ដូចដែលយើងគ្រប់គ្នាបានដឹងមកហើយថា ភ្នំដងរែកឬភ្នំកំពែងគឺជាជួរភ្នំធម្មជាតិ ដែលស្ថិតនៅជាប់បន្ទាត់ព្រំដែនរវាងកម្ពុជានិងប្រទេសថៃ ខណៈនៅកម្ពុជាជួរភ្នំដងរែកគឺលាតសន្ធឹងឆ្លងកាត់ខេត្តឧត្តរមានជ័យ និងខេត្តព្រះវិហារ។

ទោះជាយ៉ាងណា កាលពីអតីតកាលដូនតាខ្មែរបានសាងសង់ប្រាសាទ បុរាណដ្ឋាន ទីសក្ការៈ ជាច្រើនកន្លែងទាំងនៅលើនិងនៅក្បែរៗភ្នំដងរែក។ បើនិយាយអំពីប្រាសាទនៅលើជួរភ្នំដងរែកចំពោះតែក្នុងខេត្តឧត្តរមានជ័យវិញ មានតែប្រាសាទចំនួន២ប៉ុណ្ណោះ គឺប្រាសាទខ្នារ និងប្រាសាទដៃកី ជាកម្មសិទ្ធរបស់ប្រទេសកម្ពុជា។ ខណៈដែលប្រាសាទចំនួន ៣ទៀតគឺ ប្រាសាទតាមាន់ធំ ប្រាសាទតាមាន់តូច និងប្រាសាទតាក្របី កំពុងស្ថិតនៅតំបន់ត្រួតស៊ីគ្នារវាងកម្ពុជាថៃ និងមិនទាន់ដោះស្រាយថាជាប្រាសាទទាំងនេះនៅដីខាងណាឲ្យដាច់ស្រេចនៅឡើយនោះទេ នេះបើយោងតាមការបញ្ជាក់ពីលោក យ៉ាង យ៉ាន ជាមន្ត្រីនៃមន្ទីរ វប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈរបស់ខេត្តឧត្តរមានជ័យ កាលពីពេលកន្លងទៅ។

សព្វថ្ងៃនេះ នៅតាមប្រាសាទដែលបានរៀបរាប់ទាំង៣ខាងលើ គឺមានការយាមល្បាតរួមគ្នារវាងទាហានខ្មែរ និងទាហានថៃ។ ប៉ុន្តែបើតាមការបញ្ជាក់ខ្លះបានឲ្យដឹងថា ប្រាសាទតាមាន់តូច ត្រូវបានថៃកាន់កាប់ទាំងស្រុងទៅហើយ។ យ៉ាងណាមិញ ភ្ញៀវទេសចរទាំងខ្មែរនិងថៃ គឺអាចចូលទៅទស្សនាប្រាសាទទីនោះបានគ្រប់ៗគ្នា។

បើទោះបីជានូវតែមិនទាន់មានការបែកចែកឲ្យបានដាច់ស្រឡះថា ប្រាសាទទាំង៣ខាងលើនេះគឺជារបស់ខ្មែរឬរបស់ថៃនោះឡើយ ប៉ុន្តែបើយោងប្រភពឯកសារជាច្រើនបានអះអាងថា ប្រាសាទទាំងនេះគឺជារបស់ខ្មែរយ៉ាងពិតប្រាកដ បើផ្អែកតាមសាលាចារឹក និងការសិក្សាស្រាវជ្រាវនានា។

១ ប្រាសាទតាមាន់ធំ ៖ មានទីតាំងស្ថិតនៅ ភូមិតាមាន់សែនជ័យ ឃុំគោកមន ស្រុកបន្ទាយអំពិល ខេត្តឧត្តរមានជ័យ។ ប្រាសាទនេះ ជាស្ថាបត្យកម្មខ្មែរដែលកសាងឡើងក្នុងសម័យអាណាចក្រអង្គរ សតវត្សទី១១ ដល់ទី១៣ ដោយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះសិវៈក្នុងព្រាហ្មញ្ញសាសនា។ បើតាមឯកសារព្រឹទ្ធាចារ្យដែលរស់ និងថែនៅប្រាសាទនេះបានបញ្ជាក់ថា កាលដើមឡើយប្រាសាទតាមាន់ធំ មានឈ្មោះថា ប្រាសាទវេទមន្ត លុះក្រោយមកក៏ក្លាយជា ប្រាសាទតាមាន់រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។ ប្រាសាទតាមាន់ធំជាទីតាំងសក្ការៈបូជារបស់ខ្មែរបុរាណ ដែលស្ថិតនៅតាមផ្លូវបុរាណពីរាជធានីអង្គរទៅផ្នែកខាងជើងនៃអាណាចក្រអង្គរ។

