ទីក្រុងម៉ានីឡា ៖ ក្ដីបារម្ភរបស់ប្រទេសហ្វីលីពីនទៅលើវិស័យអប់រំនៅក្នុងប្រទេសមិនកាន់តែកើនឡើង បន្ទាប់ពីរបាយការណ៍ស្ថិតិដែលស្រង់បានកាលពីឆ្នាំ២០២៤ បានបង្ហាញថាសិស្សដែលបានបញ្ចប់មធ្យមសិក្សាជិត១៩លាននាក់ ត្រូវបានគេចាត់ទុកថា មិនមានសមត្ថភាពប្រកបអក្សរ និងសរសេប្រយោគធម្មតាតែងសេចក្ដីបានឡើយ។

របាយការណ៍នេះ គឺយោងតាមការស្ទងើមតិ FLEMMS ឆ្នាំ២០២៤ ដែលចេញផ្សាយដោយការិយាល័យស្ថិតិជាតិហ្វីលីពីន (PSA) និងបានបង្ហាញថា ៖ កាលពីមុនឆ្នាំ២០១៩ សិស្សដែលបានបញ្ចប់ការសិក្សាកម្រិតមធ្យមសិក្សា ត្រូវបានចាត់ទុកថាមានសមត្ថភាពគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការអាន និងសរសេបានល្អ។ ប៉ុន្តែសម្រាប់ឆ្នាំ២០២៤ នៅពេលក្រសួងអប់រំបានកែសម្រួលនិយមន័យមួយចំនួននៃអក្ខរកម្មមុខងារ ដើម្បីរួមបញ្ចូលជំនាញយល់ដឹងកម្រិតខ្ពស់លើសពីការអាន ការសរសេ និងលេខជាមូលដ្ឋាន បានបង្ហាញថា សិស្សចំនួន ៧៩% ដែលបានបញ្ចប់មធ្យមសិក្សាកម្រិតទាប អាចយល់អត្ថន័យនៃសំណេរនោះបាន ខណៈសិស្សចំនួន ២១%ទៀត មិនអាចអានបាន និងអានបានតែមិនយល់អត្ថន័យរបស់វាឡើយ។

ជាក់ស្ដែងមិនមែនពួកគេមិនអាចបានសោះនោះទេ ប៉ុន្តែសមត្ថភាពប្រើប្រាស់អក្សរសាស្រ្តរបស់ពួកគេគឺបានក្នុងកម្រិតតិចតួចបំផុតដែលអាចយកជាការបាន ព្រោះភាគច្រើនពួកគេអាចយល់អត្ថន័យឯកសារសាមញ្ញមួយបានឡើយ។ តួរលេខសិស្សដែលខ្សោយអក្ខរកម្មចំនួន ២១% ឬស្មើ ១៨.៩៦លាននាក់ គឺជាចំនួនដ៏ខ្ពស់ និងមិនគួរមានឡើយនៅក្នុងសម័យកាលបច្ចុប្បន្នដែលទំនើបនេះ។

ដោយឡែក អ្នកជំនាញបានរកឃើញនូវមូលហេតុ និងកត្តាមួយចំនួនដែលនាំឲ្យមានភាពចុះខ្សោយនៃវិស័យអក្ខរកម្មនៅក្នុងប្រទេសហ្វីលីពីនថាមានដូចជា ៖ គុណភាពអប់រំទាប, គ្រូបង្រៀនគ្មានជំនាញគ្រប់គ្រាន់, ខ្វះខាតធនធាន (គ្រូបង្រៀន, បន្ទប់រៀន, សម្ភារៈ..) , ភាពមិនច្បាស់លាស់នៃភាសា ព្រោះប្រទេសហ្វីលីពីនប្រើប្រាស់ភាសាអង់គ្លេសផង និងភាសាហ្វីលីពីនផង ធ្វើឲ្យសិស្សមានការភាន់ច្រលំ ជាពិសេសសិស្សពីថ្នាក់តូចទៅ និងកត្តាបោះបង់ការសិក្សាបន្ទាប់ពីមានវិបត្តិកូវីដ-១៩។

