ប្រទេសថៃ ៖ កាលពីថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥ នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃបានចុះហត្ថលេខាលើសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួម (Joint Declaration) ជាមួយកម្ពុជា ក្រៅកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ាន លើកទី៤៧ នៅទីក្រុងកូឡាឡាំពួរ ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ដោយមានប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក Donald Trump និងនាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ី លោក Anwar Ibrahim ជាសាក្សី ។ នៅថ្ងៃដដែលនេះ នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃក៏បានចុះហត្ថលេខាលើអនុស្សរណៈនៃការយោគយល់គ្នា (MOU) ស្តីពីរ៉ែកម្រជាមួយអាមេរិកផងដែរ ប៉ុន្តែបែរជារងការស្តីបន្ទោសពីសង្គមថៃទៅវិញ ជាពិសេស សមាជិកសភាគណបក្សប្រជាជន បន្ទោសរដ្ឋាភិបាលថៃមានកំហុសធ្ងន់ធ្ងរដោយសារចាញ់ប្រៀបអាមេរិក ។

លោក Phattarapong Leelaphat សមាជិកសភាគណបក្សប្រជាជនប្រចាំខេត្តឈៀងម៉ៃ បានបង្ហោះសារក្នុងហ្វេសប៊ុកនៅថ្ងៃទី២៧ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥ ក្រោយពីនាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ លោក Anutin Charnvirakul បានចុះហត្ថលេខាលើអនុស្សរណៈនៃការយោគយល់គ្នា (MOU) ស្តីពីរ៉ែកម្រជាមួយអាមេរិកថា វាធ្វើឱ្យថៃចាញ់ប្រៀបយ៉ាងខ្លាំង និងត្រូវបានអាមេរិករឹតបន្តឹងគ្រប់ផ្នែក ។ លោកបានសួរទៅកាន់នាយករដ្ឋមន្ត្រីថា តើការចុះហត្ថលេខានេះចាំបាច់ដែរឬទេ?

សមាជិកសភារូបនេះយល់ថា ថៃមិនចាំបាច់ចុះហត្ថលេខាលើ MOU ជាមួយអាមេរិកទេ ពីព្រោះខ្លឹមសារ MOU គ្មានបញ្ជាក់ពីវិធានការការពារបរិស្ថានដោយសារដំណើរការធ្វើអណ្តូងរ៉ែកម្រ ។ បច្ចុប្បន្ន ភាគខាងជើងប្រទេសថៃកំពុងប្រឈមជាមួយបញ្ហាទឹកយ៉ាងខ្លាំងដោយសារការធ្វើអណ្តូងរ៉ែនៅប្រទេសជិតខាង ហើយការចុះហត្ថលេខាលើកនេះជាមួយអាមេរិក គឺជាការបង្កើតបញ្ហាថ្មីថែមទៀត ខណៈបញ្ហាចាស់ពុំទាន់ដោះស្រាយ ។

ហេតុអ្វីរដ្ឋាភិបាលថៃចុះហត្ថលេខាលើ MOU ស្តីពីរ៉ែកម្រជាមួយអាមេរិកស្របពេលជាមួយការចុះហត្ថលេខាលើសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមជាមួយកម្ពុជានៅទីក្រុងកូឡាឡាំពួរ ទាំងដែលការចុះហត្ថលេខាទាំង២ច្បាប់គ្មានអ្វីពាក់ព័ន្ធគ្នា ។ ក្រៅពីនេះ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី Anutin ប្រាប់ថា ការចុះហត្ថលេខារ៉ែកម្រជាមួយអាមេរិកបានឆ្លងកាត់កិច្ចប្រជុំគណៈរដ្ឋមន្ត្រីកាលពីថ្ងៃទី២១ ខែតុលា កន្លងមក និងឆ្លងកាត់នាយកដ្ឋានរ៉ែរួចហើយ ប៉ុន្តែពេលពិនិត្យលទ្ធផលកិច្ចប្រជុំគណៈរដ្ឋមន្ត្រី បែរជាមិនឃើញបញ្ជាក់ពីរ៉ែកម្រ ។

