ប្រទេសចិន ៖ ក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាដ៏ធំនៅប្រទេសចិន ឈ្មោះ Baidu បានសុំការអនុញ្ញាតពីរដ្ឋាភិបាលចិន ដើម្បីប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យា AI បកប្រែភាសាសត្វចិញ្ចឹមទៅជាភាសាមនុស្ស ហើយក្រុមហ៊ុនបញ្ជាក់ថា មិនយូរទេ មនុស្សនឹងអាចជជែកគ្នាដឹងរឿងជាមួយសត្វ តាមរយៈការបកប្រែសំឡេងយំ និងកាយវិការផ្សេងៗរបស់សត្វ ទៅជាភាសាមនុស្ស ដូចជា ៖ «កុំចាប់ខ្ញុំ ឬឃ្លានចំណី» ។

គោលបំណងនៃការបង្កើតបច្ចេកវិទ្យា AI បកប្រែភាសាសត្វជាភាសាមនុស្ស គឺក្រុមហ៊ុនមានគោលបំណងឱ្យមនុស្ស និងសត្វចិញ្ចឹមយល់ពីគ្នាទៅវិញទៅមក ព្រមទាំងបង្កើនទំនាក់ទំនងកាន់តែជិតស្និទ្ធថែមទៀត ។ បើទោះជាការបង្កើតបច្ចេកវិទ្យានេះពុំទាន់ជោគជ័យ១០០% ប៉ុន្តែវាទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំងពីអ្នកលេងបណ្តាញសង្គមនៅប្រទេសចិន ។

តើលោកអ្នកចង់ដឹងទេថា តើឆ្មាកំពុងរអ៊ូរទាំរឿងអ្វី? តើឆ្កែរបស់លោកអ្នកសប្បាយចិត្ត ឬក៏មួម៉ៅ ពេលវាព្រុស? Baidu គឺជាក្រុមហ៊ុន Search Engine ដ៏ធំបំផុតរបស់ចិននឹងបកប្រែភាសាសត្វចិញ្ចឹមឱ្យលោកអ្នក ដោយការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យា AI បកប្រែភាសាសត្វ ។

បច្ចេកវិទ្យា AI នឹងប្រមូលទិន្នន័យពីសត្វចិញ្ចឹម ដូចជា ៖ សំឡេងយំ អាកប្បកិរិយា និងកាយវិការផ្សេងៗរបស់សត្វយកមកវិភាគរួមគ្នា បន្ទាប់មក AI នឹងវាយតម្លៃអារម្មណ៍សត្វ និងផ្គូផ្គងជាមួយអត្ថន័យដើម្បីឱ្យមនុស្សយល់ពីសត្វ ។ ឧទាហរណ៍ ៖ បើឆ្មាកំពុងមួម៉ៅ គឺ AI នឹងបកប្រែទៅជា ៖ «កុំចាប់ខ្ញុំ ខ្ញុំនឿយហត់» ឬបើឆ្កែព្រុស ហើយវាសប្បាយចិត្ត គឺ AI នឹងបកប្រែទៅជា ៖ «យ៉េ! ម្ចាស់ខ្ញុំត្រឡប់មកផ្ទះវិញហើយ» ។

ក្រុមហ៊ុន Baidu បញ្ជាក់ថា បច្ចេកវិទ្យានេះនឹងជួយបង្កើនការយល់ដឹងពីអារម្មណ៍មនុស្ស និងសត្វ ហើយធ្វើឱ្យមនុស្សមានទំនាក់ទំនងជាមួយសត្វកាន់តែជិតស្និទ្ធខ្លាំងឡើង ។ ទោះជាការបង្កើតបច្ចេកវិទ្យាពុំទាន់ទទួលបានជោគជ័យ១០០% ក្តី ប៉ុន្តែអ្នកតំណាងក្រុមហ៊ុន Baidu ប្រាប់ថា មានមនុស្សជាច្រើនចាប់អារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំងក្រោយចុះផ្សាយព័ត៌មាន ។ ដូចគ្នានេះ អ្នកលេងបណ្តាញសង្គមចិនក៏ចាប់អារម្មណ៍ដែរ និងចែកចាយព័ត៌មាននេះពេញបណ្តាញសង្គម ខណៈអ្នកខ្លះទៀតសួរថា តើបច្ចេកវិទ្យានេះនឹងដំណើរការពេលណា?

