បរទេស៖ កាលពីពេលថ្មីៗនេះ ក្រសួងការបរទេសសហរដ្ឋអាមេរិក កាណាដា ចក្រភពអង់គ្លេស និងហូឡង់ បានដាក់ប្រទេសរុស្សីក្នុងបញ្ជីខ្មៅដោយហាមប្រជាពលរដ្ឋរបស់ខ្លួនកុំឱ្យធ្វើដំណើរទៅប្រទេសរុស្ស៊ី ខណៈដែលប្រទេសនេះបច្ចុប្បន្នកំពុងមានការវាយប្រហារភេរវកម្មនៅសាលមហោស្រព Crocus City Hall។
Crocus City Hall គឺជាសាលមហោស្រពដ៏ធំបំផុតនៅក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ីត្រូវបានសាងសង់ និងសម្ពោធក្នុងឆ្នាំ ២០០៩ ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ Muslim Magomayev (១៩៤២-២០០៨) ដែលជាអ្នកចម្រៀងដ៏ល្បីល្បាញក្នុងសម័យសូវៀត និងមានដើមកំណើតមកពីប្រទេស Azerbaijan។ នេះក៏ជាកន្លែងកម្សាន្តទិញទំនិញប្រណីតសម្រាប់អ្នកមាននិងល្បីឈ្មោះក្នុងទីក្រុងមូស្គូផងដែរ។ Crocus City Hall គឺជាកន្លែងដ៏ពេញនិយមបំផុត ដែលភ្ញៀវបរទេសជាច្រើនបានជ្រើសរើសកន្លែងនេះជាកន្លែងសម្រាប់ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗផ្សេងៗ។

នៅថ្ងៃទី២៤ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៤ បើយោងតាមសារព័ត៌មានបរទេសមួយបានឱ្យដឹងថា បច្ចុប្បន្ននៅក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ីកំពុងមានការចលាចលខ្លាំង បន្ទាប់ពីមានការបាញ់ប្រហារលើអ្នកប្រគុំតន្ត្រីចំនួន ៦០០០នាក់ នៅសាលមហោស្រព Crocus City Hall ក្នុងទីក្រុង Krasnogorsk ដែលការវាយប្រហារនេះបានបណ្តាលឱ្យមនុស្សយ៉ាងហោចណាស់ ១៣៧ នាក់ស្លា.ប់ និង ១៨២ នាក់ទៀតរងរបួស។
ការិយាល័យបរទេសរបស់អង់គ្លេស កាណាដា ហូឡង់ និងអាមេរិក បានណែនាំដល់ភ្ញៀវទេសចរដែលកំពុងស្ថិតក្នុងទីក្រុងមូស្គូឱ្យជៀសវាងការទៅកន្លែងជួបជុំធំៗ ដូចជាការប្រគុំតន្ត្រី កន្លែងទេសចរណ៍ល្បីៗ ពិធីបុណ្យ សកម្មភាពសាសនា ឬតំបន់ដែលមិនត្រូវបានគ្រប់គ្រងយ៉ាងតឹងរ៉ឹងដោយសន្តិសុខ ដូចជាទីផ្សារក្នុងស្រុក ក៏ដូចជាជៀសវាងការទៅកន្លែងដែលមានមនុស្សច្រើនដើម្បីធានាសុវត្ថិភាព។

ម្យ៉ាងវិញទៀតបើយោងតាម អាជ្ញាធរកាណាដា ក៏បានកត់សម្គាល់ដែរថា អ្នកទេសចរគួរតែចាកចេញពីប្រទេសរុស្ស៊ីឱ្យបានឆាប់ ខណៈពេលដែលក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍នៅតែដំណើរការ។ ប្រសិនបើនៅតែស្នាក់នៅក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ីអ្នកទេសចរត្រូវធ្វើដំណើរដោយប្រុងប្រយ័ត្នបំផុត។ គួរបញ្ជាក់ដែរថា នៅចុងឆ្នាំ ២០២៣ ប្រទេសជាង ៤០ នឹងបើកជើងហោះហើរត្រង់ទៅកាន់ប្រទេសរុស្ស៊ី ដើម្បីបម្រើតម្រូវការការធ្វើដំណើរ និងទេសចរណ៍ ដែលចំនួនអ្នកទេសចររុស្ស៊ីដែលធ្វើដំណើរទៅក្រៅប្រទេសបានងើបឡើងវិញប្រហែល ៨៦% បើប្រៀបធៀបទៅនឹងមុនការរីករាលដាល។