គួរបញ្ជាក់ថា ប្រទេសហ្វីលីពីនមានប្រជាជនសរុបចំនួន ១១៨លាននាក់ (ទិន្នន័យ២០២៤) ហើយចំនួនប្រជាជនសរុបដែលមានកម្សោយអក្ខរកម្មគឺមានចំនួន ១៨ ទៅ ១៩លាននាក់ ឬស្មើ ១៥ ទៅ ១៦ភាគរយនៃប្រជាជនសរុប។ ដូច្នេះ វាជាសញ្ញាហានិភ័យដ៏ធំបំផុតសម្រាប់ប្រព័ន្ធអប់រំ ហើយរដ្ឋាភិបាលកំពុងយកចិត្តទុកដាក់ដោះស្រាយបញ្ហាមួយនេះ៕

ប្រទេសថៃ ៖ តាំងពីចុងខែមេសា ឆ្នាំ២០២៥ ខ្យល់ព្យុះរដូវក្តៅបានបោកបក់មកលើប្រទេសថៃ ធ្វើឱ្យបណ្តាខេត្តជាច្រើនបាក់ដើមឈើតាមផ្លូវ រលំបង្គោលភ្លើង ដាច់ចរន្តអគ្គិសនី និងមានទឹកជំនន់ ។ អាជ្ញាធរបានប្រកាសឱ្យពលរដ្ឋប្រុងប្រយ័ត្នគ្រោះធម្មជាតិកើតឡើងភ្លាមៗ ដូចជា ៖ ការបាក់ដី និងទឹកហូរពីតំបន់ព្រៃភ្នំ ដោយប្រមូលទ្រព្យសម្បត្តិមានតម្លៃ និងសត្វពាហនៈទៅកាន់កន្លែងខ្ពស់ ឬមានសុវត្ថិភាពជាបន្ទាន់ ប៉ុន្តែបើទោះជាសត្វពាហនៈរួចផុតពីគ្រោះថ្នា.ក់ដោយសារទឹកជំនន់ក្តី ប៉ុន្តែពួកវាបែរជាងា.ប់ ដោយសាររន្ទះបា.ញ់ ទៅវិញ ។

សារព័ត៌មានថៃរាយការណ៍ថា កាលពីយប់ថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៥ ខ្យល់ព្យុះរដូវក្តៅបានបង្កឱ្យមានភ្លៀងធ្លាក់ និងខ្យល់បោកបក់ខ្លាំងនៅខេត្តសុខោទ័យ បណ្តាលឱ្យគោរបស់លោក ព្រីឆា ឡាមូន ចំនួន១៣ក្បាល ដែលបានចងក្រោមដើមឈើនៅទីវាល ស្ថិតក្នុងភូមិ៥ ក្នុងឃុំវាំងលឹក ស្រុកបានដានឡានហយ ត្រូវរន្ទះបាញ់ងាប់ ។ វាធ្វើឱ្យលោកតក់ស្លុតយ៉ាងខ្លាំង ពីព្រោះពុំធ្លាប់ជួបហេតុការណ៍នេះជាច្រើនឆ្នាំមកហើយ ។ ក្រោយមក មន្ត្រីបសុសត្វស្រុក និងអាជ្ញាធរឃុំវាំងលឹក ក៏បានចុះមកត្រួតពិនិត្យនៅកន្លែងកើតហេតុ ។

លោក ព្រីឆា ឡាមូន អាយុ៦០ឆ្នាំ ជាម្ចាស់គោដែលត្រូវរន្ទះបាញ់ងាប់ និយាយថា កាលពីយប់ថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា កន្លងមក លោក និងក្រុមគ្រួសារបានចងគោចំនួន២៤ក្បាលក្រោមដើមឈើនៅទីវាលជិតផ្ទះ ។ នៅយប់នោះ លោកបានឮសំឡេងរន្ទះបាញ់ខ្លាំងៗជាច្រើនលើក ដែលធ្វើឱ្យលោកបារម្ភពីគោទាំង២៤ក្បាល នៅក្រោមដើមឈើ ប៉ុន្តែលោកពុំបានចេញមកមើលទេ ។ លុះព្រឹកឡើង លោកក៏ចេញមកមើលគោរបស់ខ្លួន ឃើញថា គោបានងាប់អស់ចំនួន១៣ក្បាល ដោយសាររន្ទះបាញ់ ។

