កម្ពុជានឹងថៃបានធ្វើកិច្ចចរចាររវាងគ្នាដោយជោគជ័យ ដើម្បីអបអរដល់បុណ្យប្រពៃណីជាតិនៃប្រទេសទាំងពីរក្នុងខែមេសានេះ ជាពិសេសដើម្បីជួយសម្រួលដល់បងប្អូនពលករខ្មែរដែលធ្វើការនៅថៃ ដែលអនុញ្ញាតិឲ្យពួកគេចេញចូលដោយសេរី និងមិនតម្រូវឲ្យបង់ប្រាក់អ្វីឡើយ។

យោងតាមអនុសាសន៍ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់សម្តេចធិបតី ហ៊ុន មាណែត នាយករដ្ឋមន្រ្តីកម្ពុជា កាលពីថ្ងៃទី១៦ ខែមីនាថ្មីៗនេះបានឲ្យដឹងថា ក្នុងដំណើរទស្សនៈកិច្ចទៅកាន់ប្រទេសថៃកាលពីថ្ងៃទី៧ ខែកុម្ភៈ សម្តេចបានជួបពិភាក្សានិងធ្វើកិច្ចចរចារជាមួយនឹងលោក សេដ្ឋា ថាវីស៊ីន នាយករដ្ឋមន្រ្តីថៃ ដើម្បីជួយសម្រួលឲ្យពលករខ្មែរដែលធ្វើការនៅប្រទេសថៃ ក្នុងឱកាសពិធីបុណ្យប្រពៃណីជាតិខាងមុខនេះ នៅពេលដែលពួកគេត្រឡប់មកលេងស្រុកកំណើតពោលគឺមកកម្ពុជាវិញ នឹងមិនតម្រូវឲ្យបង់ប្រាក់ចេញ-ចូលនោះទេ ហើយភាគីថៃក៏បានឯកភាពផងដែរ។

យោងតាមការបញ្ជាក់ពីនាយកដ្ឋានមុខរបរ នៃក្រសួងការងារថៃបានឲ្យដឹងថា ការបើកច្រកព្រំដែនប៉ោយប៉ែតឲ្យចេញ-ចូលហ្វ្រី ដោយមិនចាំបាច់បង់ប្រាក់ Re-entry នេះគឺនឹងធ្វើឡើងចាប់ពីថ្ងៃទី១ ខែមេសា ដល់ថ្ងៃទី១៥ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៤ ដើម្បីអបអរដល់ពិធីបុណ្យសង្ក្រាន្តខាងមុខ និងសម្រាប់តែអ្នកដែលកាន់លិខិតដែនដែលមានវីសាធ្វើការនៅប្រទេសថៃប៉ុណ្ណោះ ពោលគឺពលករខ្មែរដែលធ្វើការនៅថៃ។ មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ សម្រាប់ពលករមីយ៉ាន់ម៉ា និងឡាវ ដែលធ្វើការនៅថៃ ក៏ទទួលបាន Free Re-entry នេះផងដែរ៕

ឯកឧត្តម ស៊ុន ចាន់ថុល ឧបនាយករដ្ឋមន្រ្តី និងជាអនុប្រធានទី១ ក្រុមប្រឹក្សាអភិវឌ្ឍន៍កម្ពុជាបានថ្លែងនៅក្នុងសន្និបាតបូកការងាររបស់ក្រសួងសាធារណការកាលពីថ្ងៃទី៦ មីនាថា៖”ផែទេសចរណ៍ខេត្តកំពតបានបញ្ចប់ការសាងសង់ហើយ តែមិនទាន់អាចដាក់ឲ្យប្រើប្រាស់បាននៅឡើយដោយសារតែមានជម្រៅទឹករាក់ពេកមិនអាចឱ្យនាវាបើកចេញចូលបាន”។

ជុំវិញករណីនេះ ឯកឧត្តម ស៊ុន ចាន់ថុល បានបញ្ជាក់ច្បាស់ៗថា៖” នេះមិនមែនជាកំហុសរបស់ក្រសួងសាធារណការទេ ព្រោះដើមឡើយ គម្រោងនេះស្ថិតនៅក្រោមការដឹកនាំរបស់ក្រសួងទេសចរណ៍ និងទើបបង្វែរជូនឱ្យក្រសួងសាធារណការធ្វើជំនួសវិញ”។