នៅអំឡុងឆ្នាំ ២០២០-២០២២ (មុនសង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន) ជនជាតិអ៊ុយក្រែនបានមករុស្ស៊ីច្រើនជាងគេ។ បច្ចុប្បន្ននេះ ទីផ្សារធំៗចំនួន ៦ ដែលបញ្ជូនភ្ញៀវទេសចរទៅកាន់ប្រទេសរុស្ស៊ីរួមមាន ឥណ្ឌា ចិន អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត អូម៉ង់ អារ៉ាប់រួម និងអ៊ីរ៉ង់។ ដូច្នេះឧស្សាហកម្មទេសចរណ៍របស់រុស្ស៊ីត្រូវបានគេរំពឹងថានឹងទទួលភ្ញៀវអន្តរជាតិចំនួន ១៦ លាននាក់នៅឆ្នាំ ២០៣០ នេះបើយោងតាមទិន្នន័យពីសមាគមទេសចរណ៍រុស្ស៊ី (ATOR) ៕

កាលពីថ្ងៃទី២៤ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៤ ទំព័រហ្វេសប៊ុកថៃមួយលើកឡើងថា វាបានក្លាយជាបញ្ហារិះគន់ប្រទេសថៃ នៅពេលខ្មែរយល់ខុសថា ថៃនឹងយករុក្ខជាតិរបស់ខ្មែរមកដាំនៅប្រទេសថៃ ។ បើតាមសារព័ត៌មានខ្មែរ ចាប់ពី៤ ទៅ៥សារព័ត៌មានផ្សព្វផ្សាយថា ថៃនឹងយករុក្ខជាតិរបស់ខ្មែរមកធ្វើជារបស់ខ្លួនឯង ក្រោយពីទំព័រហ្វេសប៊ុកថៃឈ្មោះថា «រ៉យអារិយៈ» បានបង្ហោះថា ៖ «ថៃមិនប្រាកដចិត្តថា ផ្កាខ្លូត ឬវល្លិ៍ខ្លូត គឺជាផ្លែឈើ ឬជារុក្ខជាតិ ។ បើអ្នកណាជ្រាប សូមប្រាប់អេតមីនផង» ។

ទំព័រហ្វេសប៊ុកថៃឈ្មោះថា «រ៉យអារិយៈ» បានបង្ហោះថា ផ្កាខ្លូត គឺដុះនៅប្រទេសកម្ពុជា ហើយវាជារុក្ខជាតិដែលគេតុបតែងនៅលើសក់នាងអប្សរានៅប្រទេសកម្ពុជា ។ ទំព័រហ្វេសមួយនេះមិនបានបង្ហោះអ្វីទៀតទេ គ្រាន់តែបង្ហោះដើម្បីផ្តល់នូវចំណេះដឹងប៉ុណ្ណោះ ហើយទំព័រហ្វេសប៊ុកនេះថែមទាំងបញ្ជាក់ថា ផ្កាខ្លូត គឺជាសិល្បៈរបស់ខ្មែរ ។
ទំព័រហ្វេសប៊ុកថៃបន្តថា សង្ស័យសារព័ត៌មានខ្មែរមិនជ្រាបអំពីអត្ថន័យដែលទំព័រហ្វេសប៊ុកថៃបង្ហោះអំពីវល្លិ៍ខ្លូត និងអានភាសាថៃអត់ដាច់ ហើយសារព័ត៌មានខ្មែរក៏យល់ច្រឡំថា ទំព័រហ្វេសប៊ុកថៃឈ្មោះថា «រ៉យអារិយៈ» នឹងយកវល្លិ៍ខ្លូតមកដាំនៅប្រទេសថៃ ។ ហេតុនេះ វាធ្វើឱ្យមហាជនខ្មែររិះគន់មកលើជនជាតិថៃ និងយល់ខុសថា ជនជាតិថៃនឹងយកវល្លិ៍ខ្លូតរបស់ខ្មែរទៅដាំនៅប្រទេសរបស់ខ្លួន ។

