ប្រទេសថៃ ៖ នៅថ្ងៃទី២៥ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៥ សារព័ត៌មានថៃ Khaosod រាយការណ៍ថា នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ លោកស្រី ផេថងថាន ស៊ីណាវ៉ាត់ បានចូលសម្រាកនៅមន្ទីរពេទ្យ ក្រោយពីធ្វើដំណើរទស្សនកិច្ចជាផ្លូវការនៅប្រទេសកម្ពុជា ហើយពេលមកដល់ថៃវិញ លោកស្រីបានបំពេញភារកិច្ចជាប់ៗគ្នា ចំនួន២ថ្ងៃទៀត ទើបធ្វើឱ្យក្តៅខ្លួន ។ គ្រូពេទ្យបានឱ្យលោកស្រីសម្រាកនៅមន្ទីរពេទ្យដើម្បីត្រួតពិនិត្យសុខភាពយ៉ាងលម្អិត ខណៈស្វាមីលោកស្រីបានសរសេរក្នុងបណ្តាញសង្គមថា ដាស់តឿនហើយមិនស្តាប់ ។

លោក ជិរ៉ាយុ ហួងសាប់ មន្ត្រីនាំពាក្យទីស្តីការនាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ បាននិយាយនៅថ្ងៃទី២៥ ខែមេសា ថា លោកស្រី ផេថងថាន មានអាការៈក្តៅខ្លួនខ្លាំង និងត្រូវចូលសម្រាកនៅមន្ទីរពេទ្យ កាលពីយប់ថ្ងៃទី២៤ ខែមេសា ក្រោយពីលោកស្រីបានត្រឡប់មកពីប្រទេសកម្ពុជាវិញ និងត្រូវបំពេញការងារនៅថៃជាប់ៗគ្នាចំនួន២ថ្ងៃ គឺចាប់ពីថ្ងៃទី២៣ ដល់ថ្ងៃទី២៤ ខែមេសា ។

ពីដំបូង នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃមានអារម្មណ៍ក្តៅខ្លួនតិចតួច ប៉ុន្តែក្រោយមក លោកស្រីក្តៅខ្លួនខ្លាំង ក៏ទៅជួបគ្រូពេទ្យ នាវេលាម៉ោង៩យប់ ថ្ងៃទី២៤ ខែមេសា ។ គ្រូពេទ្យសុំឱ្យលោកស្រីសម្រាកនៅមន្ទីរពេទ្យដើម្បីត្រួតពិនិត្យរាងកាយលម្អិត ហើយនាព្រឹកថ្ងៃទី២៥ ខែមេសា គ្រូពេទ្យក៏បានត្រួតពិនិត្យរាងកាយលោកស្រីម្តងទៀត ។

នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃមានភារកិច្ចត្រូវទទួលស្វាគមន៍លោក Chris Feng នាយកគណៈកម្មការមកពីក្រុមហ៊ុន Sea Limited ដែលនឹងចូលជួបសម្តែងការគួរសមនាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ នៅបន្ទប់ពណ៌ស្វាយ អគារថៃឃូផ្វា គឺត្រូវពន្យារពេលសិន ។

ចំណែកនាយកប្រតិបត្តិ Tony Blair Institute for Global Change (TBI) ដែលគ្រោងចូលជួបសម្តែងការគួរសមនាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ នៅបន្ទប់ពណ៌ស្វាយ ក៏ត្រូវពន្យារពេលដូចគ្នាដែរ ។ រីឯភារកិច្ចផ្សេងៗ នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃបានប្រគល់តួនាទីទៅឱ្យឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី និងលេខាធិការនាយករដ្ឋមន្ត្រីបំពេញការងារជំនួស ។

ដោយឡែក លោក ភីតក សុខសាវ៉ាត ជាស្វាមីរបស់លោកស្រី ផេថងថាន បានបង្ហោះរូបភាពភរិយាកំពុងសម្រាកនៅមន្ទីរពេទ្យក្នុងបណ្តាញសង្គម ព្រមទាំងសរសេរថា ៖ «អ្នកណាដាស់តឿនមិនស្តាប់ រាងកាយមិនអាចទៅរួច» ៕

