ប្រទេសចិន ៖ នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ កងទ័ពរំដោះប្រជាជនចិនបានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍ថ្កោលទោសនាវាចម្បាំងអង់គ្លេសឆ្លងកាត់ច្រកសមុទ្រតៃវ៉ាន់ជាការបង្កបញ្ហា ខណៈអង់គ្លេសលើកឡើងថា នាវាចម្បាំង HMS Spey បានបើកឆ្លងកាត់ច្រកសមុទ្រតៃវ៉ាន់តាមផ្លូវទឹកធម្មតា ។ ការបញ្ជូននាវាមកកាន់ទីនេះជាផ្នែកមួយនៃផែនការដែលបង្កើតយូរមកហើយ និងធ្វើឡើងស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិ ។

ប្រទេសចិនចាត់ទុកថា តៃវ៉ាន់ជាទឹកដីរបស់ចិន ហើយច្រកសមុទ្រតៃវ៉ាន់ក៏ជាដែនទឹករបស់ចិនដែរ ខណៈតៃវ៉ាន់ អាមេរិក និងបណ្តាប្រទេសជាមិត្តចាត់ទុកថា ច្រកសមុទ្រតៃវ៉ាន់ គឺជាដែនទឹកអន្តរជាតិ ពុំមែនជារបស់ចិនទេ ។

បើតាមកងទ័ពរំដោះប្រជាជនចិន គឺការមកដល់របស់នាវាអង់គ្លេស HMS Spey កាលពីថ្ងៃទី១៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ ក្នុងគោលបំណងបង្កបញ្ហា ហើយកងទ័ពចិនបានតាមដាននាវាជានិច្ច ។ ការអះអាងរបស់អង់គ្លេសជាការបំភ្លៃច្បាប់ និងធ្វើឱ្យសាធារណជនយល់ខុស អង់គ្លេសបង្កបញ្ហាស្មុគស្មាញ បំផ្លាញសន្តិភាព និងស្ថិរភាពនៅច្រកសមុទ្រតៃវ៉ាន់ កងទ័ពចិនត្រៀមខ្លួនឆ្លើយតបនឹងការគំរាមកំហែងនេះ ។

ចំណែករដ្ឋាភិបាលតៃវ៉ាន់បានសរសើរការបង្ហាញខ្លួនរបស់នាវាចម្បាំងអង់គ្លេស ដោយក្រសួងការបរទេសតៃវ៉ាន់បានបង្ហាញភាពរីករាយដែលអង់គ្លេសចាត់វិធានការយ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់ដើម្បីការពារសេរីភាព និងបើកនាវាចម្បាំងកាត់តាមច្រកសមុទ្រតៃវ៉ាន់ ដែលតៃវ៉ាន់ចាត់ទុកថា វាជាដែនទឹកអន្តរជាតិ ។

រយៈពេល៥ឆ្នាំមកនេះ ចិនបានធ្វើសកម្មភាពកងទ័ពជុំវិញកោះតៃវ៉ាន់ រួមទាំងធ្វើសមយុទ្ធទ្រង់ទ្រាយធំជាច្រើនលើក ដែលធ្វើឱ្យតៃវ៉ាន់ អាមេរិក និងជប៉ុនបារម្ភ ។ កាលពីថ្ងៃទី១៩ ខែមិថុនា ប្រធានាធិបតីតៃវ៉ាន់ លោក Lai Ching-te ថ្លែងថា លោកបានបញ្ជាឱ្យភ្នាក់ងារសន្តិសុខបង្កើនការឃ្លាំមើល និងស៊ើបការណ៍ដើម្បីទប់ទល់សកម្មភាពកងទ័ពចិន ដែលតៃវ៉ាន់មើលឃើញថា ចិនពុំបានកាត់បន្ថយសកម្មភាពកងទ័ពទេ បើទោះជាភាពតានតឹងកើនឡើងនៅមជ្ឈិមបូព៌ាក្តី ។