ជាមួយគ្នានេះ នាយកដ្ឋានរ៉ែក៏ខ្វះខាតជំនាញយ៉ាងខ្លាំងផ្នែករ៉ែកម្រ ទើបមន្ត្រីនាយកដ្ឋានរ៉ែពុំអាចបកស្រាយពីដំណោះរការធ្វើអណ្តូងរ៉ែបែប In-Situ Leeching នៅប្រទេសជិតខាង ។ ដូច្នេះ រដ្ឋាភិបាលថៃមិនគួរចុះហត្ថលេខាលើ MOU ស្តីពីរ៉ែកម្រជាមួយអាមេរិកដែលធ្វើឱ្យថៃចាញ់ប្រៀប ខណៈថៃពុំទាន់ត្រៀមខ្លួន ។ ថៃថែមទាំងរងសម្ពាធខ្លាំងក្រោយការចុះហត្ថលេខាលើ MOU ដោយសារវាផ្តល់ផលប្រយោជន៍ដល់អាមេរិក និងធ្វើឱ្យការគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិរបស់ថៃមានកំណត់ ។

សមាជិកសភាថៃ លោក Phattarapong បន្តថា ធនធានធម្មជាតិនៅប្រទេសថៃមិនគួរយកទៅចរចាដើម្បីផលប្រយោជន៍សម្ងាត់ ហើយការលុបចោល MOU ជាមួយប្រទេសមហាអំណាចមិនងាយស្រួលឡើយ ពីព្រោះសហរដ្ឋអាមេរិកអាចដាក់សម្ពាធលើថៃគ្រប់វិធី ។ លោកមិនយល់ស្របជាមួយរដ្ឋាភិបាលក្នុងការចុះ MOU ច្បាប់នេះទេ ទោះជាបានបញ្ជាក់ពីភាពស្មើគ្នារវាងប្រទេសទាំងពីរ ប៉ុន្តែខ្លឹមសារ MOU សុទ្ធតែបញ្ជាក់ពីផលប្រយោជន៍របស់អាមេរិកជាចម្បង រីឯថៃវិញស្ទើរគ្មានឱកាសទៅវិនិយោគរ៉ែកម្រនៅអាមេរិកដែលត្រូវចំណាយដើមទុនខ្ពស់ជាង ។

ក្នុងឋានៈរដ្ឋាភិបាលគណបក្សភូមិចៃថៃដឹកនាំប្រទេសបណ្តោះអាសន្ន សមាជិកសភាថៃបានអំពាវនាវឱ្យរដ្ឋាភិបាលមិនពិចារណាពីការជីកយករ៉ែកម្រនៅប្រទេសថៃ និងហាមអនុញ្ញាតឱ្យអាមេរិកប្រើប្រាស់ MOU នេះមកដាក់សម្ពាធថៃត្រូវតែធ្វើអណ្តូងរ៉ែកម្រសម្រាប់អាមេរិក ។ ក្រៅពីនេះ រដ្ឋាភិបាលត្រូវប្រញាប់ធ្វើ Domestic Law តាម MOU ឱ្យតឹងរ៉ឹង ដោយបង្កើតច្បាប់យោងតាមកិច្ចប្រជុំគណៈរដ្ឋមន្ត្រីស្តីពីរ៉ែកម្រដើម្បីការពារការប៉ះពាល់បរិស្ថាន ពីព្រោះរដ្ឋាភិបាលថៃបានក្លាយជាកូនអុកក្នុងសង្គ្រាមរ៉ែកម្ររវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងចិន ៕

គូឡាឡាំពួ៖ នាយករដ្ឋមន្រ្តីរបស់ប្រទេសទីម័រខាងកើតបានសម្រក់ទឹកភ្នែកដោយក្ដីរំភើប នៅពេលដែលគេប្រកាសថាប្រទេសរបស់លោកបានក្លាយជាសមាជិកទី១១ ពេញសិទ្ធិរបស់អាស៊ាន កាលពីថ្ងៃអាទិត្យ ទី២៦ ខែតុលា នៅទីក្រុងគូឡាឡាំពួរ ប្រទេសម៉ាឡេសុី។

