ប្រទេសថៃ ៖ ថៃតែងតែបង្កបញ្ហា និងចោទប្រកាន់កម្ពុជាតាមទម្លាប់ដើម្បីឱ្យពិភពលោកមើលឃើញថៃរងគ្រោះ ទោះជាប្រទេសទាំងពីរកំពុងស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលចរចាដើម្បីទទួលបានសន្តិភាពក្តី ។ មេបញ្ជាការកងទ័ពជើងទឹកខេត្តត្រាតបានចោទប្រកាន់កម្ពុជាដោយគ្មានមូលដ្ឋានថា ល្មើសអធិបតេយ្យខ្លួនសរុប១៧កន្លែង និងល្មើសកិច្ចព្រមព្រៀង MOU ឆ្នាំ២០០០ ហើយថៃតវ៉ាជាមួយកម្ពុជារហូតមក ប៉ុន្តែស្ងប់ស្ងាត់គ្មានដំណោះស្រាយ ។ នេះជាការព្យាយាមចោទកម្ពុជារបស់កងទ័ពជើងទឹកថៃដើម្បីកុំឱ្យរដ្ឋាភិបាលបើកព្រំដែនខេត្តត្រាត ។

មេបញ្ជាការកងទ័ពជើងទឹកខេត្តត្រាត លោក ភូរីសន វង្សផេនស៊ី បានចោទប្រកាន់កម្ពុជាល្មើសអធិបតេយ្យនៅភូមិបានចំរៀក ឃុំចំរក់ ស្រុកមឿង ខេត្តត្រាត ជាច្រើនឆ្នាំហើយ ប៉ុន្តែការល្មើសអធិបតេយ្យក្នុងភូមិនេះមិនច្រើនដូចនៅភូមិណងចាន់ ខេត្តស្រះកែវ ថៃបានតវ៉ារហូតមកដើម្បីឱ្យពលរដ្ឋកម្ពុជាចាកចេញ ប៉ុន្តែមិនទទួលការឆ្លើយតប ។ ក្រោយពីសារព័ត៌មានថៃផ្សព្វផ្សាយពីរឿងនេះ កងទ័ពថៃបានបណ្តេញពលរដ្ឋខ្មែរចេញអស់ហើយ ។

កងទ័ពថៃប្តេជ្ញាការពារអធិបតេយ្យមិនឱ្យមានការល្មើសដាច់ខាត ហើយកងទ័ពថៃត្រៀមចាត់វិធានការដោយប្រើប្រាស់កម្លាំងផងដែរ ប៉ុន្តែលោក ភូរីសន បារម្ភពីពលរដ្ឋខេត្តត្រាតរងផលប៉ះពាល់ បើកើតហេតុការណ៍ប៉ះទង្គិច ។ ខេត្តត្រាតមានស្រុកចំនួន២ មានព្រំដែនជាប់កម្ពុជា រួមមាន ៖ ១-ស្រុកមឿងត្រាត ជាប់ស្រុកវាលវែង ខេត្តពោធិ៍សាត់ និង២-ស្រុកឃ្លងយ៉ៃ ជាប់ខេត្តកោះកុង ក្រៅពីនេះ លោកក៏បានចោទកម្ពុជាល្មើសកិច្ចព្រមព្រៀង MOU ឆ្នាំ២០០០ និងល្មើសអធិបតេយ្យសរុប១៧កន្លែង ។

លោក ភូរីសន បន្តថា ៣ឆ្នាំ ទៅ៤ឆ្នាំមកនេះ គណៈកម្មការពាក់ព័ន្ធទាំងរដ្ឋាភិបាល និងស្ថាប័ននីតិប្បញ្ញត្តិ ដូចជា ៖ គណៈកម្មការបរទេស និងគណៈកម្មការកងទ័ព បានមកពិនិត្យមើលស្ថានការណ៍ព្រំដែននៅខេត្តត្រាតជាបន្តបន្ទាប់ ។ រយៈពេលនេះដែរ កងកម្លាំងពិសេសខេត្តត្រាត និងកងទ័ពជើងទឹក ក៏បានចោទប្រកាន់កម្ពុជាល្មើសអធិបតេយ្យ ។ កន្លងមក អាជីវកម្មខេត្តត្រាតស្នើផ្តល់ថវិកាចំនួន៣លានបាត (ឬជាង៩ម៉ឺនដុល្លារ) សម្រាប់រុះរើសំណង់ដែលថៃចោទល្មើសអធិបតេយ្យ ប៉ុន្តែកម្ពុជាបដិសេធ ទើបថៃសម្រេចពុំបើកព្រំដែនខេត្តត្រាត ទោះជាផ្នែកឯកជនទាមទារឱ្យបើកព្រំដែនដឹកទំនិញក្តី ក្រោយធ្វើផ្លូវ៤ខ្សែតភ្ជាប់ជាមួយកម្ពុជា ។