ទំព័រហ្វេសប៊ុកនេះបន្តទៀតថា ជនជាតិថៃទើបតែបានឮឈ្មោះវល្លិ៍ប្រភេទនេះ ហើយគ្មានជនជាតិថៃណាម្នាក់ចង់បានវល្លិ៍ខ្លូតយកមកដាំនៅប្រទេសថៃទេ ។ តើប្រទេសថៃយកវល្លិ៍នេះមកដាំធ្វើអ្វី បើវាគ្មានស្អាតអ្វីសោះដើម្បីទាក់ទាញឱ្យថៃចង់បានធ្វើជារបស់ខ្លួន ។ ម្យ៉ាងទៀត បើថៃយកវល្លិ៍នេះមកដាំមែននោះ ក៏មិនប្លែកអ្វីទេ ពីព្រោះវាគ្រាន់តែជារុក្ខជាតិមួយប្រភេទ ដែលប្រទេសថៃក៏មានពូជរុក្ខជាតិនេះដែរ ។

ជាក់ស្តែង ផ្ការំដួល គឺជាផ្កាតំណាងឱ្យខេត្តស៊ីសាកេត ក៏ជាផ្កាតំណាងឱ្យប្រទេសកម្ពុជាដែរ ។ ប៉ុន្តែបើវល្លិ៍ខ្លូតវិញ ជនជាតិថៃពុំធ្លាប់បានឮឈ្មោះឡើយ ហើយក៏មិនធ្លាប់លេចឮព័ត៌មានថា ជនជាតិថៃនឹងដាំវល្លិ៍នេះដើម្បីពង្រីកពូជដែរ ។ ប៉ុន្តែបញ្ហាការដាំវល្លិ៍នេះ បានក្លាយទៅជាបញ្ហាធំនៅប្រទេសកម្ពុជា និងមានជនជាតិខ្មែររាប់ពាន់នាក់ចូលមកបញ្ចេញមតិពាក់ព័ន្ធនឹងវល្លិ៍នេះ ។

ទំព័រហ្វេសប៊ុកនេះបញ្ជាក់ថា សារព័ត៌មានរបស់ខ្មែរជាច្រើនបានសរសេរថា ៖ «ពេលនេះ ប្រទេសថៃកំពុងស្វែងរកពូជវល្លិ៍ខ្លូតយកទៅដាំ ហើយបើវាក្លាយជារុក្ខជាតិរបស់ថៃ គឺជនជាតិថៃនឹងលួចយកសម្បត្តិរបស់ខ្មែរទៀតហើយ ។ ពួកគេក៏បានអំពាវនាវឱ្យជនជាតិខ្មែរគ្រប់រូបជួយគ្នាថែរក្សាវប្បធម៌ រួមទាំងវល្លិ៍ខ្លូតផងដែរ ដើម្បីកុំឱ្យបានទៅថៃ ពីព្រោះវាជាវល្លិ៍បានបន្សល់តាំងពីសម័យបុព្វបុរស ហើយយើងត្រូវតែជួយគ្នាការពាររុក្ខជាតិមួយនេះ» ។

ទំព័រហ្វេសប៊ុកនេះបន្ថែមថា ការពិតទៅ វាហាក់ដូចជាខ្មែរស្តាប់មិនយល់ពីអត្ថន័យដែលខាងថៃសរសេរ ពីព្រោះទំព័រហ្វេសប៊ុកថៃឈ្មោះ «រ៉យអារិយៈ» មិនបានបង្ហោះអ្វីដូចការលើកឡើងរបស់ខ្មែរទេ ។ ទំព័រហ្វេសប៊ុក «រ៉យអារិយៈ» ថែមទាំងសរសេរដើម្បីផ្តល់ជាចំណេះដឹងថា នាងអប្សរាខ្មែរពាក់វល្លិ៍នេះនៅលើក្បាល ប៉ុន្តែខ្មែរបែរជាកាត់យល់ផ្សេងពីនេះទៅវិញ ។

ទំព័រហ្វេសប៊ុកថៃនិយាយថា មិនគួរឱ្យជឿថា ជនជាតិខ្មែរនាំគ្នាជឿព័ត៌មានវល្លិ៍ខ្លូត១០០% ពីព្រោះប្រទេសថៃគ្មានព័ត៌មាននេះឡើយ ។ រីឯអ្នកជំនាញ និងតារាល្បីៗរបស់ខ្មែរមួយចំនួនខ្លាចប្រទេសថៃជ្រុល ហើយវាគ្មានហេតុផលទេដែលថៃចង់បានវល្លិ៍នេះ ពីព្រោះរុក្ខជាតិ និងផ្កានៅប្រទេសថៃ សុទ្ធតែស្អាតៗទាំងអស់ ៕