គួរបញ្ជាក់ថា មិនមែនមានតែចិនមួយទេ ដែលបង្កើតបច្ចេកវិទ្យាបកប្រែភាសាសត្វ ប្រទេសនានាក៏បានបង្កើតបច្ចេកវិទ្យានេះដែរ ដូចជា ៖ Project CETI ព្យាយាមបកប្រែភាសាត្រីបាឡែន ដោយប្រើប្រាស់ AI កាលពីឆ្នាំ២០២០ ។ រីឯ Earth Species Project ដែលទទួលបានប្រាក់ឧបត្ថម្ភពីលោក Reid Hoffman សហស្ថាបនិក LinkedIn ក៏បានបង្កើតបច្ចេកវិទ្យាបកប្រែភាសាសត្វដែរ ។

ប៉ុន្តែ Baidu គឹជាក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាដ៏ធំដំបូងនៅចិន ដែលតាំងចិត្តបកប្រែភាសាសត្វ បើការបង្កើតបច្ចេកវិទ្យាបកប្រែភាសាសត្វទទួលបានជោគជ័យនោះ មិនយូរទេ យើងនឹងបានស្តាប់ឆ្មានិយាយថា ៖ «ហេវចំណី» តាមរយៈ App លើទូរស័ព្ទដៃក៏ថាបាន ៕

សិស្សប្រុសស្រីនៅសាលាបឋមសិក្សារបស់ប្រទេសវៀតណាមបានបន្តបង្ហាញសមត្ថភាពល្អឥតខ្ចោះ ក្នុងការវាយតម្លៃតាមកម្មវិធី SEA-PLM ឆ្នាំ ២០២៤ នៅលើមុខវិជ្ជាគណិតវិទ្យា ការអាន និងការសរសេរ ដែលធ្វើឱ្យវៀតណាមទទួលបានចំណាត់ថ្នាក់កំពូលម្តងទៀតនៅក្នុងតំបន់អាស៊ានអាគ្នេយ៍។

យោងតាមសារព័ត៌មានក្នុងស្រុក eVnExpress វៀតណាមបានឪ្យដឹងថា ក្រសួងអប់រំ និងបណ្តុះបណ្តាលវៀតណាមបានប្រកាសលទ្ធផលដំបូងនៅថ្ងៃសៅរ៍កន្លងមក នឹងរំពឹងថា លទ្ធផលលម្អិតនឹងត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយនៅចុងឆ្នាំនេះ។ ការវាយតម្លៃនេះបានធ្វើឡើងនៅសាលាបឋមសិក្សា ១៥២ ទូទាំងខេត្តនិងក្រុងចំនួន ៥៣ របស់ប្រទេសវៀតណាម ដោយមានការចូលរួមពីប្រទេសជិតខាងដូចជា កម្ពុជា ទីម័រខាងកើត ឡាវ មីយ៉ាន់ម៉ា ម៉ាឡេស៊ី និងហ្វីលីពីន។

កម្មវិធី SEA-PLM (Southeast Asia Primary Learning Metrics) គឺជាកម្មវិធីវាស់វែងសមត្ថភាពសិក្សាអន្តរជាតិនៅកម្រិតបឋមសិក្សា ដែលធ្វើឡើងរៀងរាល់៥ឆ្នាំ ដោយសហការរវាងអង្គការរដ្ឋមន្រ្តីអប់រំអាស៊ានអាគ្នេយ៍ (SEAMEO), អង្គការ UNICEF និងដៃគូអន្តរជាតិជាច្រើនទៀត។ គោលបំណងរបស់កម្មវិធីនេះគឺ ដើម្បីជួយប្រទេសនានាក្នុងការតាមដានលទ្ធផលសិក្សារបស់សិស្ស និងបង្កើនសមត្ថភាពប្រព័ន្ធអប់រំជាសកល ហើយការចូលរួមស្ទង់មតិនេះមានលក្ខណៈស្ម័គ្រចិត្ត។