កាលពីថ្ងៃទី២០ ខែមិថុនា ក្រសួងការពារជាតិតៃវ៉ាន់រាយការណ៍ថា ចិនបានធ្វើសកម្មភាពកងទ័ពនៅជុំវិញកោះតៃវ៉ាន់រយៈពេល២៤ម៉ោង ដោយមានយន្តហោះចិនចំនួន៥០គ្រឿង ហោះហើរលើច្រកសមុទ្រ និងសមុទ្រចិនខាងត្បូង ។

គួរបញ្ជាក់ថា អង់គ្លេសធ្លាប់បញ្ជានាវាចម្បាំង HMS Richmond មកកាន់ច្រកសមុទ្រតៃវ៉ាន់កាលពីឆ្នាំ២០២១ ពេលនោះ កងទ័ពចិនក៏បានតាមដាននាវាចម្បាំងអង់គ្លេស និងប្រាប់ឱ្យចាកចេញពីច្រកសមុទ្រតៃវ៉ាន់ ៕

ថៃ ៖ លោក Prasert Jantararuangtong រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងសេដ្ឋកិច្ចឌីជីថល និង សង្គម ( Digital Economy & Society Ministry ) បានអះអាងថា កម្ពុជាគឺជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃឧក្រិដ្ឋកម្មតាមប្រព័ន្ធអនឡាញ (Cybercrime) ឆ្លងប្រទេសដ៏ធំបំផុតមួយក្នុងពិភពលោក ( World largest hub of transnational cybercrime ) និងថា ការបិទច្រកព្រំដែនជាមួយកម្ពុជាបានកាត់បន្ថយបទល្មើសជាច្រើននៅក្នុងប្រទេសថៃ។ នេះបើយោងតាមការចុះផ្សាយរបស់សារព័ត៌មានថៃ បាងកកប៉ុស្តិ៍។

នៅក្នុងអត្ថបទដែលបានចេញផ្សាយនាយប់ថ្ងៃព្រហស្បត្តិ៍ ទី២០ ខែមិថុនា បាងកកប៉ុស្តិ៍បានឲ្យដឹងថា ៖ ប្រទេសកម្ពុជាត្រូវបានគេមើលថា ជាមជ្ឈមណ្ឌលដ៏ធំបំផុតរបស់ពិភពលោកនៃសកម្មភាពឧក្រិដ្ឋកម្មតាមអ៊ីនធឺណិតឆ្លងដែន ដោយមានការបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថាប្រតិបត្តិការខុសច្បាប់នានាត្រូវបានគាំទ្រដោយអ្នកមានអំណាច និងមានឥទ្ធិពលនៅក្នុងប្រទេស។ នេះបើយោងតាមសំដីរបស់លោករដ្ឋមន្ត្រី Prasert Jantararauangtong។

លោក Prasert បានបង្ហាញរបាយការណ៍ពីការិយាល័យអង្គការសហប្រជាជាតិផ្នែកទទួលបន្ទុកគ្រឿងញៀន និងឧក្រិដ្ឋកម្ម (UNODC) ដែលបានរកឃើញថា ប្រតិបត្តិការដោយបើកចំហលើទីតាំងជាច្រើននៅជិតព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ជាមួយក្រុងប៉ោយប៉ែត ទល់មុខស្រុកអារញ្ញ ខេត្តស្រះកែវ ដែលបម្រើជាមូលដ្ឋានយុទ្ធសាស្ត្រឆបោ.កដ៏សំខាន់។

លោក Prasert បានគូសបញ្ជាក់ថា នៅពេលប្រទេសថៃចាប់ផ្ដើមអនុវត្តវិធានការបិទព្រំដែនជាមួយកម្ពុជា លទ្ធផលចាប់ផ្ដើមបង្ហាញភ្លាមៗពីការថយចុះនៃបទល្មើសក្លែងបន្លំតាមអ៊ីនធើណេត ដោយវាបានធ្លាក់ចុះពី 1,300 ទៅ 900 ករណីក្នុងរយៈពេលមួយថ្ងៃ។