យោងតាមប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយអន្តរជាតិនៅថ្ងៃទី២៧ ខែតុលា នេះបានបង្ហាញថា បន្ទាប់ពីការរំពឹងទុកជាងមួយទសវត្សរ៍ ទីម័រខាងកើតបានចូលរួមជាផ្លូវការជាមួយសមាគមប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍ (អាស៊ាន)។ ការប្រកាសនេះត្រូវបានធ្វើឡើងក្នុងអំឡុងពេលកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ានលើកទី ៤៧ នៅទីក្រុងកូឡាឡាំពួរ ដែលជាការបន្ថែមសមាជិកលើកដំបូងក្នុងកំឡុងពេលប៉ុន្មានទសវត្សន៍មកនេះ ចាប់តាំងពីកម្ពុជាបានក្លាយជាសមាជិកទី១០ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៩។

ថ្លែងនៅក្នុងឱកាសចូលជាសមាជិកផ្លូវការរបស់អាស៊ាន នាយករដ្ឋមន្ត្រីទីម័រខាងកើត លោក Xanana Gusmão បានហៅជំហានប្រវត្តិសាស្ត្រនេះថាជា «ក្តីសុបិនដែលសម្រេចបាន» ដោយនិយាយថាវាឆ្លុះបញ្ចាំងពីការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់ប្រទេសជាតិក្នុងការកសាងសន្តិភាព លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងភាពជាដៃគូនៅក្នុងតំបន់។

តាមរយៈរូបភាព និងវីដេអូដែលថតបានពីពិធីប្រកាសទទួលយកប្រទេសទីម័រ ឲ្យចូលជាសមាជិកទី១១ របស់អាស៊ាននោះ គេបានឃើញថា លោក Xanana បានទាញកូនកន្សែងចេញពីហោប៉ោរបស់លោកដើម្បីយកមកជូតទឹកភ្នែក ខណៈដែលក្រុមការងារប្រទេសទីម័រច្រើននាក់ផ្សេងទៀតដែលអមដំណើរមកជាមួយលោកនៅក្រៅអង្គប្រជុំឯណោះ ក៏រំភើបរហូតទះដៃបណ្ដើរស្រក់ទឹកភ្នែកបណ្ដើរផងដែរ។

គួរជម្រាបថា ទីម័រខាងកើតបានដាក់ពាក្យសុំចូលជាសមាជិកអាស៊ានជាលើកដំបូងក្នុងឆ្នាំ ២០១១ បន្ទាប់ពីទទួលបានឯករាជ្យជិតមួយទសវត្សរ៍កាលពីឆ្នាំ ២០០២។ ជាមួយនឹងការសម្រេចចិត្តក្នុងឆ្នាំនេះ ទីម័រខាងកើតឥឡូវនេះត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាសមាជិកពេញលេញ ហើយវានឹងផ្តល់សិទ្ធិឲ្យទីម័រអាចចូលទៅកាន់ទីផ្សារក្នុងតំបន់ និងក្របខ័ណ្ឌសហប្រតិបត្តិការរបស់អាស៊ានក្នុងវិស័យពាណិជ្ជកម្ម ការអប់រំ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ។

ទន្ទឹមនឹងនេះ មេដឹកនាំក្នុងតំបន់បានសរសើរចលនានេះ និងបានសន្យាថានឹងគាំទ្រដល់ការអភិវឌ្ឍរបស់ទីម័រខាងកើតតាមរយៈការបណ្តុះបណ្តាលបច្ចេកទេស ការវិនិយោគ និងកិច្ចសហការគោលនយោបាយដែលមានគោលបំណងជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ច និងកំណែទម្រង់ស្ថាប័ន។ ទាំងនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីការស្វាគមន៍យ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់ និងកក់ក្ដៅបំផុត ពីសំណាក់សមាជិកនិងប្រធានអាស៊ាន ដោយគេអាចហៅវាថា ជាព្រឹត្តិការណ៍ដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុងការឯកភាពអាស៊ីអាគ្នេយ៍៕

