ថៃ៖ លោក ប៊ុនសុីន ផាតក្លាង មេបញ្ជាការភូមិភាគ២ថៃ បានចេញមុខបដិសេធការចោ.ទប្រកាន់ថាកន្លងមកលោកចង់ធ្វើសង្រ្គា.មជាមួយកម្ពុជាដើម្បីឡូយ ឬចង់បានមុខមាត់ និងថែមទាំងបានបញ្ជាក់ថា លោកត្រៀមខ្លួនរួចជាស្រេចដើម្បី «ថើប» មេទ័ពកម្ពុជា ប្រសិនបើមេដឹកនាំកម្ពុជាស្មោះត្រង់ ហើយសន្យាថានឹងមិនប្រយុទ្ធជាមួយថៃជារៀងរហូត។ នេះបើតាមការចុះផ្សាយរបស់សារព័ត៌មាន Khaosod។

នៅព្រឹកថ្ងៃទី2 ខែកញ្ញា ឆ្នាំ2025 ស្ថិតក្នុងពិធីជួបជុំធ្វើបាឋកថានៅសកលវិទ្យាល័យ Thammasat លោកប៊ុនសុីន បានកលើកឡើងស្តីពីទំនាក់ទំនងកម្ពុជា-ថៃថា តាមពិតជម្លោះភាគច្រើនតែងកើតចេញពីបញ្ហាព្រំដែន និងការប្រើប្រាស់ផែនទីខុសរបស់ភាគីកម្ពុជា។ លោក ប៊ុនសុីន បានចោ.ទមេដឹកនាំកម្ពុជាពីបទបង្កឲ្យមានការប៉ះទង្គិចគ្នា ដោយប្រើកម្លាំងទាហានមុនការចរចា និងញុះញង់ឲ្យមានចលនាជាតិនិយម ហើយបង្វែរសាច់រឿងថាថៃជាអ្នកឈ្លានពានកម្ពុជាទៅវិញ។

ជុំវិញការលើកឡើងអំពីលទ្ធភាពនៅក្នុងការផ្សះផ្សារគ្នា មេទ័ពជិតចូលនិវត្តន៍រូបនេះបានគូសបញ្ជាក់ថា ប្រសិនបើមេដឹកនាំកម្ពុជាបង្ហាញភាពស្មោះត្រង់ លោកជឿថាសន្តិភាព និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងប្រជាជាតិទាំងពីរនឹងអាចធ្វើទៅបាន ហើយលោកសុខចិត្ត “ថើប” មេទ័ពកម្ពុជាក៏បាន ដើម្បីបង្ហាញពីសុច្ឆន្ទៈ។

ដោយឡែក ចំពោះកន្លងមកដែលតែងមានមតិចោ.ទប្រកាន់មកកាន់លោកថាជាមនុស្សចង់យកមុខមាត់ តាមរយៈការពាក់ឯកសណ្ឋានយោធាចូលរួមក្នុងគ្រប់កម្មវិធីដែលលោកត្រូវបានអញ្ជើញនោះ លោក ប៊ុនសុីន បានពន្យល់ថា វាមិនជាការចង់បានភាពឡូយឆាយ ឬចង់ឲ្យគេសរសើថាសង្ហានោះទេ ប៉ុន្តែកាលដែលលោកពាក់ឯកសណ្ឋានបែបនេះ គឺដើម្បីរំឭកពីការប្រយុទ្ធដែលបានសម្លា.ប់ទាហានថៃ 18នាក់ និងបានបណ្តាលឲ្យរាប់រយនាក់រងរបួស។

គួរបញ្ជាក់ថា លោក ប៊ុនសុីន ផាតក្លាង នឹងត្រូវចូលនិវត្តន៍ជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី30 ខែកញ្ញា ខាងមុខនេះ។ ការប្រកាសថានឹងចូលនិវត្តន៍នេះ ធ្វើឲ្យពលរដ្ឋថៃជាច្រើន ជាពិសេសក្រុមជ្រុលនិយមដែលតែងចង់បានសង្រ្គា.ម មានការសោ.កសៅជាខ្លាំង ព្រោះនៅក្នុងជម្លោះជាមួយកម្ពុជាកន្លងមក មេទ័ពរូបនេះតែងបង្ហាញពីមហិច្ចតាចង់ពង្រីកទឹកដី ប្រើប្រាស់អំណាចកងទ័ពគាបសង្កត់ និងរំលោ.ភបំពានកម្ពុជា។