ទិន្នន័យនេះបានបង្ហាញថា គិតចាប់ពីឆ្នាំ២០២២ ដល់ ២០២៣ ថៃមានករណីឆបោ.កតាមអ៊ីនធឺណិតចំនួន 229,000 ករណី ដែលធ្វើឲ្យប្រទេសខាតបង់ផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុសរុបចំនួន 34 ពាន់លានបាត។ រហូតមកដល់ឆ្នាំ២០២៤ ដល់ ២០២៥ អាជ្ញាធរបានដោះស្រាយជាង 1.18 លានករណី បង្កកគណនីធនាគារជាង 520,000 និងការពារការខាតបង់ផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុលើសពី 19.9 ពាន់លានបាត។ តួលេខនេះបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថា ការបិទព្រំដែនជាមួយកម្ពុជា រួមទាំងការកាត់ផ្តាច់ចរន្តអគ្គិសនី និងការប្រើប្រាស់អ៊ីនធឺណិត បានកាត់បន្ថយទំហំនៃឧក្រិដ្ឋកម្មតាមអ៊ីនធឺណិតឆ្លងដែន និងការក្លែងបន្លំតាមអ៊ីនធឺណិតក្នុងចំនួនដ៏ច្រើន។

លោក Prasert បាននិយាយថា «ខណៈពេលដែលវិធានការនេះ អាចធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់សាធារណជន ប៉ុន្តែពួកគេបានបង្ហាញឱ្យឃើញនូវប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការទប់ស្កាត់ការបាត់បង់ផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ» ។ លោកបានបន្ថែមថា រដ្ឋាភិបាលថៃកំពុងពន្លឿនកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងក្រោមច្បាប់ការពារ និងបង្ក្រាបបទល្មើសតាមអ៊ីនធឺណិតឲ្យបានកាន់តែស៊ីជម្រៅ៕

កូឡាឡាំពួរ អាជ្ញាធរទំនាក់ទំនងរបស់ម៉ាឡេស៊ី បាននិយាយ កាលពីថ្ងៃ ព្រហស្បតិ៍ថា ពួកគេទទួលបានសាលក្រមបណ្តោះអាសន្នពីតុលាការប្រឆាំងនឹងកម្មវិធីផ្ញើសារ Telegram និង channels ពីរ ផ្សេងទៀតនៅលើវេទិកានេះ ពីបទ ផ្សព្វផ្សាយមាតិកាដែលគេអះអាងថាផ្ទុយនឹងច្បាប់របស់ប្រទេស។ នេះបើតាមសារព័ត៌មាន រ៉យទ័រ។

គណៈកម្មាធិការទំនាក់ទំនង និងពហុមេឌៀរបស់ម៉ាឡេស៊ី (MCMC) បាននិយាយថា ពួកគេបានស្នើសុំសាលក្រមនេះ ប្រឆាំងនឹង Telegram បន្ទាប់ពីវេទិកានេះមិនអាចមានវិធានការដោះស្រាយលើមាតិកាដែលទទួលបានការរាយការណ៍ជាប្រចាំ។

ពួកគេបាននិយាយថា មាតិកានៅក្នុងប៉ុស្តិ៍ពីរនោះ ដែលមានឈ្មោះថា “Edisi Siasat” និង “Edisi Khas” មាន “ឥទ្ធិពលធ្វើឲ្យប្រជាពលរដ្ឋបាត់បង់ជំនឿលើស្ថាប័នជាតិ និងរំខានដល់សណ្ដាប់ធ្នាប់សាធារណ:សង្គម”។

តុលាការម៉ាឡេស៉ី បានផ្ដល់សាលក្រមបណ្តោះអាសន្ន ដើម្បីបញ្ឈប់ការផ្សាយនិងការចែកចាយបន្តនៃមាតិកាគ្រោះថ្នាក់ទាំងនោះ និងការបោះពុម្ពឡើងវិញនូវមាតិកាស្រដៀងគ្នា។ ទោះជាយ៉ាងណា គណៈកម្មាធិការមិនបានបញ្ជាក់អំពីប្រភេទមាតិកាដែលគេថាគ្រោះថ្នាក់នោះឡើយ។

បច្ចុប្បន្ន Telegram នៅមិនទាន់មានការឆ្លើយតបណាមួយទាក់ទងនឹងសំណើនេះនៅឡើយទេ។ យ៉ាងណាមិញ អង្គភាពបាននិយាយក្នុងសេចក្ដីថ្លែងការណ៍ថា “Telegram នឹងត្រូវបានផ្ដល់ឱកាសយុត្តិធម៌ ដើម្បីដាក់សំណួរ និងការពារខ្លួន តាមគោលការណ៍នៃយុត្តិធម៌ និងសិទ្ធិមូលដ្ឋាន” ។

