ទន្លេមេគង្គជាទន្លេវែងជាងគេលំដាប់លេខ១២ នៅក្នុងពិភពលោក និងវែងជាងគេបំផុតនៅក្នុងតំបន់អាសុីអាគ្នេយ៍។

ទន្លេនេះមានប្រវែងប្រហែល ៤២០០គីឡូម៉ែត្រ ដែលឆ្លងកាត់ប្រទេសចំនួន៦ប្រទេសគឺ ប្រទេសចិន ប្រទេសភូមា ប្រទេសថៃ ប្រទេសឡាវ ប្រទេសកម្ពុជា ប្រទេសវៀតណាម និងហូរចាក់ចូលក្នុងសមុទ្រចិនខាងត្បូង។ ទន្លេនេះមានទំហំគ្រប់ដណ្តប់លើផ្ទៃដីប្រហែល ២.៦លានគីឡូម៉ែត្រការ៉េ។

ទន្លេមេគង្គជាសរសៃឈាមរបស់ប្រទេសកម្ពុជា ទន្លេនេះហូរកាត់ខេត្តដូចជា ខេត្តស្ទឹងត្រែង ខេត្តក្រចេះ ខេត្តកំពង់ចាម រាជធានីភ្នំពេញ និងព្រៃវែង ហើយបានបញ្ចប់នៅព្រំប្រទល់វៀតណាម។

ទន្លេមេគង្គហូរកាត់ប្រទេសកម្ពុជាមានប្រវែង ៥០០គីឡូម៉ែត្រ ដែលចាប់ពីល្បាក់ខោននៃប្រទេសឡាវរហូតដល់ព្រំប្រទល់ប្រទេសវៀតណាម ។ ធារទឹកទន្លេនេះនៅរដូវវស្សាមានទំហំ ៣៤.០០០ម៉ែត្រគូប គឺស្មើនឹងម្ភៃដងនៃធារនៅ រដូវប្រាំង ។ រីឯរបបទន្លេក៏ទៀងទាត់ណាស់ដែរ ។ នៅរដូវប្រាំង ពីខែវិច្ឆិកា ទៅឧសភា ទន្លេសាប ដែលបញ្ចេញទឹកពីបឹងទន្លេសាប ហើយនិងទន្លេមេគង្គ តែងតែនាំទឹកបញ្ចូលគ្នាត្រង់ទន្លេចតុមុខនៅភ្នំពេញ រួចក៏បង្ហូរទឹកនោះទៅតាមដៃទាំងពីរចុះទៅសមុទ្រ ។ នៅរដូវវស្សា ពីខែមិថុនា ដល់ខែតុលា ទឹកដែលបានមកពីការរលាយទឹកកកនៅទីបេ និងពីទឹកភ្លៀង តែងហូរចាក់មកក្នុងទន្លេមេគង្គដោយល្បឿនខ្លាំង ហើយនៅកន្លែងខ្លះទឹកមានកម្រិតកម្ពស់ដល់ ៣០ ម៉ែត្រ។

ជំនន់ដ៏អស្ចារ្យនេះមិនគ្រាន់តែផ្ដល់ទឹកឲ្យពេញបណ្ដាញខាងត្បូងប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងចាល់ចូលទៅក្នុងបឹងទន្លេសាបទៀតផង។ ជំនន់នេះដំបូងចាប់ផ្ដើមនៅប្រទេសឡាវនៅខែកក្កដា រួចចុះមកក្រោមជាលំដាប់ ហើយជំនន់អតិបរមានៅក្រុងភ្នំពេញនៅដំណាច់ខែកញ្ញា (ទឹកឡើងពី ៧ ទៅ ៩ ម) ។បឹង និងកំហូងទាំងឡាយដែលនៅអមទន្លេមេគង្គ ពីក្រចេះដល់បាណាម មានមុខងារខាងធ្វើឱ្យរបបទន្លេមេគង្គមានភាពទៀងទាត់។ ទឹកឡើង ឬស្រកនៃបឹងកើតមានក្រោយទឹកភ្លៀង ឬទឹកស្រកនៃទន្លេជានិច្ច គឺបឹងតែងតែទាក់ទងជាមួយនឹងទន្លេដោយសារព្រែក។ នៅរដូវទឹកស្រក ព្រែកច្រើនតែស្ងួត រីឯបឹងមានសល់ទឹកជាអប្បបរមា៕

