ពិតជាកំពូលព្រះមហាវីរក្សត្រ ដែលពូកែខាងទំនាក់ទំនងការទូត និងបង្កើតចំណងមិត្តភាពជាមួយមិត្តបរទេស! ក្រោយរយៈពេលជិត ៤០ឆ្នាំនៃការយាងជួបចរចាជាលើកដំបូងជាមួយបារាំងនៅទីក្រុង Fère-en-Tardenois ឥឡូវនេះបារាំងបានប្រសិទ្ធនាមសួនច្បារមួយកន្លែងនៅតំបន់នោះថា “សួនច្បារ នរោត្តម សីហនុ” ដើម្បីជាការម្លឹកដល់ចំណងមិត្តភាពដ៏ជ្រាលជ្រៅរវាងប្រទេសទាំងពីរ។

យោងតាមសេចក្ដីប្រកាសព័ត៌មានរបស់ស្ថានទូតកម្ពុជាប្រចាំនៅប្រទេសបារាំង នៅថ្ងៃទី២២ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ បានឲ្យដឹងថា សួនច្បារមួយនៃសាលាឃុំ Fère-en-Tardenois ក្នុងខេត្ត Aisne ត្រូវបានក្រុមប្រឹក្សាឃុំប្រសិទ្ធនាម ជាផ្លូវការថា “សួនច្បារនរោត្តម សីហនុ»។

ការប្រសិទ្ធនាមនេះ គឺជាការរម្លឹកដល់ចំណងមិត្តភាពជាប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏ជ្រាលជ្រៅរវាងប្រទេស កម្ពុជា និងឃុំ Fère-en-Tardenois ដែលជាទីតាំងនិមិត្តរូបនៃជំនួបចរចាជាលើកដំបូងនាឆ្នាំ១៩៨៧ រវាងព្រះករុណា ព្រះមហាវីរក្សត្រ នរោត្តម សីហនុ និងសម្តេចតេជោ ហ៊ុន សែន ដែលកាលនោះ ជា នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា។

គួរជម្រាបថា ជំនួបជាប្រវត្តិសាស្ត្រនោះ គឺជាចំណុចចាប់ផ្តើមនៃដំណើរការស្វែងរកសន្តិភាព និងការបង្រួបបង្រួម ជាតិ ដែលនាំឈានទៅសម្រេចបាននូវកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសឆ្នាំ១៩៩១។ កិច្ចព្រមព្រៀង នេះបានបើកនូវសករាជថ្មីនៃស្ថិរភាព និងការកសាងប្រទេសឡើងវិញសម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ។

ពិធីសម្ពោធសួនច្បារនេះជាផ្លូវការនឹងប្រព្រឹត្តទៅនៅថ្ងៃទី ៨ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ នៅឃុំ Fère-en-Tardenois ក្រោមអធិបតីភាពរបស់ សម្តេចរាជបុត្រី ព្រះអនុជ នរោត្តម អរុណរស្មី ឧត្តម ប្រឹក្សាផ្ទាល់ព្រះមហាក្សត្រ និងជាសមាជិកព្រឹទ្ធសភាកម្ពុជា ក្នុងនាមជាព្រះរាជតំណាងដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់ ព្រះករុណា ព្រះមហាក្សត្រ នាឱកាសនោះ។

ស្ថានឯកអគ្គរាជទូតកម្ពុជា សូមសម្តែងនូវការដឹងគុណយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ និងមានមោទនភាព ក្រៃលែងដែលឃើញការចងចាំចំពោះ ព្រះករុណា ព្រះបរមរតនកោដ្ឋ និងប្រវត្តិសាស្ត្រសន្តិភាពរបស់ កម្ពុជា ត្រូវបានតម្កល់តម្លៃយ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់នៅលើទឹកដីបារាំង៕

vៅខណៈដែលប្រទេសកម្ពុជាទទួលរងការឈ្លានពានយ៉ាងសា.ហាវឃោ.ឃៅពីប្រទេសថៃ យើងសង្កេតឃើញថា ពុំមានប្រទេសណាមួយអាចបញ្ឈប់សកម្មភាពរបស់ថៃបានឡើយ បើទោះជាកម្ពុជាខំស្វែងរកជំនួយពីប្រទេសមហាអំណាច និងច្បាប់អន្តរជាតិក៏ដោយ។ ការណ៏នេះហើយ បានជំរុញឲ្យលោកជំទាវបណ្ឌិត ជា សិរី លើកឡើងថា ច្បាប់អន្តរជាតិលែងមានទៀតហើយ មានតែច្បាប់ព្រៃប៉ុណ្ណោះ៖ នោះគឺអ្នកខ្លាំងវា.យអ្នកខ្សោយ។

