នៅក្នុងឱកាសចម្រើនជន្មាយុគម្រប់៤៣ ឈានចូល ៤៤ឆ្នាំ នៅថ្ងៃទី២២ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៤ លោកជំទាវ ពេជ ចន្ទមុន្នី ភរិយាសម្តេចធិបតីហ៊ុនម៉ា ណែត បានធ្វើការចែករំលែកព្រះធម៌ នៅលើគណនីហ្វេកប៊ុកផ្ទាល់របស់លោកជំទាវ អមជាមួយខ្លឹមសារថា៖”អត្រាស្លាប់ដោយគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍មានចំនួនច្រេីនជាងការស្លាប់ដោយសារជំងឺ មេត្តាជួយចែករំលែកដំបូន្មានដ៏ល្អនេះជូនដល់ប្រជាពលរដ្ឋយេីងផង”។

នៅក្នុងព្រះធម៌បានលើកឡើងអំពីការ ទទួលទានគ្រឿងស្រវឹង ដែលឈានទៅដល់ឱ្យមានការបង្កគ្រោះថ្នាក់ចរាចរ និង ប៉ះពាល់សង្គមជាតិជាខ្លាំង។

សូមបញ្ជាក់នាដើមឆ្នាំ២០២៤នេះ ចំនួនអ្នកស្លាប់ដោយគ្រោះថ្នាក់ចរាចរហាក់មានការកើនឡើងគួរឱ្យកត់សម្គាល់ ដែលភាគច្រើនបង្កឡើងដោយអ្នកបើកបរមានជាតិស្រវឹងខ្ពស់៕

ប្រតិទិន គឺជាកាលវិភាគសម្រាប់កំណត់ពេលវេលាដើម្បីដឹងថាតើយើងដើរដល់សម័យកាលណាហើយ។ យើងគ្រប់គ្នាប្រាកដជាដឹងហើយថា ក្នុងរយៈពេលមួយឆ្នាំមាន ១២ ខែស្មើនឹង ៣៦៥ ថ្ងៃ ដោយខែនីមួយៗមាន ៣០ ទៅ ៣១ ថ្ងៃ។ ចុះហេតុអ្វីបានជាខែកុម្ភៈដែលជាខែទី២ នៃដើមឆ្នាំមានត្រឹមតែ ២៨ ថ្ងៃ ឬអាចមានដល់ ២៩ ថ្ងៃនៅរៀងរាល់ ៤ ឆ្នាំម្ដង ដែលត្រូវបានគេហៅថា “ឆ្នាំបង្គ្រប់” ។ តើនេះបណ្ដាលមកពីអ្វី? ហើយនរណាជាអ្នកកំណត់?

ដូច្នេះដើម្បីទទួលបានចម្លើយ យើងសូមរៀបរាប់ពីប្រវត្តិនៃការកកើតប្រតិទិនជាមុនសិន នៅពេលដែលប្រតិទិនដំបូងត្រូវបានកត់ត្រាពេលវេលាដោយប្រើវដ្តធម្មជាតិ រួមមានថ្ងៃ វដ្តតាមច័ន្ទគតិ (ខែ) និងវដ្តព្រះអាទិត្យ (ឆ្នាំ)។ ជនជាតិរ៉ូម៉ាំងជាអ្នកបង្កើតប្រតិទិនដំបូងបង្អស់ ដោយពួកគេជាអ្នកកំណត់ឈ្មោះសម្រាប់ថ្ងៃនីមួយៗនៃសប្តាហ៍ ហើយឈ្មោះនៃថ្ងៃគឺយកចេញពីភពទាំងប្រាំពីរដូចជា ភពព្រះអាទិត្យ ព្រះច័ន្ទ ព្រះអង្គារជាដើម…។