លោករន្ធត់ចិត្តយ៉ាងខ្លាំងចំពោះហេតុការណ៍ដែលកើតឡើងនេះ ពីព្រោះពុំធ្លាប់ឃើញរន្ទះបាញ់បែបនេះពីមុន ។ រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំកន្លងមក លោកតែងតែយកគោមកចងនៅក្រោមដើមឈើជានិច្ច និងគ្មានហេតុការណ៍អ្វីកើតឡើយទេ ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ២០២៥ លោកបានយកដែកមកធ្វើក្រោលគោ ហើយវាអាចជាមូលហេតុបណ្តាលឱ្យមានរន្ទះបាញ់ ។ រីឯខ្មោចគោទាំង១៣ក្បាល លោកបានលក់ទៅឱ្យក្រុមអាជីវករអស់ហើយ គឺគោ១ក្បាល លក់តម្លៃ២,០០០បាត (ឬជាង៦០ដុល្លារអាមេរិក) ។

គួរបញ្ជាក់ថា ក្រៅពីរន្ទះបាញ់ងាប់គោមួយហ្វូងនៅភូមិ៥ ឃុំវាំងលឹក អាជ្ញាធររាយការណ៍ថា លំនៅឋានពលរដ្ឋនៅភូមិ៤ និងភូមិ១០ ក្នុងឃុំខៅកែវស្រ៊ីស៊ុប៊ូន បានខូចខាតចំនួន៣ខ្នង ដោយសារខ្យល់ព្យុះ ។ អាជ្ញាធរមូលដ្ឋានត្រៀមកម្លាំងជួយជុសជុលលំនៅឋានពលរដ្ឋ និងសំណូមពរឱ្យពលរដ្ឋប្រុងប្រយ័ត្នគ្រោះថ្នាក់ផ្សេងៗ ដោយសារប្រទេសថៃរងឥទ្ធិពលខ្យល់ព្យុះរដូវក្តៅ ៕

ប្រទេសថៃ ៖ អាជ្ញាធរស្រុកដូនតាន់ ខេត្តមុកដាហាន ប្រទេសថៃ បានប្រកាសតំបន់បិទខ្ទប់ជំងឺ “អង់ត្រាក់” ដោយសារមានអ្នកភូមិយ៉ាងហោចណាស់ ២៤៧នាក់ បានធ្វើទុក្ខមិនស្រួលខ្លួនចូលមន្ទីពេទ្យ និងថែមទាំងមានមនុស្សម្នាក់បានស្លា..ប់ បន្ទាប់ពីពួកគេបានកា..ប់គោចែកគ្នាបរិភោគក្នុងកម្មវិធីបុណ្យមួយនៅក្នុងភូមិ។

នាយកដ្ឋានប្រយុទ្ធនឹងជំងឺ (DDC) នៅថ្ងៃព្រហស្បតិ៍នេះ បានបញ្ជាក់ថា ជំងឺអង់ត្រាក់(Anthrax) ឬ ឈាមខ្មៅ ឬ ពិសធ្យូង គឺជាជំងឺ zoonotic ធ្ងន់ធ្ងរដែលបង្កឡើងដោយមេរោគ Bacillus anthracis ដែលរស់នៅលើដីក្នុងបរិស្ថានអស់ជាច្រើនឆ្នាំ។ វាឆ្លងទៅលើសត្វចៃដូចជា គោ ក្របី ពពែ និងចៀម ហើយអាចឆ្លងទៅមនុស្សតាមរយៈការប៉ះផ្ទាល់ ការបរិភោគសាច់ឆៅ ឬមិនទាន់ឆ្អិន និងការប៉ះពាល់នឹងកន្លែងដែលមានមេរោគនោះ។