តាមរយៈការបង្ហោះនៅលើទំព័រហ្វេសប៊ុក កាលពីថ្ងៃទី២០ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ លោកជំទាវបណ្ឌិត ជា សិរី អគ្គទេសាភិបាល ធនាគារជាតិនៃកម្ពុជា បានសរសេសំណេរជាភាសាអង់គ្លេសដែលមានអត្ថន័យជាភាសាខ្មែរថា៖ លែងមានច្បាប់អន្តរជាតិទៀតហើយ។ មានតែច្បាប់ព្រៃប៉ុណ្ណោះ៖ អ្នកខ្លាំងវាយអ្នកខ្សោយ។ ប្រជាជាតិលែងរួបរួមគ្នាទៀតហើយ។ ម្នាក់ៗត្រូវរស់នៅដោយខ្លួនឯង។ ដូច្នេះកូនៗអើយ ចូរអប់រំខ្លួនឯង! មិនមែនដើម្បីវាយទេ ប៉ុន្តែដើម្បីកសាងពិភពលោកមួយឲ្យកាន់តែប្រសើរឡើង។

ដ្បិតថានេះត្រឹមតែជាសំណេរដែលគ្មានសម្លេង ប៉ុន្តែវាបានបង្ហាញនូវការឈឺចាប់យ៉ាងខ្លាំងក្នុងនាមជាកូនខ្មែរ ដែលសូម្បីតែច្បាប់ក៏មិនអាចស្វែងរកយុត្តិធម៌មកឲ្យយើងបាន ដោយសារតែយើងជាប្រទេសតូច សេដ្ឋកិច្ចនៅមិនទាន់មានការរីកចម្រើន ទើបគេមិនសូវខ្វល់ខ្វាយ មិនយកចិត្តទុកដាក់ បើទោះជាគេមើលឃើញហើយថាយើងកំពុងទទួលរងការជិះជាន់ និងបំពានយ៉ាងណាក៏ដោយ។

តាមរយៈសំណេរនេះផងដែរ លោកជំទាវបណ្ឌិតក៏បានបង្ហាញនូវខ្លឹមសារអប់រំដល់ក្មេងៗជំនាន់ក្រោយ ដែលជាអនាគតសរសទ្រូងរបស់ប្រទេសជាតិ ឲ្យខិតខំសិក្សារៀនសូត្រ និងអភិវឌ្ឍខ្លួនឯងឲ្យរឹងមាំ មិនមែនដើម្បីទៅសងសឹកនរណាម្នាក់នោះទេ ប៉ុន្តែដើម្បីកសាងសង្គមជាតិយើងឲ្យកាន់តែមានភាពរីកចម្រើន និងរុងរឿងតទៅមុខយូរអង្វែង។

ប្រជាជាតិមួយដែល ខ្លាំងក្លា និងរឹងមាំ មិនមែនមានត្រឹមតែការដឹកនាំល្អ មានអាវុធទំនើប ឬសេដ្ឋកិច្ចខ្លាំងប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាត្រូវបានបង្កើតឡើងពីធាតុសំខាន់ៗជាច្រើន ដូចជា៖ ប្រជាពលរដ្ឋមានការអប់រំល្អ ការឯកភាពនិងសាមគ្គីជាតិជាធ្លុងមួយ ការចូលរួមពីពលរដ្ឋនៅក្នុងសកម្មភាពសង្គម រួមទាំងការពង្រឹងសមត្ថភាព ដើម្បីការពារអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌វជាតិ និងអធិបតេយ្យភាពផងដែរ។

នៅពេលយើងអាចប្រែខ្លួនឲ្យក្លាយទៅជាប្រជាជាតិដែលខ្លាំងក្លា និងរឹងមាំរួចហើយ នោះសម្លេងរបស់យើងនឹងកាន់មានឥទ្ធិពលទៅកាន់ឆាកអន្តរជាតិ គ្មានការមាក់ងាយ ហើយអធិបតេយ្យភាពរបស់យើងនឹងត្រូវបានគោរព៕

