ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ៖ រដ្ឋាភិបាល និងក្រសួងអប់រំរបស់ប្រទេសម៉ាឡេស៊ីបានជ្រើសរើសយកភាសាខ្មែរ និងភាសារបស់ប្រទេសក្នុងអាស៊ានចំនួន២ទៀត ដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងកម្មវិធីសិក្សាសម្រាប់សិស្ស ដើម្បីជាការលើកកម្ពស់អំពីការយល់ដឹងអំពីវប្បធម៌នៃប្រទេសក្នុងតំបន់អាស៊ាន។

កាលពីថ្ងៃទី២១ ខែមេសានេះ រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងអប់រំម៉ាឡេស៊ី អ្នកស្រី Fadhlina Sidek បានបញ្ជាក់ថា ភាសាខ្មែរ ថៃ និងវៀតណាម នឹងត្រូវផ្ដល់ជាជម្រើសសម្រាប់សិស្សរៀន ដូចជាភាសាបរទេសដទៃទៀតដែរ ប៉ុន្តែវាមិនមែនជាការដាក់ជំនួសនូវមុខវិជ្ជាដែលមានស្រាប់នោះទេ។ នេះបើយោងតាមការចុះផ្សាយរបស់សារព័ត៌មានក្នុងស្រុករបស់ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី The Malay Mail។

គម្រោងនេះគឺស្របតាមគោលនយោបាយរបស់ម៉ាឡេស៊ី ក្នុងការបង្កើនទំនាក់ទំនងជាមួយបណ្ដារប្រទេសនៅអាស៊ាន និងបណ្ដុះបណ្ដាលសិស្សឲ្យមានការត្រៀមខ្លួនក្នុងបរិបទតភ្ជាប់គ្នាជាមួយប្រទេសក្នុងអាស៊ានផ្សេងទៀត។ លើសពីនេះ អ្នកស្រី Fadhlina បានលើកឡើងថា ៖ បច្ចុប្បន្នភាសាដើមរបស់ប្រទេសម៉ាឡេស៊ីគឺ Bahasa Malaysia និងភាសាអង់គ្លេសដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយនោះ គឺបានចូលរួមលើកស្ទួយដល់កិច្ចសហការក្នុងតំបន់។ ដូច្នេះការដាក់ភាសាបរទេសដូចជា ភាសាខ្មែរ ថៃ និង វៀតណាមនេះ ចូលក្នុងកម្មវិធីសិក្សាមិនមែនជាការដាក់ជំនួសភាសាដើមឡើយ ពោលគឺដាក់ជាជម្រើសភាសាបន្ថែមសម្រាប់សិស្សរៀនសូត្រដើម្បីបន្តឹងចំណងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការក្នុងអាស៊ាន។

គួរបញ្ជាក់ថា គម្រោងក្នុងការដាក់បញ្ចូលភាសាខ្មែរ និងភាសាប្រទេសក្នុងតំបន់អាស៊ានដទៃទៀតចូលក្នុងកម្មវិធីសិក្សារបស់ប្រទេសម៉ាឡេស៊ីនេះ កំពុងស្ថិតនៅក្នុងការវាយតម្លៃ ប៉ុន្តែវានឹងផ្ដល់មកនូវផលវិជ្ជមានព្រោះវាបង្ហាញពីភាពចម្រុះនៃភាសា។

លើសពីនេះទៅទៀត ប្រទេសម៉ាឡេស៊ីមានការជឿជាក់ថា ៖ ចំណងទំនាក់ទំនងរបស់អាស៊ាននឹងកាន់តែមានភាពរឹងមាំឡើង តាមរយៈការបណ្ដុះបណ្ដាលមនុស្សជំនាន់ក្រោយ ឲ្យស្វែងយល់ពីភាសា ទំនៀមទម្លាប់ និងការផ្លាស់ប្ដូរវប្បធម៌គ្នាទៅវិញទៅមក។ មួយវិញទៀត វាក៏នឹងផ្ដល់ឪកាសការងារល្អៗដល់សិស្សបន្ថែមផងដែរ តាមរយៈការធ្វើអាជីវកម្ម និង ទេសចរណ៍នៅក្នុងតំបន់អាស៊ាម៕

សហរដ្ឋអាមេរិក ៖ Elon Musk និយាយថាគាត់នឹងត្រលប់មកផ្ដោតលើ Tesla វិញ ដោយដកថយពីការធ្វើនយោបាយ និងមុខតំណែងដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់នៅក្នុងក្រសួងរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក (DOGE) ជាមួយលោក Donald Trump បន្ទាប់ពីរកឃើញថាមានវិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុនៅក្នុងមុខជំនួញរបស់គាត់។

