ប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ី ៖ ក្រៅពីបន្ទុះភ្នំភ្លើង រញ្ជួយដីនៅតែជាគ្រោះធម្មជាតិដែលបានកើតឡើងនៅបណ្តាប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងពុំអាចទាយទុកមុន ដូចជា ៖ មីយ៉ាន់ម៉ា ថៃ វៀតណាម និងឥណ្ឌូណេស៊ី ។ កាលពីថ្ងៃទី៨ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៥ មានរញ្ជួយដីកើតឡើងនៅភាគពាយ័ព្យឆ្នេរសមុទ្រកោះស៊ូម៉ាត្រារបស់ឥណ្ឌូណេស៊ី ស្មើ៥.៥រិចទ័រ ជម្រៅ១០គីឡូម៉ែត្រ ស្ថិតនៅភាគនិរតីស្រុកមឿង ខេត្តសាទូន ប្រទេសថៃ ប្រមាណ៦៥០គីឡូម៉ែត្រ ។ វាធ្វើឱ្យពលរដ្ឋថៃបារម្ភពីរលកស៊ូណាមិក្នុងសមុទ្រថៃ ពីព្រោះកោះស៊ូម៉ាត្រា ទើបកើតរញ្ជួយដីកាលពីចុងខែមីនា ។

ហេតុការណ៍រញ្ជួយដីលើកនេះ ពុំបង្កឱ្យមានពលរដ្ឋរងរបួស ស្លាប់ និងខូចខាតទ្រព្យសម្បត្តិទេ ប៉ុន្តែភ្នាក់ងាររញ្ជួយដីនឹងតាមដានស្ថានការណ៍បន្តទៀត ព្រមទាំងជូនដំណឹងមកកាន់ពលរដ្ឋឱ្យប្រុងប្រយ័ត្នគ្រោះថ្នាក់ ។ បច្ចុប្បន្ន រញ្ជួយដីបានកើតឡើងជាញឹកញាប់ក្នុងបណ្តាប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ហើយបើវាកើតឡើងនៅទីប្រជុំជនអាចនឹងបង្កផលប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរដូចនៅមីយ៉ាន់ម៉ា ។ នេះបើតាមការលើកឡើងរបស់ភ្នាក់ងាររញ្ជួយដីឥណ្ឌូណេស៊ី ។

កាលពីថ្ងៃទី២៩ ខែមីនា កន្លងមក ប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ីទើបតែមានរញ្ជួយដីកើតឡើងក្នុងសមុទ្រខេត្តបាន់ដាអាជិ ភាគខាងជើងកោះស៊ូម៉ាត្រា ស្មើ៤.៦រិចទ័រ ជម្រៅ១៤០គីឡូម៉ែត្រ ដែលស្ថិតនៅឆ្ងាយពីខេត្តភូកេត ប្រទេសថៃ ប្រមាណ៤០០គីឡូម៉ែត្រ ។ គ្រោះរញ្ជួយដីនៅឥណ្ឌូណេស៊ីគ្មានឥទ្ធិពលមកលើថៃ ឬកើតរលកស៊ូណាមិទេ ។

ប៉ុន្តែព័ត៌មានរញ្ជួយដីនៅកោះស៊ូម៉ាត្រា របស់ឥណ្ឌូណេស៊ី ទាំង២លើកនេះ បានធ្វើឱ្យពលរដ្ឋថៃបារម្ភយ៉ាងខ្លាំងខ្លាចមានរលកស៊ូណាមិកើតឡើងក្នុងសមុទ្រប្រទេសថៃ បើទោះជាបរិវេណរញ្ជួយដីនៅឥណ្ឌូណេស៊ី ស្ថិតនៅឆ្ងាយពីខេត្តសាទូន ប្រទេសថៃ ប្រមាណ៦៥០គីឡូម៉ែត្រក្តី ពីព្រោះរញ្ជួយដីក្នុងសមុទ្រគួរឱ្យខ្លាចជាងរញ្ជួយដីលើគោក ។ ក្រោយការបារម្ភបែបនេះ ភ្នាក់ងារឧតុនិយមថៃប្រកាសថា រញ្ជួយដីនៅឥណ្ឌូណេស៊ីកាលពីថ្ងៃទី២៩ ខែមីនា ពុំពាក់ព័ន្ធនឹងរញ្ជួយដីនៅមីយ៉ាន់ម៉ាទេ ។

គួរបញ្ជាក់ថា វិធីការពារ និងកាត់បន្ថយគ្រោះថ្នាក់ដោយសាររញ្ជួយដីប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព បច្ចេកវិទ្យា និងចំណេះដឹងនាពេលបច្ចុប្បន្ន គឺចាំបាច់បំផុតដើម្បីទទួលបានទិន្នន័យរំញ័រដ៏ត្រឹមត្រូវពីប្រព័ន្ធវាស់វែងស្តង់ដារសម្រាប់ភ្នាក់ងាររញ្ជួយដី ៕