ក្នុងការចូលរួមលើកដំបូងនៅឆ្នាំ ២០១៩ វៀតណាមក៏បានគ្រងចំណាត់ថ្នាក់កំពូលដូចគ្នា ដោយទទួលបានពិន្ទុ ៣៤១.៥៥ សម្រាប់គណិតវិទ្យា, ៣៣៦.៤៦ សម្រាប់ការអាន និង ៣២៨.០១ សម្រាប់ការសរសេរ។ ពិន្ទុនេះខ្ពស់ជាច្រើនជាងមធ្យមភាគតំបន់ ដែលស្ថិតនៅក្នុងចន្លោះ ៣០០–៣០៤ ពិន្ទុក្នុងមួយវិញ្ញាសា។

លទ្ធផលល្អនៅក្នុង SEA-PLM បានបង្ហាញពីស្ថិរភាពនៃគុណភាពអប់រំរបស់វៀតណាម និងស្របជាមួយលទ្ធផលបែបអន្តរជាតិផ្សេងទៀត ដូចជា កម្មវិធី PISA (Programme for International Student Assessment) ដែលវាស់វែងសមត្ថភាពសិស្សអាយុ ១៥ ឆ្នាំ។ នៅក្នុងការវាយតម្លៃ PISA ឆ្នាំ ២០២២ វៀតណាមបានទទួលចំណាត់ថ្នាក់ទី ២ ក្នុងតំបន់អាស៊ាន សម្រាប់គណិតវិទ្យា វិទ្យាសាស្ត្រ និងការអាន ដោយនៅពីក្រោយសិង្ហបុរីតែមួយប៉ុណ្ណោះ។

គេហទំព័រផ្លូវការរបស់ SEA-PLM ក៏បានបញ្ជាក់ថា ការស្ទង់មតិឆ្នាំ ២០២៤ មានតួនាទីសំខាន់បំផុតនៅក្នុងបរិបទក្រោយការរីករាលដាលជំងឺកូវីដ-១៩ ដោយជួយគាំទ្រការស្ដារឡើងវិញនៃការសិក្សា វាស់វែងលទ្ធផលអប់រំ និងជម្រុញការផ្លាស់ប្តូរព័ត៌មាននិងគោលនយោបាយអប់រំក្នុងតំបន់។ ក្រសួងអប់រំវៀតណាមបានសង្កត់ធ្ងន់ថា ការចូលរួមជាសកម្មរបស់ប្រទេសក្នុង SEA-PLM មិនត្រឹមតែជួយពង្រឹងគុណភាពការសិក្សារបស់សិស្សប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងជាគន្លងសំខាន់ក្នុងការកំណត់ស្តង់ដារសម្រាប់ការវាស់វែង និងអភិវឌ្ឍន៍គោលនយោបាយអប់រំទូទាំងប្រទេសផងដែរ៕

ភ្លៀងមូសុងបានចាប់ផ្តើមធ្លាក់លាយឡំជាមួយនិងផ្គររន្ទះដ៏ខ្លាំងនៅព្រឹកថ្ងៃសៅរ៍នេះដែលបានបណ្តាលឱ្យមានទឹកជំនន់នៅតំបន់ជាច្រើននៃទីក្រុងហូជីមិញ រួមទាំងផ្លូវជុំវិញផ្សារ Thu Duc ដែលកម្រិតទឹកត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាបានឡើងដល់ជាងពាក់កណ្តាលនៃកង់រថយន្ត។ នេះបើតាមសារព័ត៌មានក្នុងស្រុក VnExpress របស់វៀតណាម ចុះផ្សាយកាលពីព្រឹកថ្ងៃសៅរ៍ ទី១០ ឧសភា ឆ្នាំ ២០២៥នេះ។

នៅបរិវេណជុំវិញផ្សារ Thu Duc រួមទាំងផ្លូវនៅជិតៗដូចជា Vo Van Ngan និង Dang Thi Danh បានជួបប្រទះនឹងគ្រោះទឹកជំនន់ ជាមួយនឹងកម្រិតទឹកកើនឡើងលើសពីពាក់កណ្តាលនៃកង់រថយន្ត ហើយប្រជាពលរដ្ឋ និងអាជ្ញាធរបានបើកប្រព័ន្ធលូ ដើម្បីឲ្យទឹកឆាប់ស្រក។