ភ្នំពេញ៖ យោងតាមការចុះផ្សាយរបស់ រដ្ឋបាលរាជធានីភ្នំពេញ នៅថ្ងៃទី០៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២២ បានចេញសេចក្ដីជូនដំណឹងដល់សាធារណជនទាំងអស់នៅក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ មេត្តាជ្រាបថា៖ ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា នឹងរៀបចំការប្រឡងសញ្ញាបត្រមធ្យមសិក្សាទុតិយភូមិ សម័យប្រឡង៖ ០៥ ធ្នូ ២០២២ រយៈពេលចំនួន ០២ថ្ងៃ គឺនៅថ្ងៃទី៥ និងថ្ងៃទី៦ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២២ ខាងមុខនេះ។

ដើម្បីចូលរួមចំណែកឱ្យការប្រឡងសញ្ញាបត្រមធ្យមសិក្សាទុតិយភូមិខាងលើ ប្រព្រឹត្តទៅដោយរលូន និងជោគជ័យ ជាពិសេសរក្សាបាននូវសន្តិសុខ សុវត្ថិភាព សណ្តាប់ធ្នាប់ តម្លាភាព និងរបៀបរៀបរយ សាធារណៈនៅជុំវិញមណ្ឌលប្រឡងទាំង ៣០មណ្ឌល នៅក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ រដ្ឋបាលរាជធានីភ្នំពេញ សូមជូនដំណឹង និងណែនាំដល់បងប្អូនអាជីវករដែលប្រកបអាជីវកម្មជុំវិញបរិវេណមណ្ឌលប្រឡងដូច ខាងក្រោម៖

១- ផ្អាកជាបណ្តោះអាសន្នចំពោះទីតាំងអាជីវកម្មថតចម្លងឯកសារ អ៊ិនធឺណិត និងអាជីវកម្មលក់ សម្ភារៈសិក្សាគ្រប់ប្រភេទ ចាប់ពីថ្ងៃទី០៤ ដល់ថ្ងៃទី០៦ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២២។

២- ផ្អាកជាបណ្ដោះអាសន្ននូវអាជីវកម្មនានា ដូចជា ភោជនីយដ្ឋាន អាហារដ្ឋាន….ដែលស្ថិតនៅកៀក បរិវេណមណ្ឌលប្រឡង ចាប់ពីថ្ងៃទី០៤ ដល់ថ្ងៃទី០៦ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២២។​

៣-ចំពោះទីតាំងអាជីវកម្មដែលមិនស្ថិតនៅកៀកបរិវេណមណ្ឌលប្រឡង ហាមបង្កសម្លេងរំខានដល់ ធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ដំណើរការនៃការប្រឡងរបស់បេក្ខជន។

អាស្រ័យហេតុនេះ សូមសាធារណជន និងបងប្អូនអាជីវករទាំងអស់មេត្តាជ្រាប និងយោគយល់ ដោយអនុគ្រោះ ហើយផុតរយៈពេលនេះបងប្អូនអាជីវករ អាចបើកប្រកបអាជីវកម្មជាធម្មតាឡើងវិញ។ ទទួលបានសេចក្ដីជូនដំណឹងនេះ នាយករដ្ឋបាលសាលារាជធានីភ្នំពេញ ស្នងការដ្ឋាននគរបាល រាជធានីភ្នំពេញ បញ្ជាការដ្ឋានកងរាជអាវុធហត្ថរាជធានីភ្នំពេញ រដ្ឋបាលខណ្ឌទាំង ១៤ មន្ទីរជំនាញពាក់ព័ន្ធ និងបងប្អូនអាជីវករទាំងអស់ ត្រូវផ្សព្វផ្សាយ អនុវត្តឱ្យមានប្រសិទ្ធភាព និងប្រកបដោយស្មារតីទទួល ខុសត្រូវខ្ពស់៕

