កន្លងផុត៨០ឆ្នាំ ចាប់តាំងពីបញ្ចប់សង្គ្រាមលលោកលើកទី២មក ប្រជុំកោះកោះគូរីល (Kuril Islands) នៅតែជាចំណុចមិនត្រូវគ្នារវាងជប៉ុន និងរុស្ស៊ី។

ក្រោយត្រូវអាមេរិកទម្លាក់គ្រាប់បែកបរមាណូនៅថ្ងៃទី៦ និង ៩ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៤៥ ធ្វើឱ្យជប៉ុនចាញ់សង្គ្រាមលោកលើកទី២ បានធ្វើឱ្យកងទ័ពរុស្ស៊ី (សហភាពសូវៀត) ចូលកាន់កាប់ប្រជុំកោះគូរីល (Kuril Islands) និងនារទេសប្រជាជនដែលរស់នៅទីនោះ ត្រឡប់ទៅប្រទេសជប៉ុនវិញ។

ក្រោយមក នៅឆ្នាំ១៩៥៦ រុស្ស៊ី បានប្រគល់កោះចំនួន២ គឺកោះ Shikotan និង Habomai នៃប្រជុំកោះគូរីលឱ្យជប៉ុន ប៉ុន្តែជប៉ុនបដិសេធមិនព្រមយក ដោយអះអាងថា ប្រជុំកោះទាំងមូលស្ថិតក្រោមអធិបតេយ្យភាពរបស់ជប៉ុន។

លុះដល់ឆ្នាំ ២០០៤ ប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ី លោក ពូទីន ក៏នៅតែបន្តប្រគល់កោះទាំងពីរខាងលើឱ្យទៅជប៉ុនដដែល ហើយជប៉ុន បន្តប្រកែកមិនយក ដែលធ្វើឱ្យប្រទេសទាំងពីរ នៅតែមិនអាចឈានដល់កិច្ចព្រមព្រៀងណាមួយឡើយរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។

គួររំលឹកថា នៅឆ្នាំ ១៨៧៥ ប្រទេសទាំងពីរ បានចុះសន្ធិសញ្ញាមួយ ដោយប្រគល់ប្រជុំកោះនេះទាំងមូលឱ្យជប៉ុនកាន់កាប់ ជាការដោះដូរគ្នា ដោយឱ្យរុស្ស៊ី កាន់កាប់ប្រជុំកោះ Sakhalin វិញ។ ក៏ប៉ុន្តែដោយកាលនោះជប៉ុនជាប្រទេសមហាអំណាច ក៏បានចូលឈ្លានពានដណ្តើមយកទឹកដីពាក់កណ្តាលនៃកោះ Sakhalin បន្ទាប់ពីឈ្នះសង្គ្រាមលើរុស្ស៊ី ក្នុងឆ្នាំ ១៩០៥៕

ប្រទេសថៃ ៖ ក្រោយពីកើតហេតុការណ៍កងទ័ពថៃហាមឃាត់ពលរដ្ឋខ្មែរកុំឱ្យច្រៀងចម្រៀងជាតិ ដើម្បីផ្តល់កម្លាំងចិត្តដល់កងទ័ពខ្មែរឈរជើងនៅប្រាសាទតាមាន់ធំ ស្ថិតលើភ្នំដងរែក ឃុំគោកមន ស្រុកបន្ទាយអំពិល ខេត្តឧត្តរមានជ័យ ជាប់ព្រំដែនខេត្តសុរិន្ទ កាលពីថ្ងៃទី១៣ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៥ និងអះអាងថា វាជាការច្រៀងចម្រៀងបង្ហាញពីអត្តសញ្ញាណជាតិ និងពុំសមស្របតាមកិច្ចព្រមព្រៀងរវាងប្រទសទាំងពីរ បានធ្វើឱ្យពលរដ្ឋខ្មែរចាប់អារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំង ពីព្រោះប្រាសាទតាមាន់ធំ ស្ថិតនៅលើទឹកដីប្រទេសកម្ពុជា ដែលបុព្វបុរសខ្មែរបានបន្សល់ទុកឱ្យកូនចៅ ។