២ ប្រាសាទតាមាន់តូច៖ មានទីតាំងនៅ ភូមិព្រៃវែង ឃុំគោកមន ស្រុកបន្ទាយអំពិល ខេត្តឧត្តរមានជ័យ ជាស្ថាបត្យកម្មខ្មែរនៅសម័យមហានគរ ស្ថាបនាឡើងនៅចុងសតវត្សទី១២ និង ដើមសតវត្សទី១៣ ក្នុងរាជ្យព្រះបាទព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧។ ប្រាសាទនេះជាមន្ទីរពេទ្យកាលពីសម័យបុរាណ មានតំកល់ ព្រះពោធិសត្វកៃសជ្យគុរុ(គ្រូពេទ្យថ្នាំទិព្វ) មានគោបុរៈ៤ទិស និងកំពែងព័ទ្ធជុំវិញ។

៣ ប្រាសាទតាក្របី ស្ថិតក្នុងឃុំគោកខ្ពស់ ស្រុកបន្ទាយអំពិល ខេត្តឧត្ដរមានជ័យ។ ប្រាសាទនេះ ជាស្ថាបត្យកម្មខ្មែរចាប់ពីសតវត្សទី១១ ដល់ទី១៣ ក្នុងរាជព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័ន១ និង ព្រះបាទឧទ័យាទិត្យវរ្ម័នទី២ ដើម្បីឧទ្ទិសថ្វាយដល់ព្រះឥសូរនិងព្រះវិស្ណុផងដែរ៕

លោក ចាន់ សារិន ប្រធានបណ្តាញអូទីស្សឹមកម្ពុជា និងជានាយកវិទ្យាល័យអប់រំពិសេសក្រុងតាខ្មៅ បានប្រតិកម្មទៅកាន់ក្រុមកំប្លែងក្នុងកម្មវិធី«បន្ទប់សំណើច» ជាពិសេសតារាកំប្លែង ខ្ញុង និង នីឡា និងអ្នកនិពន្ធដែលយកពាក្យ អូទីស្សឹម មកកំប្លែងលេងប្រៀបធៀបលើសកម្មភាពប្រគ្រីវប្រកាច់ដូចអូទីស្សឹមទៅវិញ។ លោកបានស្នើក្រុមកំប្លែងលុបវីដេអូចេញ ហើយសូមទោសមហាជនជាសាធារណៈជាវីដេអូខ្លីមួយ ដើម្បីផ្តល់កំលាំងចិត្តដល់កុមារអូទីស្សឹម។ ក្រោយមានការប្រតិកម្មលោកតា វិចទ័រ បានសម្តែងការសោកស្តាយចំពោះកំហុសអចេតនានេះ ក្នុងនាមលោកជាអ្នកដឹកនាំសម្តែង និងជាអ្នកសម្តែងផង។ លោកតាវិចទ័រ បានសូមទោស និងសុំការអធ្យាស្រ័យយោគយល់ពីស្រទាប់មហាជននូវកំហុសដោយអចេតនានេះ។

ប្រធានបណ្តាញអូទីស្សឹមកម្ពុជា បានបង្ហោះរូបប៉ុន្មានសន្លឹកនៅយប់ថ្ងៃទី៣០ ឧសភា ដោយភ្ជាប់មកជាមួយខ្លឹមសារថា «តើពាក្យ អូទីស្សឹម គួរតែត្រូវបានយកមកកំប្លែងលេងបែបនេះទេ ជូនចំពោះប្អូនៗក្រុមកំប្លែងបន្ទប់សំណើច សប្តាហ៍ពិសេស របស់ ទូរសទស្សន៍ Pnn-Tv Cambodia ជាពិសេសអ្នកនាង នីឡា និងអ្នកខ្ញុង និងអ្នកនិពន្ធសំណើចនេះ ជាទីរាប់អាន មើលទៅ ក្រុមប្អូនៗសប្បាយណាស់ សប្បាយមែនទែន សើចឡើងចង់បាក់កទៅហើយ តែខ្ញុំយល់ថា ទង្វើនេះមិនទាន់ត្រឹមត្រូវទេប្អូន សូមពិចារណាឡើងវិញផង។ សំណើចរបស់ប្អូនៗបានធ្វើឱ្យអ្នកណាព្យាបាលដែលមានកូនអូទីស្សឹមមិនតិចទេដែលរងនូវការវាយប្រហារធ្ងន់ធ្ងរ ដោយសារតែទង្វើរបស់ប្អូនប្រៀបធៀបលើសកម្មភាពរបស់លោក ចាប ចៀន ប្រគ្រីវ ប្រកាច់ ដូចអូទីស្សឹមទៅវិញ ឪពុកម្តាយដែលមានកូនអូទីស្សឹម មានការលំបាកណាស់ទៅហើយ និងទទួលការវាយប្រហារមិនតិចទេក្នុងពេលកន្លងមកនេះ ប្អូនជាក្រុមកំប្លែងដ៏ល្បីមួយ សូម្បីតែខ្ញុំក៏គាំទ្រប្អូនដែរ តែក្រុមប្អូនអាចបង្កឱ្យមានកំហុសមួយដោយអចេតនា»។