ភ្នំពេញ៖ រដ្ឋបាលរាជធានីភ្នំពេញ បានសម្រេចផ្អាកជាបណ្ដោះអាសន្នទីតាំងអាជីវកម្មថតចម្លងឯកសារ អ៉ីនធឺណិត និងអាជីវកម្មលក់សម្ភារៈសិក្សាគ្រប់ប្រភេទ ចាប់ពីថ្ងៃទី០៤-០៦ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២២។

យោងតាមសេចក្តីជូនដំណឹងរបស់រដ្ឋបាលរាជធានីភ្នំពេញ បានបញ្ជាក់ថា ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា នឹងរៀបចំការប្រឡងសញ្ញាបត្រមធ្យមសិក្សាទុតិយភូមិ សម័យប្រឡង៖ ៥ ធ្នូ ២០២២ រយៈពេលចំនួន ២ថ្ងៃ គឺនៅថ្ងៃទី៥ និងថ្ងៃទី៦ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២២ខាងមុខនេះ។

ក្នុងសេចក្ដីជូនដំណឹងបន្ថែមថា ដើម្បីចូលរួមចំណែកឱ្យការប្រឡងសញ្ញាបត្រមធ្យមសិក្សាទុតិយភូមិខាងលើ ប្រព្រឹត្តទៅដោយរលូន និងជោគជ័យ ជាពិសេសរក្សាបាននូវសន្តិសុខ សុវត្ថិភាព សណ្តាប់ធ្នាប់ តម្លាភាព និងរបៀបរៀបរយសាធារណៈ នៅជុំវិញមណ្ឌលប្រឡងទាំង ៣០មណ្ឌល នៅក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ រដ្ឋបាលរាជធានីភ្នំពេញ បានជូនដំណឹង និងណែនាំដល់បងប្អូនអាជីវករដែលប្រកបអាជីវកម្មជុំវិញបរិវេណមណ្ឌលប្រឡងដូចខាងក្រោម៖

១៖ ផ្អាកជាបណ្ដោះអាសន្នចំពោះទីតាំងអាជីវកម្មថតចម្លងឯកសារ អ៉ីនធឺណិត និងអាជីវកម្មលក់សម្ភារៈសិក្សាគ្រប់ប្រភេទ ចាប់ពីថ្ងៃទី០៤ ដល់ថ្ងៃទី០៦ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២២

២៖ ផ្អាកជាបណ្តោះអាសន្ននូវអាជីវកម្មនានា ដូចជា ភោជនីយដ្ឋាន អាហារដ្ឋាន ដែលស្ថិតនៅកៀកបរិវេណមណ្ឌលប្រឡង ចាប់ពីថ្ងៃទី០៤ ដល់ថ្ងៃទី០៦ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២២

៣៖ ចំពោះទីតាំងអាជីវកម្មដែលមិនស្ថិតនៅកៀកបរិវេណមណ្ឌលប្រឡង ហាមបង្កសម្លេងរំខានដល់ធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ដំណើរការនៃការប្រឡងរបស់បេក្ខជន៕