គួរបញ្ជាក់ថា កិច្ចប្រជុំពិសេសលើកទី១ របស់គណៈកម្មាធិការព្រំដែនទូទៅកម្ពុជា-ថៃ (GBC) កាលពីថ្ងៃទី១០ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៥ នៅខេត្តកោះកុង លោក ណាត់ថាផុង ណាកផានិច រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិថៃបានសុំកម្ពុជាបើកព្រំដែនខេត្តចាន់បុរី និងខេត្តត្រាត ដើម្បីដឹកទំនិញដោយសារជប៉ុនសំណូមពរ ពីព្រោះខេត្តទាំងពីរនេះគ្មានការតានតឹង ឬល្មើសអធិបតេយ្យទេ ប៉ុន្តែត្រូវបានពលរដ្ឋថៃជ្រុលនិយម និងបុគ្គលមួយចំនួនប្រឆាំងការបើកព្រំដែន ។

ក្រោយពីរដ្ឋាភិបាលថៃមើលឃើញខេត្តចាន់បុរី និងខេត្តត្រាត គ្មានភាពតានតឹងជាមួយកម្ពុជា និងមានបំណងបើកព្រំដែនឡើងវិញ ទើបកងទ័ពជើងទឹកថៃព្យាយាមប្រឌិតរឿងកម្ពុជាល្មើសអធិបតេយ្យនៅខេត្តត្រាតដើម្បីកុំឱ្យបើកព្រំដែន ។ វាគ្រាន់តែជាការចោទប្រកាន់របស់កងទ័ពជើងទឹកថៃប៉ុណ្ណោះ ដោយពួកគេប្រឹងញុះញង់ឱ្យខេត្តត្រាតមានភាពតានតឹងដូចខេត្តផ្សេងៗ ។

ជាការឆ្លើយតបនឹងការចោទប្រកាន់របស់ថៃ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាបញ្ជាក់ជាថ្មីថា បញ្ហាការឈរជើង និងការតាំងទីលំនៅរបស់ពលរដ្ឋកម្ពុជានៅភូមិឯកភាព ឃុំថ្មដា ស្រុកវាលវែង ខេត្តពោធិ៍សាត់ (ទល់នឹងភូមិបានចំរៀក ឃុំចំរក់ ស្រុកមឿង ខេត្តត្រាត) កម្ពុជាបានផ្តល់ការបកស្រាយយ៉ាងច្បាស់លាស់រួចហើយ ហើយតាមរយៈលិខិតឆ្លើយតបរបស់យោធភូមិភាគទី៥កម្ពុជាកាលពីថ្ងៃទី១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ កម្ពុជាក៏បានដោះស្រាយបញ្ហាមួយចំនួនចប់រួចរាល់ដែរ ។

ដោយឡែក បញ្ហានៅសេសសល់ដទៃទៀតដែលមិនស្ថិតនៅក្រោមអាណត្តិរបស់អង្គភាពតាមព្រំដែន ក៏ដូចជាអាជ្ញាធរមូលដ្ឋាននៅតាមព្រំដែន កម្ពុជាបានលើកសំណើរួចហើយថា បញ្ហាទាំងនេះគួរបញ្ជូនទៅឱ្យគណៈកម្មាធិការចម្រុះព្រំដែន(JBC) ពិភាក្សា និងដោះស្រាយ ស្របតាមអនុស្សារណៈការយោគយល់គ្នារវាងរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា និងរដ្ឋាភិបាលថៃ ស្តីពីការវាស់វែង និងខណ្ឌព្រំសីមាព្រំដែនគោក (MOU 2000) ៕

ទីក្រុងឌីលី៖ គម្រោងរបស់រដ្ឋាភិបាលប្រទេសទីម័រខាងកើតក្នុងការទិញរថយន្តថ្មីសម្រាប់សមាជិកសភាចំនួន ៦៥នាក់ បានបង្កើតជាកំហឹ.ងយ៉ាងក្ដៅគគុកពីសំណាក់ប្រជាពលរដ្ឋទូទាំងប្រទេស ដោយជំរុញឲ្យមនុស្សប្រមាណជាង១ពាន់នាក់ប្រមូលផ្ដុំគ្នាធ្វើបាតុកម្មនៅរដ្ឋធានីឌីលី បង្ករបួសស្នាមលើជនសុីវិលជាច្រើននាក់។ នេះបើយោងតាមទីភ្នាក់ងារព័ត៌មានអន្តរជាតិ NHK។

