ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ៖ ជ.នបរទេស២នាក់ត្រូវបានតុលាការម៉ាឡេស៊ីកាត់ក្តីដោយសារបោះចោលសំរាមផ្តេសផ្តាសនៅទីសាធារណៈ ដោយពិន័យជាប្រាក់ និងតម្រូវឱ្យធ្វើការផ្នែកសេវាកម្មសង្គម ដើម្បីឱ្យពួកគេយល់ដឹងពីផលប៉ះពាល់បរិស្ថានបណ្តាលមកពីការបោះចោលសំរាមគ្មានសណ្តាប់ធ្នាប់ ។ នេះជាការអនុវត្តច្បាប់ថ្មីរបស់ម៉ាឡេស៊ី និងជាការកាត់ក្តីជ.នបរទេសលើកដំបូង ។

តាមការចុះផ្សាយរបស់សារព័ត៌មានម៉ាឡេស៊ីកាលពីថ្ងៃទី២៣ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ ជនបរទេស ចំនួន២នាក់ រួមមាន ៖ អ្នកស្រី អានិតា ឡុកម៉ាន អាយុ៤៩ឆ្នាំ ជនជាតិឥណ្ឌូណេស៊ី និងលោក ស៊ុលដាន អេមឌី អាយុ២៨ឆ្នាំ ជនជាតិបង់ក្លាដែស បានក្លាយជាជនល្មើសដំបូងគេដែលរងការចោទប្រកាន់ពីបទបោះចោលសំរាមនៅទីសាធារណៈ និងត្រូវបានបញ្ជូនទៅកាត់ក្តីនៅតុលាការកាលពីថ្ងៃទី២៣ ខែមករា ។

អ្នកស្រី អានិតា ឡុកម៉ាន ធ្វើការនៅម៉ាឡេស៊ី សារភាពថា បានបោះចោលកន្ទុយបារី និងកំប៉ុងភេសជ្ជៈ នៅផ្លូវមួយកន្លែងក្នុងតំបន់សាទុនឡាន់ឡៅ ទីក្រុងយ៉ាក់ហូបារូ រដ្ឋយ៉ាក់ហូ កាលពីថ្ងៃទី១ ខែមករា ។ អ្នកស្រីគ្មានមេធាវីទេ បានសំណូមពរឱ្យតុលាការសម្រាលទោសក្រោមហេតុផលត្រូវថែទាំកូនតូចអាយុ៨ឆ្នាំ និងកូនម្នាក់ទៀតអាយុ១៥ឆ្នាំ អ្នកស្រីបារម្ភពីកូនៗមិនបានទៅសាលារៀន ប្រសិនបើអ្នកស្រីពុំផ្ញើប្រាក់ទៅផ្ទះ ។

តុលាការម៉ាឡេស៊ីបានសម្រេចឱ្យអ្នកស្រី ឡុកម៉ាន បង់ប្រាក់ពិន័យចំនួន៥០០រីងហ្គិត (ប្រមាណ១២៤ដុល្លារ) ប្រសិនបើជនល្មើសមិនបង់ប្រាក់ពិន័យទេ ត្រូវជាប់ពន្ធនាគារចំនួន១៥ថ្ងៃ និងតម្រូវឱ្យធ្វើការផ្នែកសេវាកម្មសង្គម ចំនួន៦ម៉ោង ។

ចំណែកលោក ស៊ុលដាន អេមឌី ធ្វើការនៅរោងចក្រម៉ាឡេស៊ី បានបោះចោលសំរាមនៅទីសាធារណៈដូចគ្នាដែរ បន្ទាប់ពីបង្កហេតុរួចនៅតំបន់សាទុនឡាន់ឡៅ កាលពីថ្ងៃទី១ ខែមករា ដោយលោកនឹងត្រូវតុលាការកាត់ក្តីម្តងទៀត នៅថ្ងៃទី២៨ ខែមករា ។