ភ្នំពេញ៖ កាលពីពេលថ្មីៗនេះពិភពលោកមានការព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំងករណីក្រុមអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រអឺរ៉ុបបានរកឃើញមេរោគថ្មីៗចំនួន ១៣ នៅក្រោមស្រទាប់ដីកកផឺម៉ាហ្រ្វស់ (Permafrost) នៅតំបន់ស៊ីបេរីនៃប្រទេសរុស្ស៊ី ក្នុងនោះមានទាំងវីរុស ខ្មោចឆៅ ឬ ស៊ូមប៊ី (Zombie) ផងដែរ ដែលមានអាយុកាលជាង ៤៨,៥០០ ឆ្នាំ ខណៈអ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានអះអាងថា មេរោគទាំងនេះនៅតែរស់រានមានជីវិត និងអាចឆ្លងផងដែរ ទោះបីជាវាចំណាយពេលរាប់សហស្សវត្សរ៍ជាប់នៅក្រោមស្រទាប់ដីកកក៏ដោយ ។

ដូច្នេះហើយនៅក្នុងថ្ងៃនេះដែរ KBN នឹងធ្វើការបកស្រាយឱ្យយល់កាន់តែច្បាស់ពីប្រវត្តិ Zombie មេរោគ Zombie និងជំងឺ Zombie។

ពេលគេឮពាក្យថា​ Zombie មនុស្សជាច្រើនតែគិតទៅដល់ពួកមនុស្សដើរយឺតៗ​ រាងកាយស្លកស្លាំងដូចសាកសព​ តាមខាំមនុស្សធម្មតាដូចក្នុងកុនអាគាំង​ បើទោះជាក្នុងកុនខ្លះគេព្យាយាមមិនប្រើពាក្យZombie ហៅពួកទាំងនោះក៏ដោយ។ នៅពេលមានគេប្រើពាក្យថា​ មេរោគ​ Zombie អ្នកផងតែគិតថាមេរោគទាំងនោះនឹងធ្វើមនុស្ស​ ឬសត្វនឹងក្លាយទៅជាមនុស្សដេញខាំគេដូចក្នុងកុន​នៅពេលវាឆ្លងចូលខ្លួនមនុស្សឬសត្វ។ ទាំងនេះគឺជាការយល់ខុសពីអត្ថន័យដើមរបស់ពាក្យ​ Zombie។

ពាក្យ Zombie បើយោងតាមកាឬផ្សាយផ្នែកនរវិទ្យារបស់សកលវិទ្យាល័យមីស៊ីហ្គែន​ សហរដ្ឋអាមេរិច​ ជាពាក្យក្លាយមកពី​ពាក្យ​ អ៊ិនហ្សាំប៊ី (Nzambi) ឬ ហ្សុនប៊ី (​Zonbi) ជាពាក្យរបស់ភាសា​កុងហ្គោ (Kongo) ដែមានន័យថា​ព្រលឹងខ្មោចដែលស្លាប់ទៅ។ ពាក្យនេះត្រូវពួកនិយាយភាសា​ក្រេអូល (creole) (ភាសាបារាំងដែលមិនត្រឹមត្រូវ)​ នៅល្វីស៊ីយ៉ាណា​ និងកោះហៃទីប្រើដើម្បីហៅពួកខ្មោចដែលស្លាប់ទៅ​ ហើយត្រូវគេធ្វើឱយរស់ឡើងវិញ​ (ដូចខ្មោចឆៅក្នុងរឿងចិន)​ តែមិននិយាយ​ ឬមានសតិដឹងអ្វីៗទេ​ តាមរយៈមន្តអាគមន៍អូមអាម។