លោកវេជ្ជបណ្ឌិត Phanumat Yannawetsakun អគ្គនាយក DDC បានប្រកាសនៅថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ១ ឧសភា ថា មនុស្សម្នាក់ដែលបានស្លា..ប់ដោយសារជំងឺ anthrax គឺជាកម្មករសំណង់ ភេទប្រុស អាយុ៥៣ឆ្នាំ និងមានជំងឺទឹកនោមផ្អែម។ លោក Phanumat បានបញ្ជាក់ទៀតថា ៖ អ្នកជំងឺបានកើតដំបៅនៅដៃស្តាំកាលពីថ្ងៃទី២៤ ខែមេសា ហើយបានចូលសម្រាកព្យាបាលនៅមន្ទីរពេទ្យនៅថ្ងៃទី២៧ ខែមេសា។ រោគសញ្ញារបស់គាត់កាន់តែអាក្រក់ទៅៗ ដោយមុខរបួសប្រែជាខ្មៅ ហើមកូនកណ្តុរនៅក្រោមក្លៀកខាងស្តាំ ដួលសន្លប់ និងប្រកាច់មុនពេលគាត់ស្លា..ប់អំឡុងពេលព្យាបាល។ គ្រូពេទ្យនៅទីនោះសង្ស័យថាវាអាចជាជំងឺ “អង់ត្រាក់” ហើយបានបញ្ជូនសំណាកទៅមន្ទីរពិសោធន៍ និងពិតជាបានរកឃើញមេរោគ Bacillus anthracis ប្រាកដមែន។

ក្រុមត្រួតពិនិត្យជំងឺរួមគ្នាពី DDC ដែលធ្វើការស៊ើបអង្កេតពីប្រភពដើមនៃជំងឺនេះ បានកំណត់អត្តសញ្ញាណបុគ្គលដែលកំពុងមានហានិភ័យឆ្លងចំនួន 247 នាក់ ហើយមាន 28 នាក់ដែលបានប៉ះពាល់សត្វគោនោះដោយផ្ទាល់ព្រោះពួកគេជាអ្នកចូលរួមក្នុងការសម្លា..ប់ រឺឯ 219 នាក់ទៀតគឺជាអ្នកបានទទួលទានសាច់គោឆៅ។

ចំពោះរោគសញ្ញា ជាធម្មតាវានឹងលេចឡើងក្នុងរយៈពេល 1-5 ថ្ងៃ ដែលកើតមានជាគ្រុនក្តៅ ក្អួតចង្អោរ ឈឺពោះធ្ងន់ធ្ងរ ដំបៅខ្មៅនៅស្បែក និងពិបាកដកដង្ហើម។ បើមិនព្យាបាលទាន់ពេលទេ អត្រាស្លាប់អាចកើនឡើងដល់ 80%។

មន្ទីរសុខាភិបាលថៃក៏បានជូនដំណឹងដល់ពលរដ្ឋអំពីវិធីការពារខ្លួន និងទប់ស្កាត់ជំងឺនេះដូចខាងក្រោម៖
-ជៀសវាងការប៉ះពាល់ផ្ទាល់ជាមួយសត្វគោ ក្របី ពពែ និងចៀម។
-លាងដៃរបស់អ្នក និងសម្អាតរាងកាយឱ្យបានហ្មត់ចត់ បន្ទាប់ពីប៉ះពាល់សត្វ។
-ទទួលទានតែសាច់ឆ្អិន ហាមបរិភោគសាច់ឆៅ។
-រាយការណ៍ការស្លា..ប់របស់សត្វដែលខុសប្រក្រតីទៅអាជ្ញាធរជាបន្ទាន់។
-ទៅជួបជាមួយគ្រូពេទ្យជំនាញជាបន្ទាន់ ករណីកើតមានរោគសញ្ញាគួរឲ្យសង្ស័យណាមួយលើរាងកាយ៕