គួរបញ្ជាក់ថា ច្បាប់ថ្មីស្តីពីការគ្រប់គ្រងកាកសំណល់ និងការសម្អាតទីសាធារណៈនៅម៉ាឡេស៊ី បានអនុវត្តនៅទូទាំងប្រទេសតាំងពីថ្ងៃទី១ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ ។ នៅក្រោមច្បាប់ថ្មីនេះ ជនណាដែលបោះចោលសំរាមនៅទីសាធារណៈ ត្រូវបង់ប្រាក់ពិន័យ មិនលើសពី ២,០០០រីងហ្គិត (ប្រមាណ៥០០ដុល្លារ ) និងតម្រូវឱ្យធ្វើការផ្នែកសេវាកម្មសង្គម មិនលើសពី ១២ម៉ោង ៕

ប្រទេសថៃ ៖ វិស័យកសិកម្មថៃកំពុងជួបវិបត្តិធ្ងន់ធ្ងរ ជាពិសេស នៅបណ្តាខេត្តភាគខាងកើតខាតបង់ប្រាក់ចំណូលសេដ្ឋកិច្ចរាប់ពាន់លានបាតព្រោះគ្មានពលករខ្មែរធ្វើការ បើទោះជារដ្ឋាភិបាលថៃបានអូសទាញជនភៀសសឹកមីយ៉ាន់ម៉ាមកធ្វើការជំនួស ប៉ុន្តែខ្វះខាតជំនាញ និងមិនគ្រប់គ្រាន់ឱ្យទាន់ការប្រមូលផល ។ វិបត្តិនេះបណ្តាលមកពីរដ្ឋាភិបាល និងកងទ័ពថៃបិទព្រំដែនជាច្រើនខែជាមួយកម្ពុជាជាឯកតោភាគី ហើយផលប៉ះពាល់ក៏ធ្លាក់មកលើសេដ្ឋកិច្ចថៃ ដែលរដ្ឋាភិបាលថ្មីពិបាកនឹងដោះស្រាយ ។

កាលពីថ្ងៃទី២៣ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ សារព័ត៌មាន The Standard បានរាយការណ៍ពីកាខ្វះខាតពលករខ្មែរធ្វើការក្នុងវិស័យកសិកម្ម ជាពិសេស ចម្ការអំពៅភាគខាងកើត ដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងដល់ម្ចាស់ចម្ការអំពៅ និងរោងចក្រផលិតស្ករស ដោយសាររដ្ឋាភិបាល និងកងទ័ពថៃបិទព្រំដែន ។ រីឯការអូសទាញជនភៀសសឹកមីយ៉ាន់ម៉ាមកធ្វើការជំនួសពលករខ្មែរ គឺរាំងស្ទះដោយសារការបំពេញលក្ខខណ្ឌឯកសារ ជាហេតុធ្វើឱ្យការប្រមូលអំពៅយឺតយ៉ាវ និងខាតបង់ចំណូលសេដ្ឋកិច្ចរហូតដល់ជាង៣ពាន់លានបាត (ឬជាង៩៦លានដុល្លារ) ។

បើតាមម្ចាស់ចម្ការអំពៅខេត្តស្រះកែវ រដូវប្រមូលផលអំពៅនៅឆ្នាំ២០២៦ ជួបវិបត្តិយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដែលមិនធ្លាប់កើតឡើងពីមុនដោយសារគ្មានពលករខ្មែរ បើទោះជាខ្លួនស្នើសុំជនភៀសសឹកមីយ៉ាន់ម៉ា ចំនួន៥០នាក់មកធ្វើការ ប៉ុន្តែទទួលបានតែ១០នាក់ប៉ុណ្ណោះ ។ ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ខ្លួនជួលពលករខ្មែររាប់រយនាក់ធ្វើការក្នុងចម្ការអំពៅ និងបញ្ជូនអំពៅទៅរោងចក្រផលិតស្ករស ប្រមាណ២ម៉ឺនតោនក្នុង១ឆ្នាំ ប៉ុន្តែឆ្នាំនេះ ខ្លួនកាប់អំពៅបានតែ៥ពាន់តោនប៉ុណ្ណោះ ខណៈការប្រមូលផលអំពៅនឹងបញ្ចប់នៅចុងខែមីនា ។ ការខ្វះខាតពលករធ្វើឱ្យខ្លួនមិនអាចបញ្ជូនអំពៅទៅរោងចក្រទាន់ពេលវេលា។

