ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង ៖ គណៈកម្មការគ្រប់គ្រងទិន្នន័យផ្ទាល់ខ្លួនកូរ៉េខាងត្បូង (PIPC) បានឱ្យដឹងកាលពីថ្ងៃទី២៤ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៥ ថា ក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាចិន DeepSeek បានបញ្ជូនទិន្នន័យផ្ទាល់ខ្លួនរបស់អ្នកប្រើប្រាស់នៅកូរ៉េខាងត្បូង ទៅឱ្យក្រុមហ៊ុនចិនជាច្រើនដោយគ្មានការអនុញ្ញាត ខណៈកម្មវិធី DeepSeek ត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យដោនឡូតនៅកូរ៉េខាងត្បូង ។ គណៈកម្មការនេះបានស្នើឱ្យក្រុមហ៊ុនចិនគោរពតាមច្បាប់កូរ៉េខាងត្បូង និងឈប់បញ្ជូនទិន្នន័យអ្នកប្រើប្រាស់ជាបន្ទាន់ ។

ក្រុមហ៊ុន Hangzhou DeepSeek Artificial Intelligence Co. Ltd ពុំបានសុំអនុញ្ញាតពីអ្នកប្រើប្រាស់នៅកូរ៉េខាងត្បូងទេ មុនពេលបញ្ជូនទិន្នន័យផ្ទាល់ខ្លួនទៅឱ្យក្រុមហ៊ុនជាច្រើននៅប្រទេសចិន និងអាមេរិក ក្រោយពីក្រុមហ៊ុនដំណើរការកម្មវិធី DeepSeek នៅកូរ៉េខាងត្បូង កាលពីខែមករា ឆ្នាំ២០២៥ ។ នេះបើតាមការអះអាងរបស់គណៈកម្មការគ្រប់គ្រងទិន្នន័យផ្ទាល់ខ្លួនកូរ៉េខាងត្បូង (PIPC) ។

កាលពីខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៥ គណៈកម្មការ PIPC បានប្រកាសឱ្យផ្អាកដោនឡូតកម្មវិធីចិន DeepSeek នៅប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង ក្រោយពីក្រុមហ៊ុនចិនទទួលស្គាល់ថា ពុំបានអនុវត្តតាមបទប្បញ្ញត្តិមួយចំនួនពាក់ព័ន្ធនឹងការការពារទិន្នន័យផ្ទាល់ខ្លួនរបស់អ្នកប្រើប្រាស់នៅកូរ៉េខាងត្បូង ។

គណៈកម្មការ PIPC បញ្ជាក់ទៀតថា កម្មវិធីចិន DeepSeek បានបញ្ជូនសំណួររបស់អ្នកប្រើប្រាស់ទៅកាន់ក្រុមហ៊ុន Beijing Volcano Engine Technology Co. Ltd រួមទាំងបញ្ជូនទិន្នន័យពាក់ព័ន្ធនឹងឧបករណ៍ បណ្តាញ និងកម្មវិធីផងដែរ ។

ប៉ុន្តែក្រុមហ៊ុនចិនដែលគ្រប់គ្រងកម្មវិធី DeepSeek បានបកស្រាយទៅកាន់គណៈកម្មការ PIPC នាពេលបន្ទាប់ថា មូលហេតុដែលក្រុមហ៊ុនបញ្ជូនទិន្នន័យផ្ទាល់ខ្លួនរបស់អ្នកប្រើប្រាស់ទៅឱ្យក្រុមហ៊ុនចិនជាច្រើន គឺដើម្បីកែលម្អបទពិសោធន៍ការប្រើប្រាស់តែប៉ុណ្ណោះ ។ ក្រុមហ៊ុនបានប្លុកមិនឱ្យមានការបញ្ជូនសំណួរអ្នកប្រើប្រាស់ តាំងពីថ្ងៃទី១០ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៥ មកម៉្លេះ ។