សហរដ្ឋអាមេរិក ៖ ក្រុមហ៊ុនTesla បានចេញមកច្រានចោលពាក្យចចាមរាមដែលបានផ្សព្វផ្សាយថា ក្រុមប្រឹក្សាភិបាលរបស់Tesla កាលពីខែមុនបានប្រកាសស្វែងរកនាយកប្រតិបត្តិថ្មីមកជំនួសតំណែងរបស់លោក Elon Musk បន្ទាប់ពីមានការថយចុះយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៃប្រាក់ចំណេញរបស់ក្រុមហ៊ុន។

កាលពីថ្ងៃព្រហស្បត្ត៏ ទី១ ឧសភា នេះ ក្រុមហ៊ុនTesla បានបដិសេដព័ត៌មានអំពីការស្វែងរកអ្នកជំនួសតំណែងលោក Elon Musk ជានាយកប្រតិបត្តិជាផ្លូវការ។ អនុប្រធានប្រុមប្រឹក្សាភិបាល Tesla លោកស្រី Robyn Denholm បានបង្ហោះនៅលើបណ្ដាញសង្គម X ថា ៖ នេះជាព័ត៌មានមិនពិត ហើយក្រុមប្រឹក្សាភិបាល នៅតែជឿជាក់ខ្លាំងលើភាពជាអ្នកដឹកនាំរបស់ Musk និងសមត្ថភាពក្នុងការអភិវឌ្ឍក្រុមហ៊ុន។

ព័ត៌មានដែលបានផ្សាយថា សមាជិកក្រុមប្រឹក្សាភិបាលក្រុមហ៊ុនTesla បានទាក់ទងទៅក្រុមហ៊ុនស្រាវជ្រាវជាច្រើន ដើម្បីស្វែងរកអ្នកជំនួសតំណែងនាយកប្រតិបត្តិ Elon Musk ត្រូវបានគេនិយាយថា អាចបណ្ដាលមកពីការជាប់ពាក់ព័ន្ធការងារនយោបាយក្នុងរដ្ឋបាលប្រធានាធិបតី Donald Trump ដែលជាកត្តាជំរុញដល់ការធ្លាក់ចុះការនៃអត្រាលក់រថយន្ត Tesla និងធ្វើឱ្យផ្សារភាគហ៊ុនក្រុមហ៊ុនចុះខ្លាំង។

ដោយឡែក ពេលនេះគឺខាងក្រុមហ៊ុនTesla បានចេញសេចក្ដីប្រកាសជាផ្លូវការហើយថា វាជាព័ត៌មានមិនពិតឡើយ។ ចំណែកលោក Elon Musk កាលពីសប្ដាហ៍មុនក៏បាននិយាយផងដែរថា ខ្លួននឹងកាត់បន្ថយពេលវេលាធ្វើការនៅក្រសួងប្រសិទ្ធភាពរដ្ឋាភិបាលជាមួយលោក Trump ដោយងាកមកចំណាយពេលវេលាភាគច្រើនរបស់គាត់ ផ្ដោតលើការគ្រប់គ្រងក្រុមហ៊ុនវិញម្ដង។ ការសម្រេចចិត្តរបស់ Musk បែបនេះ គឺបន្ទាប់ពីមានការរិះគន់ខ្លាំងៗពីចំណាត់ការនយោបាយរបស់លោក ដែលជំរុញឱ្យមានការបញ្ឈប់បុគ្គលិករដ្ឋសហព័ន្ធអាមេរិក និងបិទស្ថាប័នសំខាន់ៗផ្សេងៗជាដើម ព្រមទាំងដោយសារការថយចុះជាង៧១% នៃប្រាក់ចំណេញរបស់Tesla ក្នុងត្រីមាសទី១។

សរុបមក បើទោះជាមានបញ្ហាជាច្រើនដូចជា រថយន្តTesla កំពុងប្រឈមនឹងការប្រកួតប្រជែងជាមួយរថយន្តអគ្គិសនីរបស់ក្រុមហ៊ុនផ្សេង និងការធ្លាក់ចុះនៃប្រាក់ចំណេញក្នុងត្រីមាសទី១បែបនេះក៏ដោយ ប៉ុន្តែក្រុមប្រឹក្សាភិបាល Tesla នៅតែគាំទ្រការដឹកនាំរបស់ Elon Musk ដដែល៕