គួរំលឹកថា កាលពីខែមករា មាឡេស៊ីបានចេញច្បាប់ថ្មីមួយស្តីពីបណ្តាញសង្គម ដែលកំណត់ឲ្យវេទិកាសង្គម និងកម្មវិធីផ្ញើសារ ដែលមានអ្នកប្រើប្រាស់លើសពី ៨ លាននាក់ក្នុងប្រទេស ត្រូវតែបានចុះបញ្ជី និងទទួលអាជ្ញាប័ណ្ណ បើមិនដូច្នោះនឹងទទួលវិធានការតាមផ្លូវច្បាប់។ ច្បាប់នេះត្រូវបានបង្កើតឡើង ដើម្បីដោះស្រាយបទល្មើសអនឡាញ បន្ទាប់ពីមានការកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងនៃមាតិកាគ្រោះថ្នាក់នៅលើបណ្តាញសង្គម។

អាជ្ញាធរមាឡេស៊ី ចាត់ទុកថា ការភ្នាល់អនឡាញ ការលួច ការផ្សាយឯកសារអំពើពុករលួយលើកុមារ ការកេងបន្លំ ការរំលោភតាមអ៊ីនធឺណិត និងមាតិកាដែលទាក់ទងនឹង ជាតិ សាសនា និងព្រះមហាក្សត្រ គឺជាមាតិកាគួរឱ្យព្រួយបារម្ភ៕

ប្រទេសថៃ ៖ នៅថ្ងៃទី២០ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ ពេលរសៀល នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ លោកស្រី ផេថងថាន ស៊ីណាវ៉ាត់ មានគម្រោងចុះសួរសុខទុក្ខ និងផ្តល់កម្លាំងចិត្តដល់កងកម្លាំងស៊ុណារី នៅស្រុកណាមយឺន ខេត្តឧប៊ុនរ៉ាជថានី ។ ការមកជួបកងទ័ពនេះស្របពេលពលរដ្ឋទាមទារឱ្យលោកស្រីទទួលខុសត្រូវរឿងការបែកធ្លាយកិច្ចសន្ទនារវាងលោកស្រីជាមួយសម្តេចតេជោ ហ៊ុន សែន ប្រធានព្រឹទ្ធសភាកម្ពុជា ដោយការលាលែងពីតំណែង ។ នេះបើតាមការលើកឡើងរបស់លោក ចេរ៉ាយុ ហួងសាប់ អ្នកនាំពាក្យការិយាល័យនាយករដ្ឋមន្ត្រី ។

ក្រោយការបែកធ្លាយកិច្ចសន្ទនាធ្វើឱ្យពលរដ្ឋថៃខកចិត្តទៅលើនាយករដ្ឋមន្ត្រីរបស់ខ្លួន ដែលនិយាយថារដ្ឋាភិបាលថៃមានគោលជំហរខុសគ្នាជាមួយមេបញ្ជាការកងទ័ពភូមិភាគទី២ លោក ប៊ុនស៊ីន ផាកក្លាង ។ ពលរដ្ឋថៃបានបង្ហាញការគាំទ្រមេបញ្ជាការកងទ័ពភូមិភាគទី២ លោក ប៊ុនស៊ីន ផាកក្លាង និងទាមទារឱ្យនាយករដ្ឋមន្ត្រីចុះចេញពីតំណែង ហើយពលរដ្ឋថៃក៏បានផ្តល់កម្លាំងចិត្តដល់កងទ័ពនៅព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ នៅស្រុកណាមយឺន ខេត្តឧប៊ុនរ៉ាជថានី ដោយការផ្តល់សម្ភារៈផ្សេងៗ និងស្បៀងអាហារ ។