ក្នុងការនិទានរឿងអូមអាមវ៉ូឌូ ហ្វលខល​ (Voodoo folklore) ​តៗគ្នារបស់ពួកគេ​ គ្រូមន្តអាគមន្តអាគមន៍អូមអាមទាំងនោះ​ ដែលគេហៅថា​បូគោ (Bokor) (ដូចខ្មែរហៅពួកអាបធ្មប់ដែរ)​ ប្រើម្សៅម្យ៉ាងដែលគេហៅថា​ឃួប ផតដ្រ្ដេ (coup padre) (ជាម្សៅសំបូរជាតិពុលតេត្រូដូស៊ីន​ (tetrodoxin) ដាក់ចូលក្នុងមាត់។ បើតាមរឿងនិទានទាំងនោះ​ Zombie គឺជាមនុស្សចង្រៃ​ដែលអុកឡុកគ្រួរសារ​ ឬសហគមន៍ដែលធ្វើឱយគេឯងក្នុងស្រុកភូមិទ្រាំលែងបាន។ គេជួលគ្រូធ្មប់​ ឬគ្រូមនតអាគមន៍​ Bokor ដើម្បីធ្វើឱយបុគ្គលនោះក្លាយជា​ Zombie ។ គ្រូធ្មប់​យកម្សៅ​ coup padre ទៅដាក់ចូលក្នុងមាត់មនុស្សដែលគេចាត់ទុកថាចង្រៃនោះ​ (ប្រហែលជាបញ្ឆោតតាមចំណីអាហារ)​។ បុគ្គលនោះនឹងត្រជាក់ខ្លួនបន្តិចម្តងៗ​ ចង្វាក់បេះដូង​ និងដង្ហើមដើរយឺតទៅៗរហូតដល់ស្ទើរតែមិនមានសោះ។ ជាសាធារណៈ​ គេគិតថាបុគ្គលនោះស្លាប់ហើយ។ គេយកអ្នកនោះទៅកប់​ ទាំងអ្នកនោះនៅមានជីវិត។ គ្រូ Bokor ទៅលួចគាស់យកមកវិញ។ បុគ្គលនោះនៅមានជីវិត​ តែគ្មានការចងចាំ​ សតិដឹងអ្វីទេម៉ាយលេសដ្រូន​ (mindless drone) ក្លាយជា zombie ស្តាប់តែបញ្ជាររបស់គ្រូ​ Bokor នោះរហូតដល់គ្រូនោះស្លាប់។

កាលពីប៉ុន្មានឆ្នាំមុន​ ពាក្យថា​ មេរោគ​ Zombie និងជំងឺ Zombie បានលេចឡើងលើអត្ថបទសារពត៌មាមួយចំនួ​ន​ តែមិនសំដៅថាមេរោគទាំងនោះបង្ករឱយមានជំងឺដូចពួក​ Zombie ក្នុងកុនអាគាំងទេ។ ពាក្យនេះត្រូវអ្នកវិទ្យាសាស្ត្របស្ចឹមលោកហៅពួកមេរោគដែលសំងំ​ ឬក្រាំងហាយប៊រណេសិន​ (hibernation) ក្នុងដីជាមួយសាកសពមនុស្សឬសត្វដែលឆ្លង​ពួកវា​ ហើយចេញមករាតត្បាតឡើងវិញដោយកត្តាបំរែបំរួលអាកាសធាតុ​ ឬក៏មានគេទៅកកាយយកសាកសពនោះឡើងវិញ។ កាលពីឆ្នាំ២០១៣​ ក្រុមបុរាណវិទ្យាមួយក្រុមបានទៅកាយផ្នូរ​បុរាណដែលមានអាយុ៨០០ឆ្នាំ​ របស់ពួកជនជាតិដើមនៅភាគជើងរដ្ឋអាឡាស្ការ​ សហរដ្ឋអាមេរិចដោយមានការចូលរួមពីអ្នកស្រុកផងដែរ។ ក្រោយពីកាយប៉ុន្មានថ្ងៃ​ មានអ្នកចូលរួមទាំងនោះខ្លះឡើងស្នាមជាំពណ៌ក្រហមនៅជើង។ គេសសង្ស័យថាអ្នកទាំងនោះឆ្លងមេរោគចេញពីផ្នូបុរាណនោះ។