បើយោងតាមការព្រមានពីស្ថានីយ៍ឧតុនិយមវៀតណាម និងជលសាស្ត្រភាគខាងត្បូង រូបភាពពីផ្កាយរណប រ៉ាដាអាកាសធាតុ និងប្រព័ន្ធចាប់រន្ទះ ចាប់តាំងពីម៉ោង ២ ទៀបភ្លឺមក បានបង្ហាញពីការបង្កើតពពកព្យុះ ដែលនាំមកនូវភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំង ផ្គរលាន់ និងផ្លេកបន្ទោរទៅកាន់ទីក្រុង Thu Duc, Can Gio, Nha Be, Hoc Mon, Cu Chi និងស្រុក Go Vap និងតំបន់ជុំវិញ។

វាបានរំចានដល់ការធ្វើចរាចរណ៍ជាខ្លាំង ដោយទឹកបានហក់ឡើងជិតដល់កម្ពស់កែបម៉ូតូ និងបណ្តាលឱ្យរថយន្តជាច្រើនជាប់គាំង បន្សល់ទុកតែរថយន្តក្រុងប៉ុណ្ណោះដែលអាចធ្វើចលនាបាន។ ពលរដ្ឋមួយចំនួនបានចតម៉ូតូតាមផ្លូវក្បែរផ្សារដើម្បីបញ្ចៀសទឹកជំនន់រង់ចាំទឹកស្រក ប៉ុន្តែមួយចំនួនបានក្រឡាប់ ខណៈទឹកនៅតែបានបន្តកើនឡើង ។

លើសពីនេះ វាក៏បានប៉ះពាល់ដល់អាជីវកម្មនៅផ្សារ Thu Duc ផងដែរ ដោយអាជីវករបានប្រើបន្ទះប្លាស្ទិក និងរបាំងការពារដើម្បីទប់ទឹកកុំឲ្យចូលហាងរបស់ពួកគេ។ លោក Cao Van Tai កម្មករដែលមានបទពិសោធន៍ជាង ២០ឆ្នាំ នៅក្នុងផ្សារបាននិយាយថា “ខ្ញុំមិនដែរបានឃើញទឹកជំនន់បែបនេះនៅក្នុងតំបន់ផ្សារនេះជាយូរមកហើយ” ។ ប៉ុន្តែមកដល់ម៉ោង ៨ព្រឹកនេះ ភ្លៀងបានរាំង ហើយទឹកបានស្រកទៅវិញ។

គួរបញ្ជាក់ផងដែរថា វាក៏បានជះឥទ្ធិពលខេត្តខ្មែរនៅជាប់ប្រទេសវៀតណាមផងដែរ ដូចជាខេត្ត ស្វាយរៀង ដែលបណ្ដាលឱ្យជន់លិចផ្លូវ ព្រមទាំងលំនៅឋានពលរដ្ឋមួយក៏ត្រូវបានដួលរលំផងដែរ។ មិនតែប៉ុណ្ណោះផ្ទះប្រជាពលរដ្ឋមួយចំនួននៅ សង្កាត់ច្រកម្ទេស ក្រុងបាវិត ខេត្តស្វាយរៀង ក៏ត្រូវបានរងការខូចខាតផងដែរ។ នេះបើតាមសេចក្ដីរាយការណ៍ពីប្រជាពលរដ្ឋរស់នៅក្នុងតំបន់៕

ភ្លៀងមូសុងបានចាប់ផ្តើមធ្លាក់លាយឡំជាមួយនិងផ្គររន្ទះដ៏ខ្លាំងនៅព្រឹកថ្ងៃសៅរ៍នេះដែលបានបណ្តាលឱ្យមានទឹកជំនន់នៅតំបន់ជាច្រើននៃទីក្រុងហូជីមិញ រួមទាំងផ្លូវជុំវិញផ្សារ Thu Duc ដែលកម្រិតទឹកត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាបានឡើងដល់ជាងពាក់កណ្តាលនៃកង់រថយន្ត។ នេះបើតាមសារព័ត៌មានក្នុងស្រុក VnExpress របស់វៀតណាម ចុះផ្សាយកាលពីព្រឹកថ្ងៃសៅរ៍ ទី១០ ឧសភា ឆ្នាំ ២០២៥នេះ។

នៅបរិវេណជុំវិញផ្សារ Thu Duc រួមទាំងផ្លូវនៅជិតៗដូចជា Vo Van Ngan និង Dang Thi Danh បានជួបប្រទះនឹងគ្រោះទឹកជំនន់ ជាមួយនឹងកម្រិតទឹកកើនឡើងលើសពីពាក់កណ្តាលនៃកង់រថយន្ត ហើយប្រជាពលរដ្ឋ និងអាជ្ញាធរបានបើកប្រព័ន្ធលូ ដើម្បីឲ្យទឹកឆាប់ស្រក។