ប្រទេសហ្វីលីពីន ៖ កាលពីថ្ងៃទី២៤ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៤ សារព័ត៌មានបរទេសបានរាយការណ៍ពីទីក្រុងម៉ានីល ប្រទេសហ្វីលីពីនថា លោក Eduardo Ano ទីប្រឹក្សាគោលនយោបាយសន្តិសុខជាតិហ្វីលីពីននិយាយថា ហេតុការណ៍ ប្រឈ.មមុ.ខ ដាក់គ្នា កាលពីថ្ងៃទី២៣ ខែមីនា កន្លងមក រវាងនាវា «Unaizah May Four» ឬ «UM4» របស់ទាហានហ្វីលីពីន ជាមួយនាវាល្បាតរបស់ឆ្មាំសមុទ្រចិន នៅបរិវេណប្រជុំកោះ Spratly នៅសមុទ្រចិនខាងត្បូង បានធ្វើឱ្យទាហានហ្វីលីពីន រ.ងរ.បួស ចំនួន៣នាក់ ។

លោក Eduardo Ano ទីប្រឹក្សាគោលនយោបាយសន្តិសុខជាតិហ្វីលីពីន ពុំបានបញ្ជាក់លម្អិតពាក់ព័ន្ធនឹងស្ថានភាពរបស់ទាហានទាំង៣នាក់ទេ ។ ប៉ុន្តែបើតាមការអះអាងរបស់ទាហានហ្វីលីពីនឱ្យដឹងថា នាវាចិនបានបើកមកបុកជាមួយនាវា UM4 របស់ទាហានហ្វីលីពីន ហើយថែមទាំងបាញ់ទឹកយ៉ាងខ្លាំងដាក់នាវាហ្វីលីពីនទៀតផង ដើម្បីរារាំងការធ្វើដំណើរ ។ ហេតុការណ៍នេះបានធ្វើឱ្យនាវាហ្វីលីពីនខូចខាត ក្នុងអំឡុងពេលនាវានេះកំពុងដឹកជញ្ជូនស្បៀងទៅឱ្យទាហានហ្វីលីពីន ដែលឈរជើងនៅតំបន់សាន់ដនយ៉ុនងិន ។

ចំណែកការិយាល័យឆ្មាំសមុទ្រចិននិយាយថា ប្រទេសចិននឹងចាត់វិធានការតាមផ្លូវច្បាប់ចំពោះនាវារបស់ហ្វីលីពីន ដែលបានឈ្លានពានចូលក្នុងដែនទឹកនៅតំបន់សាន់ដនរឺនអាយ គឺជាឈ្មោះដែលចិនហៅតំបន់សាន់ដនយ៉ុនងិន ។

រីឯក្រសួងការពារជាតិចិនបានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍មួយ ដោយសុំឱ្យហ្វីលីពីនឈប់បង្កបញ្ហាជាមួយប្រទេសចិន ពីព្រោះស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធរបស់ចិននឹងមិនស្ទាក់ស្ទើរក្នុងការចាត់វិធានការយ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់ជាមួយហ្វីលីពីន ហើយប្រទេសចិននឹងការពារអធិបតេយ្យ និងផលប្រយោជន៍ផ្លូវសមុទ្ររបស់ខ្លួន ។

បើតាមអនុសញ្ញារបស់អង្គការសហប្រជាជាតិលើកឡើងថា ច្បាប់សមុទ្រ នៅឆ្នាំ១៩៨២ បានចែងថា ប្រទេសនីមួយៗនៅលើពិភពលោក គឺមានអំណាចគ្រប់គ្រងលើធនធានធម្មជាតិដែលស្ថិតក្នុងតំបន់របស់ខ្លួន មិនលើសពី៣៧០គីឡូម៉ែត្រ ចាប់ពីឆ្នេរសមុទ្រ ។ រីឯប្រជុំកោះ Spratly ស្ថិតនៅឆ្ងាយពីខេត្តហៃណានរបស់ចិន ក្នុងចម្ងាយជិត១.០០០គីឡូម៉ែត្រ ៕

ប្រទេសថៃ ៖ ចាប់តាំងពីក្បាលរហូតដល់ចុងជើងរបស់ស្ត្រីម្នាក់ឈ្មោះ Jiranan Chinmat គឺពោរពេញទៅដោយស្នាមសាក់យ័ន្តទាំងអស់ សូម្បីតែម្រាមដៃ ដោយសារស្រឡាញ់ខ្លាំងពេក ដោយសាក់អក្សរ និងរូបរាងសត្វផ្សេងៗ ដូចជា ៖ ខ្លា, តោ, ជីងចក់, គង្គក់ និងសត្វផ្សេងទៀត ។ អ្នកស្រី Jiranan ប្រាប់ថា ពេលណាទំនេរ ខ្លួនបានទៅសាក់យ័ន្តនៅលើខ្លួនប្រាណជារៀងរាល់ខែ អស់រយៈពេល១៤ឆ្នាំហើយ រហូតដល់មានស្នាមសាក់ពេញទាំងអស់ ។