ដោយឡែក​ នៅតំបន់ស៊ីបេរី​ ប្រទេសរូស្ស៊ី​ ក្នុងឆ្នាំ២០១៦​ មានការរាតត្បាតជំងឺអង់ត្រាក់​ (anthrax) ដែលមានក្មេងប្រុសអាយុ១២ឆ្នាំម្នាក់ស្លាប់​ និងអ្នកជំងឺ២០នាក់ត្រូវគេបញ្ជូនទៅផ្នែុកសង្គ្រោះបន្ទាន់របស់មន្ទីរពេទ្យតំបន់។ មន្ត្រីរុស្ស៊ីបានបង្ហាញថា​ វាជាជំងឺអង់ត្រាក់ដែលរាតត្បាតក្នុងតំបន់នោះកាលពីជាង៧០ឆ្នាំមុន។ គេបានពន្យល់បន្ថែមទៀតថា​ ដោយសារការឡើងកំដៅបស់ភពផែនដី​ មេរោគដែលសំងំ​ ឬករាំង​ (permafrost)ក្នុងសីតុណ្ហភាពត្រជាក់ជាយូរមកហើយ​ សកម្មឡើងវិញ។ ហេតុការណ៍នេះធ្វើឱយគេបាររម្មណ៍ពីលទ្ធភាពដែលអាចរាតត្បាតឡើងវិញរបស់ជំងឺមួយចំនួ​នរក្នុងអតីតកាល​ ដូចជាជំងឺ​អ៊ុតធំ​ និងផ្តាសសាយ(១៩១៨នៅសហរដ្ឋអាមេរិច)ជាដើម។ ប៉ុន្តែ​ អ្នកជំនញខាងអត្តិសុខុមប្រាណ​បានអះអាងថា​ មេរោគខ្លះ​ ដូចជាពពួកផ្តាសាយមិនអាចស្ថិតនៅសំងំ​ ឬក្រាំងជាមួយមជ្ឈដ្ឋានក្រៅរាង្គកាយបានទេ ៕

ការប្រឡងសញ្ញាបត្រមធ្យមសិក្សាទុតិយភូមិ នៅសល់តែប៉ុន្មានថ្ងៃទៀតប៉ុណ្ណោះ ដោយបេក្ខជនប្រឡងទាំងអស់ត្រូវគោរពតាមច្បាប់ដែលបានចែង និងហាមប្រព្រឹត្តិខុស បើដូច្នោះទេ​​ អាចនឹងធ្លាក់ដោយស្វ័យប្រវត្តិ។

ទាំងនេះ ជាចំនុចសំខាន់ណាស់ដែលបេក្ខជនប្រឡងទាំងអស់ត្រូវដឹង រឿងអ្វីដែលមិនគួរធ្វើអ្វីខ្លះក្នុងកំឡុងពេលប្រឡងបាក់ឌុប៖

• មិនត្រូវមកដល់មណ្ឌលប្រឡងក្រោយជួងទី២
• មិនត្រូវចូលក្នុងបន្ទប់ប្រឡង មុនពេលអនុរក្សហៅឈ្មោះ
•  មិនត្រូវប្រើពាក្យសំដី អាកប្បកិរិយាមិនសមរម្យក្នុងមណ្ឌលប្រឡង ឬបង្កជម្លោះនៅក្នុងមណ្ឌលប្រឡង ឬក្នុងបន្ទប់ប្រឡង ដោយគំរាមកំហែងលើបេក្ខជនដទៃ
• មិនត្រូវធ្វើចម្លើយវិញ្ញាសានៅលើសន្លឹកកិច្ចការណា ដែលគ្មានហត្ថលេខារបស់អនុរក្ស
• មិនត្រូវចម្លងប្រធានវិញ្ញាសាចូលក្នុងក្រដាសដទៃ និងមិនត្រូវបោះប្រធានវិញ្ញាសាចេញក្រៅបន្ទប់ប្រឡងឡើយ
• មិនត្រូវងើបឈរ ងាកឆ្វេង-ស្ដាំ អើតឈ្ងោកទៅមុខ បែរទៅក្រោយ ឬដើរចេញពីកន្លែងអង្គុយដោយគ្មានការអនុញ្ញាតពីអនុរក្ស។ មិនត្រូវសរសេរកិច្ចការហើយអានខ្លាំងៗ ឮដល់អ្នកជិតខាង ឬឆក់អូសទាញយកសន្លឹកកិច្ចការរបស់អ្នកដទៃដាក់ពីមុខ ឬដាក់ពីក្រោមសន្លឹកកិច្ចការរបស់ខ្លួនឡើយ
• មិនត្រូវប្ដូរគ្នានូវសន្លឹកកិច្ចការ ឬក្រដាសព្រាង ឬផ្ទៀងផ្ទាត់ចម្លើយ ឬចម្លងគ្នា និងមិនត្រូវដាក់សន្លឹកកិច្ចការឆ្ងាយពីមុខរបស់ខ្លួន បង្កឱ្យអ្នកដទៃមើល ឬអូសឆក់យកបាន
• មិនត្រូវលាក់ ឬហែកសន្លឹកកិច្ចការរបស់ខ្លួន និងមិនត្រូវហែក ឬលាក់សន្លឹកកិច្ចការអ្នកដទៃ