ឆ្លើយតបនឹងវីដេអូកងទ័ពថៃហាមឃាត់ពលរដ្ឋខ្មែរមួយក្រុមដែលទៅលេងនៅប្រាសាទតាមាន់ធំ និងច្រៀងចម្រៀងជាតិ ដើម្បីផ្តល់កម្លាំងចិត្តដល់កងទ័ពខ្មែរឈរជើងនៅប្រាសាទតាមាន់ធំ សម្តេចមហាបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា បានថ្លែងក្នុងពិធីប្រគល់សញ្ញាបត្រជូននិស្សិតសាកលវិទ្យាល័យអាស៊ី-អឺរ៉ុប នាព្រឹកថ្ងៃទី១៩ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៥ នៅមជ្ឈមណ្ឌលសន្និបាត និងពិព័រណ៍កោះពេជ្រ ថា កម្ពុជានឹងដោះស្រាយបញ្ហាដោយសន្តិវិធី ប៉ុន្តែកម្ពុជានឹងរក្សាសិទ្ធិការពារខ្លួនគ្រប់មធ្យោបាយ រួមទាំងការប្រើប្រាស់កម្លាំងប្រដាប់អាវុធ បើប្រទេសណាមួយហ៊ានប្រើប្រាស់កម្លាំងប្រដាប់អាវុធឈ្លានពានកម្ពុជា ។

ប៉ុន្តែសារព័ត៌មានថៃមួយចំនួនបែរជាចុះផ្សាយថា នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជាបានសូមទោសថៃ ករណីពលរដ្ឋខ្មែរច្រៀងចម្រៀងជាតិនៅប្រាសាទតាមាន់ធំ ។ ក្រោយពីសារព័ត៌មានថៃចុះផ្សាយបែបនេះ លោក Phumtham Wechayachai ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី និងរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិរបស់ថៃនិយាយថា នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជាពុំបានសូមទោសថៃ ដូចការចុះផ្សាយរបស់សារព័ត៌មានថៃទេ ហើយលោកអះអាងថា ទំនាក់ទំនងរវាងកម្ពុជា និងថៃ នៅតែល្អធម្មតា ។

កាលពីថ្ងៃទី២០ ខែកុម្ភៈ កន្លងមក នៅអាកាសយានដ្ឋានកងទ័ពអាកាស លោក Phumtham Wechayachai ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី និងរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិ និយាយថា សារព័ត៌មានថៃមួយចំនួនចុះផ្សាយថា សម្តេចមហាបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា បានទូរស័ព្ទមកថៃ ដើម្បីបង្ហាញនូវការសោកស្តាយ និងសូមទោសថៃ ចំពោះហេតុការណ៍កើតឡើងនៅប្រាសាទតាមាន់ធំ ។ លោកបញ្ជាក់ថា ការចុះផ្សាយរបស់សារព័ត៌មានថៃទាំងនេះ គឺពុំមែនជាការពិតទេ ពីព្រោះនាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជាពុំបានសូមទោសថៃឡើយ ។

លោកបន្តថា លោកបានជជែកជាមួយរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជា ថា ថៃពុំសប្បាយចិត្ត ដែលពលរដ្ឋខ្មែរច្រៀងចម្រៀតជាតិនៅប្រាសាទតាមាន់ធំ ហើយហេតុការណ៍នេះពុំធ្វើឱ្យកម្ពុជា និងថៃ មានបញ្ហាជាមួយគ្នាទេ ។ ដូច្នេះ សូមពលរដ្ឋថៃឈប់បារម្ភ ពីព្រោះពលរដ្ឋខ្មែរមួយក្រុមនោះ គឺដូចគ្នានឹងភ្ញៀវទេសចរបរទេសមកដើរលេងនៅប្រាសាទតាមាន់ធំ ហើយក៏នាំគ្នាច្រៀងធ្វើឱ្យមានបញ្ហា ។ ប៉ុន្តែមេបញ្ជាកងទ័ពគ្រប់ជាន់ថ្នាក់របស់កម្ពុជា និងថៃ អាចជជែកគ្នាបាន គ្មានបញ្ហាអ្វីទេ ។