កំពង់ផែនេះបានចាប់ផ្តើមសាងសង់កាលពីឆ្នាំ ២០១៨ នឹងបានបញ្ចប់ការសាងសង់ទាំងស្រុងនៅចុងខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២២ លើផ្ទៃដីទំហំជាង ៤ហិកតាក្នងទំហំ១៨លានដុល្លារអាមេរិក ដែលជាកម្ចីថវិការបស់ធនាគារអភិវឌ្ឍន៍អាស៊ី ADB។

ពាក់ព័ន្ធនឹងករណីខាងលើ ឯកឧត្តម ស៊ុន ចាន់ថុល បានសន្យាដោយនឹងស្វែងរកថវិកាបន្ថែមដើម្បីជំរុញឱ្យកំពង់ផែទេសចរណ៍អន្តរជាតិខេត្តកំពតអាចដាក់ឱ្យដំណើរការនាពេលឆាប់ៗខាងមុខ៕

សម្ពាធទាប បាននឹងបន្តគ្របដណ្ដប់មកលើព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ប្រទេសថៃ ឈូងសមុទ្រថៃ ភាគកណ្តាលនៃអាងទន្លេមេគង្គ និងសមុទ្រចិនខាងត្បូង ដែលស្ថានភាពបែបនេះនឹងធ្វើឱ្យ ចាប់ពីថ្ងៃទី១៨ ដល់ថ្ងៃទី២០ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៤ បណ្តាលឱ្យកម្ពុជាឡើងកម្តៅដល់៣៨អង្សាសេនៅតំបន់វាលទំនាប។

ដោយឡែក តំបន់ខ្ពង់រាប មានសីតុណ្ហភាពអប្បបរមា២៤°C និងសីតុណ្ហភាពអតិបរមា៣៨°C។ ខ្យល់បក់មកពីទិសបូព៌ និងទិសអាគ្នេយ៍មានល្បឿនមធ្យម២ម៉ែត្រ/វិនាទី។

រីឯតំបន់មាត់សមុទ្រ មានសីតុណ្ហភាពអប្បបរមា២៦°C និងសីតុណ្ហភាពអតិបរមា៣៦°C។ ខ្យល់បក់មកពីទិសអាគ្នេយ៍ និងទិសនិរតី មានល្បឿនមធ្យម២ម៉ែត្រ/វិនាទី។ មានភ្លៀងធ្លាក់គ្របដណ្ដប់លើផ្ទៃដីប្រមាណ៥%។ រលកសមុទ្រមានកម្ពស់មធ្យមអប្បបរមា០,៥០ម៉ែត្រ និងកម្ពស់មធ្យមអតិបរមា១,០០ម៉ែត្រ៕

របាំប្រជាប្រិយខ្មែរមួយប្រភេទគឺ «របាំត្រុដិ» ដែលខ្មែរយើងនិយមប្រគុំដើម្បីអបអរដល់ពិធីចូលឆ្នាំប្រពៃណីជាតិ ដើម្បីបណ្តេញនូវឧបទ្រពចង្រៃនៃឆ្នាំចាស់ នាំមកវិញនូវសិរីសួស្តី សុភមង្គលនាឆ្នាំថ្មី។

យោងតាមសៀវភៅ«របាំប្រជាប្រិយខ្មែរ» នៃក្រុមជំនុំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ ដែលបានសរសេរចងក្រងទុកនូវ ពាក្យ«ត្រុដិ» ជាពាក្យភាសាសំស្រ្កឹត ដែលមានន័យថា «ផ្តាច់ ឬកាត់ផ្តាច់»។ ដូច្នេះហើយ គេឃើញថាតែងមានការសម្តែងរបាំត្រុដិនេះឡើងក្នុងឱកាសបុណ្យប្រពៃណីជាតិខ្មែរ គឺជាការផ្តាច់ឆ្នំាំចាស់ផ្លាស់ចូលឆ្នាំថ្មី នាំមកនូវតែរឿងថ្មីៗ ដែលគេហៅថា ព្រះរាជពិធី «ត្រុដិសង្រ្កាន្ត»។ លើសពីនេះ របាំត្រុដិនេះ ក៏ត្រូវបានគេយកទៅលេងដើម្បីប្រារព្ធពិធីសុំទឹកភ្លៀងទៅតាមទំនៀមទម្លាប់អ្នកស្រុកតំបន់នីមួយៗផងដែរ។