ខ្សាច់ គឺជាធនធានធម្មជាតិត្រូវបានយកមកប្រើប្រាស់ច្រើនបំផុតលើពិភពលោកសម្រាប់ការសាងសង់សំណង់ផ្សេងៗ ប៉ុន្តែផលប៉ះពាល់បរិស្ថានកើតឡើងដោយសារការជីកខ្សាច់ត្រូវបានគេមើលរំលងរហូតមក បើទោះជាអ្នកជំនាញដាស់តឿនថា វានឹងបង្កគ្រោះថ្នា.ក់ ខ្លាំងដល់បរិស្ថានពិភពលោក ប្រសិនបើជីកខ្សាច់មកប្រើប្រាស់កាន់តែច្រើន ។

យោងតាមរបាយការណ៍របស់ក្រុមអ្នកជំនាញអន្តរជាតិ ដែលបានផ្សព្វផ្សាយក្នុងទស្សនាវដ្តី «One Earth» គឺបានសរសេរឱ្យពិភពលោក យល់ដឹងពីផលប៉ះពាល់កើតឡើងដោយសារការជីកខ្សាច់កាន់តែច្រើន ដោយអ្នកជំនាញបញ្ជាក់ថា ខ្សាច់ និងក្រួស គឺជាវត្ថុរឹងដែលត្រូវបានគេជីកច្រើនបំផុតលើពិភពលោក ។ វានឹងគំរាមកំហែងដល់ជីវៈចម្រុះក្នុងសមុទ្រដ៏មានសារៈសំខាន់ ប៉ុន្តែគ្មានការចាប់អារម្មណ៍ពីផលប៉ះពាល់ទេ ។

ខ្សាច់ គឺជាវត្ថុផ្សំដ៏សំខាន់សម្រាប់ការសាងសង់អគារនានា ប៉ុន្តែបែរជាមានតម្លៃថោក ហើយការជីកខ្សាច់មកប្រើប្រាស់បានបំផ្លាញតុល្យភាពប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីក្នុងសមុទ្រ ដោយសារវាបង្កើតជាដីល្បាប់ធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ស្មៅសមុទ្រ និងផ្កាថ្ម ព្រមទាំងប៉ះពាល់ដល់សត្វក្នុងសមុទ្រផងដែរ ។

មនុស្សភាគច្រើនតែងតែយល់ខុសថា ខ្សាច់ គឺជាធនធានធម្មជាតិមានបរិមាណយ៉ាងច្រើន ប៉ុន្តែការពិត ធនធានធម្មជាតិមួយនេះមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីឆ្នេរសមុទ្រ និងសមុទ្រ ។ ក្រៅពីនេះ ខ្សាច់មានតួនាទីសំខាន់ក្នុងការការពារឆ្នេរសមុទ្រ ឬច្រាំង កុំឱ្យបាក់ធ្លាក់ដោយសារទឹករលកបោកបក់ ។

ហេតុនេះ ក្រុមអ្នកជំនាញបានអំពាវនាវឱ្យមានការចាប់អារម្មណ៍ពីបញ្ហាការជីកខ្សាច់យកមកប្រើប្រាស់ ជាពិសេស ផលប៉ះពាល់ផ្នែកនេសាទ, ការចិញ្ចឹមសត្វក្នុងទឹក និងវិស័យទេសចរណ៍ ដោយអ្នកជំនាញស្នើឱ្យមានការចាប់អារម្មណ៍ពីផលប៉ះពាល់បរិស្ថានដោយសារការជីកខ្សាច់ ។ ការជីកខ្សាច់នៅក្បែរឆ្នេរសមុទ្រដែលមានមនុស្សរស់នៅនឹងបង្កផលប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរ ស្របពេលបច្ចុប្បន្ន បម្រែបម្រួលអាកាសធាតុបានគំរាមកំហែងដល់ជីវិតមនុស្សយ៉ាងខ្លាំង ៕