ប្រទេសចិន ៖ កាលពីថ្ងៃទី២៤ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៥ សារព័ត៌មានបរទេសរាយការណ៍ថា វាជាដំណឹងល្អសម្រាប់ពិភពលោក គឺចិនយល់ព្រមចរចាពាណិជ្ជកម្មជាមួយអាមេរិក ក្រោយពីប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក Donald Trump ចង់កាត់បន្ថយពន្ធទំនិញចិនមកនៅកម្រិតទាប ខណៈលោក Trump បានដំឡើងពន្ធទំនិញចិនជាច្រើនប្រភេទ រហូតដល់១៤៥% ក្នុងរយៈពេលដ៏ខ្លី ។

លោក Trump យល់ឃើញថា ការដំឡើងពន្ធទំនិញចិនខ្ពស់នឹងផ្តល់ភាពយុត្តិធម៌សម្រាប់ពាណិជ្ជកម្មអាមេរិក ប៉ុន្តែពេលចិនដំឡើងពន្ធទំនិញអាមេរិកវិញ ស្មើ១២៥% វាធ្វើឱ្យមានសង្គ្រាមពាណិជ្ជកម្មរវាងប្រទេសមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ចទាំងពីរ និងប៉ះពាល់ដល់ប្រទេសផ្សេងៗ ។ បើតាមមន្ត្រីនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសចិន គឺកាលពីថ្ងៃទី២៣ ខែមេសា រដ្ឋាភិបាលក្រុងប៉េកាំងបញ្ជាក់ថា ចិននឹងបើកទ្វារចរចាពាណិជ្ជកម្មជាមួយអាមេរិក ហើយគ្មានប្រទេសណាឈ្នះក្នុងសង្គ្រាមពាណិជ្ជកម្ម ឬឈ្នះក្នុងការដំឡើងពន្ធទំនិញទេ ។

ប្រធានាធិបតីចិន លោក ស៊ី ជិនពីង បាននិយាយកាលពីថ្ងៃទី២៣ ខែមេសា ថា សង្គ្រាមពាណិជ្ជកម្មបានបំផ្លាញសិទ្ធិស្របច្បាប់ និងផលប្រយោជន៍គ្រប់ប្រទេស ។ វាបំផ្លាញប្រព័ន្ធពាណិជ្ជកម្មពហុភាគី និងប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក ។

រដ្ឋាភិបាលក្រុងប៉េកាំងយល់ព្រមចរចាជាមួយអាមេរិក ក្រោយពីលោក Trump ទទួលស្គាល់ថា លោកបានដំឡើងពន្ធទំនិញចិនខ្ពស់រហូតដល់១៤៥% ហើយលោកនឹងកាត់បន្ថយពន្ធទំនិញចិនមកនៅកម្រិតទាប ប៉ុន្តែមិនមែនកាត់បន្ថយពន្ធរហូតដល់សូន្យភាគរយទេ ។ អាមេរិកត្រូវតែធ្វើកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយចិន បើមិនដូច្នោះទេ អាមេរិកពុំអាចលក់ទំនិញបានទេ អាមេរិកចង់ឱ្យចិនចូលរួមចំណែក ហើយប្រទេសផ្សេងៗក៏ត្រូវធ្វើកិច្ចព្រមព្រៀងដែរ បើពួកគេមិនធ្វើ អាមេរិកនឹងធ្វើកិច្ចព្រមព្រៀងខ្លួនឯង ។

មន្ត្រីផ្នែកទំនាក់ទំនងប្រចាំសេតវិមាន លោកស្រី Karoline Leavitt បាននិយាយមកកាន់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយថា រដ្ឋាភិបាលក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនធ្វើបានល្អខ្លាំងណាស់ ក្នុងការធ្វើកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មជាមួយចិន ខណៈបច្ចុប្បន្ន ប្រទេសនានារកវិធានការទប់ទល់ជាមួយការដំឡើងពន្ធទំនិញរបស់លោក Trump ។