គួរបញ្ជាក់ផងដែរថា ការប្រឡងបាក់ឌុប នឹងប្រព្រឹត្តិទៅនៅថ្ងៃទី៥-៦ ខែធ្នូ ខាងមុខនេះ៕

ភ្នំពេញ៖ ជាក់ស្តែងទីភ្នាក់ងារចារកម្មនៃបណ្តាប្រទេសនានា សុទ្ធតែត្រូវមានការលាក់បាំង ប៉ុន្តែស្ថាប័នចារកម្មរបស់ប្រទេសចិន ហាក់ធ្វើ ប្រតិបត្តិការក្រោមស្ថានភាពសម្ងាត់ខ្លាំងជាង ស្ថាប័នចារកម្មភាគច្រើនផ្សេងទៀតដូចជា CIA របស់អាមេរិក ឬ MI6 របស់ចក្រភពអង់គ្លេស ជាដើម ដោយពុំមានវែបសាយ ឬក៏អ្នកនាំពាក្យអ្វីទាំងអស់។

* ទីភ្នាក់ងារចារកម្មចិនមានឈ្មោះអ្វី?

ស្ថាប័នចារកម្មរបស់ចិន មានទម្រង់ជាក្រសួងមួយតែម្តង គឺក្រសួងសន្តិសុខជាតិ (Ministry of State Security) ហៅកាត់ថា «MSS» ដែលត្រូវ បានបង្កើតឡើងកាលពីឆ្នាំ១៩៨៣។ ស្ថាប័ននេះទទួលបន្ទុកលើការងារចារកម្មផ្នែកស៉ីវិល រួមមានការទប់ទល់ប្រឆាំងសកម្មភាពចារកម្មពីសំណាក់ភ្នាក់ងារបរទេសនៅក្នុងទឹកដីចិន ការស៉ើបការណ៍នៅប្រទេសដទៃ ព្រមទាំងការតាមដានឃ្លាំងមើល ក៏ដូចជាការស៉ើបការណ៍ ក្នុងស្រុកផ្ទាល់ ដើម្បីការពារសន្តិសុខជាតិ។

និយាយរួមទៅ MSS ជាទីភ្នាក់ងារចារកម្ម សន្តិសុខ និងប៉ូលិសសំងាត់របស់ចិន។ ជារឿយៗ MSS ត្រូវគេចាត់ទុកប្រៀបដូចជាស្ថាប័នមួយដែលរួមបញ្ចូលគ្នារវាងទីភ្នាក់ងារចារកម្ម CIA និងទីភ្នាក់ងារប៉ូលិស FBI របស់សហរដ្ឋអាមេរិកយ៉ាងដូច្នោះ ឬក៏ដូចទៅនឹងទីភ្នាក់ងារ KGB របស់អតីតសហភាពសូវៀត។ ចិនក៏មាន នាយកដ្ឋានស៉ើបការណ៍សំងាត់ដាច់ដោយឡែកផ្សេង ពាក់ព័ន្ធជាមួយចារកម្មផ្នែកយោធានៅក្នុងស្ថាប័នយោធារបស់ខ្លួនផងដែរ។

