ឧបនាយករដ្ឋមន្រី រដ្ឋមន្ត្រី ទីស្តីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រី លោក រង្សី វិស្សុត គោរពជូន លោកឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី ទេសរដ្ឋមន្ត្រី លោក លោកស្រី រដ្ឋមន្ត្រីគ្រប់ក្រសួង ស្ថាប័ន រដ្ឋមន្ត្រីប្រតិភូអមនាយករដ្ឋមន្ត្រី , ករណីសូមគោរពជូននូវគំរូថ្មី នៃព្រះបរមឆាយាល័ក្ខណ៍របស់ សម្តេចព្រះមហាក្សត្រី ព្រះវររាជមាតាជាតិខ្មែរ ជាទីគោរពសក្ការៈដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត។

ដោយយោងលិខិតលេខ៣២៨/២៤ រវ.សជណ ចុះថ្ងៃទី១៧ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៤ របស់ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង។ សេចក្តីដូចមានចែងក្នុងកម្មវត្ថុនិងយោងខាងលើ ទីស្តីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រីសូមគោរពជម្រាបជូន លោក លោកស្រីមេត្តាជ្រាបថា សម្តេចព្រះមហាក្សត្រី នរោត្តម មុនិនាថ សីហនុ ព្រះវររាជ មាតាជាតិខ្មែរ ក្នុងសេរីភាព សេចក្តីថ្លៃថ្នូរ និងសុភមង្គល ជាទីគោរពសក្ការៈដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត ព្រះអង្គសព្វព្រះរាជហឫទ័យ ប្រោសព្រះរាជទាននូវគំរូថ្មី នៃព្រះបរមឆាយាល័ក្ខណ៍ ដូចមានឧបសម្ព័ន្ធភ្ជាប់ជូន៕

រដូវវស្សាដែលជារដូវធ្វើស្រែចំការ និងជាការទន្ទឹងរងចាំរបស់កសិករគ្រប់ៗរូបបានឈានចូលមកដល់ហើយ។ យ៉ាងណាមិញ ថ្មីៗនេះគឺបានលេចឡើងនូវករណីផ្ទុះដង្កូវហ្វូង ដែលភាគច្រើនគឺទៅលើដំណាំស្រូវ និងដំឡូងមី ខណៈវានឹងផ្តល់នូវផលប៉ះពាល់១-២%នៃដំណាំកំពុងដាំដុះ ហើយបើយោងតាមទិន្នន័យចុងក្រោយនេះ វាបានរីករាលដល់១២ខេត្តនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាហើយ។ ជាមួយគ្នានេះ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទមួយរូបក៏បានធ្វើការពន្យល់អំពីមូលហេតុ និងវិធីសាស្រ្តក្នុងការទប់ស្កាត់ទៅលើករណីនេះផងដែរ។

កាលពីថ្ងៃទី២០ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៤នេះ យោងតាមការលើកឡើងរបស់ឯកឧត្តម ឃឹម ហ្វីណង់ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាណ និងនេសាទបានឲ្យដឹងថា អាកាសធាតុក្តៅខ្លាំងក្នុងឆ្នាំនេះ និងអូសបន្លាយពេលយូរ បានធ្វើឱ្យវដ្តជីវិតរបស់ដង្កូវហ្វូងកាន់តែខ្លី ពងឆាប់ញាស់ ស៊ីច្រើន ឆាប់ធំ និងបង្កកំណើតក្នុងល្បឿនលឿន។ បូកផ្សំនឹងការបាត់លំនឹងជីវចម្រុះដោយសារកត្តាអាកាសធាតុ ដែលបានធ្វើឱ្យបាត់បង់នូវប្រភេទសត្វមានប្រយោជន៍មួយចំនួនដែលតែងដើរតួនាទីបំផ្លាញពពួកដង្កូវទាំងនេះ ចំនួនដង្កូវហ្វូងក៏ចាប់ផ្តើមផ្ទុះឡើងក្នុងបរិមាណច្រើនមួយរំពេច។

