ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ៖ សីតុណ្ហភាពកើនឡើងខ្ពស់ក្នុងតំបន់ជាច្រើននៅប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា បានធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់សុខភាព និងការរស់នៅប្រចាំថ្ងៃរបស់ពលរដ្ឋ, សត្វពាហនៈងា.ប់ ជាបន្តបន្ទាប់, ផលដំណាំជាច្រើនខូចខាត រួមទាំងប៉ះពាល់អ្នកបើកបររថយន្តតាក់ស៊ីផងដែរ ។ អ្នកបើកបរតាក់ស៊ីម្នាក់នៅទីក្រុង Mandalay ប្រាប់ថា មនុស្សភាគច្រើនបានសម្ងំនៅតែក្នុងផ្ទះ ជាពិសេស ពេលរសៀល ។

សារព័ត៌មានស៊ីនហួរបានរាយការណ៍ពីទីក្រុងយ៉ាំងហ្គន ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា នៅថ្ងៃទី៦ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៤ ថា យោងតាមរបាយការណ៍របស់នាយកដ្ឋានឧតុនិយមមីយ៉ាន់ម៉ាបញ្ជាក់ថា ខេត្ត-ក្រុងជាច្រើនបានប្រឈមនឹងអាកាសធាតុក្តៅខ្លាំង ដូចជា ៖ ទីក្រុងយ៉ាំងហ្គោន មានសីតុណ្ហភាពកើនឡើងរហូតដល់៤០អង្សាសេ ។

ពេលអាកាសធាតុក្តៅខ្លាំងនៅទូទាំងប្រទេស ក្រសួងសុខាភិបាលមីយ៉ាន់ម៉ាបានជូនដំណឹងឱ្យពលរដ្ឋទាំងអស់អនុវត្តវិធានការការពារចាំបាច់ដើម្បីសុវត្ថិភាព និងណែនាំពីវិធីការពារខ្លួនពេលស្ថិតនៅក្រោមកំដៅថ្ងៃ ។ លើសពីនេះ ក្រសួងសុខាភិបាលក៏បានណែនាំពីវិធីកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់ពីកំដៅព្រះអាទិត្យ ដែលមានគ្រោះថ្នាក់ដល់សុខភាពផងដែរ ។

លោក U Thein Tan អ្នកបើកបរតាក់ស៊ីនៅទីក្រុង Mandalay និយាយថា អាកាសធាតុក្តៅខ្លាំងបានធ្វើឱ្យប្រាក់ចំណូលរបស់លោកធ្លាក់ចុះអស់ពាក់កណ្តាល ហើយរាល់ថ្ងៃ លោកទទួលបានប្រាក់ចំណូលពីអតិថិជនដែលចាំបាច់ត្រូវធ្វើដំណើរទៅក្រៅប៉ុណ្ណោះ ។ រីឯមនុស្សភាគច្រើនមិនធ្វើដំណើរទៅណាមកណាទេ ពេលអាកាសធាតុក្តៅខ្លាំងបែបនេះ គឺពួកគេសម្ងំនៅតែក្នុងផ្ទះ ។

Mandalay គឺជាទីក្រុងធំលំដាប់ទី២ របស់មីយ៉ាន់ម៉ា បានប្រឈមនឹងអាកាសធាតុក្តៅខ្លាំងបំផុតកាលពីខែមេសា ឆ្នាំ២០២៤ ហើយផលប៉ះពាល់ខ្លាំង គឺអ្នកជិះកង់នៅតាមផ្លូវ ព្រោះទីក្រុងនេះសម្បូរអ្នកជិះកង់ច្រើនជាងរថយន្ត ។

កាលពីថ្ងៃទី២៨ ខែមេសា កន្លងមក សីតុណ្ហភាពនៅទីក្រុង Mandalay បានកើនឡើងរហូតដល់៤៤.៨អង្សាសេ ជាហេតុធ្វើឱ្យពលរដ្ឋរស់នៅទីក្រុងនេះស្លាប់ដោយសារជំងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល ស្មើជាង៥០នាក់ ៕