ប្រភពខាងលើនេះបានឲ្យដឹងថា មនុស្សរាប់សិបនាក់ ដែលភាគច្រើនជានិស្សិតសាកលវិទ្យាល័យ បានប្រមូលផ្តុំគ្នាសម្រាប់ការតវ៉ាថ្ងៃទីពីរ កាលពីថ្ងៃអង្គារសប្ដាហ៍នេះ នៅជិតសភាជាតិក្នុងរដ្ឋធានី Dili ។ ពួកគេបានធ្វើការបរិហារអ្នកតំណាងរាស្រ្តថាមានទទួលបានផលប្រយោជន៍ច្រើន និងមានសិទ្ធិពិសេស ហើយហៅពួកគេថាជាចោរ។

បាតុករម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នកចូលរួម្នុងចលនាខាងលើបាននិយាយថា ក្នុងនាមនិស្សិតសាកលវិទ្យាល័យ កម្មករ និងប្រជាជនទីម័រខាងកើត អ្វីដែលពួកគេចង់ឱ្យរដ្ឋាភិបាលធ្វើបំផុតនៅពេលនេះ គឺបង្កើតគោលនយោបាយយុត្តិធម៌សម្រាប់ប្រជាជន។

ការតវ៉ានេះបានចាប់ផ្តើមឡើងដំបូងដោយសន្តិវិធីកាលពីថ្ងៃចន្ទ ទី១៥ ប៉ុន្តែអ្នកចូលរួមមួយចំនួនបានប្រែក្លាយកំហឹងទៅជាហិង្សា និងគប់ដុំថ្មមកលើអគារសភា។ ស្របពេលជាមួយគ្នានោះ ក្រុមប៉ូលិសក៏បានឆ្លើយតបវិញ ជាមួយនឹងការប្រើប្រាស់ឧស្ម័នបង្ហូរទឹកភ្នែកដោយមានរបាយការណ៍ថាមានជនសុីវិលជាច្រើននាក់បានរងរបួសនៅហេតុការណ៍នោះ។

គួរជម្រាបថា ទីម័រខាងកើត គឺជាប្រទេសមួយដែលពីមុនត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាប្រទេសដែលក្រីក្របំផុតមួយនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ប្រទេសនេះទើបតែទទួលឯករាជ្យពីប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ីក្នុងឆ្នាំ ២០០២ បន្ទាប់ឥណ្ឌូនេស៊ីកាន់កាប់អស់រយៈពេល ២៤ឆ្នាំ ប្រទេសនេះបច្ចុប្បន្នមានផ្ទៃដី ១៥,០០៧ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងប្រជាជនចំនួន ១.៤លាននាក់ប៉ុណ្ណោះ។

បន្ទាប់ពីការតវ៉ារបស់ប្រជាជន គណបក្សនយោបាយមួយចំនួនបាននិយាយថា ពួកគេនឹងស្នើឱ្យសភាលុបចោលការគ្រោងទិញរថយន្តនោះចោលវិញ។ ប៉ុន្តែបើគិតត្រឹមថ្ងៃទី ១៦ ខែកញ្ញាម្សិលមិញនេះ រដ្ឋាភិបាលទីម័រខាងកើត នៅមិនទាន់ចេញការឆ្លើយតបជាផ្លូវការណាមួយចំពោះការតវ៉ានេះទេ៕

ប្រទេសថៃ ៖ ក្រុមផ្តាច់ខ្លួនភាគខាងត្បូងប្រទេសថៃតែងតែបង្កបញ្ហាអសន្តិសុខជាញឹកញាប់ ជាពិសេស ការបង្កប់គ្រា.ប់បែកនៅតាមទីសាធារណៈ និងកម្មវិធីនានាដែលមានមនុស្សចូលរួមច្រើន រហូតដល់លួចដាក់គ្រា.ប់បែកតាមផ្លូវបំ.ផ្ទុះរថយន្តល្បាតរបស់ទាហានឈុតខ្មៅថៃនៅខេត្តណារ៉ាធិវ៉ាតបណ្តាលឱ្យរថយន្តក្រឡាប់ធ្លាក់ផ្លូវ ទាហានឈុតខ្មៅថៃរងរបួស៤នាក់ ។ ជាច្រើនឆ្នាំមកនេះ ស្ថានការណ៍អសន្តិសុខនៅភាគខាងត្បូងថៃកាន់តែរីករាលដាលខ្លាំងឡើង ខណៈកងទ័ពថៃផ្តោតខ្លាំងតែលើជម្លោះព្រំដែនជាមួយកម្ពុជា ។