បើយោងតាមការព្រមានពីស្ថានីយ៍ឧតុនិយមវៀតណាម និងជលសាស្ត្រភាគខាងត្បូង រូបភាពពីផ្កាយរណប រ៉ាដាអាកាសធាតុ និងប្រព័ន្ធចាប់រន្ទះ ចាប់តាំងពីម៉ោង ២ ទៀបភ្លឺមក បានបង្ហាញពីការបង្កើតពពកព្យុះ ដែលនាំមកនូវភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំង ផ្គរលាន់ និងផ្លេកបន្ទោរទៅកាន់ទីក្រុង Thu Duc, Can Gio, Nha Be, Hoc Mon, Cu Chi និងស្រុក Go Vap និងតំបន់ជុំវិញ។

វាបានរំចានដល់ការធ្វើចរាចរណ៍ជាខ្លាំង ដោយទឹកបានហក់ឡើងជិតដល់កម្ពស់កែបម៉ូតូ និងបណ្តាលឱ្យរថយន្តជាច្រើនជាប់គាំង បន្សល់ទុកតែរថយន្តក្រុងប៉ុណ្ណោះដែលអាចធ្វើចលនាបាន។ ពលរដ្ឋមួយចំនួនបានចតម៉ូតូតាមផ្លូវក្បែរផ្សារដើម្បីបញ្ចៀសទឹកជំនន់រង់ចាំទឹកស្រក ប៉ុន្តែមួយចំនួនបានក្រឡាប់ ខណៈទឹកនៅតែបានបន្តកើនឡើង ។

លើសពីនេះ វាក៏បានប៉ះពាល់ដល់អាជីវកម្មនៅផ្សារ Thu Duc ផងដែរ ដោយអាជីវករបានប្រើបន្ទះប្លាស្ទិក និងរបាំងការពារដើម្បីទប់ទឹកកុំឲ្យចូលហាងរបស់ពួកគេ។ លោក Cao Van Tai កម្មករដែលមានបទពិសោធន៍ជាង ២០ឆ្នាំ នៅក្នុងផ្សារបាននិយាយថា “ខ្ញុំមិនដែរបានឃើញទឹកជំនន់បែបនេះនៅក្នុងតំបន់ផ្សារនេះជាយូរមកហើយ” ។ ប៉ុន្តែមកដល់ម៉ោង ៨ព្រឹកនេះ ភ្លៀងបានរាំង ហើយទឹកបានស្រកទៅវិញ។

គួរបញ្ជាក់ផងដែរថា វាក៏បានជះឥទ្ធិពលខេត្តខ្មែរនៅជាប់ប្រទេសវៀតណាមផងដែរ ដូចជាខេត្ត ស្វាយរៀង ដែលបណ្ដាលឱ្យជន់លិចផ្លូវ ព្រមទាំងលំនៅឋានពលរដ្ឋមួយក៏ត្រូវបានដួលរលំផងដែរ។ មិនតែប៉ុណ្ណោះផ្ទះប្រជាពលរដ្ឋមួយចំនួននៅ សង្កាត់ច្រកម្ទេស ក្រុងបាវិត ខេត្តស្វាយរៀង ក៏ត្រូវបានរងការខូចខាតផងដែរ។ នេះបើតាមសេចក្ដីរាយការណ៍ពីប្រជាពលរដ្ឋរស់នៅក្នុងតំបន់៕

ទីក្រុងប៉េកាំង ៖ កម្ទិចធូលីលើឋានព្រះចន្ទ ដែលគេចាត់ទុកថា «កម្រ និង មានតម្លៃជាងមាស» ដោយសារប្រទេសជាច្រើនកំពុងត្រូវការនោះ ត្រូវបានដឹកជញ្ជូនពីទីក្រុងប៉េកាំង ប្រទេសចិន ទៅកាន់ចក្រភពអង់គ្លេស បន្ទាប់ពីសាស្រ្តាចារ្យដ៏ល្បីម្នាក់នៅអង់គ្លេស បានស្នើសុំខ្ចីពីចិនដើម្បីយកវាទៅធ្វើការវិភាគ និងសិក្សាបន្ថែម។