កាលពីថ្ងៃអង្គារនេះ Musk បាននិយាយប្រាប់អ្នកវិនិយោគជាមួយក្រុមហ៊ុនTesla ថាគាត់នឹងកាត់បន្ថយកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់គាត់នៅនាយកដ្ឋានប្រសិទ្ធភាពរដ្ឋាភិបាល (DOGE) ។ Musk បានលើកឡើងថា ចាប់ពីខែក្រោយទៅ ខ្លួននឹងកាត់បន្ថយពេលវេលាសម្រាប់ធ្វើការជាមួយរដ្ឋាភិបាលឲ្យសល់តិចបំផុត។

ជាក់ស្ដែងក្រុមហ៊ុន Tesla មិនសូវប្រឈមនឹងពន្ធគយដែលកំណត់ដោយសហរដ្ឋអាមេរិកដូចក្រុមហ៊ុនផលិតរថយន្តផ្សេងទៀតឡើយ ប៉ុន្តែចំនួនការលក់នៃក្រុមក្រុមហ៊ុននេះបែរជាធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំងទៅវិញ។ បើតាមអ្នកជំនាញវិភាគសេដ្ខកិច្ចបានលើកឡើងថា ៖ កត្តាដែលជម្រុញឲ្យមានការថយចុះក្នុងការលក់នេះ អាចបណ្ដាលមកពីបញ្ហាប្រព័ន្ធសុវត្ថិភាពរបស់រថយន្ត ដែលមិនអាចធានាឲ្យមានទំនុកចិត្តក្នុងការបើកបរបាន ព្រមទាំងកំណើននៃស្អ..ប់ទៅលើលោក Elon Musk បន្ទាប់ពីមហាសេដ្ឋីរូបនេះ បានចូលរួមយ៉ាងសកម្មជាមួយរបបនយោបាយរបស់លោកDonald Trump។

ការលក់រថយន្តរបស់ក្រុមហ៊ុន Tesla សម្រាប់ត្រីមាសដំបូងនៃឆ្នាំនេះគឺបានតិចជាង ៥ម៉ឺនគ្រឿងនៅទូទាំងពិភពលោក ដែលជាកំណត់ត្រាលក់ទាបបំផុតក្នុងរយៈពេល 3 ឆ្នាំនេះ ព្រមទាំងជាការលក់ដែលធ្លាក់ចុះធំបំផុតមិនធ្លាប់មានក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ខ្លួនប្រចាំត្រីមាសតាមឆ្នាំនីមួយៗ។

យ៉ាងណាមិញ លោក Elon Musk នៅតែនិយាយការពារថា ចំពោះបញ្ហានេះ លោកមិនអាចបន្ទោសលោកDonald Trumpបានទេ ព្រោះការសម្រេចចិត្តពន្ធគឺអាស្រ័យលើប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិកទាំងស្រុង។ ប៉ុន្តែលោកនឹងខិតខំស្ដារវាឡើងវិញ បើទោះបីជាលទ្ធផលអាក្រក់នៅក្នុងត្រីមាសចុងក្រោយនេះក៏ដោយ។ មួយវិញទៀតលោកបានសម្លឹងឃើញថា អនាគតរបស់ក្រុមហ៊ុន Tesla កាន់តែភ្លឺស្វាងជាងពេលណាៗទាំងអស់។ លោកថែមទាំងអះអាងថា ក្រុមហ៊ុនTesla កំពុងពង្រឹងលើមុខងារបើកបរដោយស្វ័យប្រវត្តិនៅលើរថយន្ត រួមទាំងការបង្កើតនូវមនុស្សយន្តដែលបម្រើឲ្យមានភាពសម្បូរបែបប្រកបដោយនិរន្តរភាពសម្រាប់មនុស្សទាំងអស់គ្នា ៕

ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង ៖ គណៈកម្មការគ្រប់គ្រងទិន្នន័យផ្ទាល់ខ្លួនកូរ៉េខាងត្បូង (PIPC) បានឱ្យដឹងកាលពីថ្ងៃទី២៤ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៥ ថា ក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាចិន DeepSeek បានបញ្ជូនទិន្នន័យផ្ទាល់ខ្លួនរបស់អ្នកប្រើប្រាស់នៅកូរ៉េខាងត្បូង ទៅឱ្យក្រុមហ៊ុនចិនជាច្រើនដោយគ្មានការអនុញ្ញាត ខណៈកម្មវិធី DeepSeek ត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យដោនឡូតនៅកូរ៉េខាងត្បូង ។ គណៈកម្មការនេះបានស្នើឱ្យក្រុមហ៊ុនចិនគោរពតាមច្បាប់កូរ៉េខាងត្បូង និងឈប់បញ្ជូនទិន្នន័យអ្នកប្រើប្រាស់ជាបន្ទាន់ ។