ហេតុនេះ ខ្ញុំសូមឱ្យសារព័ត៌មានថៃចុះផ្សាយកែកម្រូវខ្លឹមសារព័ត៌មានចាស់ឡើងវិញថា សម្តេចមហាបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា ពុំបានសូមទោសថៃទេ ។ ខ្ញុំធ្លាប់បានបញ្ជាក់ហើយថា ទំនាក់ទំនងរវាងកម្ពុជា និងថៃ គឺល្អធម្មតា ។ សូមសារព័ត៌មានថៃចុះផ្សាយនូវព័ត៌មានពិត បើពុំដូច្នោះទេ វានឹងក្លាយជាបញ្ហារវាងប្រទេសទាំងពីរ ។ ការចុះផ្សាយរបស់សារព័ត៌មានថៃមួយចំនួនអាចពុំបានតាំងចិត្ត និងធ្វើឱ្យសារព័ត៌មានថៃផ្សេងទៀតចុះផ្សាយតាមដែរ ហើយវាធ្វើឱ្យខ្ញុំពុំសប្បាយចិត្ត ។ នេះបើតាមការលើកឡើងរបស់លោក Phumtham Wechayachai ៕

ទម្លាប់នៃការជិះកង់ គឺពិតជាផ្ដល់ផលប្រយោជន៍ច្រើនខ្លាំងណាស់សម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋ និងសង្គមជាតិនីមួយៗ ពីព្រោះវាបានចូលរួមកាត់បន្ថយការកកស្ទះចរាចរណ៍ កាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន និងកាត់បន្ថយបន្ទុកចំណាយនានា រួមទាំងជាផ្នែកមួយជំនួយដល់សុខភាពរាងកាយទៀតផង។ នេះបើយោងតាមការសិក្សាស្រាវជ្រាវក្នុងឆ្នាំ ២០២០ តាមរយៈការស្ទង់មតិជាមួយមនុស្ស ៤៣០០០ នាក់ក្នុង ៥២ ប្រទេសរបស់គ្រឹះស្ថានស្រាវជ្រាវ Dalia ដែលមានទីតាំងនៅអាល្លឺម៉ង់ និងយោងតាមគេហទំព័របរទេស Euro News បានឱ្យដឹងថា៖

នៅលើពិភពលោកយើងនេះប្រទេសដែលមានប្រជាជននិយមជិះកង់ច្រើនជាងគេបំផុតនោះគឺ “ប្រទេសហូឡង់”។ ប្រទេសហូឡង់មានប្រជាជនប្រមាណ ១៨ លាននាក់ ប៉ុន្តែចំនួនកង់វិញគឺមានរហូតដល់ ២៤.១ លានគ្រឿងឯណោះ មានន័យថា មនុស្សម្នាក់យ៉ាងហោចណាស់ក៏មានកង់ ២ ទៅ ៣ គ្រឿងសម្រាប់ការធ្វើដំណើរផ្លូវជិត-ផ្លូវឆ្ងាយ ឬសម្រាប់ជិះហាត់ប្រាណជាដើម។ នេះបើយោងតាមស្ថិតិពីឆ្នាំ ២០០៥ ដល់ឆ្នាំ ២០២៣ ចំនួនកង់នៅក្នុងប្រទេសហូឡង់គឺបានកើនឡើងប្រហែលមួយភាគបីហើយ។

មូលហេតុដែលប្រជាជននៅក្នុងប្រទេសអឺរ៉ុបមួយនេះមានទម្លាប់ជិះកង់ គឺដោយសារក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៧០ ទីក្រុងហូឡង់ជារឿយៗត្រូវបានស្ទះដោយរថយន្ត ខណៈដែលផ្លូវត្រូវបានសាងសង់ក្នុងយុគសម័យកណ្តាល មិនស័ក្តិសមសម្រាប់យានជំនិះប្រភេទនេះទេ។ គ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍បានកើតឡើងជាញឹកញាប់ ធ្វើឱ្យមនុស្សជាង ៣.០០០ នាក់ស្លាប់ ដូច្នេះរដ្ឋាភិបាលហូឡង់ក៏ចាប់ផ្តើមផ្តោតលើកង់វិញ ដោយបោះបង់គម្រោងផែនការទីក្រុងរបស់ខ្លួនដែលផ្តោតលើរថយន្ត។