បើតាមសេចក្តីរាយការណ៍ គឺរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសចិន លោក Wang Yi បានជជែកតាមទូរស័ព្ទជាមួយរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអង់គ្លេស និងអូទ្រីស កាលពីថ្ងៃទី២២ ខែមេសា ដើម្បីអំពាវនាវឱ្យអង់គ្លេស និងសហភាពអឺរ៉ុបសហការជាមួយចិន ការពារពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ ។ ក្រៅពីនេះ លោក Ryosei Akazawa មន្ត្រីចរចាពន្ធរបស់ជប៉ុន នឹងធ្វើដំណើរមកទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនម្តងទៀតនាចុងខែមេសា ដើម្បីចរចាពាណិជ្ជកម្មជាមួយលោក Trump ៕

ប្រទេសវៀតណាម ៖ រដ្ឋាភិបាលវៀតណាមបានទិញយន្តហោះចម្បាំងអាមេរិក F-16 ចំនួន២៤គ្រឿង ដែលមានតម្លៃចាប់ពី២៥លាន ទៅ៧០លានដុល្លារក្នុង១គ្រឿង ។ នេះជាការផ្លាស់ប្តូរយុទ្ធសាស្ត្រយ៉ាងសំខាន់ និងធ្វើឱ្យកិច្ចសហការផ្នែកការពារជាតិរយៈពេលជាង៧០ឆ្នាំ រវាងវៀតណាម និងរុស្ស៊ីត្រូវបញ្ចប់ ខណៈរុស្ស៊ីបានផ្គត់ផ្គង់អាវុធច្រើនបំផុតឱ្យវៀតណាម ។ ប៉ុន្តែអ្នកវិភាគយល់ថា ការទិញយន្តហោះចម្បាំងអាមេរិក មិនមែនវៀតណាមចង់ពង្រឹងសមត្ថភាពដែនអាកាសទេ គឺវៀតណាមចង់ផ្គាប់ចិត្តឱ្យអាមេរិកកាត់បន្ថយពន្ធទំនិញ ។

សារព័ត៌មានអាមេរិករាយការណ៍ដោយយោងតាមប្រភពពីអតីតមន្ត្រីរដ្ឋាភិបាលអាមេរិកថា រដ្ឋាភិបាលក្រុងហាណូយ បានធ្វើកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយរដ្ឋាភិបាលក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន ស្តីពីការទិញយន្តហោះចម្បាំង F-16 ចំនួន២៤គ្រឿង ពីក្រុមហ៊ុន Lockheed Martin ហើយវានឹងក្លាយជាកិច្ចព្រមព្រៀងទិញ-លក់សម្ភារៈកងទ័ពដ៏ធំបំផុតរវាងប្រទេសទាំង២ ។ វៀតណាមនឹងក្លាយជាអតិថិជនថ្មីរបស់យន្តហោះចម្បាំង F-16 ក្រោយពីវៀតណាមបានចរចាសុំទិញយន្តហោះអាមេរិកយ៉ាងយូរ ។

បើវៀតណាមទិញយន្តហោះចម្បាំងអាមេរិកពិតមែន អាមេរិកនឹងក្លាយជាសម្ព័ន្ធមិត្តផ្នែកការពារជាតិរបស់វៀតណាម ហើយទំនាក់ទំនងការពារជាតិរយៈពេលជាង៧០ឆ្នាំរវាងវៀតណាម និងរុស្ស៊ី នឹងឈានដល់ទីបញ្ចប់ ។ ១០ឆ្នាំមកនេះ រុស្ស៊ីបានកាត់បន្ថយតួនាទីសំខាន់ផ្នែកការពារជាតិវៀតណាម ហើយរុស្ស៊ីផ្គត់ផ្គង់អាវុធឱ្យវៀតណាមតិចជាងមុន ។ នេះបើតាមអ្នកស្រាវជ្រាវជាន់ខ្ពស់មកពីវិទ្យាស្ថាន ISEAS–Yusof Ishak ប្រទេសសិង្ហបុរី ។