មិនត្រឹមតែជាអ្នកបំពានកម្ពុជាមុនប៉ុណ្ណោះទេ មេទ័ពរូបនេះក៏ពូកែខាងបំភ្លៃព័ត៌មានទាក់ទងនឹងស្ថានការណ៍នៅតាមព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ញុះញង់ឲ្យពលរដ្ឋថៃគាំទ្រអំពើហិង្សាប្រដាប់អាវុ.ធ និងចង្អុលមកកម្ពុជាថាជាអ្នកមិនគោរពច្បាប់អន្តរជាតិ និងកិច្ចព្រមព្រៀងទ្វេភាគីដែលមានស្រាប់ទីវិញ៕

ប្រទេសវៀតណាម បាននឹងកំពុងសម្ងំសាងសង់កោះសប្បនិម្មិត កាន់តែច្រើនឡើង សឹងតែលើសប្រទេសចិនទៀតនៅក្នុងដែនជម្លោះសមុទ្រចិនខាងត្បូង។

ចាប់តាំងពីដើម ឆ្នាំ២០២៥ ប្រទេសវៀតណាម បានពង្រីកការសាងសង់កោះសិប្បនិម្មិតបានចំនួន៨ហើយ ដោយហាក់មិនខ្លាចពីឥទ្ធិពលប្រទេសចិន។

កោះសិប្បនិម្មិតទាំងនេះ ស្ថិតនៅលើប្រជុំកោះស្ព្រែតលី (Spratly Islands) ដែលចិន វៀតណាម និងហ្វីលីពីន កំពុងប្រជែងគ្នាកាន់កាប់។

កាលពីដើមឆ្នាំ២០២៥កន្លងទៅ ចិន បានព្រមានដោយប្រើកម្លាំងយោធា ក្នុងករណីមានការសាងសង់កោះសប្បនិម្មិត ឬតំបន់ថ្មប៉ប្រះទឹកនៅនៅសមុទ្រចិនខាងត្បូង។

គួរបញ្ជាក់ថា សមុទ្រចិនខាងត្បូង គឺជាផ្នែកមួយនៃមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក ដែលលាតសន្ឋឹងពីសិង្ហបុរី ទៅច្រកតៃវ៉ាន់ គ្របដណ្ដប់លើផ្ទៃទឹក ៣,៥លានគ.ម២ ជាតំបន់សម្បូរដោយប្រេងកាតឆៅ និងឧស្ម័នធម្មជាតិ៕

អាមេរិក បានដាក់ពង្រាយនាវាចម្បាំងចំនួន៨គ្រឿង អមជាមួយនាវមុជទឹកមួយគ្រឿង និងមីស៊ីល ១២០០គ្រាប់ សម្តៅទៅលើប្រទេសវ៉េណេស៊ុយអេឡា។

ការដាក់ពង្រាយនេះ ធ្វើឡើងនៅតំបន់ភាគខាងត្បូង នៃសមុទ្រការ៉ាប៊ីន ដើម្បីបោសសម្អាតការជួញដូរគ្រឿងញៀនពីប្រទេសវ៉េណេស៊ុយអេឡា ទៅកាន់សហរដ្ឋអាមេរិក។

ប្រធានាធិបតីវ៉េណេស៊ុយអេឡា លោក នីកូឡាស ម៉ាឌូរ៉ូ (Nicolás Maduro) បានអះអាងថា៖” នេះជាការគំរាមកំហែងដល់សន្តិសុខជាតិដ៏ខ្លាំងក្លាមិនធ្លាប់មាន ពីកងទ័ពអាមេរិកនៅក្នុងរយៈពេល១០០ឆ្នាំចុងក្រោយ”។

ជាការឆ្លើយតបនឹងសម្ពាធយោធាពីអាម៉េរិក លោក នីកូឡាស ម៉ាឌូរ៉ូ (Nicolás Maduro) បានដាក់ប្រទេសក្នុង “ស្ថានភាពត្រៀមប្រយុទ្ធ” ក្នុងកម្រិតខ្ពស់បំផុត ដើម្បីការពារអធិបតេយ្យភាព។