អ្នកស្រី Jiranan Chinmat បន្តថា មនុស្សគ្រប់គ្នាបានសួរគាត់ជាញឹកញាប់ថា ហេតុអ្វីបានជាសាក់លើខ្លួនប្រាណគ្មានសល់ចន្លោះបែបនេះ? ហើយឪពុក-ម្តាយមិនខ្មាសគេទេឬ? អ្នកស្រីក៏ឆ្លើយតបទៅវិញថា តើចាំបាច់មកឈឺក្បាលជំនួសខ្ញុំធ្វើអ្វី? បើឪពុក-ម្តាយខ្ញុំ មិនខ្មាសគេផងហ្នឹង ។ អ្នកស្រីថា «ខ្ញុំធ្វើការឱ្យខ្លួនឯង និងពុំបានទៅស៊ីឈ្នួលអ្នកណាទេ ។ កាលពីពេលសាក់ដំបូង អតិថិជនឃើញខ្ញុំខ្លាច ប៉ុន្តែក្រោយមក ពួកគេក៏ព្រមទទួលស្គាល់» ។

អ្នកស្រីបន្តថា ចំណែកអ្នកនៅជុំវិញខ្លួនវិញ អ្នកខ្លះមិនរើសអើងទេ ប៉ុន្តែអ្នកខ្លះទៀតរើសអើងខ្លាំង ហើយសួរថា ហេតុអ្វីចាំបាច់សាក់យ័ន្តច្រើនពេញខ្លួនបែបនេះ? ប៉ុន្តែអ្នកស្រីមិនខ្វល់នឹងពាក្យសម្តីទាំងនេះទេ ដោយសារគាត់ជាមនុស្សមានទឹកចិត្តចេះជួយអ្នកជិតខាង ទើបពួកគេព្រមទទួលស្គាល់គាត់ ។

ចំណែកអ្នកស្រី Pimnipa Weerawan គឺជាស្ត្រីម្នាក់ទៀតដែលបានសាក់យ័ន្តពេញខ្លួនប្រាណដូចគ្នាដែរ ហើយដោយសារខ្លួនប្រាណរបស់ស្ត្រីរូបនេះមានសម្បុរស ទើបធ្វើឱ្យគេកាន់តែមើលឃើញស្នាមសាក់យ៉ាងច្បាស់ ។ អ្នកស្រីប្រាប់ថា គាត់បានសាក់បែបនេះអស់រយៈពេល៨ឆ្នាំហើយ ទម្រាំតែបានយ័ន្តពេញខ្លួនប្រាណ ។

អ្នកស្រី Pimnipa Weerawan និយាយមកកាន់សារព័ត៌មាន BBC ថា ៖ «បើជ្រុលជាសាក់យ័ន្តលើខ្លួនហើយ គឺត្រូវតែសាក់ឱ្យពេញទាំងអស់ ។ អ្នកខ្លះសួរខ្ញុំថា ខ្ញុំមានស្បែកសបែបនេះ ទៅសាក់ធ្វើអីទៅ ហើយមិនខ្មាសអៀនកូនទេឬ? ខ្ញុំក៏សួរទៅវិញថា ហេតុអ្វី? វាជាស្បែករបស់ខ្ញុំ ហើយប្រាក់ ក៏ខ្ញុំចំណាយ ។ រីឯកូនៗវិញ គ្មានអ្នកណាម្នាក់ថាអ្វីទេ រួចចុះអ្នកមកឈឺឆ្អាលអ្វីជាមួយខ្ញុំដែរ» ។

អ្នកស្រីបន្តទៀតថា មនុស្សខ្លះបានបញ្ឈប់ការសាក់យ័ន្ត ដោយសារតែឈឺចុកចាប់នៅលើខ្លួនប្រាណពេក ។ ប៉ុន្តែសម្រាប់គាត់វិញ គាត់ប្តេជ្ញាចិត្តថា ត្រូវតែសាក់ឱ្យពេញខ្លួនទាំងអស់ ដោយសារគាត់ស្រឡាញ់ខ្លាំង ទើបធ្វើតម្រូវចិត្តខ្លួនឯង ៕