យោងតាមសារព័ត៌មានបរទេស នៅថ្ងៃសុក្រ ទី៩ ឧសភា «កម្ទិចធូលី» មួយដូសតូច ដែលមានទម្ងន់ត្រឹមតែ ៦០មីលីក្រាម ត្រូវបានប្រមូលពីឋានព្រះចន្ទក្នុងតំបន់ភ្នំ Mons Rümkerមកកាន់ភពផែនដីតាមរយៈបេសកកម្ម Chang’e 5 របស់ចិន កាលពីឆ្នាំ២០២០ ហើយបច្ចុប្បន្នវាត្រូវបានបញ្ជូនចូលទៅក្នុងមន្ទីរពិសោធនៅសកលវិទ្យាល័យ Open University ក្នុងទីក្រុង Milton Keynes នៃប្រទេសអង់គ្លេស។

លោកសាស្រ្តាចារ្យ Mahesh Anand គឺជាអ្នកវិទ្យាសាស្រ្តអង់គ្លេសតែម្នាក់គត់ក្នុងចំណោមក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវផ្សេងទៀតដែលទទួលបានកម្ទិចដីនេះយកទៅធ្វើការសិក្សា។ គាត់បាននិយាយថា ៖ «វាជាកិត្តិយស និងឳកាសដ៏មានតម្លៃបំផុត សម្រាប់វិទ្យាសាស្រ្តនៅលើផែនដី»។

ការយកធូលីព្រះចន្ទដ៏កម្រមួយនេះទៅសិក្សា គឺដើម្បីស្វែងយល់ពីប្រភពដើម និងប្រវត្តិក្នុងការកកើតឡើងនៃភពព្រះចន្ទ ព្រមទាំងជាផ្នែកមួយដែលអាចបំភ្លឺផ្លូវក្នុងការស្វែងយល់ពីការកកើតនៃភពផែនដីឲ្យកាន់តែច្បាស់បន្ថែមទៀតផងដែរ។ បច្ចុប្បន្នសមាសធាតុដ៏មានតម្លៃនេះ កំពុងត្រូវបានគេរក្សាទុកនៅក្នុងបន្ទប់ពិសោធដ៏មានសុវត្ថិភាពបំផុត និងមិនអនុញ្ញាតឲ្យអ្នកវិទ្យាសាស្រ្តច្រើនចូលទៅស្រាវជ្រាវ ឬប៉ះពាល់ផ្ដេសផ្ដាសឡើយ។

កិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងចិន និងអង់គ្លេសខាងលើនេះ គឺជាផ្នែកមួយនៃយុទ្ធនាការរបស់ស្ថាប័នអវកាសចិន (CNSA) ដើម្បីជំរុញការសហការជាអន្តរជាតិក្នុងវិស័យលំហរអាកាស។ CNSA បានប្រកាសថា ពួកគេនឹងចែករំលែកម្ទិចដីឋានព្រះចន្ទដែលបានមកពីបេសកកម្ម Chang’e 5 នេះជាមួយនឹងប្រទេសផ្សេងទៀតដូចជា ៖ សហរដ្ឋអាមេរិក ជប៉ុន បារាំង អាឡឺម៉ង់ និងប៉ាគីស្ថាន៕

ប្រទេសថៃ ៖ ត្រីជាច្រើនប្រភេទដែលគេនេសាទបាននៅទន្លេកុក ក្នុងខេត្តឈៀងរ៉ៃ ត្រូវបានគេរកឃើញថាមានស្នាមរបួស ដា..ច់រហែ..កនៅលើស្បែក ហើយត្រូវបានឆ្លងមេរោគប៉ារ៉ាស៊ីត និងបាក់តេរីអ្វីម្យ៉ាង ដែលធ្វើឲ្យវាមានរូបរាងគួរឲ្យខ្លាច។

យោងតាមសារព័ត៌មានថៃ The Nation Thailand បានឲ្យដឹងថា ៖ ក្រោយមានការជូនដំណឹង មន្រ្តីជលផលក្នុងតំបន់បាននាំកម្លាំងចុះទៅត្រួតពិនិត្យ និងរកឃើញថាទឹកទន្លេកុក ដែលបានហូរកាត់មកតាមប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ានេះ មានផ្ទុកនូវសារធាតុម្យ៉ាងដែលជាធាតុគីមីដែលជាលោហធាតុធ្ងន់ ដូចជាអាសេនិចជាដើម។ ហើយសារធាតុទាំងនោះអាចផ្ដល់ផលប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរដល់ស្បែក និងសុខភាពភាវៈរស់ដែលមាននៅក្នុងទឹកជាខ្លាំង។