យោងតាមការស្រាវជ្រាវដែលបានចេញផ្សាយនៅលើគេហទំព័ររបស់សមាគមសុខភាពសាធារណៈអាមេរិកក្នុងឆ្នាំ ២០១៥ បានរកឃើញថាការជិះកង់អាចការពារការស្លាប់ប្រហែល ៦,៥០០ នាក់ក្នុងមួយឆ្នាំ និងបង្កើនអាយុសង្ឃឹមជាមធ្យមរបស់ប្រជាជនហូឡង់កន្លះឆ្នាំ។ សរុបមកវិញ មូលហេតុដែលប្រជាជនហូឡង់និយមជិះកង់ គឺដោយសារកត្តាភូមិសាស្ត្ររបស់ប្រទេសនេះសម្បូរទៅដោយដីទំនាប ដែលងាយស្រួលក្នុងការធ្វើដំណើរដោយកង់ ជាជាងរថយន្ត។

ម្យ៉ាងទៀតកង់ក៏ជាមធ្យោបាយដែលមានតម្លៃសមរម្យ និងសមស្របទៅនឹងស្ថានភាពហេដ្ឋារចនាសម្ពន្ធ័ក្នុងទីក្រុង ខណៈទីក្រុងភាគច្រើននៅប្រទេសហូឡង់មានសភាពតូចចង្អៀត និងខ្វាត់ខ្វែងច្រើន ជាហេតុធ្វើឱ្យប្រទេសហូឡង់មានប្រជាជននិយមជិះកង់ច្រើនជាងគេបំផុតនៅលើពិភពលោក៕

ប្រទេសតួកគី ៖ កាលពីថ្ងៃទី១៩ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៥ ព្យុះព្រិលបានបោកបក់យ៉ាងខ្លាំងមកលើប្រទេសតួកគី ដែលធ្វើឱ្យរដ្ឋាភិបាលបញ្ជាឱ្យបិទសាលារៀនជាច្រើនកន្លែង និងហាមពលរដ្ឋចេញក្រៅផ្ទះ បើគ្មានការងារចាំបាច់ ។ លើសពីនេះ ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍នានាបានប្រកាសផ្អាក ឬលុបចោលការធ្វើដំណើរតាមយន្តហោះទាំងអស់ ដើម្បីរង់ចាំឱ្យអាកាសធាតុល្អប្រសើរឡើងវិញ ។

ពលរដ្ឋតួកគីពុំអាចធ្វើដំណើរនៅតាមផ្លូវនានាបានទេ ហើយពួកគេក៏សម្រុកមកជិះរថភ្លើងក្រោមដីរហូតដល់កកស្ទះ ។ វីដេអូដែលបានផ្សព្វផ្សាយក្នុងបណ្តាញសង្គម គេបានឃើញមនុស្សជាច្រើននាក់ឈរប្រជ្រៀតគ្នាយ៉ាងណែន និងពិបាកដកដង្ហើមនៅស្ថានីយរថភ្លើងក្រោមដីក្នុងទីក្រុងអ៊ីស្តង់ប៊ុល ។

ព្យុះព្រិលធ្វើឱ្យផ្លូវនានានៅប្រទេសតួកគីគ្របដណ្តប់ទៅដោយព្រិល ខណៈសាឡាងដឹកអ្នកដំណើរបានផ្អាកបណ្តោះអាសន្ន ។ ហេតុនេះ ពលរដ្ឋក៏សម្រេចចិត្តធ្វើដំណើរតាមរថភ្លើងក្រោមដីជំនួស និងធ្វើឱ្យស្ថានីយរថភ្លើងក្រោមដីនីមួយៗមានអ្នកដំណើរណែនណាន់តាន់តាប់ ឈរប្រជ្រៀតគ្នា ដើរទៅមុខលែងរួច ។

សារព័ត៌មានបរទេសរាយការណ៍ថា ព្យុះព្រិលបានបោកបក់យ៉ាងខ្លាំងមកលើទីក្រុងអ៊ីស្តង់ប៊ុល ធ្វើឱ្យរថយន្ត និងម៉ូតូជាច្រើនគ្រឿង ដែលគ្មានកង់ពិសេសសម្រាប់បើកបរលើព្រិល រអិលធ្វើដំណើរទៅមុខលែងកើត ។ ពលរដ្ឋជាច្រើនបានចតយានជំនិះរបស់ពួកគេនៅចិញ្ចើមផ្លូវ និងដើរទៅផ្ទះ ។