ប្រទេសថៃ ៖ នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា និងថៃបានចុះហត្ថលេខាលើសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួម (Joint Declaration) កាលពីថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥ ជាផ្លូវការក្រៅកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ាន លើកទី៤៧ នៅទីក្រុងកូឡាឡាំពួរ ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ដើម្បីបញ្ចប់ជម្លោះព្រំដែនរវាងប្រទេសទាំងពីរ ដែលមានប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក Donald Trump និងនាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ី លោក Anwar Ibrahim ចុះហត្ថលេខាជាសាក្សី ។ ក្នុងឱកាសនេះ ប្រធានាធិបតីអាមេរិកប្រកាសថា កងទ័ពកម្ពុជាចំនួន១៨នាក់ នឹងត្រូវដោះលែងក្រោមកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាព លោករីករាយដែលបានធ្វើសាក្សីក្នុងពិធីចុះហត្ថលេខាលើសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមដែលលោកចាត់ទុកជាកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាព ។

ទោះជាប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក Trump ប្រកាសឱ្យថៃដោះលែងកងទ័ពកម្ពុជាទាំង១៨នាក់ក្រោមកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពក្តី ប៉ុន្តែរដ្ឋាភិបាលថៃបានបញ្ជាក់ពីគោលជំហរ គឺសូមឱ្យកម្ពុជាអនុវត្តតាមការព្រមព្រៀងគ្នាក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួម (Joint Declaration) ជាមុនសិន ទើបថៃដោះលែងកងទ័ពកម្ពុជាទាំង១៨នាក់ ដែលកងទ័ពថៃបានចាប់ខ្លួនពេលប្រទេសទាំងពីរអនុវត្តបទឈប់បាញ់ភ្លាមៗ ។ ដូចគ្នានេះ សមាជិកព្រឹទ្ធសភាថៃបានណែនាំរដ្ឋាភិបាលខ្លួនត្រូវតែពិនិត្យមើលចំណុចទាំងនេះសិនមុនដោះលែងកងទ័ពកម្ពុជាទាំងអស់ ។

នៅថ្ងៃទី២៧ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥ សមាជិកព្រឹទ្ធសភា លោក ថាវ៉ាត ថាសសាណា បានប្រាប់ទៅរដ្ឋាភិបាលថៃកុំទុកចិត្តកម្ពុជា និងត្រូវពិនិត្យមើលឱ្យច្បាស់លាស់សិន ថាតើកម្ពុជាបានអនុវត្តតាមការព្រមព្រៀងគ្នាគ្រប់ចំណុចដែរឬទេ មុនសម្រេចចិត្តដោះលែងកងទ័ពកម្ពុជាទាំងអស់ ហើយថៃមិនចាញ់ប្រៀប ។ សមាជិកព្រឹទ្ធសភាថៃណែនាំរដ្ឋាភិបាលបែបនេះ ក្រោយឃើញសម្តេចតេជោ ហ៊ុន សែន ប្រធានព្រឹទ្ធសភាកម្ពុជាបង្ហោះសារក្នុងហ្វេសប៊ុកកាលពីថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា ពីការកែសម្រួលយុទ្ធោបករណ៍ និងអាវុធធុនធ្ងន់មួយផ្នែកនៃជំហ៊ានទី១ ជានិមិត្តរូបរបស់កងទ័ពកម្ពុជា-ថៃ ក្រោយការសង្កេតការណ៍របស់ក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍អាស៊ាន AOT ។

សមាជិកព្រឹទ្ធសភា លោក ថាវ៉ាត និយាយថា បើកម្ពុជាកែសម្រួលយុទ្ធោបករណ៍ និងដកថយអាវុធធុនធ្ងន់ពិតមែននោះជារឿងល្អប្រសើរ ជាពិសេស ដើម្បីឱ្យតំបន់ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃមានសន្តិភាព ប៉ុន្តែមិនគួរទុកចិត្តកម្ពុជាទេ ។ ថៃត្រូវតែត្រួតពិនិត្យ និងមានការបញ្ជាក់ពីមន្ត្រីពាក់ព័ន្ធ តើកម្ពុជាបានដកអាវុធធុនធ្ងន់មែនឬអត់ កុំទុកចិត្ត១០០% ។