ត្រីដែលចាប់បានភាគច្រើនត្រូវបានគេរកឃើញថាមានស្នាមក្រហមដា..ច់រលាត់លើស្បែក មាត់ កន្ទុយ និងព្រុយរបស់វា។ ក្រៅពីនេះ បើតាមប្រជាជនមួយចំនួនដែលរស់តាមបណ្ដាយដងទន្លេនោះ បានរាយការណ៍ថា ពួកគេឈឺភ្នែក និងហើមភ្នែក បន្ទាប់ពីចុះទឹកទន្លេនោះ។

កាលពីថ្ងៃទី 30 ខែមេសា ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវមកពីសាកលវិទ្យាល័យ Mae Fah Luang បានធ្វើតេស្តទឹកពីកន្លែងចំនួន 9 នៅតាមដងទន្លេ ហើយបានរកឃើញកម្រិតអាសេនិចរហូតដល់ 19 ដង លើសពីស្តង់ដារសុវត្ថិភាព ដោយមានការបំពុលខ្ពស់បំផុតនៅតំបន់ត្រីកោណមាស ក្នុងស្រុកឈៀងសាន។ សមាគមទន្លេដើម្បីជីវិត បានអំពាវនាវឲ្យរដ្ឋាភិបាលថៃបើកការចរចាបួនភាគីជាបន្ទាន់ ជាមួយប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ក្រុមជនជាតិភាគតិចសាន និងប្រទេសចិន។ ដោយពួកគេជឿថា សកម្មភាពរុករករ៉ែនៅមីយ៉ាន់ម៉ា គឺជាប្រភពចម្បងនៃការបំពុលនេះ។

កាលពីថ្ងៃទី 3 ខែឧសភា អភិបាលខេត្តឈៀងរ៉ៃបានចេញការព្រមានជាបន្ទាន់មួយ ហាមអ្នកស្រុកជាច្រើននៅក្នុងខេត្តឈៀងរ៉ៃ ចៀសវាងការបរិភោគត្រីដែលចាប់បាននៅក្នុងទន្លេ កុក និង សៃ ដោយសារទឹកកំពុងរងការបំពុលដោយសារធាតុអាសេនិច ដែលសង្ស័យថាមានប្រភពមកពីការជីកយករ៉ែរបស់ក្រុមហ៊ុនចិន នៅក្នុងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា។

រដ្ឋបាលខេត្តក៏ណែនាំប្រជាជនក្នុងខេត្តកុំឲ្យប្រើប្រាស់ទឹកពីទន្លេមួយរយៈផងដែរ ដោយសារបច្ចុប្បន្នពួកគេមិនទាន់អាចដោះស្រាយបញ្ហាសារធាតុអាសេនិចមាននៅក្នុងទឹកនេះបានទេ ព្រោះរដ្ឋសាន របស់ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាកំពុងត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយក្រុមជនជាតិភាគតិចប្រដាប់អាវុធជាច្រើនដូចជា កងទ័ព United Wa State Army និងកងទ័ពរដ្ឋាភិបាលមីយ៉ាន់ម៉ា៕

ប្រទេសហ្វីលីពីន ៖ សារព័ត៌មានបរទេសរាយការណ៍ថា កាលពីវេលាម៉ោងជាង២ទៀបភ្លឺ ថ្ងៃទី១៣ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៥ ភ្នំភ្លើង Kanlaon ស្ថិតក្នុងចំណោមភ្នំភ្លើងសកម្មនៅប្រទេសហ្វីលីពីន បានផ្ទុះឡើងម្តងទៀតយ៉ាងខ្លាំងរយៈពេល៥នាទី ។ ការផ្ទុះលើកនេះ វាបានបា.ញ់ផ្សែងផេះឡើងលើមេឃរហូតដល់ជាង៣គីឡូម៉ែត្រ និងគ្របដណ្តប់លើលំនៅឋានពលរដ្ឋនៅក្បែរ ព្រមទាំងបញ្ចេញថ្មភ្នំភ្លើងធំៗនៅជុំវិញមាត់រណ្តៅភ្នំភ្លើង ។ អាជ្ញាធរហ្វីលីពីនបានប្រកាសអាសន្នត្រឹមកម្រិត៣ ខណៈកម្រិត៥ គឺគ្រោះថ្នា.ក់ខ្លាំងបំផុត ។