បន្ទាប់ពីបានដឹងអំពីលទ្ធផលនៃកិច្ចប្រជុំពិសេសរដ្ឋមន្រ្តីអាស៊ាន នាទីក្រុងគូឡាឡាំពួ ប្រទេសម៉ាឡេសុី កាលពីថ្ងៃទី២២ ធ្នូម្សិលមិញ ប្រជាជនកម្ពុជាយល់ឃើញថា កិច្ចប្រជុំនេះផ្ដល់ឲ្យកម្ពុជានូវផ្លែផ្កាតិចតួចបំផុត ដ្បិតកម្ពុជានៅមិនទាន់ទទួលបានសន្តិភាពនិងយុត្តិធម៌នៅឡើយ ខណៈការចូលរួមរបស់អាស៊ាន ហាក់គ្មានទម្ងន់ក្នុងការទាញភាគីថៃឲ្យវិលមកគោរពបទឈប់បា.ញ់ទាល់តែសោះ។

យោងតាមការសេចក្ដីប្រកាសព័ត៌មាន លទ្ធផលនៃកិច្ចប្រជុំពិសេសរដ្ឋមន្រ្តីការបរទេសអាស៊ាន បានគូសបញ្ជាក់នូវចំណុចធំៗដែលសម្រេចបានដូចជា៖
បណ្ដារប្រទេសក្នុងអាស៊ាន នឹងចូលរួមសម្របសម្រួលស្ថានការណ៍បច្ចុប្បន្ន រវាងកម្ពុជានិងថៃ តាមរយ់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់លោក អាន់វ៉ា អុីប្រាហុីម ក្នុងនាមជាប្រធានអាស៊ាន សំដៅជំរុញឲ្យកម្ពុជា និងថៃ បញ្ឈប់នូវអារិភាពទាំងឡាយ។
កិច្ចប្រជុំនេះបានរំលឹកសារជាថ្មី នូវបទឈប់បា.ញ់កាលពីថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា, សេចក្ដីសម្រេចនៃកិច្ចប្រជុំ GBC ថ្ងៃទី៧ សីហា ក៏ដូចជាសេចក្ដីថ្លែងការណ៍រួមនាទីក្រុងគូឡាឡាំពួ ថ្ងៃទី២៦ តុលា ដើម្បីជំរុញឲ្យភាគីទាំងពីរ អនុវត្តឲ្យមានប្រសិទ្ធភាពឡើងវិញ។
ជាមួយគ្នានោះ កិច្ចប្រជុំនេះបានសម្ដែងពីការព្រួយបារម្ភរបស់អាស៊ាន ចំពោះអំពើហិង្សាដែលផ្ទុះឡើងវិញ ដោយអំពាវនាវឲ្យភាគីជម្លោះទាំងពីររក្សាការអត់ធ្មត់កម្រិតខ្ពស់ មិនប្រើប្រាស់កម្លាំង និងងាកមកដោះស្រាយជម្លោះដោយសន្តិវិធីស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិ ដើម្បីលើកកម្ពស់សន្តិភាព ស្ថិរភាព និងវិបុលភាពនៅក្នុងតំបន់។
ក្រៅពីនេះ កម្ពុជានិងថៃនឹងត្រៀមចូលរួមកិច្ចប្រជុំ GBC នៅថ្ងៃទី២៤ ខែធ្នូខាងមុខបន្តទៀត ដើម្បីពិភាក្សាការអនុវត្ត និងផ្ទៀងផ្ទាត់បទឈប់បា.ញ់។

អាស្រ័យដូចលទ្ធផលដែលបានបង្ហាញឲ្យឃើញដូចខាងលើ សន្តិភាព និងយុត្តិធម៌ពិតប្រាកដសម្រាប់ប្រទេស និងប្រជាជនកម្ពុជា នៅតែស្ថិតក្នុងទីអាថ៌កំបាំងនៅឡើយ ខណៈវាក៏មិនបានចង្អុលបង្ហាញ ឬលាតត្រដាងការពិតទាល់តែសោះថាភាគីណាជាអ្នកបំពានបទឈប់បា.ញ់មុន, ភាគីណារំលោ.ភដែនអធិបតេយ្យភាពភាគីណា ឬភាគីណាជាអ្នកបើកការឈ្លានពានយ៉ាងកំរោល និងវា.យប្រហារមិនរើសគោលដៅ ធ្វើឲ្យជនស៊ីវិលស្លាប់ របួស និងភៀសខ្លួនពីលំនៅដ្ឋានជាច្រើននាក់។

តែទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ សូមបងប្អូនប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរទាំងអស់ជឿជាក់លើការដឹកនាំរបស់ប្រមុខរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា និងកងកម្លាំងការពារជាតិរបស់យើង ដោយនៅខណៈនេះពួកគាត់បាននឹងបន្តតាមដានយ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់ និងឈរជើងយ៉ាងរឹងមាំ ស្វាហាប់ មោះមុត និងប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ជានិច្ច ក្នុងការបំពេញតួនាទីរបស់ខ្លួន ដើម្បីការពារបូរណភាពទឹកដីរបស់កម្ពុជា និងសេចក្តីថ្លៃថ្នូររបស់យើងដោយអង់អាចក្លាហាន ដោយមិនងាករេជាដាច់ខាតទោះក្នុងតម្លៃ ណាក៏ដោយ៕

ក្លិបបាល់ទាត់ True Bangkok United របស់ថៃ បានដាក់សំណើទៅសហព័ន្ធកីឡាបាល់ទាត់អាស៊ាន ដោយស្នើសុំមិនចូលប្រកួតនៅលើទឹកដីកម្ពុជា ក្នុងពានរង្វាន់ Shopee Cup។

នៅក្នុងជំនួបថ្ងៃទី២៩ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦នៅពហុកីឡដ្ឋានជាតិមរតកតេជោ ក្លិប True Bangkok United បានស្នើឱ្យមានការប្រកួតនៅទឹកដីកណ្តាល ដែលអាចនៅវៀតណាម ឬឡាវ ក្នុងហេតុផលបារម្ភចំពោះសុវត្ថិភាពខ្លួន។

ដំបូងឡើយ សហព័ន្ធកីឡាបាល់ទាត់អាស៊ាន គ្រោងអនុញ្ញាតឱ្យការប្រកួតផ្លាស់ប្តូរទៅលេងនៅដីកណ្តាល ប៉ុន្តែក្រុមព្រះខ័នរាជស្វាយរៀង ក្នុងនាមជាក្រុមម្ចាស់ផ្ទះ ត្រូវទទួលខុសត្រូវលើការចំណាយច្រើន ហេតុដូច្នេះគិតមកដល់ពេលនេះ នៅមិនទាន់មានសេចក្តីសម្រេចចុងក្រោយនៅឡើយទេ។

អ្នកគ្រប់គ្រងក្លិបថៃនេះ បានប្រកាសដាច់អហង្ការ ថានឹងមិនធវើដំណើរមកប្រកួតនៅប្រទេសកម្ពុជាដាច់ខាត ខណៈពួកគេត្រៀមត្រូវទទួលការពិន័យ ឬតម្រូវឱ្យចាញ់ដោយស្វ័យប្រវត្តិក៏ដោយ៕

ស្របពេលដែលកិច្ចប្រជុំដើម្បីកាត់បន្ថយភាពតានតឹងរវាងកម្ពុជានិងថៃ ត្រូវបានរៀបចំឡើងនៅម៉ាឡេសុីនៅថ្ងៃនេះ សំណួរជាច្រើនអំពីលទ្ធភាពដែលបទឈប់បា.ញ់ថ្មីថាអាចនឹងមានប្រសិទ្ធភាពដែរឬយ៉ាងណាក៏កើតមានឡើងនៅក្នុងចំណោមសាធារណជន។ ឆ្លើយតបទៅនឹងសំណួរទាំងនេះ លោកមេធាវី សុក សំអឿន អ្នកជំនាញផ្នែកច្បាប់បានបញ្ចេញមតិនៅលើទំព័រហ្វេសប៊ុករបស់លោកថា «មានតែ ខ្លួនទីពឹងខ្លួនសិនហើយ ទម្រាំតែព្រះឥន្ទ្របើកព្រះនេត្រឃើញ»។

លោកមេធាវី សុក សំអឿន បានលើកឡើងថា ជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ដែលកើតឡើងដោយសារការវាយប្រហារពីសំណាក់យោធាថៃមុនមកលើដែនអធិបតេយ្យកម្ពុជានេះ យន្តការដោះស្រាយអន្តរជាតិ គឺមាន ការដោះស្រាយដោយអង្គការតំបន់ (គឺមានអាស៊ាន) និង ការដោះស្រាយដោយអង្គការសហប្រជាជាតិ។ ការលើកឡើងដូច្នេះ គឺតបទៅនឹងសំណួរដែលចោទសួរថា «ចុះបើថៃមិនស្តាប់ប្រធានអាស៊ានហើយលោក អាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម នាយករដ្ឋមន្រ្តីម៉ាឡេស៊ី មិនអាចសម្រុះសម្រួលថៃបាន តើយើងនឹងត្រូវធ្វើដូចម្តេច? ហើយមានវិធីអាចដោះស្រាយបានទេ?»