រហូតមកដល់ពេលនេះ មានខេត្តជាច្រើនរួចមកហើយបានរាយការណ៍ពីបញ្ហានេះ ព្រមទាំងបានប៉ះពាល់ជាអវិជ្ជមានទៅលើដំណាំច្រើនប្រភេទផងដែរ។ មន្ត្រីជំនាញនៃក្រសួងកសិកម្មក៏កំពុងប្រញាប់ប្រញាល់ចុះតាមដានការរីករាលដាល ផ្សព្វផ្សាយពីវិធានការឆ្លើយតប និងអន្តរាគមន៍ផ្ទាល់ក្នុងករណីចាំបាច់ផងដែរ។

លោកបន្តថា ហេតុការណ៍ស្រដៀងគ្នានេះធ្លាប់បានកើតឡើងរួចមកហើយនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាកាលពីឆ្នាំ២០១៦ ដែលនៅក្នុងពេលនោះ វាបានស៊ីបំផ្លាញដំណាំរបស់បងប្អូនប្រជាកសិករអស់ជាច្រើននៅក្នុងខេត្តព្រះវិហារ និងខេត្តកំពង់ចាម។ ហេតុដូច្នេះ សូមបងប្អូនប្រជាកសិករបង្កើនការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ តាមដានត្រួតពិនិត្យមើលដំណាំស្រែចម្ការរបស់ខ្លួនជាប្រចាំនិងឱ្យបានទៀងទាត់ និងចាត់វិធានការឱ្យបានទាន់ពេលវេលា ជៀសវាងនូវការខាតបង់ធ្ងន់ធ្ងរមកលើផលដំណាំ។

អ្នកនាំពាក្យរូបនេះក៏បានបញ្ជាក់ប្រាប់យ៉ាងច្បាស់ៗទៀតថា ក្នុងករណីរកឃើញថាមានផ្ទុះដង្កូវហ្វូងនៅក្នុងចម្ការស្រែរបស់ខ្លួន បងប្អូនកសិករអាចមានជម្រើសដំណោះស្រាយមួយចំនួនដូចជា៖

១ វិធានការការពារ
• ត្រូវធ្វើការសម្អាតស្មៅនៅតាមភ្លឺស្រែ ឬគម្ពោធព្រៃនៅជុំវិញស្រែដែលជាជម្រករបស់ដង្កូវហ្វូង ឬសមាសភាពចង្រៃផ្សេងៗ
• ជីកចង្អូរមាត់លើដែលមានមុខកាត់ ៣០សម និងជម្រៅ ២០សម រួចរោយផេះ ឬកន្ទក់នៅបាតរណ្តៅដើម្បីបង្អាក់ការធ្វើដំណើររបស់ដង្កូវហ្វូង។

២ វិធានការកម្ចាត់
• ព្រលែងសត្វទាចូលទៅក្នុងស្រែដើម្បីឱ្យហ្វូងទាទាំងនោះស៊ីដង្កូវដែលនៅក្នុងស្រែ
• បើមានប្រភពទឹក គួរបង្ហូរទឹកចូលទៅក្នុងស្រែឱ្យលិចសន្ទូង ឬសំណាបរួចបង្ហូរទឹកចេញវិញហើយយកស្បៃមុង ឬថ្នងដងត្រីត្រង យកដង្កូវហ្វូងកំទេចចោល។

៣ វិធានការគីមី
• សម្រាប់ការប្រើប្រាស់ឱ្យមានប្រសិទិ្ធភាព និងសុវតិ្ថភាព សូមអនុវត្តឱ្យបានត្រឹមត្រូវតាមការណែនាំនៅក្នុងស្លាកសញ្ញា និងប្រើប្រាស់តែថ្នាំកសិកម្មណាដែលបានចុះបញ្ជីកានៅក្នុងក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទ៕