ប្រទេសដាណឺម៉ាក ៖ ប្រទេសដាណឺម៉ាកគ្រោងហាមឃាត់ការលក់សម្លៀកបំពាក់ និងសម្ភារៈផ្សេងៗដែលប្រើប្រាស់សារធាតុគីមី PFAS ក្នុងការផលិត ហើយបម្រាមនេះនឹងអនុវត្តនៅថ្ងៃទី១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ តទៅ ។ សម្លៀកបំពាក់នាំចូល និងសម្លៀកបំពាក់ផលិតក្នុងប្រទេសទាំងអស់ បើអាជ្ញាធររកឃើញមានសារធាតុគីមី PFAS គឺមិនអាចលក់នៅដាណឺម៉ាកបានទេ ។

PFAS គឺជាសារធាតុគីមីមានភាពធន់ខ្ពស់ និងចំណាយពេលរាប់រយឆ្នាំ ទើបវារលាយតាមធម្មជាតិ ។ គេបានផ្សំសារធាតុគីមីប្រភេទនេះក្នុងសម្ភារៈប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃ ដើម្បីឱ្យសម្ភារៈទាំងនេះអាចធន់ជាមួយទឹក ឬកំដៅ ដូចជា ៖ សម្ភារៈផ្ទះបាយ, បំពង់ពន្លត់អគ្គិភ័យ, សម្លៀកបំពាក់, សម្ភារៈវេចខ្ចប់អាហារ, គ្រឿងសម្អាង និងគ្រឿងសង្ហារិម ។

នៅដើមខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៤ ក្រសួងបរិស្ថានដាណឺម៉ាកមានគម្រោងហាមឃាត់ការលក់សម្លៀកបំពាក់, ស្បែកជើង និងសម្ភារៈមិនជ្រាបទឹកទឹកអស់ ដែលផ្ទុកសារធាតុ Per- និង Polyfluoroalkyl ជាសារធាតុស្ថិតនៅក្នុងក្រុមសារធាតុគីមី PFAS ដោយអះអាងថា ប្រឈមមុខនឹងគ្រោះថ្នាក់ដល់សុខភាព ។

សារធាតុគីមីក្នុងក្រុម PFAS នេះបានផលិតឡើងលើកដំបូងនៅឆ្នាំ១៩៣០ និងត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅឆ្នាំ១៩៥០ ដោយសារវាមានគុណសម្បត្តិជាច្រើន ដូចជា ៖ ការពារកំដៅ និងការពារទឹក ។ ហេតុនេះ សារធាតុគីមី PFAS បានផ្ទុកកក្នុងសម្ភារៈជាច្រើន ដូចជា ៖ សម្ភារៈផ្ទះបាយ, សម្ភារៈប្រើប្រាស់, ឧបករណ៍រថយន្ត និងសម្លៀកបំពាក់ ។

បញ្ហាចម្បង សារធាតុគីមីនេះបានចំណាយពេលរាប់រយឆ្នាំ ទើបវារលាយតាមធម្មជាតិ ។ ដូច្នេះ គេបានដាក់ឈ្មោះវា «សារធាតុគីមី PFAS» ដោយសារវានៅលាយឡំជាមួយបរិស្ថាន ។ រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំកន្លងមក មានការស្រាវជ្រាវពីផលប៉ះពាល់របស់សារធាតុគីមីនេះ ហើយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្ររកឃើញថា សារធាតុគីមី PFAS ពាក់ព័ន្ធនឹងបញ្ហាការបន្តពូជ, ការលូតលាស់របស់កុមារយឺតយ៉ាវ, ជំងឺមហារីក និងកូឡេស្តេរ៉ុលខ្ពស់ ។