របាំត្រុដិគឺជាកេរដំណែលវប្បធម៌មន-ខ្មែរ របស់ជនជាតិខ្មែរដើម ដូចជា ពួកសួយ សម្រែ និងព័រជាដើម។ ទោះជាយ៉ាងណា របាំត្រុដិសព្វថ្ងៃនេះ មានតែនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដែលជារាជធានីចាស់ទេ ដែលបន្តយកវាមកលេងក្នុងរដូវចូលឆ្នាំបានយ៉ាងជាប់លាប់។

រីឯឧបករណ៍តន្ត្រីសម្រាប់ប្រគុំរបាំត្រុដិនេះវិញមានដូចជា ដងកញ្ឆា ចង្រ្កងដំបែរ ចង្រ្កងរ៉ូង ស្គរដី ទ្រអ៊ូ ទ្រសោ ប៉ីពកជាដើម។ ឯគ្រឿងតុបតែងមុខវិញមានដូចជា មុខត្លុក មកុដ ស្នែងប្រឹស កន្ទុយក្ងោង ក្រចកផ្តៅ។ល។ ចំណែកតួសម្តែងវិញមានដូចជា អ្នកកាន់ដងកញ្ឆា អ្នកពាក់មុខត្លុក តួប្រើស ទន្សោង ក្ងោក តួរាំ ក្រុមភ្លេង និងតួបន្ទាប់បន្សំផ្សេងទៀត… ដែលជាមធ្យមតួសម្តែងរបាំត្រុដិមាន២៥នាក់។ របាំត្រុដិក៏បានរួមបញ្ចូលគ្នាជាមួយនឹងចម្រៀងជាច្រើនបទ ព្រមជាមួយនឹងក្បាច់រាំអេនអននិងកាយវិការដ៏រស់រវើកជានិច្ច៕

ថ្មីៗនេះ មានការរិះគន់ពីសំណាកអ្នកលេងបណ្តាញសង្គមហ្វេសប៊ុកជាខ្លាំង ទៅលើឧត្តមសេនីយ៍ទោម្នាក់ ដែលបានពាក់ស្បែកជើងនៅក្នុងសាលាឆាទាន ក្នុងអំឡុងពេលជួបជុំសំណេះសំណាលជាមួយលោកយាយ លោកតា នៅវត្តមួយកន្លែង។

ជុំវិញករណីនេះ ឧត្តមសេនីយ៍ទោ ប៊ន សំអាត ឋានៈអនុប្រធាននាយកដ្ឋានព្រហ្មទណ្ឌនៃអគ្គស្នងការដ្ឋាន នគរបាលជាតិក្រសួងមហាផ្ទៃ បានចេញលិខិត និងបានលើកដៃសូមខមាទោស ជាសាធារណចំពោះ៖

• ព្រះសង្ឃគ្រប់ព្រះអង្គ
• សម្តេចអគ្គមហាសេនាបតីតេជោ ហ៊ុន សែន ប្រធានឧត្តមក្រុមប្រឹក្សាផ្ទាល់ព្រះមហាក្សត្រ នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាជាទីគោរពដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត
• សម្តេចមហាបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាជាទីគោរព ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត ថ្នាក់ដឹកនាំគ្រប់លំដាប់ថ្នាក់
• ពុទ្ធបរិស័ទ្ធ និងសាធារណជនទាំងអស់ជាទីគោរពរាប់អាន

គួរបញ្ជាក់ថា ហេតុការណ៍នេះកើតឡើង នៅថ្ងៃទី២២ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៣ ដោយឧត្តមសេនីយ៍ទោ ប៊ន សំអាតបានអញ្ជើញលោកយាយ លោកតា ក្នុងភូមិចំនួន ជិត១០០នាក់ មកពិសារនំបញ្ចុកនៅក្នុងសាលាឆទានហើយនិងចែកថវិការចំនួន ២០០០០៛ និងសារ៉ុងមួយសំរាប់លោកយាយម្នាក់ៗ ចំនួន ២០០០០៛ និងអាវអាចារ្យមួយកំប្តេសំរាប់លោកតាម្នាក់ៗ៕