លោក បន្តទៀតថា «ក្នុងនាមខ្ញុំជាប្រធានបណ្តាញ អូទីស្សឹមកម្ពុជា តំណាងអាណាព្យបាលកុមារអូទីស្សឹមនៅកម្ពុជា និងក្នុងនាមជានាយកវិទ្យាល័យអប់រំពិសេសក្រុងតាខ្មៅ ដែលបង្រៀនកុមារអូទីស្សឹម ខ្ញុំស្នើសុំប្អូនលុបវីដេអូនេះចេញ ហើយសូមទោសមហាជនជាសាធារណៈជាវីដេអូខ្លីមួយ ដើម្បីផ្តល់កំលាំងចិត្តដល់ពួកគាត់ បើអាចបានសូមប្អូនមកលើកទឹកចិត្តដល់ឪពុម្តាយកុមារអូទីស្សឹមតាមរយៈសកម្មភាពនានា ខ្ញុំជឿថា ប្អូននិងក្លាយជាថ្នាំដ៏ស័ក្តិសិទ្ធសម្រាប់ព្យាបាលផ្លូវចិត្តរបស់ពួកគាត់ ខ្ញុំមានជំនឿថា ប្អូនៗពិតជាអាចធ្វើបាន ហើយសន្ទុះគាំទ្រប្អូនកាន់តែខ្លាំងឡើងទ្វេដង។ ឆ្លៀតក្នុងឱកាសនេះ ដោយសារបញ្ហាមួយចំនួនចេញពីតារាសិល្បៈ ខ្ញុំបាទសូមគោរពស្នើសុំវត្តមាន លោកជំទាវ អ្នកឧកញ៉ា ម៉ៅ ចំណាន ប្រធានសមាគមសិល្បៈថ្មី សូមលោកជំទាវ អ្នកឧកញ៉ា មេត្តាចំណាយពេល១ព្រឹកដ៏មានតម្លៃ ដឹកនាំសិល្បករ សិល្បការិនី មកទស្សនៈកិច្ចនៅវិទ្យាល័យអប់រំពិសេសក្រុងតាខ្មៅម្តងដែលកំពុងបង្រៀនសិស្សអូទីស្សឹមក្នុងពេលណាមួយសមស្រប ដើម្បីជួយលើកទឹកចិត្តដល់អ្នកអាណាព្យបាលកុមារអូទីស្សឹម»។

ក្រោយមានការមតិប្រតិកម្មក្នុងការយកពាក្យ អូទីស្សឹម ទៅលេងកំប្លែង នៅព្រឹកថ្ងៃទី៣១ ឧសភា លោក ចាន់ សារិន ប្រធានបណ្តាញអូទីស្សឹមកម្ពុជា បានឱ្យដឹងថា លោក សុវណ្ណ ប្ញទ្ធី ហៅលោកតាវិចទ័រ បានបញ្ជាក់ប្រាប់លោកតាមTelegram កាលពីយប់មិញថា លោកពិតមានការសោកស្តាយយ៉ាងខ្លាំងនៅកំហុសដោយអចតនាដែលក្រុមការងារកំប្លែងរបស់លោកបាននិយាយប៉ះពាល់សេចក្តីថ្លៃថ្នូរដល់កុមារអូទីស្សឹម។
លោកតាវិចទ័រលោកបានបញ្ជាក់ថាវីដេអូនោះនឹងលុបចេញវិញ និងបានសូមទោស និងសុំការអធ្យាស្រ័យ យោគយល់ពីស្រទាប់មហាជននូវកំហុសដោយអចេតនានេះ ។ ប្រធានបណ្តាញអូទីស្សឹមកម្ពុជា ថាការសូមទោសរបស់លោកតាវិចទ័របានបង្ហាញពីការទទួលខុសត្រូវក្នុងវិជ្ជាជីវៈរបស់លោកជាអ្នកនិពន្ធ និងជាអ្នកសម្តែង៕

មជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌ព្រះពុទ្ធសាសនាកម្ពុជា ដែលមានទីតាំងក្នុងភូមិសាស្រ្តភូមិថ្មី ឃុំចំបក់ ស្រុកភ្នំស្រួច ខេត្តកំពង់ស្ពឺ តំបន់ឧទ្យានជាតិព្រះសុរាម្រិត-កុសមៈ «គិរីរម្យ»។

មជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌ព្រះពុទ្ធសាសនាកម្ពុជានេះ បាននឹងកំពុងដើរតួរនាទីយ៉ាងសំខាន់នូវក្នុងការជួយលើកតម្កើងដល់វិស័យព្រះពុទ្ធសាសនា ការអប់រំ និងទេសចរណ៍នៅកម្ពុជាឲ្យកាន់តែមានភាពល្បីល្បាញ។ បន្ថែមពីនេះ វាគឺជាកន្លែងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរឲ្យបានមកទស្សនានិងឈ្វេងយល់កាន់តែច្បាស់អំពីវប្បធម៌ដ៏សម្បរបែបក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។

នាព្រឹកថ្ងៃទី៣០ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៤នេះ សម្តេចធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត នាយករដ្ឋមន្រ្តីកម្ពុជា បានអញ្ជើញជាអធិបតីភាពដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់នៅក្នុងពិធីសម្ពោធឆ្លងព្រះធម្មចេតិយទី ១ តម្កល់ព្រះត្រៃបិដកឆ្លាក់លើថ្មម៉ាបចំនួន ១ ១៧០ ផ្ទាំង, ផ្លូវបេតុង ៩ ខ្សែ , បូជនីយដ្ឋានសមថៈ និង វិបស្សនា ព្រមទាំងសមិទ្ធផលនានា នៅក្នុងមជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌ព្រះពុទ្ធសាសនាកម្ពុជានេះ។

មជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌ព្រះពុទ្ធសាសនាកម្ពុជា បានទទួលការអនុញ្ញាតពីរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា តាមរយៈអនុក្រឹត្យលេខ ២១៥ អនក្រ.បក ចុះថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ២០១៣ ស្ដីពីការកំណត់តំបន់ គ្រប់គ្រង ក្នុងតំបន់ការពារធម្មជាតិទៅជាតំបន់ប្រើប្រាស់ដោយចីរភាព ដោយត្រូវបានកំណត់តំបន់គ្រប់គ្រងក្នុងតំបន់ឧទ្យានជាតិព្រះសុរាម្រិត-កុសមៈ «គិរីរម្យ» លើផ្ទៃដីសរុបចំនួន ១២៦ហិកតា ទៅជាតំបន់ប្រើប្រាស់ដោយចីរភាព ស្ថិតក្នុងភូមិសាស្ត្រឃុំចំបក់ ស្រុកភ្នំស្រួច ខេត្តកំពង់ស្ពឺ ក្នុងការរៀបចំ កសាងអភិវឌ្ឍប្រែក្លាយទៅជាបូជនីយដ្ឋានជាទីគោរពសក្ការៈបូជាដ៏ល្អប្រណិតថ្នាក់ជាតិអន្តរជាតិ និងជារមណីយដ្ឋានទេសចរណ៍វប្បធម៌បែបព្រះពុទ្ធសាសនា ដែលមានតម្លៃជាប្រវត្តិសាស្ត្រ ដើម្បីបន្សល់ទុកជាមរត៌កដល់កូនចៅជំនាន់ក្រោយ និងដើម្បីជាប្រយោជន៍ក្នុងការសិក្សាស្រាវជ្រាវស្វែងយល់ ពីព្រះពុទ្ធសាសនានៅកម្ពុជា។

គម្រោងសាងសង់ក្នុងមជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌ព្រះពុទ្ធសាសនាមានចំនួន ៣៨ គម្រោង ដែល ប្លង់មេមានរាងជាស្លឹកពោធិ៍ តំណាងការត្រាស់ដឹង ពុទ្ធិ និង បញ្ញា រួមមានការសាងសង់ព្រះចូឡា មុនីចេតិយ ៩ ជាន់ មហាប្រាសាទធម្មចេតិយធំចំនួន ៤ មហាប្រាសាទធម្មចេតិយតូចចំនួន ៨ សម្រាប់តម្កល់ព្រះត្រៃបិដក មហាប្រាសាទពុទ្ធចេតិយ ៨៤.០០០អង្គ កសិណទឹកព័ទ្ធជុំវិញ បូជនីយដ្ឋានវិបស្សនា ផងដែរ៕