ពលរដ្ឋម្នាក់រៀបរាប់ថា ផ្ទះខ្ញុំនៅឆ្ងាយពីទីនេះត្រឹមតែ៥០០ម៉ែត្រ ប៉ុន្តែខ្ញុំពុំអាចបើករថយន្តទៅផ្ទះបាន ដោយសាររថយន្តគ្មានកង់ពិសេសសម្រាប់បើកបរលើព្រិល ។ ខ្ញុំគ្មានជម្រើសទេ ក្រៅពីការអង្គុយរង់ចាំក្នុងរថយន្ត ។ បើព្រិលនៅតែធ្លាក់ខ្លាំង ខ្ញុំនឹងដើរទៅផ្ទះ ហើយចតរថយន្តនៅទីនេះ ។

រីឯពលរដ្ឋម្នាក់ទៀតប្រាប់ថា ផ្លូវនានាពិបាកធ្វើដំណើរខ្លាំងណាស់ យើងមានបញ្ហាច្រើន ធ្វើអ្វីពុំបានទេ ប៉ុន្តែយើងក៏ត្រូវប្រកបការងាររកស៊ីចិញ្ចឹមជីវិតបន្តទៀត ៕

ប្រទេសវៀតណាម ៖ មន្ត្រីក្រសួងកសិកម្ម និងអភិវឌ្ឍន៍ជនបទវៀតណាមកំពុងព្រួយបារម្ភពីការរកទីផ្សារថ្មីលក់ទុរេន ដោយសារចិនលែងទិញទុរេនវៀតណាមច្រើនដូចមុន ក្រោយចិនរកឃើញថា ទុរេនវៀតណាមមានផ្ទុកសារធាតុគីមី Cadmium និងជ្រលក់ថ្នាំពណ៌ Basic Yellow 2 ដូចទុរេនថៃ ។ ហេតុនេះ ចិនបានកាត់បន្ថយការនាំចូលទុរេនវៀតណាមយ៉ាងច្រើនដើម្បីកុំឱ្យប៉ះពាល់សុខភាពពលរដ្ឋរបស់ខ្លួន ។

តាមទិន្នន័យរបស់ក្រសួងកសិកម្ម និងអភិវឌ្ឍន៍ជនបទវៀតណាមឱ្យដឹងថា ចាប់ពីថ្ងៃទី១ ដល់ថ្ងៃទី១៥ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៥ ការនាំចេញទុរេនវៀតណាមទៅចិន បានធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំងរហូតដល់៨០% គឺវៀតណាមបាននាំចេញទុរេនត្រឹមតែ៣,៥០០តោនប៉ុណ្ណោះ ។ ការនាំចេញទុរេនវៀតណាមធ្លាក់ចុះបានប៉ះពាល់ដល់ប្រាក់ចំណូលដែលវៀតណាមទទួលបានពីការនាំចេញបន្លែ និងផ្លែឈើ ស្មើនឹង៤១៦លានដុល្លារអាមេរិក នៅខែមករា ឆ្នាំ២០២៥ គឺធ្លាក់ចុះ១១.៣% បើប្រៀបធៀបប្រចាំខែ និងធ្លាក់ចុះ៥.២% បើប្រៀបធៀបជាមួយឆ្នាំ២០២៤ ។

ការនាំចេញទុរេនវៀតណាមទៅចិនធ្លាក់ចុះ គឺបណ្តាលមកពីវិធានការត្រួតពិនិត្យគុណភាពទុរេនរបស់ចិនកាន់តែតឹងរ៉ឹង ហើយចិនរកឃើញថា ទុរេនវៀតណាមស្ទើរទាំងអស់មានផ្ទុកសារធាតុគីមី Cadmium និងជ្រលក់ថ្នាំពណ៌ Basic Yellow 2 ដូចទុរេនថៃ ។ តាំងពីដើមឆ្នាំ២០២៥ ចិនបានកំណត់ឱ្យប្រទេសនាំចេញទុរេនទាំងអស់ត្រូវភ្ជាប់លិខិតបញ្ជាក់ការទទួលស្គាល់គុណភាពទុរេន ហើយធ្វើឱ្យការនាំចេញទុរេនវៀតណាមទៅចិនយឺតយ៉ាវយ៉ាងខ្លាំង ។ លើសពីនេះ ទុរេនវៀតណាមជាច្រើនបានកកស្ទះនៅព្រំដែន ដោយសាររង់ចាំលក្ខខណ្ឌការត្រួតពិនិត្យឯកសារគុណភាពទុរេនយ៉ាងតឹងរ៉ឹង ។

