាល់ផ្សេងៗ ក្នុងគោលបំណងស្វែងរកសន្តិភាព ក៏ដូចជាផលប្រយោជន៍របស់ពលរដ្ឋទាំងសងខាង ។ នេះបើតាមការលើកឡើងរបស់លោក Phumtham ៕

ដូចធ្លាប់ដឹងស្រាប់មកហើយថា កេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់ «ប្រាសាទអង្គរវត្ត» មានភាពល្បីល្បាញ និងត្រូវបានគេទទួលស្គាល់នៅទូទាំងពិភពលោកថាជាសម្បត្តិបេតិភណរូបីសម្រាប់មនុស្សជាតិ។ ប៉ុន្តែតើធ្លាប់ជ្រាបដែរឬទេ? ក្រៅពីមានភាពល្បីល្បាញនៅលើភពផែនដី ឈ្មោះថា «អង្គរ» ក៏ត្រូវបានគេយកទៅដាក់ឲ្យប្រើប្រាស់នៅតំបន់មួយលើភពពុធផងដែរ។ តំបន់នោះត្រូវបានគេហៅថា «Angkor Vallis »ឬ «ជ្រលងអង្គរ» តើវាមានអ្វីទាក់ទងនឹង «អង្គរ»? ហេតុអ្វីបានជាគេដាក់ឈ្មោះបែបនេះ?

កាលពីខែមេសា ឆ្នាំ២០១៣ អង្គការ NASA បានប្រកាសជាផ្លូវការនៅលើគេហទំព័ររបស់ខ្លួនអំពីឈ្មោះប្រព័ន្ធភពដែលត្រូវបានអនុម័តសម្រាប់តំបន់នៅលើភពពុធចំនួន៥ ក្នុងនោះមានជ្រលងភ្នំមួយដែលត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះថា «Angkor Vallis» ដែល “អង្គរ” បើគិតតាមវចនានុក្រមសំស្រ្កឹតគឺសំដៅលើពាក្យ “នគរ” ដែលមានន័យថា ទីក្រុង រាជធានី ឬ អាណាចក្រ។ ចំណែក “Vallis” គឺជាភាសាឡាទីន ដែលមានន័យដូចនឹងពាក្យ Vally របស់ភាសាអង់គ្លេស និងមានន័យថា “ជ្រលង”។ ដូច្នេះ «Angkor Vallis» បានន័យថា «ជ្រលងអង្គរ»។

ការដាក់ឈ្មោះជ្រលងភ្នំនៅលើភពពុធថា «ជ្រលងអង្គរ» នេះ ត្រូវបានធ្វើឡើងដោយសហភាពតារាសាស្រ្តអន្តរជាតិ International Astronomical Union ហៅកាត់ IAU។ រូបថតជាច្រើនរបស់តំបន់ Angkor Vallis នេះគឺបានមកតាមរយៈការថតដោយផ្កាយរណប MESSENGER របស់អង្គការ NASA នៅក្នុងឆ្នាំ 2006។

យោងតាមការបកស្រាយរបស់ IAU អំពីការជ្រើសរើសឈ្មោះនេះមកដាក់ឲ្យតំបន់ខាងលើ គឺផ្អែកលើបទដ្ឋានលក្ខណៈភូមិសាស្រ្តនៃតំបន់នោះ ធ្លាប់ជាតំបន់ដែលមានទឹកហូរកាត់ និងមានសណ្ឋានជាបណ្ដាញទឹកក្រុងបុរាណ ដូចនេះតម្រូវឲ្យមានការដាក់ឈ្មោះតាម ទន្លេបុរាណ ឬក្រុងបុរាណ ដែលមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងនៅលើភពផែនដី។ មតិភាគច្រើននៃក្រុមការងាររបស់ IAU បានជ្រើសរើសឈ្មោះ «អង្គរ» ដែលជាទីក្រុងបុរាណដ៏ល្បីល្បាញ និងជាអាណាចក្រដ៏រុងរឿងបំផុតរបស់កម្ពុជា។ បន្ថែមពីនេះ ទីក្រុងអង្គរ ក៏ជាទីក្រុងមួយដែលមានជំនាញវិស្វកម្មគ្រប់គ្រងទឹកដ៏អស្ចារ្យផងដែរ។ ដូចនេះ AIU យល់ថាការយកឈ្មោះ«អង្គរ» យកទៅដាក់នៅតំបន់ខាងលើនោះ គឺពិតជាស័ក្តិសមបំផុត។

គួរបញ្ជាក់ថា ទីតាំងរបស់ Angkor Vallis នៅលើភពពុធ គឺស្ថិតនៅតំបន់ Margaritifer Terra លើរយៈទទឹងខាងជើង 56.2° ដល់ 58.4° រយៈបណ្តោយខាងកើត 112.7° ដល់ 115.6°។ មានប្រវែងបណ្ដោយ 86គីឡូម៉ែត្រ ទទឹង 20គីឡូម៉ែត្រ។ ក្នុងការធ្វើដំណើរទៅកាន់ Angkor Vallisនេះ គេត្រូវជិះរ៉ុកកែតរយៈពេល ៤-៧ខែទើបអាចទៅដល់ ប៉ុន្តែបរិយាកាសនៅទីនោះមិនអំណោយផលសម្រាប់ជីវិតក្នុងការរស់រាននោះទេ៕