លោក Magnus Heunicke រដ្ឋមន្ត្រីបរិស្ថានថ្លែងថា ៖ «យើងត្រូវតែនាំមុខគេក្នុងការកម្ចាត់ប្រភពសារធាតុគីមី PFAS ហើយការចេញបម្រាមថ្នាក់ជាតិនឹងជាប្រយោជន៍ដល់សុខភាព និងបរិស្ថាននៅដាណឺម៉ាក» ។

គម្រោងហាមប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីរបស់ដាណឺម៉ា នឹងមានការសហការពីប្រទេសនៅសហភាពអឺរ៉ុបចំនួន៤ គឺអាល្លឺម៉ង់, ហូឡង់, ន័រវែស និងស៊ុយអែត ។ វាជាការហាមប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីគ្រោះថ្នាក់ខ្លាំងបំផុតលើសម្លៀកបំពាក់, ស្បែកជើង និងសម្ភារៈការពារទឹកផ្សេងៗ ប៉ុន្តែរដ្ឋាភិបាលដាណឺម៉ាកបញ្ជាក់ថា សម្លៀកបំពាក់ពេទ្យ និងសម្លៀកបំពាក់ពន្លត់អគ្គិភ័យ នឹងគ្មានការហាមឃាត់ទេ ។

លោក Magnus Heunicke បន្ថែមថា ៖ «ការហាមនាំចូល និងហាមលក់សម្លៀកបំពាក់, ស្បែកជើង និងសម្ភារៈការពារទឹក ដែលមានសារធាតុគីមី PFAS ទូទាំងប្រទេសដាណឺម៉ាក គឺជាជំហានសំខាន់ដើម្បីកម្ចាត់ការបំភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ និងផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន ។ ក្រៅពីនេះ វាជាសញ្ញាបញ្ជាក់ទៅកាន់ពិភពលោកថា យើងត្រូវបញ្ឈប់ការប្រើសារធាតុគីមីទាំងនេះយ៉ាងឆាប់រហ័ស» ។

ចំណែកសមាគមឧស្សាហកម្មវាយនភ័ណ្ឌ និងការច្នៃម៉ូដអាល្លឺម៉ង់លើកឡើងថា នឹងមានសារធាតុគីមីជាង១២.០០០ប្រភេទទៀត ក៏ត្រូវហាមឃាត់ដែរ ។ បច្ចុប្បន្ន អាល្លឺម៉ង់បានកំណត់វិធានការពាក់ព័ន្ធនឹងសុវត្ថិភាព និងបរិស្ថាន សម្រាប់ក្រុមហ៊ុនផលិតសម្ភារៈប្រើសារធាតុគីមី PFAS ហើយរំពឹងថា ប្រទេសនៅសហភាពអឺរ៉ុបទាំងអស់នឹងអនុវត្តបម្រាមនេះ ៕

បរទេស៖ ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវបានព្យាករណ៍ថា ប្រទេសទាំងអស់ជុំវិញពិភពលោកគួរតែត្រៀមខ្លួន និងប្រុងប្រយ័ត្នឱ្យបានខ្ពស់ ខណៈដែលអាកាសធាតុប្រែប្រួលមិនល្អនាំឱ្យមានការកើនឡើងនៃពស់ចឹក ដោយពស់ពិសរាប់ពាន់លានក្បាលបច្ចុប្បន្នបាននឹងកំពុងចូលលុកលុយនៅលើផែនដីនៅពេលអាកាសធាតុពិភពលោកមិនអំណោយផល។
យោងតាម The Guardian ដែលបានរាយការណ៍កាលពីថ្ងៃទី ៣ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៤ ថាបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុទំនងជានាំពស់ពិសគ្រប់ប្រភេទពីបណ្តាប្រទេសជុំវិញពិភពលោកទៅកាន់តំបន់ថ្មី និងប្រទេសមួយចំនួនដូចជា ប្រទេសនេប៉ាល់ នីហ្សេរីយ៉ា ណាមីប៊ី ចិន និងមីយ៉ាន់ម៉ា ដោយប្រទេសទាំងនេះអាចនឹងទទួលរងឥទ្ធិពលពស់ចឹកប្រសិនបើពួកគេមិនប្រុងប្រយ័ត្ននៅពេលដែលអាកាសធាតុកាន់តែក្តៅ។