រុស្ស៊ីបានផ្គត់ផ្គត់អាវុធឱ្យវៀតណាម រហូតដល់ឆ្នាំ២០២២ ស្មើ៨០% នៃការទិញអាវុធរបស់វៀតណាមក្នុងរយៈពេល២០ឆ្នាំកន្លងមក ហើយវៀតណាមធ្លាប់ប្រកាសកាលពីឆ្នាំ២០២២ ថា ចង់កាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកអាវុធពីរុស្ស៊ី ។ ក្នុងដំណើរទស្សនកិច្ចរបស់អតីតប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក Joe Biden កាលពីឆ្នាំ២០២៣ មកកាន់ទីក្រុងហាណូយ ប្រទេសទាំង២ បានចាប់ផ្តើមពិភាក្សាពីការលក់អាវុធ និងចាត់ទុកថា គឺជាកិច្ចសហការសន្តិសុខរវាងប្រទេសទាំង២ ។

និស្សិតវៀតណាមសិក្សាផ្នែកសន្តិសុខសមុទ្រឱ្យដឹងថា សំណើទិញយន្តហោះចម្បាំង F-16 អាចជាយុទ្ធសាស្ត្រចរចាពាណិជ្ជកម្មរបស់វៀតណាមជាមួយលោក Donald Trump ។ នាយករដ្ឋមន្ត្រីវៀតណាម លោក ផាំ មិញជិញ ថ្លែងថា វៀតណាមនឹងទិញអាវុធពីអាមេរិកបន្ថែមទៀត ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាតុល្យភាពពាណិជ្ជកម្មរវាងប្រទេសទាំង២ ។ ការទិញយន្តហោះចម្បាំង គឺជាការសម្រេចចិត្តផ្នែកនយោបាយដើម្បីផ្គាប់ចិត្តរដ្ឋាភិបាលលោក Trump ច្រើនជាងការពង្រឹងកម្លាំងដែនអាកាស ពីព្រោះយន្តហោះ២៤គ្រឿង គឺត្រូវចំណាយប្រាក់ច្រើនណាស់ និងត្រូវចំណាយផ្នែកហ្វឹកហាត់ជំនាញជួសជុល ។

ប៉ុន្តែចិនអាចយល់ថា រដ្ឋាភិបាលវៀតណាមសម្រេចចិត្តទិញយន្តហោះចម្បាំងអាមេរិក F-16 គឺដើម្បីគំរាមកំហែងចិន ។ រដ្ឋាភិបាលក្រុងហាណូយគួរតែប្រុងប្រយ័ត្នក្នុងការសម្រេចចិត្តទិញយន្តហោះចម្បាំងនាពេលនេះ ។ នេះបើតាមការលើកឡើងរបស់អ្នកវិភាគផ្សេងទៀត ៕

សហរដ្ឋអាមេរិក ៖ កាលពីថ្ងៃទី២៣ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៥ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក Donald Trump ថ្លែងថា លោកតាំងចិត្តកាត់បន្ថយពន្ធទំនិញនាំចូលពីប្រទេសចិនយ៉ាងខ្លាំង គឺនឹងទម្លាក់ពីអត្រា១៤៥% នាពេលបច្ចុប្បន្ន មកនៅកម្រិតទាប ប៉ុន្តែអាមេរិកកាត់បន្ថយពន្ធទំនិញចិនឬអត់ គឺអាស្រ័យលើចិន ។ លោកនឹងប្រកាសពីអត្រាពន្ធទំនិញនាំចូលពីបណ្តាប្រទេសដៃគូពាណិជ្ជកម្មជាមួយអាមេរិកជាថ្មី រួមទាំងចិន ចាប់ពី២សប្តាហ៍ ទៅ៣សប្តាហ៍ខាងមុខ ។

តាមការចុះផ្សាយរបស់សារព័ត៌មានបរទេស ដោយយោងតាមបទសម្ភាសន៍របស់លោក Trump ជាមួយប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយនៅសេតវិមាន កាលពីថ្ងៃទី២៣ ខែមេសា គឺលោក Trump ប្រកាសថា អត្រាពន្ធទំនិញនាំចូលពីបណ្តាប្រទេសដៃគូពាណិជ្ជកម្មអាមេរិកដែលលោកនឹងកំណត់ជាថ្មី គឺអាស្រ័យលើលទ្ធផលការចរចារវាងរដ្ឋាភិបាលអាមេរិកជាមួយមន្ត្រីតំណាងមកពីបណ្តាប្រទេសដៃគូពាណិជ្ជកម្ម ។