គណៈកម្មការ PIPC បានណែនាំឱ្យក្រុមហ៊ុនចិនដោះស្រាយបញ្ហា ដោយកំណត់ឱ្យកម្មវិធី DeepSeek បញ្ឈប់ការបញ្ជូនទិន្នន័យអ្នកប្រើប្រាស់ទៅក្រុមហ៊ុននានានៅចិនជាបន្ទាន់ ។ ក្រៅពីនេះ ក្រុមហ៊ុនចិនត្រូវតែអនុវត្តតាមច្បាប់របស់កូរ៉េខាងត្បូង ស្តីពីការបញ្ជូនទិន្នន័យផ្ទាល់ខ្លួនអ្នកប្រើប្រាស់ទៅក្រៅប្រទេស ៕

និស្សិតចិនជាច្រើនបានសម្រេចចិត្តឈប់រៀននៅសាកលវិទ្យាល័យអាមេរិក ក្រោយពីប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក Donald Trump កាត់បន្ថយថវិកាឧបត្ថម្ភសាកលវិទ្យាល័យ រឹតបន្តឹងទិដ្ឋាការ និងចោទប្រកាន់និស្សិតចិនពីការប្រព្រឹត្តទង្វើអសន្តិសុខ ។ និស្សិតចិនបានបោះបង់ក្តីសុបិនរបស់ខ្លួន ដែលចង់បន្តការសិក្សានៅសាកលវិទ្យាល័យអាមេរិក ហើយងាកមករៀនសាកលវិទ្យាល័យនៅអឺរ៉ុប និងអាស៊ីវិញ ។

និស្សិតមកពីប្រទេសជុំវិញពិភពលោក ប្រាថ្នាចង់រៀននៅសាកលវិទ្យាល័យនានារបស់អាមេរិក ជាពិសេស និស្សិតចិនបានរៀននៅអាមេរិកច្រើនជាងគេអស់រយៈពេលជាង១៥ឆ្នាំ ប៉ុន្តែក្តីសុបិនចាប់ផ្តើមបាត់បង់ក្រោយពីលោក Trump កាន់តំណែងជាថ្មី ។ លោក Trump បានកំណត់គោលនយោបាយកាត់ប្រាក់ឧបត្ថម្ភសាកលវិទ្យាល័យ រឹតបន្តឹងទិដ្ឋាការ និងចោទប្រកាន់និស្សិតចិនពីការប្រព្រឹត្តទង្វើអសន្តិសុខ ដែលធ្វើឱ្យចំនួននិស្សិតចុះឈ្មោះបន្តការសិក្សានៅសាកលវិទ្យាល័យអាមេរិកធ្លាក់ចុះបន្តបន្ទាប់ ។

កញ្ញា យៅ អាយុ២៥ឆ្នាំ និស្សិតចិនផ្នែកជីវវិទ្យា ដែលមានបំណងសិក្សាថ្នាក់បណ្ឌិតនៅអាមេរិក បែរជាត្រូវពន្យារពេលការសិក្សា ពីព្រោះសាកលវិទ្យាល័យខ្វះខាតថវិកាពីរដ្ឋាភិបាល ទើបនាងសម្រេចចិត្តរៀននៅប្រទេសផ្សេងវិញ ។

រដ្ឋាភិបាលលោក Trump បានលុបឈ្មោះនិស្សិតបរទេសជាង៤,៧០០នាក់ ចេញពីទិន្នន័យអន្តោប្រវេសន៍អាមេរិក ដែលធ្វើឱ្យនិស្សិតទាំងនេះប្រឈមនឹងការបញ្ជូនត្រឡប់ទៅប្រទេសវិញ ក្នុងនោះអាមេរិកបានលុបទិដ្ឋាការនិស្សិតចិន១៤% ។ បច្ចុប្បន្ន អាណាព្យាបាល ក៏ដូចជានិស្សិតចិនខ្លួនឯងគ្មានទំនុកចិត្តលើការសិក្សានៅអាមេរិកទេ ។