មន្ត្រីសមាគមកសិករព្រំដែនខេត្តស្រះកែវថា ការខ្វះខាតពលករបរទេសបានប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់រោងចក្រផលិតស្ករសនៅភាគខាងកើត ពីព្រោះរោងចក្រនីមួយៗត្រូវការអំពៅ ចំនួន២លាន ៧សែនតោន ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្ន ទទួលបានអំពៅតែ ៦៣ម៉ឹនតោនប៉ុណ្ណោះ ។ កន្លងមក ចម្ការអំពៅភាគខាងកើតពឹងផ្អែកលើពលករខ្មែរ ប៉ុន្តែការបិទព្រំដែនធ្វើឱ្យពលករខ្មែរមិនអាចចូលប្រទេសថៃ ទោះជារដ្ឋាភិបាលថៃសម្រេចឱ្យគណៈរដ្ឋមន្ត្រីយកជនភៀសសឹកមកធ្វើការជំនួសកាលពីថ្ងៃទី១ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥ ប៉ុន្តែមានឧបសគ្គត្រង់ឯកសារ ។ ម្យ៉ាងទៀត ការប្រមូលផលអំពៅអាស្រ័យលើពេលវេលា និងអាកាសធាតុ បើមានភ្លៀងធ្លាក់ វានឹងខូចអស់ ។

ចំណែកលោក ស៊ីវ៉ាវង្ស សុខថាវី លេខាធិការនៃអនុគណៈកម្មាធិការសន្តិសុខរដ្ឋ និងជាទីប្រឹក្សាបណ្តាញអង្គការជនចំណាកស្រុក (TMR) ថា ការបាត់បង់ចំណូលក្នុងវិស័យកសិកម្មថៃ គឺមកពីការខ្វះខាតពលករបរទេស ជាពិសេស វិស័យកសិកម្មត្រូវការពលករបរទេសយ៉ាងច្រើន ។ រីឯការយកជនភៀសសឹកមកធ្វើការជំនួសពលករខ្មែរ ក៏មានបញ្ហាឯកសារ ហើយត្រូវរង់ចាំរដ្ឋាភិបាលថ្មីដោះស្រាយ ។ ប្រទេសថៃសម្បូរមនុស្សចាស់ ខ្វះខាតពលករ ចម្ការនានាមិនអាចប្រើប្រាស់ឧបករណ៍បច្ចេកវិទ្យាប្រមូលផលជំនួសពលករទេ សេដ្ឋកិច្ចថៃពឹងផ្អែកលើពលករខ្មែរ បើសង្គមថៃមិនទទួលស្គាល់ការពិត សេដ្ឋកិច្ចនឹងកាន់តែធ្លាក់ចុះនាថ្ងៃអនាគត ។

លោកបន្តថា ការធ្វើសង្គ្រាមឈ្លានពានកម្ពុជា និងរើសអើងពលករខ្មែរ កំពុងធ្វើឱ្យថៃគ្មានពលករធ្វើការ ខណៈពលករខ្មែរមិនត្រឹមតែជាកម្លាំងផលិតដ៏សំខាន់ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែពួកគេបានរួមចំណែកលើកស្ទួយសេដ្ឋកិច្ចថៃ ។ កន្លងមក សេដ្ឋកិច្ចថៃរីកចម្រើនដោយសារពលករខ្មែរ ប៉ុន្តែពេលនេះ សង្គមថៃរើសអើង ជាហេតុធ្វើឱ្យវិស័យកសិកម្មភាគខាងកើតខ្វះខាតពលករយ៉ាងខ្លាំង ដែលរដ្ឋាភិបាលថ្មីក្រោយការបោះឆ្នោតត្រូវស្វែងរកពលករជាបន្ទាន់ ៕