សម្រាប់ខែវិញ ប្រតិទិនដំបូងរបស់ពួករ៉ូម៉ាំងមានត្រឹមតែ ១០ ខែប៉ុណ្ណោះក្នុងមួយឆ្នាំ ហើយខែដំបូងនៃឆ្នាំគឺជាខែមីនា ដែលជារៀងរាល់ខែមាន ៣០ ទៅ ៣១ ថ្ងៃ។ ក្នុងចំណោម ១០ ខែនោះ ៦ ខែមាន ៣០ ថ្ងៃ និង ៤ ខែមាន ៣១ ថ្ងៃ ដែលសរុបមកមួយឆ្នាំមានត្រឹម ៣០៤ ថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែនាពេលនោះស្តេចរ៉ូម៉ាំង នូម៉ា ប៉ុមពីលៀស (Numa Pompilius) មានជំនឿជឿថា ចំនួនគូជាចំនួនមិនល្អ ឬចំនួនមិននាំសំណាង ទើបព្រះអង្គបន្ថែមខែថ្មីចំនួនពីរ ដែលបច្ចុប្បន្នយើងស្គាល់ថា ជាខែមករា និងខែកុម្ភៈ ទៅខាងចុងប្រតិទិនដើម្បីឱ្យត្រូវគ្នាជាមួយឆ្នាំចន្ទគតិ ។ រួចព្រះអង្គក៏បានដកមួយថ្ងៃចេញពីខែទាំងឡាយដែលមាន ៣០ ថ្ងៃ ធ្វើឱ្យពួកវាមានត្រឹម ២៩ ថ្ងៃវិញក្នុងមួយខែ។ ហើយក៏បានសម្រេចជ្រើសរើសយកខែកុម្ភៈ ដែលជាខែត្រូវរៀបចំពិធីគោរពបូជាដល់អ្នកចែកឋានរបស់ពួករ៉ូម៉ាំង គឺជាខែគ្មានសំណាងដែលមាន ២៨ថ្ងៃ និងមាន ២៩ ថ្ងៃ នៅរៀងរាល់៤ឆ្នាំម្ដង ដែលត្រូវបានគេហៅថា “ឆ្នាំបង្គ្រប់” ។

ទោះយ៉ាងណាក្តី ដោយទទួលយកការណែនាំពីតារាវិទូរបស់ខ្លួនសេ្តចរ៉ូម៉ាំង ក៏បានបន្ថែមថ្ងៃឡើងវិញទៅក្នុងខែ គឺធ្វើឱ្យពួកវាមាន ៣០ ថ្ងៃ ឬ ៣១ ថ្ងៃ លើកលែងតែខែកុម្ភៈ។ ចុងក្រោយរ៉ូម៉ាំងនៅតែតម្រូវឱ្យខែយ៉ាងតិចមួយ ក្នុងចំណោមខែទាំង១២ មានចំនួនថ្ងៃជាលេខគូ។ ព្រោះថា យោងតាមគណិតវិទ្យា រាល់ផលបូករវាងចំនួនគូ (១២ខែ) នៃលេខសេស (ចំនួនថ្ងៃក្នុងមួយខែៗ) គឺផ្តល់លទ្ធផលចេញមកជាចំនួនគូជានិច្ច ខណៈ ៣៦៥ ថ្ងៃជាចំនួនសេស។ សម្រាប់ឆ្នាំចន្ទគតិ កាលនោះក្នុងមួយឆ្នាំមាន ៣៦៤ថ្ងៃ ប៉ុន្តែរ៉ូម៉ាំងចាត់ទុកថាមាន ៣៦៥ ថ្ងៃ ដោយមិនអាចចាត់ទុក ៣៦៤ ថ្ងៃទេ ដោយសារជាលេខគូ៕

បងប្អូនប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរដែលជាប់ខ្សែស្រឡាយចិនភាគច្រើននាំគ្នាសម្រុកយ៉ាងភ្លុសទឹកភ្លុសដី ទៅធ្វើពិធីកាត់ឆុង ពោលគឺទៅបន់ស្រន់និងសែនព្រេងឲ្យអ្នកតាមួយអង្គនៅលើវត្តភ្នំ ដែលជឿថានឹងនាំសំណាងល្អ ផុតពីគ្រោះចង្រៃមុននឹងពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំចិនមកដល់។

រមនីយដ្ឋានវត្តភ្នំ ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅចំកណ្តាលក្រុងភ្នំពេញ និងជាកន្លែងដែលបងប្អូនប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរនិងភ្ញៀវទេសចរណ៍ភាគច្រើននិយមទៅបន់ស្រន់នៅទីនោះ ព្រោះមានជំនឿថាជាទីកន្លែងស័កិ្តសិទ្ធបំផុត។