លើសពីនេះ អាមេរិកបានបង្កើតច្បាប់ និងសំណើមួយចំនួនកំណត់គោលដៅទៅនិស្សិតចិន ដូចជា ៖ ការបញ្ជូនលិខិតសាកសួរទៅសាកលវិទ្យាល័យល្បីៗចំនួន៦ ពាក់ព័ន្ធនឹងនិស្សិតចិនចូលរួមស្រាវជ្រាវ ដែលទទួលប្រាក់ឧបត្ថម្ភពីរដ្ឋាភិបាលអាមេរិក ។ គណៈកម្មការសភាអាមេរិកដែលធ្វើការពាក់ព័ន្ធនឹងចិន បញ្ជាក់ថា និស្សិតចិនអាចជាសត្វសេះរបស់គណបក្សកុម្មុយនិស្តចិន ដែលដឹងទិន្នន័យស្រាវជ្រាវអាមេរិក ។

ក្រោយនិស្សិតចិនចាកចេញពីអាមេរិក សាកលវិទ្យាល័យក្នុងប្រទេសនានាបានក្លាយជាជម្រើសថ្មីសម្រាប់និស្សិតចិន ដូចជា ៖ សាកលវិទ្យាល័យ Bocconi នៅអ៊ីតាលី ទទួលបានការសាកសួរព័ត៌មានការសិក្សាពីនិស្សិតចិនយ៉ាងច្រើន ជាពិសេស ពេល Trump ដំឡើងពន្ធទំនិញ ។ វាធ្វើឱ្យការចាប់អារម្មណ៍ទៅរៀននៅអាមេរិកធ្លាក់ចុះ៥% ខណៈការស្វែងរកការសិក្សាថ្នាក់បណ្ឌិតនៅអាមេរិក ធ្លាក់ចុះ១២% ។

ការធ្លាក់ចុះនិស្សិតចិនបានប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ចអាមេរិក ខណៈកាលពីឆ្នាំ២០២៣ និស្សិតចិនបានផ្តល់ចំណូលជាង១៤,៣០០លានដុល្លារដល់សេដ្ឋកិច្ចអាមេរិក តាមរយៈការបង់ថ្លៃសាលា ការចាយវាយប្រចាំថ្ងៃ និងដើរកម្សាន្ត ។ ហេតុនេះ គោលនយោបាយរបស់ Trump ធ្វើឱ្យអាមេរិកពុំអាចទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍និស្សិតបរទេសទៀតទេ ស្របពេលប្រទេសនានាបើកទ្វារស្វាគមន៍និស្សិតបរទេស ៕

ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ៖ រដ្ឋាភិបាលម៉ាឡេស៊ីបានប្រកាសពីគម្រោងបង្រៀនភាសាខ្មែរ ថៃ និងវៀតណាម គឺជាមុខវិជ្ជាសម្រាប់ឱ្យសិស្សជ្រើសរើសក្នុងសាលារៀនទូទាំងប្រទេស ក្នុងគោលបំណងពង្រឹងទំនាក់ទំនងនៅតំបន់អាស៊ាន ។ ប៉ុន្តែគម្រោងនេះរងការរិះគន់ពីអាណាព្យាបាលសិស្ស និងអ្នកជំនាញមួយចំនួនពីសារៈសំខាន់ភាសាបរទេស ។ នេះបើតាមការចេញផ្សាយរបស់សារព័ត៌មាន South China Morning Post កាលពីថ្ងៃទី២៥ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៥ ។

គម្រោងបង្រៀនភាសាខ្មែរ ថៃ និងវៀតណាមនៅតាមសាលារៀនទូទាំងប្រទេសម៉ាឡេស៊ី បានធ្វើឱ្យអាណាព្យាបាលសិស្សសួរថា ហេតុអ្វីរដ្ឋាភិបាលម៉ាឡេស៊ីមើលរំលងភាសាជនជាតិភាគតិចដែលប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅម៉ាឡេស៊ី ដូចជា ៖ ភាសាចិនកុកងឺ និងភាសាតាមីល ។