គួរបញ្ជាក់ថា ភាពតានតឹនប្រទេសទាំង២ កើតឡើងក្រោយពីរដ្ឋបាលលោក ត្រាំ បានចោទប្រកាន់លោក នីកូឡាស ម៉ាឌូរ៉ូ (Nicolás Maduro) ថាជាមេក្លោងនៃក្រុមជួញដូរគ្រឿងញៀន៕

ហូជីមិញ៖ ដំណើរដ៏អង់អាចក្លាហានរបស់កងទ័ពកម្ពុជាចំនួន 100នាក់ នៅក្នុងក្បួនព្យុហយាត្រាយោធានៅវៀតណាម ក្នុងការប្រារព្ធខួបលើកទី80ឆ្នាំនៃការប្រកាសឯករាជ្យរបស់ខ្លួនពីការគ្រប់គ្រងអាណានិគមនៅថ្ងៃអង្គារទី 2 ខែកញ្ញា ជាមួយនឹងការដង្ហែក្បួនព្យុហយាត្រាយោធាដ៏ធំបំផុតរបស់ខ្លួនក្នុងរយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍មកនេះ។ នេះបើតាមការចេញផ្សាយដោយទីភ្នាក់ងារសារព័ត៌មាន Reuters។

បើតាមសេចក្តីរាយការណ៍បានឲ្យដឹងថា អង្គភាពយោធាទាំងនោះមានមកពីប្រទេសចិន រុស្ស៊ី ឡាវ និងកម្ពុជា បានចូលរួមពិធីនេះជាមួយក្បួនកងទ័ពវៀតណាមនៅទីលាន Ba Dinh ក្នុងទីក្រុងហាណូយ។ មនុស្សរាប់ម៉ឺននាក់បានប្រមូលផ្ដុំគ្នានៅតាមដងផ្លូវក្នុងរដ្ឋធានីហាណូយ ដើម្បីបង្ហាញពីស្មារតី ជាតិនិយមរបស់ពួកគេ។

នៅក្នុងពិធីដ៏អធិកអធមខាងលើនេះ វៀតណាមបានបង្ហាញអាវុធទំនើបៗរបស់ខ្លួនក្នុងនោះរួមមានរថក្រោះ មីស៊ីល ឧទ្ធម្ភាគចក្រ នាវាមុជទឹក និងយន្ដហោះចម្បាំង ដាក់ដង្ហែទាំងផ្លូវគោក ផ្លូវអាកាស និងផ្លូវទឹក នៅក្នុងក្បួនព្យុហយាត្រា អមដោយកងទ័ពរាប់ពាន់នាក់របស់ប្រទេសវៀតណាម និងប្រទេសផ្សេងៗទៀតដែលត្រូវបានអញ្ជើញឲ្យចូលរួម។

ក្នុងនោះកងទ័ពកម្ពុជាជាង100នាក់ បានដើរក្បួនព្យុហយាត្រា ក្នុងដំណើរដ៏អង់អាចក្លាហាន មានរបៀបរៀបរយ ជ្រោងទង់ជាតិកម្ពុជាក្នុងទឹកមុខដ៏មុតមាំ បង្ហាញឡើងនៅចំពោះមុខមនុស្សរាប់មុឺន រួមមានទាំងអន្តរជាតិ នៅកណ្ដាលទីលានបាឌិញក្នុងរដ្ឋធានីហាណូយ ប្រទេសវៀតណាម។

គួរជម្រាបថា កងទ័ពរបស់កម្ពុជា គឺស្ថិតក្នុងចំណោមកងទ័ពដែលមកពីប្រទេសផ្សេងៗទៀតដូចជាឡាវ រុស្ស៊ី ចិន ដែលវៀតណាមបានអញ្ជើញឲ្យចូលរួមជាភ្ញៀវកិត្តិយសក្នុងក្បួនព្យុហយាត្រាដ៏ធំមិនធ្លាប់មានមួយនេះ។

សូមបញ្ជាក់ថា ព្រឹត្តិការណ៍នៅថ្ងៃទី2 ខែកញ្ញា គឺជាគំរប់ខួបថ្ងៃអតីតមេដឹកនាំបដិវត្តន៍វៀតណាម លោក ហូ ជីមិញ បានប្រកាសជាប្រវត្តិសាស្ត្រពីឯករាជ្យរបស់វៀតណាម ក្រោយស្ថិតក្រោមអាណានិគមបារាំងជិតមួយស.វ និងស្ថិត ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ជប៉ុនមួយរយៈពេលខ្លី អំឡុងសង្រ្គាមលោកលើកទី2៕