ចំណែកមេបញ្ជាការកងទ័ពភូមិភាគទី២ លោក ប៊ុនស៊ីន ផាកក្លាង ប្រាប់ថា ពុំបានខឹងសម្បារអ្វីជាមួយលោកស្រី ផេថងថាន ទេ ហើយលោកនៅតែបំពេញភារកិច្ចការពារអធិបតេយ្យជាតិដដែល រីឯការដឹកនាំប្រទេស គឺជាតួនាទីរបស់រដ្ឋាភិបាល ។

លោកស្រី ផេថងថាន នឹងធ្វើដំណើរដោយឧទ្ធម្ភាគចក្រមកដល់ស្រុកណាមយឺន ខេត្តឧប៊ុនរ៉ាជថានី នាវេលាម៉ោង១រសៀលថ្ងៃទី២០ ខែមិថុនា ។ បន្ទាប់មក លោកស្រីនឹងជិះរថយន្តបន្តទៅកាន់មូលដ្ឋានកងទ័ពដើម្បីសួរសុខទុក្ខ និងផ្តល់កម្លាំងចិត្តដល់កងកម្លាំងស៊ុណារី ។ ការចុះមកកាន់មូលដ្ឋានកងទ័ពនេះ គឺអាចចំណាយពេលប្រមាណ៤០នាទី រួចហើយ លោកស្រីនឹងត្រឡប់ទៅទីក្រុងបាងកកវិញ ។

មេបញ្ជាការកងទ័ពភូមិភាគទី២ លោក ប៊ុនស៊ីន ផាកក្លាង ក៏មានគម្រោងធ្វើដំណើរទៅខេត្តឧប៊ុនរ៉ាជថានី នាវេលាម៉ោង១រសៀលថ្ងៃដដែលផងដែរ ដើម្បីសួរសុខទុក្ខ និងផ្តល់កម្លាំងចិត្តដល់កងកម្លាំងស៊ុណារី ដែលបំពេញភារកិច្ចនៅព្រំដែន ។

បើតាមលោក ចេរ៉ាយុ ហួងសាប់ អ្នកនាំពាក្យការិយាល័យនាយករដ្ឋមន្ត្រី គឺការមកសួរសុខទុក្ខកងទ័ពនៅព្រំដែន លោកស្រី ផេថងថាន នឹងស្តាប់បញ្ហា ការសំណូមពរផ្សេងៗ និងតម្រូវការរបស់កងទ័ព ដើម្បីឱ្យរដ្ឋាភិបាលកំណត់គោលនយោបាយឆ្លើយតបនឹងស្ថានការណ៍សន្តិសុខនៅតំបន់ព្រំដែនប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព ៕

កាលពីពេលថ្មីៗនេះ មានការភ្ញាក់ផ្អើលជាខ្លាំងលើបណ្តាញអ៊ីនធឺណែតអំពីក្រុមហ៊ុន Toyota ដែលគេសន្មត់ថាបង្កើតរថយន្តដែលប្រើទឹកជំនួសប្រេងឥន្ធនៈ។ វីដេអូ និងអត្ថបទមួយចំនួនបានអះអាងថា ប៉ាតង់ថ្មីរបស់ក្រុមហ៊ុននេះបញ្ជាក់អំពីវា។ ប៉ុន្តែការពិតវាខុសគ្នាខ្លាំងគឺ Toyota មិនមែនផលិតឡានដែលប្រើទឹកទេ ហើយគេមិនដែលនិយាយថាវាធ្វើនោះទេ។ នេះបើតាមការផ្សាយរបស់គេហទំព័រ Forbes។

ថ្មីៗនេះ Toyota បានដាក់ពាក្យសុំប៉ាតង់សម្រាប់ប្រព័ន្ធត្រជាក់ដែលប្រើក្នុងម៉ាស៊ីនដោយប្រើអ៊ីដ្រូសែន។ ប៉ាតង់នេះជួយកែលម្អរបៀបដែលម៉ាស៊ីនទាំងនេះគ្រប់គ្រងកំដៅពេលកំពុងដំណើរការ។ ប៉ុន្តែមនុស្សជាច្រើនបានយល់ច្រឡំលើប៉ាតង់នេះ ហើយបានចាប់ផ្តើមផ្សព្វផ្សាយគំនិតដែលថា Toyota បានបង្កើតរថយន្តដែលប្រើប្រាស់ទឹកជាឥន្ធនៈ។