«កាក់» ដែលគ្រប់គ្នាធ្លាប់បានស្គាល់ថាជារបស់ម្យ៉ាងជាទូទៅធ្វើឡើងពីលោហៈធាតុ ហើយតម្លៃរបស់វាប្រៀបបាននឹង«ក្រដាស់លុយ» ដែលគេប្រើប្រាស់សម្រាប់ចាយវាយ ធ្វើជំនួញ ឬដោះដូរទំនិញប្រចាំថ្ងៃ។

ប្រទេសកម្ពុជាយើងក៏ធ្លាប់បានប្រើប្រាស់លុយ«កាក់» តាំងពីសម័យបុរាណកាលមកម្លេះ ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្ននេះ កម្ពុជាពុំបានប្រើវាទៀតទេ។ ដោយឡែកនៅតាមបណ្តាប្រទេសមួយចំនួន ទៀតនៅតែបន្តប្រើប្រាស់«កាក់»នេះដដែល។

ពីអតីតកាល ខ្មែរយើងបានប្រើប្រាស់«កាក់»សម្រាប់ចាយវាយ ប៉ុន្តែទោះជាយ៉ាងណា យើងនៅតែមិនទាន់មានភស្តុតាំងច្បាស់លាស់ដែលបញ្ជាក់ថា កាក់ខ្មែរបានលេចរូបរាង ក្នុងសម័យបុរេប្រវត្តិ សម័យមុនអង្គរ និងសម័យក្រោយអង្គរនោះទេ។ យោងតាមការស្រាវជ្រាវរបស់លោក ល្វីស ម៉ាឡេរ៉េ កាលពីឆ្នាំ១៩៤៥ បានបង្ហាញឲ្យឃើញថា នៅសម័យកាលដែលបានរៀបរាប់ខាងលើនោះ គឺបានលេចវត្តមាន«កាក់បរទេស» ពោលគឺកាក់របស់ចក្រភពរ៉ូមាំង ចំនួន២ប្រភេទនៅលើទឹកដីខ្មែរសម័យដើម ដែលគេជឿជាក់ថាខ្មែរយើងបានប្រើប្រាស់កាក់តាំងពីពេលនោះមកសម្រាប់ធ្វើជំនួញនានា។

យ៉ាងណាមិញ យោងតាមសាលាចារឹកខ្មែរជាច្រើនក៏បានបង្ហាញថា មុនសម័យអង្គរនោះទៀតសោត គឺខ្មែរយើងបានប្រើប្រាស់សន្លឹកមាសឬប្រាក់ ធ្វើជារបស់មានតម្លៃ ដើម្បីដោះដូរទំនិញ ជាពិសេសគឺនៅក្នុងសតវត្សទី៨ របស់ព្រះបាទស្រីឥសានវរ្ម័ន។

ដោយឡែក ក្រោយសម័យអង្គរ ពិសេសចាប់ពីស.វទី១៦ និង១៧ វត្តមានកាក់ខ្មែរជាច្រើនបានលេចឡើងនិងត្រូវបានគេរក្សាទុកជាលក្ខណៈឯកជនក្នុងចំណោមប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ។ កាក់ខ្មែរ បានលេចវត្តមានកាន់តែច្បាស់នៅក្នុងសម័យឧដុង្គ ពោលគឺក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទនរោត្តម ១៨៦០ ដែលមានព្រះឆ័យល័ក្ខរបស់ព្រះមហាក្សត្រនៅលើកាក់នោះផងដែរ។

ទោះជាយ៉ាងណា កាក់ក៏ត្រូវបានប្រើប្រាស់និងផលិតជាបន្តបន្ទាប់ក្នុងសម័យអាណានិគមបារាំង សម័យសង្គមរាស្រ្តនិយម សម័យលន់ នល់ និងចុងក្រោយគឺសម័យរដ្ឋកម្ពុជា។ លុះមកដល់ឆ្នាំ ១៩៩៤ «កាក់» ក៏ឈប់ដាក់ឲ្យដំណើរការនៅលើទឹកដីនៃប្រទេសកម្ពុជារហូតមកដល់សព្វថ្ងៃផងដែរ៕