ប្រទេសម៉ាឡេស៊ីមានពលរដ្ឋសរុបចំនួន៣៤លាននាក់ និងមានពលរដ្ឋចម្រុះរស់នៅយ៉ាងច្រើន ដូចជា ៖ ជនជាតិភាគតិចចិន និងឥណ្ឌា ក្នុងនោះជនជាតិភាគតិចឥណ្ឌាភាគច្រើននិយាយភាសាតាមីល ។ គម្រោងបង្រៀនភាសាខ្មែរ ថៃ និងវៀតណាមក្នុងសាលារៀនម៉ាឡេស៊ី គឺក្រោយពីម៉ាឡេស៊ីបានកាន់តំណែងជាប្រធានសមាគមប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ។

រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងអប់រំម៉ាឡេស៊ី លោកស្រី Fadhlina Sidek បាននិយាយកាលពីដើមសប្តាហ៍ទី៤ ខែមេសា ថា ភាពរឹងមាំរបស់អាស៊ានស្ថិតនៅលើភាពចម្រុះនៃវប្បធម៌ ភាសា និងទំនៀមទម្លាប់ប្រពៃណី ។ ហេតុនេះ ដើម្បីទទួលបានផលប្រយោជន៍ យើងត្រូវអប់រំយុវជនម៉ាឡេស៊ីឱ្យមានសមត្ថភាពនិយាយច្រើនភាសាដើម្បីងាយស្រួលសម្របខ្លួន និងយល់ពីវប្បធម៌ខុសៗគ្នា ។

ប៉ុន្តែអាណាព្យាបាលសិស្សបាននិយាយក្នុងបណ្តាញសង្គមថា គួរផ្តល់ភាពសំខាន់លើភាសាចិនកុកងឺ និងភាសាតាមីល ដែលភាសាទាំង២នេះបាននិយាយយ៉ាងទូលំទូលាយនៅម៉ាឡេស៊ី ច្រើនជាងភាសាខ្មែរ ថៃ និងវៀតណាម ដែលមិនសូវពាក់ព័ន្ធជាមួយពលរដ្ឋម៉ាឡេស៊ី ។

ទោះជាក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញបញ្ជាក់ថា ភាសាម៉ាឡេស៊ី គឺជាភាសាជាតិ ប៉ុន្តែរដ្ឋាភិបាលម៉ាឡេស៊ីបានអនុញ្ញាតឱ្យសាលារៀននានាបង្រៀនភាសាផ្សេងៗ រួមទាំងភាសាចិនកុកងឺ ខណៈសាលារៀនភាគច្រើនត្រូវបង្រៀនភាសាម៉ាឡេស៊ី និងអង់គ្លេស ។

ពលរដ្ឋម៉ាឡេស៊ីភាគច្រើនរីករាយដែលរដ្ឋាភិបាលមានគម្រោងបង្រៀនភាសាខ្មែរ ថៃ និងវៀតណាម ប៉ុន្តែពួកគេសួរថា តើរដ្ឋាភិបាលមានគោលបំណងអ្វីដែលឱ្យកូនសិស្សរៀនភាសាទាំងនេះ ហើយវាមានប្រយោជន៍សម្រាប់ថ្ងៃអនាគតដែរឬទេ? ពីព្រោះវាធ្វើឱ្យសិស្សម៉ាឡេស៊ីត្រូវរៀនភាសាបរទេសច្រើនថែមទៀត ក្រៅពីភាសាម៉ាឡេស៊ី និងអង់គ្លេស ។ បច្ចុប្បន្ន ភាសាចិន ភាសារុស្ស៊ី និងភាសាហូឡង់មានសារៈសំខាន់សម្រាប់សេដ្ឋកិច្ចម៉ាឡេស៊ី ច្រើនជាងភាសាខ្មែរ និងវៀតណាម ។