* បេសកកម្ម និងសិទ្ធិអំណាចរបស់ចារកម្មចិន

បេសកកម្មចម្បងរបស់ MSS គឺធានាឲ្យបាននូវសន្តិសុខរបស់ប្រទេសចិន តាមរយៈចំណាត់ការផ្សេងៗ ប្រកបដោយប្រសិទ្ធិភាពប្រឆាំងនឹង ក្រុមចារជនរបស់បច្ចាមិត្ត រួមជាមួយសកម្មភាពប្រឆាំងបដិវត្តន៍ ដែលមានគោលដៅបំផ្លាញ បង្កអស្ថិរភាព ឬផ្តួលរំលំប្រព័ន្ធសង្គមនិយមរបស់ចិន ។ ក្នុងមាត្រាទី៤នៃនីតិព្រហ្មទណ្ឌរបស់ប្រទេសចិន ផ្តល់ឲ្យ MSS នូវសិទ្ធិដូចប៉ូលិសទូទៅដែរ គឺសិទ្ធិចាប់ឬឃាត់ខ្លួនមនុស្ស ជុំវិញបទល្មើសដែលទាក់ទង ជាមួយសន្តិសុខជាតិ។

ចំណែកច្បាប់ចារកម្មថ្មី ដែលត្រូវបានអនុម័តកាលពីឆ្នាំ២០១៧ ផ្តល់អំណាចយ៉ាងទូលំទូលាយឲ្យ MSS ក្នុងការធ្វើប្រតិបត្តិការស៉ើបការណ៍ជាច្រើនប្រភេទទាំងនៅក្រៅប្រទេស និងទាំងនៅក្នុងប្រទេសផ្ទាល់។ ក្រៅពីនេះ MSS ក៏មានសិទ្ធិឃ្លាំមើល និងស៉ើបអង្កេតទៅលើបុគ្គល និងស្ថាប័នរបស់ចិនផ្ទាល់ និងរបស់បរទេស ហើយអាចបង្គាប់ឲ្យពួកគេចូលរួម ឬផ្តល់ការគាំទ្រដល់សកម្មភាពចារកម្មបានថែមទៀតផង។ MSS ក៏មានសិទ្ធិឃុំខ្លួនរហូតដល់១៥ថ្ងៃ ចំពោះបុគ្គលដែលបង្កការរាំងស្ទះដល់សកម្មភាពចារកម្ម ឬធ្វើឲ្យលេចធ្លាយព័ត៌មានសំងាត់ផងដែរ។

គួរបញ្ជាក់ថា ចិនមានក្រសួងសន្តិសុខមួយទៀតគឺ ក្រសួងសន្តិសុខសាធារណៈ (Ministry of Public Security) ដែលទទួលបន្ទុកលើការ អនុវត្តច្បាប់ជាទូទៅក្នុងប្រទេស។ ប៉ូលិសចិនស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ក្រសួងនេះ។ បើនិយាយឲ្យងាយយល់វាជាស្ថាប័នប៉ូលិសជាតិរបស់ចិន ដូច្នេះហើយចូរកុំភ័ន្តច្រឡំជាមួយ MSS។

* ប្រមុខដឹកនាំបច្ចុប្បន្នរបស់ស្ថាប័នចារកម្មចិន

សព្វថ្ងៃក្រសួងសន្តិសុខជាតិចិន MSS ស្ថិតក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក ចិន យីស៉ីន (Chen Yixin) ដែលបានឡើងកាន់តំណែងនេះ នៅថ្ងៃទី៣០ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២២​ ៕