Phan Thi Men គឺជា CEO របស់ Sutech Science and Technology Consulting និយាយថា ការត្រួតពិនិត្យគុណភាពទុរេនយ៉ាងតឹងរ៉ឹងរបស់ចិន បានធ្វើឱ្យការនាំចេញទុរេនវៀតណាមធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង ហើយថ្ងៃខ្លះ វៀតណាមពុំអាចនាំចេញទុរេនទៅចិនបានទេ ។ រីឯអនុរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងកសិកម្មវៀតណាមប្រាប់ថា ចិនត្រួតពិនិត្យគុណភាពទុរេនវៀតណាមជាច្រើនដំណាក់កាល ហើយក្រសួងកសិកម្មវៀតណាមបានស្នើទៅមន្ត្រីស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធពិនិត្យគុណភាពទុរេនឡើងវិញមុនពេលនាំចេញទៅចិន ជាពិសេស ពិនិត្យរកសារធាតុគីមី ដើម្បីឱ្យត្រូវតាមស្តង់ដារកំណត់របស់ចិន ។

បច្ចុប្បន្ន រដ្ឋាភិបាលវៀតណាមកំពុងចរចាជាមួយចិនអំពីលក្ខខណ្ឌនាំចេញទុរេន ដើម្បីឱ្យចិនជួយកាត់បន្ថយលក្ខខណ្ឌការពិនិត្យគុណភាពទុរេន និងបង្កលក្ខណៈងាយស្រួលក្នុងនីតិវិធីគយ ។ ជាមួយគ្នានេះ ក្រុមហ៊ុននាំចេញទុរេនវៀតណាមមួយចំនួនកំពុងស្វែងរកទីផ្សារថ្មីៗក្រៅពីចិន ដើម្បីបញ្ចេញទុរេនវៀតណាមយ៉ាងច្រើន ។

វៀតណាមមានចម្ការទុរេនប្រមាណ ១៦ម៉ឺន ៩ពាន់ហិកតា ដែលធំជាងផ្ទៃដីដែលរដ្ឋាភិបាលកំណត់នៅឆ្នាំ២០៣០ រហូតដល់២ដង ខណៈចំនួនដើមទុរេនទើបធំលូតលាស់ និងដើមទុរេនអាចប្រមូលផល ក៏បានកើនឡើងដែរ ។ មហាជនសន្និដ្ឋានថា ចិនលែងទិញទុរេនវៀតណាមច្រើនដូចមុនក្រោយរកឃើញផ្ទុកសារធាតុគីមី និងជ្រលក់ថ្នាំពណ៌ គឺវៀតណាមអាចនឹងបញ្ចេញទុរេនទាំងនេះមកលក់ឱ្យប្រទេសជិតខាង ៕

ប្រទេសហ្វីលីពីន ៖ នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៥ អាជ្ញាធរសង្កាត់មួយនៅកណ្តាលទីក្រុងម៉ានីឡា ប្រទេសហ្វីលីពីន បានបង្កើតកម្មវិធីឱ្យពលរដ្ឋចាប់មូសប្តូរយកប្រាក់ ហើយ អាជ្ញាធរនឹងផ្តល់ប្រាក់ឱ្យពលរដ្ឋណាដែលចាប់មូសបានចាប់ពី៥ក្បាលឡើងទៅ ដើម្បីកាត់បន្ថយការឆ្លងរាតត្បាតជំងឺគ្រុនឈាមក្នុងសង្កាត់ដែលមានពលរដ្ឋរស់នៅច្រើន ។ កម្មវិធីនេះបង្កើតឡើងក្រោយពីជំងឺគ្រុនឈាមបានឆ្លងរាតត្បាតខ្លាំងនៅប្រទេសហ្វីលីពីន និងមានពលរដ្ឋស្លា.ប់ ២នាក់ ។