បាងកក៖ មិនខុសពីប្រទេស ជប៉ុន និងកូរ៉េ ដែរ ប្រទេសថៃកំពុងធ្លាក់ចូលក្នុងសង្គមដែលមានមនុស្សវ័យចំណាស់យ៉ាងឆាប់រហ័ស បន្ទាប់ពីចំនួនមនុស្សចាស់បានកើនឡើងលើសចំនួនកុមារ។ នេះបើយោងតាមរបាយការណ៍ថ្មីពីទីភ្នាក់ងារអភិវឌ្ឍន៍បច្ចេកវិទ្យាអវកាស និងព័ត៌មានវិទ្យា (GISTDA)។

ការវិភាគប្រជាជនឆ្នាំ ២០២៥ របស់ GISTDA បានបង្ហាញថា ចំនួនជនជាតិថៃអាយុ ៦០ ឆ្នាំឡើងទៅ បានកើនដល់ ១៣.៦ លាននាក់ ខណៈកុមារអាយុក្រោម ១៥ ឆ្នាំ មានត្រឹមតែ ៩.៥ លាននាក់ប៉ុណ្ណោះ។ ការផ្លាស់ប្តូរនេះបញ្ជាក់ថា ប្រទេសថៃកំពុងប្រឈមមុខនឹងការប្រែប្រួលប្រជាសាស្ត្រដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ ដែលនឹងមានឥទ្ធិពលយូរអង្វែងលើសេដ្ឋកិច្ច និងសង្គម។

បើតាម GISTDA គេបានប្រើទិន្នន័យរដ្ឋបាលខេត្ត ដើម្បីបង្កើតផែនទីប្រជាសាស្ត្រលម្អិត ដែលបង្ហាញពីភាពខុសគ្នាតាមតំបន់ ដូចខាងក្រោម៖

-ភាគខាងជើង និងកណ្តាល មានសន្ទស្សន៍មនុស្សចាស់ខ្ពស់បំផុត ខេត្តជាច្រើនមានមនុស្សចាស់ច្រើនជាងកុមារ។ តំបន់ទាំងនេះត្រូវបានពិពណ៌នាថា “អាយុច្បាស់លាស់” ដែលបង្ហាញពីការផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងសម្បើមក្នុងសង្គម។

-ភាគឦសាន ក៏កំពុងជួបប្រទះប្រជាជនវ័យចំណាស់ច្រើនដែរ ដោយសារការចាកចេញរបស់កម្លាំងពលកម្ម និងអត្រាកំណើតទាប។ តំបន់នេះត្រូវបានគេព្រមានថា អាចក្លាយជាសង្គមមនុស្សវ័យចំណាស់នៅអនាគតដ៏ខ្លី។

-ផ្ទុយទៅវិញ ភាគខាងកើត មានដង់ស៊ីតេមនុស្សវ័យកណ្ដាលខ្ពស់ជាង ហើយចំនួនមនុស្សចាស់មានតិចជាងតំបន់ខាងជើង និងឦសាន។

-ចំណែកឯ ភាគខាងលិច និងភាគត្បូងផ្នែកខាងក្រោមវិញ៖ រួមទាំងខេត្ត Tak, Kanchanaburi, Yala, Pattani និង Narathiwat នៅតែជាតំបន់ដែលមានចំនួនកុមារច្រើនជាងមនុស្សចាស់។

យ៉ាងណាមិញ GISTDA ព្រមានថា បញ្ហានេះមិនមែនមានមូលហេតុ តែចំនួនមនុស្សចាស់កើនឡើងទេ ប៉ុន្តែបណ្ដាលមកពីអត្រាកំណើតថយចុះយ៉ាងខ្លាំងផងដែរ។ កត្តានេះនឹងប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរលើកម្លាំងពលកម្ម សេដ្ឋកិច្ច និងប្រព័ន្ធសុខុមាលភាពសង្គមរបស់ប្រទេសថៃក្នុងពេលអនាគត។