កាលពីដើមឡើយ នៅលើវត្តភ្នំនេះក៏ធ្លាប់ជាកន្លែងគោរពបូជាព្រះពុទ្ធសាសនាយ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួនផងដែរ ពោលគឺមានព្រេងនិទានមួយទាក់ទងនឹងប្រត្តិភ្នំពេញ ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១៣៧២ គឺមានដូនចាស់ម្នាក់ឈ្នោះ «ពេញ» ដែលមានទីលំនៅនៅម្តុំទន្លេ៤មុខឬទន្លេចតុមុខសព្វថ្ងៃ។ ថ្ងៃមួយនោះគឺមានព្យុះទឹកជំនន់បោកបក់យ៉ាងខ្លាំង ដែលជាឥទ្ធិពលមកពីប្រទេសឡាវ បានធ្វើឲ្យរលំដើមគគីររាប់រយដើមអណ្តែតពាសពេញផ្ទៃទន្លេមេគង្គហូរចាក់មកទន្លេចតុមុខ។ លោកយាយពេញក៏បានប្រទះឃើញដើមគគីរធំមួយដើម ដែលនៅក្នុងប្រហោងនៃឈើនោះគឺមានព្រះពុទ្ធបដិមាសំរិទ្ធតូចៗចំនួន៤ព្រះអង្គ និងទេវរូបថ្មចំនួន១អង្គទៀត។ បន្ទាប់មក ដូនពេញក៏បានគៀរគងអ្នកភូមិនាសម័យកាលនោះឲ្យលើកដីពូនភ្នំនិងសង់វិហារប្រក់ស្បូវមួយនៅទីនោះ។ រួចក៏នាំយកព្រះពុទ្ធបដិមា៤អង្គនោះទុកនៅម្ខាង និងទេវរូបថ្ម១អង្គទៀតទុកនៅម្ខាងទៀតនៃភ្នំនេះ។ ដោយមើលឃើញថា ទេវរូបមួយអង្គនោះមានលក្ខណៈដូចឡាវ និងអណ្តែតមកពីស្រុកឡាវ ដូនពេញក៏បានដាក់ឈ្មោះថា «អ្នកតាព្រះចៅ» ហើយនាមនេះក៏បានជាប់មកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។

ទោះជាយ៉ាងណា ក្រៅពីរឿងដំណាលបុរាណ វត្តភ្នំនេះក៏បានឆ្លងកាត់ការសាងសង់និងជួសជុលជាបន្តបន្ទាប់ផងដែរ ដោយក្សត្រដំបូងគេដែលបានតាំងរាជធានីនៅភ្នំពេញនេះគឺព្រះបាទពញាយ៉ាត អំឡុងឆ្នាំ ១៤៣៤ រីឯព្រះធាតុព្រះអង្គទៀតសោតក៏បានតម្កល់ទុកនៅក្នុងចេតីយវត្តភ្នំនេះដែរ។

យ៉ាងណាមិញ នាចំណេរកាលក្រោយៗមកទៀត គេក៏ធ្វើអាស្រមថ្មីស្រោបពីលើ«អ្នកតាព្រះចៅ» បន្ថែមទៀត ដែលនាំឲ្យមានការយល់ច្រឡំបន្តពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់ថាជាអ្នកចិនទៅវិញ។ បច្ចុប្បន្នគេបានប្រទះឃើញថា ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរដែលជាប់ខ្សែស្រឡាយចិននាំគ្នាសម្រុកទៅបូជាលើអ្នកតាព្រះចៅ ដើម្បីជាការកាត់ឆុងឆ្នាំថ្មី មុនពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំចិននឹងមកដល់នាពេលខាងមុខនេះ ព្រោះថាបើឆុងហេងនឹងនាំមកលាភសំណាងធំ លុយហូរចូលច្រើនតែបើឆុងស៊យ នឹងនាំមកនូវគ្រោះចង្រៃ គ្រោះថ្នាក់ ខាតបង់លុយកាក់ មានជំងឺជាដើម។ រីឯពិធីកាត់ឆុងនេះទៀតសោត គឺគេនិយមសែន ស៊ុតទា២គ្រាប់ សាច់ជ្រូក៣ជាន់ឆៅ ក្រដាសសែន និងផ្លែឈើពី៣ទៅ៥មុខផងដែរ៕