នេះជាការផ្ទុះលើកចុងក្រោយបង្អស់របស់ភ្នំភ្លើង Kanlaon ខណៈវាបានផ្ទុះជាបន្តបន្ទាប់លើកចុងក្រោយ គឺនៅថ្ងៃទី៣ ខែមិថុនា និងថ្ងៃទី៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៤ រួមទាំងថ្ងៃទី៨ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៥ ។ អាជ្ញាធរបានជម្លៀសពលរដ្ឋដែលរស់នៅតំបន់ជុំវិញភ្នំភ្លើងប្រមាណ៦គីឡូម៉ែត្រ និងហាមឃាត់ពលរដ្ឋចូលមកក្បែរតំបន់នេះ ។

វិទ្យាស្ថានបន្ទុះភ្នំភ្លើង និងរគ្រោះរញ្ជួយដីប្រទេសហ្វីលីពីន (PHIVOLCS) រាយការណ៍ថា ភ្នំភ្លើង Kanlaon បានផ្ទុះកាលពីវេលាម៉ោង២និង៥៥នាទីទៀបភ្លឺថ្ងៃទី១៣ ខែឧសភា រយៈពេល៥នាទី ហើយកម្លាំងផ្ទុះបានបង្កើតជាផ្សែងផេះអណ្តែតទៅទិសខាងលិច ។ ក្រៅពីនេះ ក៏មានដុំថ្មធំៗខ្ទាតចេញពីមាត់រណ្តៅភ្នំភ្លើងស្មើចម្ងាយរាប់រយម៉ែត្រ និងបង្កជាភ្លើងឆេះព្រៃជុំវិញកំពូលភ្នំ ។ ប៉ុន្តែអាជ្ញាធរហ្វីលីពីនពុំបានប្រកាសអាសន្នពីកម្រិតគ្រោះថ្នាក់ខ្លាំង កម្រិត៥ទេ គឺនៅរក្សាត្រឹមកម្រិត៣ មានន័យថា ភ្នំភ្លើងនេះប្រឈមនឹងការផ្ទុះខ្លាំងរយៈពេលខ្លី និងអាចធ្វើឱ្យពលរដ្ឋស្លាប់ ។

ភ្នំភ្លើង Kanlaon មានទីតាំងស្ថិតនៅលើកោះ Negros និងស្ថិតក្នុងចំណោមភ្នំភ្លើងសកម្ម ចំនួន២៤ របស់ប្រទេសហ្វីលីពីន ដែលនៅតែផ្ទុះជាបន្តបន្ទាប់ ។ វាធ្លាប់ផ្ទុះខ្លាំងជាច្រើនលើក ក្នុងនោះការផ្ទុះខ្លាំងបំផុត ស្មើ២លើក គឺនៅខែសីហា ឆ្នាំ១៩៩៦ ដែលបណ្តាលឱ្យដុំថ្មក្តៅចេញពីភ្នំភ្លើងសម្លាប់អ្នកឡើងភ្នំអស់៣នាក់ ដោយសារនៅក្បែរកំពូលភ្នំ និងនៅឆ្នាំ១៩៩១ ដែលបានសម្លាប់ជីវិតពលរដ្ឋហ្វីលីពីនអស់ជាង៨០០នាក់ ។

គួរបញ្ជាក់ថា ប្រទេសហ្វីលីពីនតែងតែមានភ្នំភ្លើងផ្ទុះ និងគ្រោះរញ្ជួយដីកើតឡើងជាបន្តបន្ទាប់ ដោយសារមានទីតាំងស្ថិតនៅលើចិញ្ចៀនភ្លើងប៉ាស៊ីហ្វិក (Pacific Ring of Fire) ដែលជាតំបន់ភ្នំភ្លើង និងរញ្ជួយដីសកម្មបំផុតក្នុងពិភពលោក ។ បើទោះជាការផ្ទុះលើកនេះគ្មានកំអែភ្នំភ្លើង ប៉ុន្តែអ្នកជំនាញបានតាមដានស្ថានការណ៍យ៉ាងដិតដល់ ៕