ក្រុមហ៊ុន Hangzhou DeepSeek Artificial Intelligence Co. Ltd ពុំបានសុំអនុញ្ញាតពីអ្នកប្រើប្រាស់នៅកូរ៉េខាងត្បូងទេ មុនពេលបញ្ជូនទិន្នន័យផ្ទាល់ខ្លួនទៅឱ្យក្រុមហ៊ុនជាច្រើននៅប្រទេសចិន និងអាមេរិក ក្រោយពីក្រុមហ៊ុនដំណើរការកម្មវិធី DeepSeek នៅកូរ៉េខាងត្បូង កាលពីខែមករា ឆ្នាំ២០២៥ ។ នេះបើតាមការអះអាងរបស់គណៈកម្មការគ្រប់គ្រងទិន្នន័យផ្ទាល់ខ្លួនកូរ៉េខាងត្បូង (PIPC) ។

កាលពីខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៥ គណៈកម្មការ PIPC បានប្រកាសឱ្យផ្អាកដោនឡូតកម្មវិធីចិន DeepSeek នៅប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង ក្រោយពីក្រុមហ៊ុនចិនទទួលស្គាល់ថា ពុំបានអនុវត្តតាមបទប្បញ្ញត្តិមួយចំនួនពាក់ព័ន្ធនឹងការការពារទិន្នន័យផ្ទាល់ខ្លួនរបស់អ្នកប្រើប្រាស់នៅកូរ៉េខាងត្បូង ។

គណៈកម្មការ PIPC បញ្ជាក់ទៀតថា កម្មវិធីចិន DeepSeek បានបញ្ជូនសំណួររបស់អ្នកប្រើប្រាស់ទៅកាន់ក្រុមហ៊ុន Beijing Volcano Engine Technology Co. Ltd រួមទាំងបញ្ជូនទិន្នន័យពាក់ព័ន្ធនឹងឧបករណ៍ បណ្តាញ និងកម្មវិធីផងដែរ ។

ប៉ុន្តែក្រុមហ៊ុនចិនដែលគ្រប់គ្រងកម្មវិធី DeepSeek បានបកស្រាយទៅកាន់គណៈកម្មការ PIPC នាពេលបន្ទាប់ថា មូលហេតុដែលក្រុមហ៊ុនបញ្ជូនទិន្នន័យផ្ទាល់ខ្លួនរបស់អ្នកប្រើប្រាស់ទៅឱ្យក្រុមហ៊ុនចិនជាច្រើន គឺដើម្បីកែលម្អបទពិសោធន៍ការប្រើប្រាស់តែប៉ុណ្ណោះ ។ ក្រុមហ៊ុនបានប្លុកមិនឱ្យមានការបញ្ជូនសំណួរអ្នកប្រើប្រាស់ តាំងពីថ្ងៃទី១០ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៥ មកម៉្លេះ ។

គណៈកម្មការ PIPC បានណែនាំឱ្យក្រុមហ៊ុនចិនដោះស្រាយបញ្ហា ដោយកំណត់ឱ្យកម្មវិធី DeepSeek បញ្ឈប់ការបញ្ជូនទិន្នន័យអ្នកប្រើប្រាស់ទៅក្រុមហ៊ុននានានៅចិនជាបន្ទាន់ ។ ក្រៅពីនេះ ក្រុមហ៊ុនចិនត្រូវតែអនុវត្តតាមច្បាប់របស់កូរ៉េខាងត្បូង ស្តីពីការបញ្ជូនទិន្នន័យផ្ទាល់ខ្លួនអ្នកប្រើប្រាស់ទៅក្រៅប្រទេស ៕

និស្សិតចិនជាច្រើនបានសម្រេចចិត្តឈប់រៀននៅសាកលវិទ្យាល័យអាមេរិក ក្រោយពីប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក Donald Trump កាត់បន្ថយថវិកាឧបត្ថម្ភសាកលវិទ្យាល័យ រឹតបន្តឹងទិដ្ឋាការ និងចោទប្រកាន់និស្សិតចិនពីការប្រព្រឹត្តទង្វើអសន្តិសុខ ។ និស្សិតចិនបានបោះបង់ក្តីសុបិនរបស់ខ្លួន ដែលចង់បន្តការសិក្សានៅសាកលវិទ្យាល័យអាមេរិក ហើយងាកមករៀនសាកលវិទ្យាល័យនៅអឺរ៉ុប និងអាស៊ីវិញ ។