លោក Trump និងប្រធានាធិបតីចិន លោក ស៊ី ជិនពីង យល់ពីគ្នាទៅវិញទៅមកយ៉ាងច្បាស់ ហើយលោកសង្ឃឹមថា អាមេរិកនឹងអាចចរចាពាណិជ្ជកម្មជាមួយចិន ។ លោក Trump តាំងចិត្តកាត់បន្ថយពន្ធទំនិញចិន ចាប់ពី៥០% ទៅ៦០% ។ នេះបើតាមការចុះផ្សាយរបស់កាសែតអាមេរិក Wall Street Journal កាលពីថ្ងៃទី២៣ ខែមេសា ។

នៅថ្ងៃដដែលនេះ មន្ត្រីនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសចិន លោក Guo Jiakun ប្រកាសថា ចិនយល់ព្រមចរចាពាណិជ្ជកម្មជាមួយអាមេរិក ដោយឈរលើគោលការណ៍ស្មើភាព ការគោរព និងផលប្រយោជន៍រួមគ្នា ។ ចិនយល់ព្រមចរចាជាមួយអាមេរិកបានធ្វើឱ្យទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុសកលមានសញ្ញាវិជ្ជមាន ខណៈស្ថានភាពតានតឹងផ្នែកពាណិជ្ជកម្មរវាងអាមេរិក និងចិនធ្លាក់ចុះ ។

ការចុះផ្សាយព័ត៌មានប្រទេសមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ចលើពិភពលោក យល់ព្រមចរចាគ្នាបានធ្វើឱ្យសន្ទស្សន៍ភាគហ៊ុន S&P 500 និងសន្ទស្សន៍ភាគហ៊ុន Nasdaq100 ក្នុងទីផ្សារភាគហ៊ុនទីក្រុងញូវយ៉ករបស់អាមេរិក កើនឡើងខ្ពស់រហូតដល់១.៦៧% និង២.៥០% កាលពីថ្ងៃទី២៣ ខែមេសា ។ ប៉ុន្តែលោក Trump ថ្លែងថា ប្រសិនបើការចរចារវាងអាមេរិក និងចិន ព្រមទាំងប្រទេសដៃគូពាណិជ្ជកម្មផ្សេងៗពុំទទួលបានលទ្ធផល លោកនឹងកំណត់ពន្ធទំនិញនាំចូលពីប្រទេសនានាបន្តទៀត ។

មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ IMF (International Monetary Fund) បានព្យាករណ៍កាលពីដើមសប្តាហ៍ទី៤ ខែមេសា ថា បើសង្គ្រាមពាណិជ្ជកម្មរវាងអាមេរិក និងចិន ពុំបញ្ចប់ គឺអត្រាកំណើនសេដ្ឋកិច្ចសកលនៅឆ្នាំ២០២៥នេះ នឹងធ្លាក់ចុះមកពី៣.៣% នៅត្រឹមតែ២.៨% ប៉ុណ្ណោះ ដែលអត្រា៣.៣% គឺ IMF បានព្យាករណ៍នាពេលមុននេះ ។

គួរបញ្ជាក់ថា រដ្ឋរបស់អាមេរិកចំនួន១២រដ្ឋ បានប្តឹងលោក Trump ទៅកាន់តុលាការពណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិនៅទីក្រុងញូវយ៉ក ពីបទលោក Trump ដាក់ពន្ធទំនិញនាំចូលពីក្រៅប្រទេសដោយគ្មានការអនុម័តពីសភាអាមេរិក ព្រមទាំងផ្ទុយនឹងបទប្បញ្ញត្តិរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ក៏ដូចជាបង្កើតភាពចលាចលដល់សេដ្ឋកិច្ចអាមេរិក ៕