ឆ្លៀតឱកាស ក្នុងដំណើរទស្សនិកច្ចទៅកាន់ប្រទេសថៃ នាថ្ងៃទី៧ ខែកុម្ភៈ ខាងមុខនេះ សមាជិកសភាគណបក្សភឿថៃនៅខេត្តស៊ីសាកេត ស្នើឱ្យនាយករដ្ឋមន្ត្រី លោក សេដ្ឋា ថាវីស៊ីន ពិភាក្សាជាមួយសម្តេចធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត ដើម្បីធ្វើយ៉ាងណាឱ្យកម្ពុជាព្រមបើកច្រកព្រំដែន ដោយអនុញ្ញាតឱ្យភ្ញៀវទេសចរពីខាងថៃ ចូលទៅទស្សនាប្រាសាទព្រះវិហារបាន។ការអនុញ្ញាតឱ្យបើកច្រកព្រំដែនបែបនេះ អាចនឹងឱ្យកម្ពុជា បាត់បង់ចំណូលដ៏ធំពីភ្ញៀវទេសចរ ដោយហេតុថាភ្ញៀវទេសចរ អចនឹងនាំគ្នាចូលតាមច្រកព្រំដែនសុីសាកេតប្រទេសថៃ ជំនួសការធ្វើដំណើរមកប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីទៅទស្សនាប្រាសាទព្រះវិហារ។នេះមិនមែនជាលើកទីមួយនោះទេ ដែលខាងថៃបានស្នើឱ្យកម្ពុជា បើកឱ្យភ្ញៀវទេសចរពីខាងថៃបានចូលទស្សនាព្រះវិហារនោះទេ ពោលគឺកាលសម្តេចតេជោហ៊ុនសែន នៅជានាយករដ្ឋមន្រ្តី អជ្ញាធរថៃ តែងតែសុំធ្វើការចរចារជាច្រើនលើកច្រើនសារ ក៏ប៉ុន្តែខាងកម្ពុជាមិនយល់ព្រមនោះទេ។សូមបញ្ជាក់ថា ចាប់តាំងីឆ្នាំ២០០៨ ថៃឈ្លានពានប្រាសាទព្រះវិហារមក បានធ្វើឱ្យមានការអសន្តិសុខជាខ្លាំងនៅតំបន់ប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់កម្ពូជា ដែលបានធ្វើឱ្យខាងកម្ពុជា សម្រេចចិត្តបិទមិនអោយភ្ញៀវទេសចរពីខាងថៃបានចូលទស្សនាព្រះវិហារអស់រយៈពេល១៦ឆ្នាំ៕

លោក ហៀក សេងហួត ដែលគេស្គាល់ថាជាមគ្គុទ្ទេសក៍ទេសចរណ៍ ដ៏ល្បីម្នាក់ប្រចាំខេត្តសៀមរាប ត្រូវបានក្រសួងទេសចរណ៍ ចេញលិខិតព្រមានជាលើចុងក្រោយ ជុំវិញការរៀបរាប់ពន្យល់នូវប្រវត្តិសាស្ត្រ ជំនឿផ្សេងៗដែលផ្ទុយពីការពិត។

នៅក្នុងករណីនេះ ប្រសិនបើ លោក ហៀក សេងហួត នៅតែអនុវត្តន៍ផ្ទុយពីការព្រមានរបស់ក្រសួងទេសចរណ៍ទៀត នោះលោកនឹងត្រូវព្យួរអាជ្ញាបណ្ណ ឬឈានដល់ការដកអាជ្ញាបណ្ណមគ្គុទេសក៍ទេសចរណ៍របស់លោកទាំងស្រុងតែម្តង។

ការណ៍ដែលក្រសួងចេញលិខិតព្រមានជាលើកចុងក្រោយបែបនេះ គឺបន្ទាប់ពីលោក ហៀក សេងហួត បានប្រព្រឹត្តិទង្វើមិនសមស្របតាមក្រមប្រតិបត្តិវិជ្ជាជីវៈ និងក្រមសីលធម៌វិជ្ជាជីវៈមគ្គុទ្ទេសក៍ទេសចរណ៍ ធ្វើការអធិប្បាយទៅកាន់ភ្ញៀវទេសចរ និងផ្សព្វផ្សាយនៅក្នុងបណ្តាញសង្គមអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រ អបិយជំនឿ និងរឿងរ៉ាវផ្សេងៗដែលគ្មានមូលដ្ឋាន ច្បាស់លាស់ ដែលនាំឱ្យមានការប៉ះពាល់ដល់វប្បធម៌ និងសាសនារបស់កម្ពុជា។

លើសពីនេះទៅទៀត លោកហៀក សេងហួត ក៏បានចូលរួមក្នុងសកម្មភាពជាមួយស្ត្រីម្នាក់ ដែលតាំងខ្លួនថាជាអ្នកស្នងរូប ព្រះនាងឥន្ទ្រទេវី នៅទីតាំងសក្ការៈលោកតារាជ នៅប្រាសាទអង្គរវត្ត ដែលការធ្វើបែបនេះឱ្យប៉ះពាល់ជាខ្លាំងដល់វប្បធម៌ខ្មែរ៕