ឆ្លើយតបនឹងសំណួរថា តើកម្ពុជាដកអាវុធធុនធ្ងន់នៅតំបន់ព្រំដែនកាលពីថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា នឹងធ្វើឱ្យថៃដោះលែងកងទ័ពកម្ពុជាទាំង១៨នាក់ដែរឬទេ? សមាជិកព្រឹទ្ធសភាថៃនិយាយថា កម្ពុជាត្រូវអនុវត្តតាមកិច្ចព្រមព្រៀងឱ្យបានគ្រប់ចំណុចសិន ទើបថៃដោះលែងកទ័ពកម្ពុជាទាំងអស់ ។ បើអ្វីៗដំណើរការតាមការព្រមព្រៀងគ្នារវាងភាគីទាំងពីរ គឺគ្មានបញ្ហាទេ សំខាន់ គឺកម្ពុជាត្រូវអនុវត្តដោយស្មោះត្រង់ជាមុន ហើយថៃត្រូវពិនិត្យមើលការដកអាវុធឱ្យច្បាស់លាស់ លោក ថាវ៉ាត ជឿជាក់លើកងទ័ពថៃនៅព្រំដែនមិនធ្វើឱ្យថៃចាញ់ប្រៀប ។

គួរបញ្ជាក់ថា គិតត្រឹមថ្ងៃទី២៧ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥ គឺមានរយៈពេល៩០ថ្ងៃហើយដែលវរកងទ័ពកម្ពុជាចំនួន១៨នាក់ត្រូវបានចាប់ខ្លួន និងដាក់ឱ្យស្ថិតក្រោមការឃុំគ្រងរបស់កងទ័ពថៃ ។ កម្ពុជាសូមអំពាវនាវឱ្យភាគីថៃដោះលែងកងទ័ពកម្ពុជាទាំងអស់ត្រឡប់មកវិញឱ្យបានឆាប់ជាទីបំផុត ដើម្បីបានជួបជុំក្រុមគ្រួសារ និងប្រកបដោយសុខសុវត្ថិភាពស្របតាមច្បាប់មនុស្សធម៌អន្តរជាតិ ។

ក្នុងន័យបង្ហាញកាយវិការសុច្ឆន្ទៈ និងបញ្ជាក់ពីការតាំងចិត្តដ៏ម៉ឺងម៉ាត់ក្នុងការអនុវត្តសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមទីក្រុងកូឡាំឡាំពួរ ស្តីពីសន្តិភាពរវាងកម្ពុជា-ថៃ ដែលមានប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក Trump និងនាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ី លោក Anwar ជាសាក្សី កម្ពុជា និងថៃបានឯកភាពគ្នាចាប់ផ្តើមកែសម្រួលយុទ្ធោបករណ៍ និងអាវុធធុនធ្ងន់របស់ខ្លួនមួយផ្នែកនៃជំហ៊ានទី១ សម្រាប់ជានិមិត្តរូប ក្រោមការសង្កេតការណ៍របស់ក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍អាស៊ាន (AOT) បន្ទាប់ពីការចុះហត្ថលេខាលើសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមនៅថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥ ។

កម្ពុជាសង្ឃឹមយ៉ាងមុតមាំថា ការបោះជំហានដ៏វិជ្ជមាននេះនឹងចូលរួមចំណែកដល់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរួមរបស់ប្រទេសទាំងពីរក្នុងការលើកកម្ពស់សន្តិភាព ស្ថិរភាព និងការវិលត្រឡប់ទៅរកប្រក្រតីភាពឡើងវិញនាពេលដ៏ឆាប់ខាងមុខ ។ ក្នុងឱកាសនេះ កម្ពុជាសូមបញ្ជាក់ជាថ្មីនូវការប្តេជ្ញាចិត្តឥតងាករេរបស់ខ្លួនក្នុងការគោរព អនុវត្តឱ្យបានពេញលេញ និងប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពនូវសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមទីក្រុងកូឡាឡាំពួរ ព្រមទាំងបន្តធ្វើការយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយថៃ ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ប្រទេស និងពលរដ្ឋទាំងពីរជាច្រើនជំនាន់តទៅមុខទៀត ៕