ម៉ាឡេស៊ីធ្លាប់ស្នើឱ្យប្រទេសនានានៅតំបន់អាស៊ានបង្រៀនភាសាម៉ាឡេស៊ី ជាភាសាបរទេសផ្លូវការទី២ បន្ទាប់ពីអង់គ្លេស ដោយអះអាងថា ភាសាម៉ាឡេស៊ីបានប្រើប្រាស់ច្រើនទាំងនៅម៉ាឡេស៊ី ឥណ្ឌូណេស៊ី សិង្ហបុរី និងភាគខាងត្បូងថៃ ហើយជនជាតិភាគតិចនៅកម្ពុជា និងហ្វីលីពីន ក៏និយាយភាសាម៉ាឡេស៊ីដែរ ។ ប៉ុន្តែឥណ្ឌូណេស៊ីបានបដិសេធនឹងសំណើនេះថា ឥណ្ឌូណេស៊ីមានភាសាខុសគ្នាពីម៉ាឡេស៊ី ទោះជាពលរដ្ឋឥណ្ឌូណេស៊ី និងម៉ាឡេស៊ី យល់ភាសាគ្នាទៅវិញទៅមកក្តី ៕

ផ្កាថ្មប្រែពណ៌ជាព្រឹត្តិការណ៍ដ៏ធំមួយដែលបង្ករការព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ដែលកំណត់ត្រានៃប៉ះពាល់ដល់បានកើនឡើងរហូតដល់ ៨៤ភាគរយ នៃថ្មប៉ប្រះទឹកនៅទូទាំងពិភពលោកចាប់តាំងពីដើមឆ្នាំ ២០២៣ មក។ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានចាត់ទុកការវិបត្តិនេះថាជាការកើនឡើងនៃសីតុណ្ហភាពនៃមហាសមុទ្រដែលបណ្តាលមកពីការបំភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ ដែលបង្ហាញពីផលប៉ះពាល់ផ្ទាល់នៃសកម្មភាពរបស់មនុស្សលើប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីសមុទ្រ។

ផ្កាថ្មដែលមានសារៈសំខាន់ជាច្រើនចំពោះជីវចម្រុះក្នុងសមុទ្របានទទួលរងការប្រែពណ៌ ដោយសាភាពតានតឹងពីកំដៅបានបង្ខំឱ្យពួកវាបណ្តេញសារាយដែលធាប់តែផ្តល់ជាអាហារ និងពណ៌ដ៏រស់រវើក។ ការប៉ះពាល់យូរទៅនឹងសីតុណ្ហភាពខ្ពស់បានបំផ្លាញប្រភេទផ្កាថ្មដែលអត់ធន់ ដែលធ្វើឱ្យតំបន់មួយចំនួនមានគម្របផ្កាថ្មរស់តិចតួចបំផុត។

វិបត្តិនេះគំរាមកំហែងមិនត្រឹមតែជីវិតសត្វសមុទ្រប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏មានសហគមន៍ឆ្នេររាប់លាននាក់ដែលពឹងផ្អែកលើថ្មប៉ប្រះទឹកសម្រាប់អាហារ ការការពារព្យុះ និងការចិញ្ចឹមជីវិតតាមរយៈការនេសាទ និងទេសចរណ៍ផងដែរ។ នៅសីតុណ្ហភាព ១.៥ អង្សាសេ នៃការកើនឡើងកំដៅផែនដី អ្នកជំនាញព្យាករណ៍ថា ៧០ ទៅ ៩០ភាគរយ នៃផ្កាថ្មប្រហែលជាមិនអាចរស់បានទេ ព្រោះសីតុណ្ហភាពខ្ពស់នាំឱ្យផ្កាថ្មប្រែពណ៌ និងស្លា ប់។ ប្រសិនបើកំដៅកើនឡើងដល់ ២អង្សាសេ នោះផ្កាថ្មស្ទើរតែទាំងអស់អាចបាត់បង់ទាំងស្រុង។