សារព័ត៌មានថៃ Khaosod រាយការណ៍ថា នៅព្រឹកថ្ងៃទី១៧ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៥ ខេត្តណារ៉ាធិវ៉ាតមានស្ថានការណ៍អសន្តិសុខកើតឡើង ក្រោយពីក្រុមផ្តាច់ខ្លួនបានលួចដាក់គ្រាប់បែកតាមផ្លូវបំផ្ទុះរថយន្តល្បាតរបស់ទាហានឈុតខ្មៅថៃបណ្តាលឱ្យទាហានឈុតខ្មៅថៃរងរបួស៤នាក់ ខណៈទាហានឈុតខ្មៅ និងកងកម្លាំងរក្សាសន្តិសុខមួយចំនួនទៀតជាប់ក្នុងរថយន្ត ហើយត្រូវក្រុមផ្តាច់ខ្លួនបាញ់កាំភ្លើងបន្ថែម ។

នាវេលាម៉ោង៨ព្រឹក ថ្ងៃទី១៧ ខែកញ្ញា សមត្ថកិច្ចខេត្តណារ៉ាធិវ៉ាតបានទទួលសេចក្តីរាយការណ៍ពីការវាយប្រហារដោយគ្រាប់បែកលើរថយន្តល្បាតរបស់ទាហានឈុតខ្មៅថៃ និងបាញ់កាំភ្លើងនៅតាមផ្លូវក្នុងភូមិ៣ ឃុំតុឌែង ស្រុកសុងៃប៉ាឌី ខេត្តណារ៉ាធិវ៉ាត ពេលទាហានឈុតខ្មៅថៃកំពុងល្បាតរក្សាសន្តិសុខតាមផ្លូវ ។ ក្រោយការចុះត្រួតពិនិត្យនៅទីតាំងកើតហេតុជាមួយអាជ្ញាធរ លោក ផុងផេត ម៉ាកកឿ ចៅហ្វាយស្រុកសុងៃប៉ាឌី និយាយថា មានទាហានឈុតខ្មៅថៃរងរបួស៤នាក់ ត្រូវបញ្ជូនទៅសង្គ្រោះនៅមន្ទីរពេទ្យស្រុកសុងៃប៉ាឌី ។

ក្រោយហេតុការណ៍អសន្តិសុខ មេបញ្ជាការទាហានឈុតខ្មៅក៏បញ្ជាឱ្យបង្កើនវិធានការសុវត្ថិភាព រឹតបន្តឹងការទាក់ទងតាមវិទ្យុ និងបង្កើតទីតាំងត្រួតពិនិត្យនៅតាមស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាល ហាងលក់ទំនិញ និងទីប្រជុំជនផ្សេងៗ ការពារកុំឱ្យក្រុមផ្តាច់ខ្លួនបង្កហេតុម្តងទៀត ។ ក្រៅពីនេះ មេបញ្ជាការទាហានឈុតខ្មៅបានបញ្ជាឱ្យត្រៀមកងកម្លាំង ត្រៀមអាវុធ និងឧបករណ៍ទាក់ទងដើម្បីទប់ទល់ស្ថានការណ៍ភ្លាមៗ ដោយហាមកងកម្លាំងមើលស្រាលស្ថានការណ៍ ។

មន្ត្រីជំនាញផ្នែកកម្ចាត់អាវុធជាតិផ្ទុះ (EOD) និងមន្ត្រីពាក់ព័ន្ធបានមកត្រួតពិនិត្យប្រភេទគ្រាប់បែក រួមទាំងប្រមូលភស្តុតាងផ្សេងៗដើម្បីចាត់វិធានការជនល្មើសតាមច្បាប់ ។ ក្រុម EOD បានសំណូមពរឱ្យពលរដ្ឋផ្អាកធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់កន្លែងកើតហេតុដើម្បីសុវត្ថិភាព និងកុំឱ្យរាំងស្ទះដល់ការស្វែងរកភស្តុតាងរបស់មន្ត្រីជំនាញ ៕