ប្រទេសម៉ិកស៊ិក ៖ បច្ចុប្បន្ន ប្រទេសនានាប្រឈមនឹងបញ្ហាកុមារជាច្រើនកើតជំងឺធាត់ ដោយសារការបរិភោគអាហារប៉ះពាល់សុខភាព និងភេសជ្ជៈមានជាតិស្ករខ្ពស់ ហើយវាជាដើមហេតុធ្វើឱ្យកុមារកើតជំងឺជាច្រើនទៀត ។ ក្រោយមើលឃើញថា ចំនួនកុមារកើតជំងឺធាត់នៅទូទាំងពិភពលោកកើនឡើងជារៀងរាល់ឆ្នាំ និងគួរឱ្យបារម្ភ រដ្ឋាភិបាលម៉ិកស៊ិកបានប្រកាសអនុវត្តច្បាប់ថ្មី កាលពីថ្ងៃទី២៩ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៥ ដើម្បីកាត់បន្ថយចំនួនកុមារកើតជំងឺធាត់ និងទឹកនោមផ្អែម គឺហាមលក់ចំណីអាហារប៉ះពាល់សុខភាពក្នុងសាលារៀនទូទាំងប្រទេស ។

ច្បាប់ថ្មីនេះមានគោលដៅកាត់បន្ថយរសជាតិប្រៃខ្លាំង និងផ្អែមខ្លាំងក្នុងចំណីអាហារសម្រាប់លក់ឱ្យកូនសិស្សបរិភោគ ដូចជា ៖ ពុំអនុញ្ញាតឱ្យលក់ទឹកផ្លែឈើមានជាតិស្ករខ្ពស់, ដំឡូងបារាំងបំពង, ស្បែកជ្រូកបំពង និងសណ្តែកដីផ្សំគ្រឿងពីម្ទេស ។ ក្រសួងអប់រំម៉ិកស៊ិកប្រកាសថា ការហាមឃាត់ការលក់ចំណីអាហារប៉ះពាល់សុខភាពក្នុងសាលារៀនបានចេញជាច្បាប់ហើយ នៅតាមសាលាទូទាំងប្រទេសនឹងគ្មានចំណីអាហារបែបនេះទៀតទេ ។ ក្រៅពីនេះ រដ្ឋាភិបាលម៉ិកស៊ិកបានអំពាវនាវឱ្យអាណាព្យាបាលចម្អិនអាហារល្អៗសម្រាប់សុខភាពឱ្យកូនបរិភោគ ។

នៅក្រោមច្បាប់ថ្មីរបស់ម៉ិកស៊ិក គឺសាលារៀននីមួយៗត្រូវតែឈប់លក់ចំណីអាហារ និងភេសជ្ជៈ ដែលមានបិទស្លាកសញ្ញាដាស់តឿនពណ៌ខ្មៅ បញ្ជាក់ថា ក្នុងអាហារមានបរិមាណអំបិល ស្ករ កាឡូរី និងខ្លាញ់ខ្ពស់ ។ ច្បាប់ថ្មីនេះបានអនុវត្តតាំងពីថ្ងៃទី៣១ ខែមីនា មកម៉្លេះ ហើយតម្រូវឱ្យសាលារៀនផ្តល់អាហារជួយសុខភាពដល់សិស្ស និងឱ្យសិស្សផឹកទឹកធម្មតា ជំនួសភេសជ្ជៈផ្អែម ។

កុមារនៅម៉ិកស៊ិក បានបរិភោគចំណីអាហារប៉ះពាល់សុខភាពច្រើនជាងកុមារនៅអាមេរិកឡាទីន ហើយធ្វើឱ្យពួកគេកើតជំងឺធាត់ និងទឹកនោមផ្អែម ។ បើតាមទិន្នន័យរបស់រដ្ឋាភិបាល គឺមានកុមារម្នាក់ ក្នុងចំណោម៣នាក់ បានឡើងទម្ងន់ ឬកើតជំងឺធាត់ ។ ច្បាប់ថ្មីនេះចែងថា បើសាលារៀនណាមួយល្មើសនឹងបម្រាម នឹងត្រូវបង់ប្រាក់ពិន័យ ចាប់ពី៥៤៥ដុល្លារ រហូតដល់៥,៤៥០ដុល្លារអាមេរិក ។

ទោះយ៉ាងណា មានហាងលក់អាហារប៉ះពាល់សុខភាពកុមារជាច្រើនកន្លែងនៅបរិវេណខាងមុខសាលារៀននៅប្រទេសម៉ិកស៊ិក ហើយច្បាប់ថ្មីនេះពុំបានគ្របដណ្តប់លើហាងនៅមុខសាលារៀនទេ ។ នៅក្នុងច្បាប់ពុំបានបញ្ជាក់ច្បាស់លាស់ថា តើរដ្ឋាភិបាលនឹងហាមឃាត់ហាងទាំងនេះដែរឬទេ?