ប្រទេសថៃ ៖ នាយកដ្ឋានគ្រប់គ្រងជំងឺប្រទេសថៃបានបង្កើនការប្រុងប្រយ័ត្នមេរោគ Nipah ឆ្លងពីសត្វប្រជៀវ ដែលគ្រោះថ្នា.ក់ជាងជំងឺកូវីដ-១៩ និងគ្មានវ៉ាក់សាំង ឬថ្នាំព្យាបាល ដោយការត្រួតពិនិត្យតឹងរ៉ឹងលើអ្នកដំណើរទាំងអស់មុននឹងអនុញ្ញាតឱ្យចូលប្រទេសថៃ បន្ទាប់ពីមេរោគនេះឆ្លងរាលដាលនៅឥណ្ឌាឡើងវិញ ។ ទោះជាពេលនេះ មេរោគ Nipah មិនទាន់ឆ្លងនៅថៃ ប៉ុន្តែនាយកដ្ឋានប្រាប់ពលរដ្ឋកុំភ័យស្លន់ស្លោ និងរកវិធីការពារខ្លួន ហាមបរិភោគផ្លែឈើមានស្នាមសត្វប្រជៀវខាំ ឬប៉ះពាល់សត្វឈឺ ។

កាលពីថ្ងៃទី២៣ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ លោកវេជ្ជបណ្ឌិត ម៉ុនធៀន កាណាសាវ៉ាត់ អគ្គនាយកនៃនាយកដ្ឋានគ្រប់គ្រងជំងឺ បាននិយាយពីមេរោគ Nipah ឆ្លងរាតត្បាតឡើងវិញនៅប្រទេសឥណ្ឌា ហើយរយៈពេលចុងក្រោយ ពលរដ្ឋឥណ្ឌាឆ្លងមេរោគនេះចំនួន៥នាក់ ខណៈកន្លងមក ឆ្លង២នាក់ ក្នុងនោះអ្នកជំងឺ៣នាក់បានឆ្លងកាលពីថ្ងៃទី១៩ ខែមករា ។ ក្រសួងសុខាភិបាលឥណ្ឌាបានចាត់វិធានការទប់ស្កាត់មេរោគ, ធ្វើចត្តាឡីស័កឱ្យអ្នកជំងឺនៅដោយឡែក និងតាមដានអាការៈមនុស្សជាង១៨០នាក់ ដែលស្និទ្ធស្នាលជាមួយអ្នកជំងឺនៅរដ្ឋ West Bengal ក៏ដូចជាប្រុងប្រយ័ត្នក្នុងតំបន់ ។

នាយកដ្ឋានគ្រប់គ្រងជំងឺបានប្រគល់ភារកិច្ចឱ្យមន្ត្រីទទួលខុសត្រូវផ្នែកមេរោគរាតត្បាតតាមដានការឆ្លងជំងឺ Nipah យ៉ាងដិតដល់ជាមួយអង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) និងស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ ដើម្បីវាយតម្លៃពីគ្រោះថ្នាក់ និងត្រៀមការពារការឱ្យឆ្លងនៅថៃ ។ វិធានការដំបូងគឺ ត្រួតពិនិត្យយ៉ាងតឹងរ៉ឹងលើអ្នកដំណើរទាំងអស់មុននឹងអនុញ្ញាតឱ្យចូលប្រទេសថៃ បើអ្នកដំណើរក្តៅខ្លួនខ្លាំង ឬឆ្លងមេរោគ Nipah ត្រូវបញ្ជូនទៅត្រួតពិនិត្យអាការៈបន្ថែមនៅច្រកត្រួតពិនិត្យជំងឺអន្តរជាតិ ។

Nipah គឺជាមេរោគឆ្លងពីសត្វមកមនុស្ស និងគ្រោះថ្នាក់យ៉ាងខ្លាំង វាប៉ះពាល់សរសៃប្រសាទ និងបណ្តាលឱ្យស្លាប់ ។ ពេលនេះ នៅថៃពុំទាន់មានអ្នកឆ្លងមេរោគទេ ប៉ុន្តែត្រូវតែប្រុងប្រយ័ត្នបំផុត ព្រមទាំងរាយការណ៍ជាបន្ទាន់មកមន្ទីរពេទ្យ បើសង្ស័យអ្នកណាម្នាក់ឆ្លង ។ អ្នកឆ្លងនឹងមានអាការៈធ្ងន់ធ្ងរក្នុងផ្លូវដង្ហើម និងរលាកខួរក្បាលបណ្តាលឱ្យស្លាប់ ដោយចាប់ផ្តើមក្តៅខ្លួន ឈឺក្បាល ឈឺសាច់ដុំ ក្អួត ឈឺបំពង់ក និងប៉ះពាល់សរសៃប្រសាទ ។