និស្សិតមកពីប្រទេសជុំវិញពិភពលោក ប្រាថ្នាចង់រៀននៅសាកលវិទ្យាល័យនានារបស់អាមេរិក ជាពិសេស និស្សិតចិនបានរៀននៅអាមេរិកច្រើនជាងគេអស់រយៈពេលជាង១៥ឆ្នាំ ប៉ុន្តែក្តីសុបិនចាប់ផ្តើមបាត់បង់ក្រោយពីលោក Trump កាន់តំណែងជាថ្មី ។ លោក Trump បានកំណត់គោលនយោបាយកាត់ប្រាក់ឧបត្ថម្ភសាកលវិទ្យាល័យ រឹតបន្តឹងទិដ្ឋាការ និងចោទប្រកាន់និស្សិតចិនពីការប្រព្រឹត្តទង្វើអសន្តិសុខ ដែលធ្វើឱ្យចំនួននិស្សិតចុះឈ្មោះបន្តការសិក្សានៅសាកលវិទ្យាល័យអាមេរិកធ្លាក់ចុះបន្តបន្ទាប់ ។

កញ្ញា យៅ អាយុ២៥ឆ្នាំ និស្សិតចិនផ្នែកជីវវិទ្យា ដែលមានបំណងសិក្សាថ្នាក់បណ្ឌិតនៅអាមេរិក បែរជាត្រូវពន្យារពេលការសិក្សា ពីព្រោះសាកលវិទ្យាល័យខ្វះខាតថវិកាពីរដ្ឋាភិបាល ទើបនាងសម្រេចចិត្តរៀននៅប្រទេសផ្សេងវិញ ។

រដ្ឋាភិបាលលោក Trump បានលុបឈ្មោះនិស្សិតបរទេសជាង៤,៧០០នាក់ ចេញពីទិន្នន័យអន្តោប្រវេសន៍អាមេរិក ដែលធ្វើឱ្យនិស្សិតទាំងនេះប្រឈមនឹងការបញ្ជូនត្រឡប់ទៅប្រទេសវិញ ក្នុងនោះអាមេរិកបានលុបទិដ្ឋាការនិស្សិតចិន១៤% ។ បច្ចុប្បន្ន អាណាព្យាបាល ក៏ដូចជានិស្សិតចិនខ្លួនឯងគ្មានទំនុកចិត្តលើការសិក្សានៅអាមេរិកទេ ។

លើសពីនេះ អាមេរិកបានបង្កើតច្បាប់ និងសំណើមួយចំនួនកំណត់គោលដៅទៅនិស្សិតចិន ដូចជា ៖ ការបញ្ជូនលិខិតសាកសួរទៅសាកលវិទ្យាល័យល្បីៗចំនួន៦ ពាក់ព័ន្ធនឹងនិស្សិតចិនចូលរួមស្រាវជ្រាវ ដែលទទួលប្រាក់ឧបត្ថម្ភពីរដ្ឋាភិបាលអាមេរិក ។ គណៈកម្មការសភាអាមេរិកដែលធ្វើការពាក់ព័ន្ធនឹងចិន បញ្ជាក់ថា និស្សិតចិនអាចជាសត្វសេះរបស់គណបក្សកុម្មុយនិស្តចិន ដែលដឹងទិន្នន័យស្រាវជ្រាវអាមេរិក ។

ក្រោយនិស្សិតចិនចាកចេញពីអាមេរិក សាកលវិទ្យាល័យក្នុងប្រទេសនានាបានក្លាយជាជម្រើសថ្មីសម្រាប់និស្សិតចិន ដូចជា ៖ សាកលវិទ្យាល័យ Bocconi នៅអ៊ីតាលី ទទួលបានការសាកសួរព័ត៌មានការសិក្សាពីនិស្សិតចិនយ៉ាងច្រើន ជាពិសេស ពេល Trump ដំឡើងពន្ធទំនិញ ។ វាធ្វើឱ្យការចាប់អារម្មណ៍ទៅរៀននៅអាមេរិកធ្លាក់ចុះ៥% ខណៈការស្វែងរកការសិក្សាថ្នាក់បណ្ឌិតនៅអាមេរិក ធ្លាក់ចុះ១២% ។

ការធ្លាក់ចុះនិស្សិតចិនបានប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ចអាមេរិក ខណៈកាលពីឆ្នាំ២០២៣ និស្សិតចិនបានផ្តល់ចំណូលជាង១៤,៣០០លានដុល្លារដល់សេដ្ឋកិច្ចអាមេរិក តាមរយៈការបង់ថ្លៃសាលា ការចាយវាយប្រចាំថ្ងៃ និងដើរកម្សាន្ត ។ ហេតុនេះ គោលនយោបាយរបស់ Trump ធ្វើឱ្យអាមេរិកពុំអាចទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍និស្សិតបរទេសទៀតទេ ស្របពេលប្រទេសនានាបើកទ្វារស្វាគមន៍និស្សិតបរទេស ៕