គោលនយោបាយអាកាសធាតុបច្ចុប្បន្នអាចបណ្តាលឱ្យមានការកើនឡើងកំដៅរហូតដល់ ៣.១ អង្សាសេនៅឆ្នាំ ២១០០ ។ ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងហានិភ័យដែលកើនឡើងនោះអង្គកា NOAA បានពង្រីកកម្រិតប្រកាសអាសន្នរបស់ខ្លួនដើម្បីឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃព្រឹត្តិការណ៍នេះ។ កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងអភិរក្ស និងសកម្មភាពបន្ទាន់ៗលើការប្រែប្រួលអាកាសធាតុគឺជាការចាំបាច់ដើម្បីការពារការបាត់បង់នូវមហន្តរាយនៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីសំខាន់ៗទាំងនេះ។

គួរបញ្ជាក់ផងដែរថា ការប្រែពណ៌ផ្កាថ្មកើតឡើងជាចម្បងដោយសារតែភាពតានតឹងផ្នែកបរិស្ថាន ហើយមូលហេតុចម្បងត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់យ៉ាងជិតស្និទ្ធទៅនឹងសកម្មភាពរបស់មនុស្ស និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ ទាំងនេះគឺជាកត្តាសំខាន់ៗ៖

១ ការកើនឡើងសីតុណ្ហភាពទឹកសមុទ្រ៖ ដែលជារឿយៗបណ្តាលមកពីការឡើងកំដៅផែនដី។ សីតុណ្ហភាពខ្ពស់សង្កត់លើផ្កាថ្ម បង្ខំឱ្យវាបណ្តេញសារាយ (zooxanthellae) ដែលផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹម និងពណ៌រស់រវើករបស់វា។

២ អាស៊ីតមហាសមុទ្រ៖ ការស្រូបយកកាបូនឌីអុកស៊ីតដោយមហាសមុទ្របានកាត់បន្ថយ pH នៃទឹកសមុទ្រ ដែលធ្វើឱ្យវាកាន់តែពិបាកសម្រាប់ផ្កាថ្មក្នុងការលូតលាស់ និងរក្សាកាល់ស្យូមកាបូណាតក្នុងគ្រោងឆ្អឹងរបស់វា។

៣ ការបំពុល៖ ការបង្ហូរទឹកដែលមានសារធាតុគីមីកសិកម្ម ទឹកសំអុយ និងកាកសំណល់ប្លាស្ទិក រួមចំណែកដល់ការបំពុលទឹក ដែលអាចប៉ះពាល់ដល់សុខភាពផ្កាថ្ម និងធ្វើឱ្យមានភាពតានតឹងកាន់តែខ្លាំង។

៤ ការនេសាទហួសកម្រិត៖ ការដកយកប្រភេទត្រីខ្លះបានរំខានដល់តុល្យភាពនៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីថ្មប៉ប្រះទឹក ដែលធ្វើឱ្យពួកវាងាយនឹងប្រែពណ៌។

៥ ដីល្បាប់៖ ការវិវឌ្ឍន៍ឆ្នេរ និងការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើនាំឱ្យមានការហូរច្រោះដី និងការហូរច្រោះដីល្បាប់ ដែលអាចធ្វើអោយផ្កាថ្មមានក្លិនស្អុយ ដោយរារាំងពន្លឺព្រះអាទិត្យ និងកាត់បន្ថយគុណភាពទឹក។

៦ ទេសចរណ៍គ្មាននិរន្តរភាព៖ ការខូចខាតរាងកាយដែលបង្កឡើងដោយយុថ្កា ការជាន់ឈ្លី ឬការបំពុលពីសកម្មភាពទេសចរណ៍ដែលនៅក្បែរនោះ អាចបង្កភាពតានតឹងដល់ថ្មប៉ប្រះទឹកយ៉ាងខ្លាំងផងដែរ៕