មេរោគ Nipah គ្រោះថ្នាក់ជាងកូវីដ និងឆ្លងដូចខាងក្រោម ៖

១-ឆ្លងពីសត្វទៅមនុស្ស ៖ គឺឆ្លងតាមការប៉ះពាល់ទឹកមាត់ ទឹកនោម និងឈាមសត្វមានមេរោគ ជាពិសេស សត្វប្រជៀវជាប្រភពចម្លងមេរោគ និងសត្វជ្រូក
២-បរិភោគអាហារលាយឡំមេរោគ ៖ រួមមាន បរិភោគផ្លែឈើមានស្នាមប្រជៀវខាំ ឬអាហារលាយឡំទឹកមាត់ ទឹកនោម និងលាមកប្រជៀវ
៣-ឆ្លងពីមនុស្សទៅមនុស្ស ៖ ឆ្លងតាមរយៈការស្និទ្ធស្នាលជាមួយអ្នកជំងឺ ដូចជា ប៉ះពាល់ទឹកមាត់ (ជាពិសេស គ្រូពេទ្យថែទាំអ្នកជំងឺ គឺប្រឈមជាងគេ)

ចំណែកលោកវេជ្ជបណ្ឌិត ឌិរេក ខាំប៉េន អគ្គនាយករងនៃនាយកដ្ឋានគ្រប់គ្រងជំងឺ បានណែនាំពីវិធីបង្ការ ដូចជា ៖

១-លាងសម្អាតដៃជាញឹកញាប់ដោយសាប៊ូ បន្ទាប់ពីប៉ះពាល់សត្វ ឬធ្វើដំណើរទៅកន្លែងឆ្លង
២-ហាមបរិភោគផ្លែឈើមានស្នាមប្រជៀវខាំ ឬបរិភោគផ្លែឈើជ្រុះលើដី និងលាងផ្លែឈើឱ្យស្អាតមុនពេលបរិភោគ
៣-កុំប៉ះពាល់ប្រជៀវឈឺ ឬលាមកប្រជៀវ បើឃើញសត្វឈឺ ឬងាប់ខុសធម្មតា ត្រូវផ្តល់ដំណឹងបន្ទាន់
៤-ចម្អិនអាហារឱ្យឆ្អិនល្អ និងហាមផឹកទឹកផ្លែឈើស្រស់ៗ បើធ្លាប់ធ្វើដំណើរទៅតំបន់ឆ្លង ឬដើរព្រៃស្រាវជ្រាវពីប្រជៀវ ឬមានអាការៈសង្ស័យ គួរប្រញាប់ទៅជួបគ្រូពេទ្យ ។

គួរបញ្ជាក់ថា អង្គការសុខភាពពិភពលោក(WHO) ចាត់ទុកមេរោគ Nipah មានគ្រោះថ្នាក់បំផុត ដោយសារវាឆ្លងរាតត្បាតយ៉ាងឆាប់រហ័ស និងមិនទាន់មានវ៉ាក់សាំង ឬថ្នាំព្យាបាលទេ ។ មេរោគនេះបានឆ្លងរាតត្បាតនៅឥណ្ឌាជាច្រើនលើក ជាពិសេស នៅរដ្ឋ Kerala មានពលរដ្ឋឆ្លងជាច្រើននាក់កាលពីឆ្នាំ២០១៨ ទើបធ្វើឱ្យអ្នកជំនាញបារម្ភ បើមេរោគបំលែងខ្លួន និងងាយឆ្លងពីមនុស្សទៅមនុស្ស វាបណ្តាលឱ្យឆ្លងខ្លាំងនាថ្ងៃអនាគត ។ មេរោគនេះលាក់ខ្លួនក្នុងសត្វប្រជៀវរាប់ពាន់ឆ្នាំហើយ និងជាការគំរាមកំហែងស្ងាត់ៗ ដែលពិភពលោកត្រូវតាមដានយ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់ ៕