ប្រទេសហ្វីលីពីន ៖ ភ្នំភ្លើង Kanlaon ស្ថិតក្នុងចំណោមភ្នំភ្លើងសកម្មចំនួន២៤ នៅប្រជុំកោះ Negros ភាគកណ្តាលប្រទេសហ្វីលីពីន បានផ្ទុះម្តងទៀតកាលពីព្រឹកថ្ងៃទី៨ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៥ ដែលបញ្ចេញផ្សែងផេះឡើងលើកម្ពស់៤,០០០ម៉ែត្រ ។ គ្មានសេចក្តីរាយការណ៍ពីមនុស្សរងរបួស និងស្លា.ប់ ដោយសារការផ្ទុះភ្នំភ្លើងទេ ប៉ុន្តែវាធ្វើឱ្យពលរដ្ឋហ្វីលីពីនរស់នៅក្បែរភ្នំភ្លើងបារម្ភពីផលប៉ះពាល់សុខភាព ដោយសារផ្សែងផេះចេញពីភ្នំភ្លើងបានធ្លាក់មកលើភូមិក្បែរៗ ខណៈសាលារៀនជាច្រើនបានបិទទ្វារដើម្បីសុវត្ថិភាព ។

រដ្ឋាភិបាលហ្វីលីពីនបានប្រកាសអាសន្នឱ្យពលរដ្ឋប្រុងប្រយ័ត្នគ្រោះថ្នាក់កើតឡើងដោយសារការផ្ទុះភ្នំភ្លើង Kanlaon ស្មើកម្រិត៣ ខណៈគ្រោះថ្នាក់ខ្លាំងបំផុតដែលកើតឡើងដោយសារការផ្ទុះភ្នំភ្លើង ស្មើកម្រិត៥ គឺការផ្ទុះភ្នំភ្លើងដ៏ខ្លាំងក្លាកើតឡើងជាបន្តបន្ទាប់ ។ ក្នុងរយៈពេល១៥៩ឆ្នាំកន្លងមកនេះ (គិតចាប់ពីឆ្នាំ១៨៦៦) គឺភ្នំភ្លើង Kanlaon បានផ្ទុះរហូតដល់ជាង៤០លើក ដែលធ្វើឱ្យអាជ្ញាធរ និងភ្នាក់ងារសង្គ្រោះជម្លៀសពលរដ្ឋទៅរកកន្លែងសុវត្ថិភាពពេលវាផ្ទុះម្តងៗ ។

ភ្នាក់ងារសង្គ្រោះនៅតំបន់កាសតេយ៉ាណា ខេត្តណេក្រូស អេស៊ីឌិនតាន់ និយាយថា ៖ «ពួកយើងបានត្រៀមទប់ទល់នឹងហេតុការណ៍ជាមុន ដោយជម្លៀសពលរដ្ឋរស់នៅក្បែរភ្នំភ្លើង ចាប់ពី៤គីឡូម៉ែត្រ ទៅ៦គីឡូម៉ែត្រ ។ ភ្នំភ្លើងនេះបានផ្ទុះលើកចុងក្រោយកាលពីខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៤ ដែលធ្វើឱ្យភ្នាក់ងារសង្គ្រោះជួយជម្លៀសពលរដ្ឋចេញពីតំបន់គ្រោះថ្នាក់នៅជុំវិញភ្នំភ្លើង» ។

កាលពីផ្ទុះភ្នំភ្លើង Kanlaon លើកចុងក្រោយកាលពីថ្ងៃទី៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៤ គឺវាបានបញ្ចេញផ្សែងផេះឡើងលើស្មើកម្ពស់៣,០០០ម៉ែត្រ ។ មុននេះ គឺនៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៤ ពលរដ្ឋហ្វីលីពីនរាប់រយនាក់បានជម្លៀសទៅកាន់កន្លែងសុវត្ថិភាព ក្រោយពីភ្នំភ្លើងនេះបានបញ្ចេញឧស្ម័នគ្រោះថ្នាក់យ៉ាងច្រើនត្រឹមតែ១ថ្ងៃ ។

គួរបញ្ជាក់ថា ភ្នំភ្លើង Kanlaon ស្ថិតក្នុងចំណោមភ្នំភ្លើងសកម្ម ចំនួន២៤ ដែលនៅតែផ្ទុះជាបន្តបន្ទាប់ក្នុងប្រទេសហ្វីលីពីន ។ ភ្នំភ្លើងនេះមានកម្ពស់២,៤០០ម៉ែត្រពីនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ ហើយវាបានផ្ទុះជាញឹកញាប់រហូតដល់ជាង៤០លើក បើគិតចាប់ពីឆ្នាំ១៨៦៦ មកដល់ឆ្នាំ២០២៥ ។ រីឯការផ្ទុះភ្នំភ្លើងកាលពីឆ្នាំ១៩៩៦ បានធ្វើឱ្យអ្នកឡើងភ្នំស្លាប់អស់៣នាក់ ៕