អ្នកជំនាញផ្នែកច្បាប់ខាងលើបានបញ្ជាក់បន្ថែមថា ការដោះស្រាយដោយអាស៊ាន មានតែការសម្របសម្រួលប៉ុណ្ណោះ មិនមានយន្តការប្រើទ័ពអាស៊ានដើម្បីធ្វើអន្តរាគមន៍នោះទេ។ តែអាចនឹងមានដែរ គឺអាស៊ាន អាចបង្កើតកងរក្សាសន្តិសុខអាស៊ានដើម្បីបញ្ជូនមកប្រចំាការតាមព្រំដែនដែរ កាលបើមានការយល់ព្រម សមាជិកទាំងអស់យល់ព្រម ហើយភាគីជម្លោះទាំងពីរ គឺកម្ពុជា និង ថៃ យល់ព្រមផងដែរ។

លោកបន្តថា ទណ្ឌកម្មដែលធំ ដែលអាស៊ានអាចដាក់ គឺសម្រេចដកសមាជិកភាពពីអាស៊ាន នូវប្រទេសដែលគេប្រាប់មិនស្តាប់។ ប៉ុន្តែ ចម្ងល់គឺនៅតែឆ្ងល់ថា តើទម្រំាសម្រេចបែបនេះ តើត្រូវការ រយៈពេលប៉ុន្មាន? តើក្នុងកំឡុងចរចានោះ ថៃផ្អាកសង្រ្គាមសិនដែរឬអត់? ចុះបើដកសមាជិកភាពពីអាស៊ាន តើថៃបញ្ចប់សង្រ្គាមដែរឬទេ? ដូច្នេះ កម្ពុជា នៅតែត្រូវទប់ទល់នឹងការវាយប្រហារពីថៃដដែល។

រីឯ ការដោះស្រាយតាមយន្តការអង្គការសហប្រជាជាតិវិញ ត្រូវបានលោកមេធាវី សុក សំអឿន បញ្ជាក់ថា អង្គការសហប្រជាជាតិអាចលូកដៃ បន្ទាប់ពីយន្តការតំបន់បរាជ័យ។ អង្គការសហប្រជាជាតិមិនអាចកៀរគរទ័ពអង្គការសហប្រជាជាតិបានទេ កាលបើក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ មិនសម្រេចថាត្រូវធ្វើអន្តរាគមន៍ដោយកងទ័ពនោះ។ លោកបន្តថា «ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ ដែលឈានទៅដល់ការសម្រេចបញ្ជូនទ័ពទៅបាន លុះត្រាតែសមាជិកអចិន្រ្តៃយ៍របស់ខ្លួនសម្រេចដោយឯកច្ឆន្ទដែរ ពោលគឺគ្មានជំទាស់ដោយសមាជិកណាមួយនោះទេ។ ប្រសិនបើ មិនអាចរកសំឡេងគាំទ្រដោយក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខបានទេ អង្គការសហប្រជាជាតិអាចរកសម្លេងគាំទ្រដោយមហាសន្និបាតបានដែរ។

ដូច្នេះគិតមើលថា តើត្រូវការពេលប៉ុន្មាន ហើយត្រូវធ្វើឱ្យប្រទេសជាសមាជិកគាំទ្រគ្រប់សម្លេងនោះ? នោះគឺត្រូវការពេលវេលា និង ត្រូវការតស៊ូមតិខ្លាំងណាស់ ហើយអង្គការសហប្រជាជាតិដែលសម្រេចបញ្ជូនទ័ពនោះ ក៏គេគង់តែមើលទៅលើប្រទេសដែលបំពានគេនោះដែរ តើមានកម្លាំងប៉ុណ្ណា? ចូរមើល សង្រ្គាមរុស្សី និង អ៊ុយក្រែន អង្គការសហប្រជាជាតិមានទៅហ៊ានក្អកឯណា។ដូចនេះ គឺមានតែ ខ្លួនទីពឹងខ្លួនសិនហើយ ទម្រាំតែព្រះឥន្ទ្របើកព្រះនេត្រឃើញនោះ!»។