អាជ្ញាធរសង្កាត់និយាយថា ប្រាក់រង្វាន់សម្រាប់ផ្តល់ឱ្យពលរដ្ឋចាប់មូសបាន គឺជាប្រាក់ដែលអាជ្ញាធរទុកសម្រាប់រៀបចំការអភិវឌ្ឍនានាក្នុងសង្កាត់ ដូចជា ៖ ការបោសសម្អាតផ្លូវថ្នល់ និងកម្ចាត់ជម្រកមូស ។ បើពលរដ្ឋចាប់បានមូស៥ក្បាល ពួកគេនឹងទទួលបានប្រាក់ចំនួន១ប៉េសូ (ឬ០.០១៧ដុល្លារអាមេរិក) ហើយអាជ្ញាធរនឹងប្រគល់ប្រាក់ឱ្យពលរដ្ឋ មិនថាពួកគេចាប់បានកូនមូស ឬមូសធំ ។

ក្រោយពីចាប់មូសបាន ពលរដ្ឋជាច្រើននាក់នាំគ្នាឈរតម្រង់ជួរដើម្បីយកមូសរស់ និងមូសងាប់ ដែលពួកគេច្រកក្នុងឧបករណ៍ផ្សេងៗមកប្រគល់ឱ្យអាជ្ញាធរ ហើយអាជ្ញាធរនឹងរាប់ចំនួនមូស ។ ក្រោយពីប្រគល់ប្រាក់ឱ្យពលរដ្ឋរួចហើយ អាជ្ញាធរនឹងប្រមូលមូសរស់ ទៅកម្ចាត់ចោលដោយប្រើប្រាស់កាំរស្មី ។

កម្មវិធីឱ្យពលរដ្ឋចាប់មូសប្តូរយកប្រាក់នេះ បានទទួលការកោតសរសើរពីក្រសួងសុខាភិបាលហ្វីលីពីនថា គឺជាគំនិតដ៏ល្អមួយដើម្បីកាត់បន្ថយការឆ្លងរាតត្បាតនៃជំងឺគ្រុនឈាម ប៉ុន្តែក្រសួងសុខាភិបាលពុំបានបញ្ជាក់ថា តើកម្មវិធីចាប់មូសអាចជួយកាត់បន្ថយការឆ្លងជំងឺគ្រុនឈាមដែរបានកម្រិតណា ។

ពលរដ្ឋហ្វីលីពីនមួយចំនួននិយាយថា អាជ្ញាធរសង្កាត់បង្កើតកម្មវិធីនេះល្អដើម្បីឱ្យពលរដ្ឋទទួលបានប្រាក់ ប៉ុន្តែតើកម្មវិធីនេះអាចកាត់បន្ថយចំនួនមូសឬក៏អត់? អ្វីដែលពួកគេបារម្ភខ្លាំងនោះ គឺខ្លាចមូសកាន់តែកើនឡើងលើសមុន ដោយសារពលរដ្ឋខ្លះលួចបង្កាត់មូសក្នុងផ្ទះដើម្បីប្តូរយកប្រាក់ ។

ឆ្លើយតបទៅនឹងការបារម្ភរបស់ពលរដ្ឋ អាជ្ញាធរសង្កាត់បញ្ជាក់ថា ករណីលួចបង្កាត់មូសក្នុងផ្ទះប្តូរយកប្រាក់ គឺអាចកើតឡើងខ្លះៗ ប៉ុន្តែបើសង្កាត់គ្មានវិធានការអ្វីសោះ វានឹងធ្វើឱ្យចំនួនមូសកាន់តែកើនឡើង ។ បើការរាតត្បាតជំងឺគ្រុនឈាមធ្លាក់ចុះ សង្កាត់នឹងរៀបចំកម្មវិធីនេះបន្តទៀត ប៉ុន្តែបើជំងឺគ្រុនឈាមនៅតែរាតត្បាតខ្លាំងដដែល សង្កាត់នឹងអនុវត្តវិធីផ្សេង ៕