អ្នកជំនាញបានរំលឹកថា ប្រសិនបើគ្មានវិធានការបន្ទាន់ ដូចជាគោលនយោបាយលើកទឹកចិត្តឲ្យមានកំណើត ការបន្តឲ្យមនុស្សចាស់នៅធ្វើការ ការកែលម្អសេវាសុខាភិបាល និងប្រព័ន្ធសោធនទេ នោះប្រទេសថៃអាចប្រឈមនឹងបញ្ហាខ្វះកម្លាំងពលកម្ម ការចំណាយថ្លៃសុខភាពកើនឡើង និងសម្ពាធកាន់តែខ្លាំងលើប្រព័ន្ធសន្តិសុខសង្គម៕

ស៊ូដង់៖ យោងតាមក្រុមឧទ្ទាមស៊ូដង់ (The Sudan Liberation Movement/Army) បានឱ្យដឹងថា ឧប្បត្តិហេតុបាក់ដីដ៏អាក្រ.ក់មួយបានឆ.ក់យកជីវិតមនុស្សយ៉ាងហោចណាស់ 1,000 នាក់ នៅភ្នំ Marra ដែលជាតំបន់ដាច់ស្រយាលនៅភាគខាងលិចប្រទេសស៊ូដង់។

តាមការចុះផ្សាយរបស់សារព័ត៌មាន BBC នៅថ្ងៃទី2 ខែកញ្ញា ឆ្នាំ2025 បានឲ្យដឹងថា៖ ភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំងជាច្រើនថ្ងៃជាប់ៗគ្នា បានបង្កឱ្យមានការបាក់ដីកាលពីថ្ងៃអាទិត្យ បានបន្សល់ទុកអ្នកនៅរស់រានមានជីវិតតែម្នាក់គត់នៅក្នុងភូមិ Tarasin ខណៈមនុស្សជាច្រើនផ្សេងទៀតត្រូវបាននៅកប់ពីក្រោមដោយដី និងថ្មដែលបែកបា.ក់។

ប្រភពខាងលើបានបង្ហាញថា មនុស្សរងគ្រោះនៅក្នុងហេតុការណ៍បាក់ដីនេះ ភាគច្រើនគឺជាប្រជាជនដែលមកពីរដ្ឋ Darfur ភាគខាងជើង ដែលបានបង្ខំចិត្តចាកចេញពីផ្ទះរបស់ពួកគេមកស្វែងរកកន្លែងជ្រកកោននៅតំបន់ភ្នំ Marra ដោយសារសង្គ្រាមរវាងកងទ័ពស៊ូដង់ និងកងកម្លាំងគាំទ្ររហ័សប៉ារ៉ាយោធា (RSF)។

គួរជម្រាបថា សង្គ្រាមស៊ីវិលដែលបានផ្ទុះឡើងក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ 2023 រវាងកងទ័ពស៊ូដង់ និង RSF បានធ្វើឱ្យប្រទេសនេះធ្លាក់ក្នុងគ្រោះទុរ្ភិក្ស និងបាននាំឱ្យមានការចោ.ទប្រកាន់ពីបទប្រល័យពូជសាសន៍នៅក្នុងតំបន់ Darfur ភាគខាងលិច។ បើតាមការប៉ាន់ប្រមាណរបស់មន្ត្រីអាមេរិកម្នាក់កាលពីឆ្នាំមុនបានឲ្យដឹងថា មនុស្សរហូតដល់ 150,000 នាក់ត្រូវបានសម្លា.ប់ចាប់តាំងពីអរិភាពបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ 2023មក និងមានមនុស្សសរុបប្រហែល 12 លាននាក់បានរត់ភៀសខ្លួនចេញពីផ្ទះរបស់ពួកគេ។

ជាមួយការកើតមានគ្រោះធម្មជាតិដ៏កំណា.ចដូចនេះ បានជំរុញឲ្យមនុស្សទូទាំងពិភពលោកប្រកាសអំពាវនាវសុំជំនួយមនុស្សធម៌ពីអង្គការសហប្រជាជាតិ អង្គការក្នុងតំបន់ និងអន្តរជាតិផ្សេងទៀត បើកប្រតិបត្តិការជួយសង្រ្គោះដល់ពលរដ្ឋដែលរងគ្រោះទាំងនោះផង ខណៈពួកគេខំរត់គេចពីសង្រ្គាមដើម្បីមានជីវិតរស់ តែបែរជាមកជួបរឿងអ.កុសលដោយសារគ្រោះធម្មជាតិបែបនេះទៅវិញ៕