បើយោងតាមការព្យាករណ៍របស់អ្នកជំនាញ ប្រទេសដែលមានចំណូលទាបនៅអាស៊ីខាងត្បូង និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ក៏ដូចជាផ្នែកខ្លះនៃទ្វីបអាហ្រ្វិក ក៏នឹងងាយរងគ្រោះដោយសារការកើនឡើងនៃពស់ចឹកផងដែរ។ យោងតាមការសិក្សានេះបានឱ្យដឹងទៀតថា ប្រភេទពស់ពិសចំនួន ២០៩ នឹងអាចបង្កឱ្យមានភាពអាសន្នដល់មនុស្ស ខណៈដែលប្រភេទសត្វពស់ពិសមួយចំនួនដូចជាពស់វែកហ្កាប៊ុនអាហ្វ្រិកខាងលិចនឹងកើនឡើង២៥០% នៅឆ្នាំ ២០៧០។ រីឯពស់ពិសដ៏កាចសហាវនៅជួរនៃ asp អ៊ឺរ៉ុប និងវាលខ្សាច់ horned viper ក៏ត្រូវបានព្យាករណ៍ថានឹងមានច្រើនជាងពីរដងនៅឆ្នាំ ២០៧០ ផងដែរ។

យោងតាមសហអ្នកនិពន្ធ Pablo Ariel Martinez នៃសាកលវិទ្យាល័យ Sergipe Federation ក្នុងប្រទេសប្រេស៊ីល និង Talita F Amado នៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវជីវចម្រុះក្នុងទីក្រុង Leipzig ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ ក៏បានបង្ហាញលទ្ធផលស្រាវជ្រាវដែរថា ប្រភេទពស់ពិសមួយចំនួនអាចសម្របខ្លួនទៅនឹងដីស្រែចម្ការ ហើយថែមទាំងលូតលាស់នៅតំបន់ដំណាំ ឬបសុសត្វផ្តល់ប្រភពអាហារដូចជាកណ្តុរជាដើម។ យោងតាមអង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) បានប៉ាន់ប្រមាណថា មនុស្សប្រហែល ១.៨ – ២.៧ លាននាក់ត្រូវបានខាំដោយពស់ពិសជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដែលបណ្តាលឱ្យមនុស្សស្លាប់ចំនួន ១៣៨,០០០ នាក់ និងយ៉ាងហោចណាស់ ៤០០,០០០ ករណីគឺពិការភាពអចិន្ត្រៃយ៍ដោយសារពស់ចឹក។

លោក Anna Pintor អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រឯកទេសជំងឺត្រូពិចនៅ WHO បាននិយាយថា ប្រភេទសត្វពស់នឹងផ្លាស់ប្តូរការចែកចាយរបស់វាទៅតាមការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ ការព្រួយបារម្ភនោះគឺថា ពួកវានឹងខាំមនុស្សកាន់តែច្រើន ប្រសិនបើសីតុណ្ហភាពក្តៅ អាកាសធាតុសើម និងទឹកជំនន់ធ្វើឱ្យមនុស្ស និងសត្វពស់បាត់បង់ផ្ទះសម្បែងកើតឡើងញឹកញាប់។ ហេតុនេះហើយយើងត្រូវតែការពារខ្លួនជានិច្ច នៅពេលដើរចូលក្នុងព្រៃ ឬនៅពេលទឹកជំនន់ ក៏ដូចជាត្រូវយល់ឱ្យកាន់តែច្បាស់ថាតើវាប៉ះពាល់ដល់កន្លែងណាដែលមនុស្សត្រូវពស់ចឹក ហើយមនុស្សប៉ុន្មាននាក់ដែលត្រូវពស់ចឹកនៅកន្លែងនោះ ដូច្នេះយើងនឹងអាចត្រៀមខ្លួនបាន៕