សារព័ត៌មាន Reuters រាយការណ៍ថា កាលពីថ្ងៃទី១៦ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៥ ឆ្មាំសមុទ្រចិនបានបា.ញ់ទឹកលើនាវាហ្វីលីពីនជាច្រើនគ្រឿងនៅក្បែរតំបន់ជម្លោះ Scarborough Shoal ក្នុងសមុទ្រចិនខាងត្បូង ដោយចោទប្រកាន់នាវាហ្វីលីពីនឈ្លានពានចូលដែនទឹករបស់ខ្លួនខុសច្បាប់ និងមានបំណងបុកនាវាចិនដោយចេតនា ។ ប៉ុន្តែហ្វីលីពីនបានច្រានចោលការចោទប្រកាន់នេះថា មិនមែនជាការពិតទេ វាជាការញុះញង់ ។

ការចោទប្រកាន់របស់ចិនកើតឡើងត្រឹម១សប្តាហ៍ ក្រោយពីចិនអនុម័តផែនការបង្កើតគម្រោងអភិរក្សធម្មជាតិនៅតំបន់ផ្កាថ្ម Scarborough ។ អ្នកវិភាគផ្នែកសន្តិសុខដាស់តឿនថា ចិនអាចសាកល្បងគោលជំហររបស់ហ្វីលីពីនក្នុងជម្លោះសមុទ្រចិនខាងត្បូង ដែលជាតំបន់ផ្កាថ្ម និងមានថ្មរាងត្រីកោណ ខណៈហ្វីលីពីនបានច្រានចោលការចោទប្រកាន់របស់ចិនថា មិនមែនជាការពិត ចិនបាញ់ទឹកលើនាវាហ្វីលីពីនជាការញុះញង់ ។

បើតាមអ្នកនាំពាក្យឆ្មាំសមុទ្រចិន គឺមាននាវាហ្វីលីពីនជាង១០គ្រឿងបានឈ្លានពានចូលដែនទឹករបស់ចិននៅតំបន់ជម្លោះ Scarborough Shoal ពីគ្រប់ទិសទី ក្នុងនោះនាវាល្បាតហ្វីលីពីន លេខ៣០១៤ ព្រងើយកន្តើយនឹងការដាស់តឿនរបស់ចិន ថែមទាំងបុកនាវាឆ្មាំសមុទ្រចិនដោយចេតនា ។ ដូច្នេះ ឆ្មាំសមុទ្រចិនក៏អនុវត្តវិធានការតាមច្បាប់ រួមមាន ៖ ដាស់តឿនដោយផ្ទាល់មាត់ កំណត់ផ្លូវនាវាហ្វីលីពីន និងប្រើប្រាស់កាំភ្លើងបាញ់ទឹកដើម្បីបណ្តេញនាវាហ្វីលីពីន ។

Scarborough ដែលចិនហៅថា «ហួងយៀនតា» និងហ្វីលីពីនហៅថា «ប៉ាណាតាក់ឆុន» គឺជាតំបន់ជម្លោះដែលប្រទេសជាច្រើនទាមទារអធិបតេយ្យ និងសិទ្ធិនេសាទនៅសមុទ្រចិនខាងត្បូង ហើយតំបន់នេះក៏ជាផ្លូវដឹកជញ្ជូនតាមនាវាដ៏សំខាន់ផងដែរ ដែលមានតម្លៃពាណិជ្ជកម្មស្មើជាង៣លានលានដុល្លារក្នុង១ឆ្នាំ ។

ចិនបានអះអាងកម្មសិទ្ធិស្ទើរទាំងអស់នៅសមុទ្រចិនខាងត្បូង ខណៈប្រទេសជាច្រើនក៏អះអាងកម្មសិទ្ធិដូចគ្នា រួមមាន ៖ ព្រុយណេ ឥណ្ឌូណេស៊ី ម៉ាឡេស៊ី ហ្វីលីពីន និងវៀតណាម ។ កាលពីឆ្នាំ២០១៦ តុលាការអន្តរជាតិបានកាត់ក្តីថា ការទាមទារកម្មសិទ្ធិលើសមុទ្រចិនខាងត្បូងរបស់ចិនគ្មានមូលដ្ឋានច្បាប់ ប៉ុន្តែរដ្ឋាភិបាលក្រុងប៉េកាំងនៅតែបដិសេធនឹងការសម្រេចរបស់តុលាការ ៕