តាមពិតទៅ យានជំនិះដែលដំណើរការដោយអ៊ីដ្រូសែន ប្រើប្រាស់ឧស្ម័នអ៊ីដ្រូសែន ដើម្បីផលិតអគ្គិសនី ដែលផ្តល់ថាមពលដល់ម៉ូទ័រ។ រថយន្តទាំងនេះបញ្ចេញតែចំហាយទឹកប៉ុណ្ណោះ ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យមនុស្សពេលខ្លះច្រឡំរថយន្តប្រើទឹក។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ពួកគេប្រើអ៊ីដ្រូសែនជាឥន្ធនៈ មិនមែនទឹកនោះទេ។

ទឹកមិនអាចប្រើប្រាស់ជាឥន្ធនៈដោយផ្ទាល់បានទេ។ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានពន្យល់ជាយូរមកហើយថាទឹកគឺជាសមាសធាតុដែលមានស្ថេរភាព អ្នកមិនអាចគ្រាន់តែចាក់វាចូលទៅក្នុងធុងឥន្ធនៈហើយធើ្វឱ្យឡានដំណើរនោះទេ។ យ៉ាងណាមិញ ដើម្បីទទួលបានថាមពលពីទឹក គេត្រូវបំបែកវាទៅជាអ៊ីដ្រូសែន និងអុកស៊ីហ្សែន ដែលជាដំណើរការហៅថា electrolysis ។ ប៉ុន្តែការធ្វើបែបនេះត្រូវការថាមពលច្រើនជាងលទ្ធផលដែលអ្នកនឹងទទួលបានពីការប្រើប្រាស់អ៊ីដ្រូសែនដែលអ្នកផលិតទៅទៀត។ នោះហើយជាមូលហេតុដែលការប្រើទឹកជាឥន្ធនៈមិនត្រឹមតែមិនមានប្រយោជន៍ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងប្រឆាំងនឹងវិទ្យាសាស្ត្រមូលដ្ឋានទៀតផង។

គួរំលឹកថា នេះមិនមែនជាលើកទីមួយនោះទេដែលការអះអាងបែបនេះបានកើតឡើង។ កាលពីមុន ក្រុមហ៊ុន និងអ្នកបង្កើតផ្សេងទៀត បានធ្វើសេចក្តីថ្លែងការណ៍ស្រដៀងគ្នាអំពីយានជំនិះដែលប្រើទឹក។ ជាឧទាហរណ៍ នៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៨ មានក្រុមហ៊ុនមួយឈ្មោះថា Genepax នៅក្នុងប្រទេសជប៉ុនបានអះអាងថាខ្លួនបានបង្កើតរថយន្តដែលដំណើរការដោយទឹក។ ប៉ុន្តែក្រោយមកការអះអាងនោះត្រូវបានលុបចោល ហើយក្រុមហ៊ុនក៏បាត់ខ្លួនមិនយូរប៉ុន្មាន។

នៅទីបញ្ចប់ ប៉ាតង់របស់ក្រុមហ៊ុនតូយ៉ូតាគឺអំពីការធ្វើឱ្យម៉ាស៊ីនអ៊ីដ្រូសែនកាន់តែប្រសើរឡើង និងមានប្រសិទ្ធភាពជាងមុន មិនមែនបង្កើតរថយន្តដែលប្រើប្រាស់ប្រេង ប្ដូរមកជាដំណើរការដោយទឹកនោះទេ។ ខណៈពេលដែលបច្ចេកវិជ្ជាអ៊ីដ្រូសែនកំពុងមានសក្ដានុពល និងមានទំនាក់ទំនងនឹងបរិស្ថាន វាជារឿងសំខាន់ក្នុងការបែងចែកការពិតពីការឃោសនាបំផ្លើស។ ដូច្នេះ នៅពេលដែលអ្នកឃើញវីដេអូ ឬចំណងជើងអំពីរថយន្តដែលដំណើរការដោយទឹក សូមចំណាយពេលបន្តិចដើម្បីសួរថា តើវាមានន័យបែបវិទ្យាសាស្ត្រដែរឬទេ? មុននឹងជឿ ឬចែករំលែកវា៕