កុលសម្ព័ន្ធគឺជាក្រុមមនុស្សបុរាណដែលតែងតែរស់នៅតាមរបៀបប្រពៃណីរបស់ពួកគេ ទោះបីជាបច្ចុប្បន្ននេះពិភពលោកមានការអភិវឌ្ឍនិងជឿនលឿនប៉ុណ្ណាក៏ដោយ ក៏កុលសម្ព័ន្ធជាច្រើនក្រុមនៅតែរស់នៅក្នុងជីវិតសាមញ្ញៗដូចជា ដាំដំណាំ ធ្វើស្រែចំការ ជឿលើអបិយជំនឿ ក៏ដូចជាមានទំនៀមទំលាប់រស់នៅបែបបុរាណ និងតែងតែរក្សានៅវប្បធម៌របស់ពួកគេជានិច្ច។ ជាការពិតណាស់ យើងគ្រប់គ្នាដឹងហើយកុលសម្ព័ន្ធភាគច្រើនគឺរស់នៅក្នុងព្រៃ ឬតំបន់ណាមួយដែលនៅឆ្ងាយដាច់ស្រយាលពីគេឯង ខណៈក្រុមកុលសម្ព័ន្ធខ្លះក៏អាចមានសមត្ថភាពរស់នៅក្នុងទឹកទៀតផង។

ដូច្នេះអត្ថបទនេះនឹងនាំប្រិយមិត្តមកស្គាល់កុលសម្ព័ន្ធមានតែមួយគត់លើលោកដែលរស់នៅក្នុងទឹក។ ក្រុមកុលសម្ព័ន្ធដែលអាចមានសមត្ថភាពរស់នៅក្នុងទឹកបានគឺមានឈ្មោះថា Bajau ដែលត្រូវបានគេហៅថា Sea Gypsies ឬ Sea Nomads ដោយពួកគេរស់នៅលើទឹកនៃឆ្នេរសមុទ្រប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ឥណ្ឌូនេស៊ី និងហ្វីលីពីនអស់ជាច្រើនសតវត្សមកហើយ។ ប្រជាជន Bajau ត្រូវបានកត់សម្គាល់ថាជាក្រុមកុលសម្ព័ន្ធដែលមានសមត្ថភាពអស្ចារ្យបំផុតមិនធ្លាប់មាន ដោយសារពួកគេអាចស្ថិតក្រោមទឹករហូតដល់ ១០ ទៅ ២០ នាទីឯណោះនៅជម្រៅ ២០០ ហ្វីតដោយមិនពាក់ឧបករណ៍ជំនួយឡើង ខណៈអ្នកមុជទឹកផ្សេងៗទៀតសុទ្ធតែប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ជំនួយ។

របបអាហារប្រចាំថ្ងៃរបស់ពួកគេរួមមានពពួកសត្វសមុទ្រជាច្រើនប្រភេទ ដែលសុទ្ធតែជាប្រភពប្រូតេអ៊ីនដ៏មានតម្លៃត្រូវបានប្រើសម្រាប់គោលបំណងវេជ្ជសាស្រ្តផ្សេងៗ។ ជាទូទៅកុលសម្ព័ន្ធនេះគឺពួកគេពិតជាចូលចិត្តការជ្រមុជក្នុងទឹកជ្រៅណាស់ ហើយពួកគេតែងតែជ្រមុជទឹកជ្រៅជារៀងរាល់ថ្ងៃ មិនថាកុមារឬមនុស្សពេញវ័យនោះទេគឺពួកគេសុទ្ធតែមានជំនាញពិសេសក្នុងការមុជទឹកជ្រៅ។ ទោះជាយ៉ាងណានៅដើមសតវត្សទី ១៥ ជីវិតរបស់ក្រុមកុលសម្ព័ន្ធ Bajau កាន់តែស្មុគស្មាញ នៅពេលដែលម៉ាឡេស៊ី ហ្វីលីពីន និងឥណ្ឌូនេស៊ី បានបង្កើតព្រំដែនសមុទ្រនៅក្នុងតំបន់ Sulu បណ្តាលឱ្យកុលសម្ព័ន្ធនេះធ្វើចំណាកស្រុកនៅឆ្ងាយពីគ្នា។

ហេតុនេះគិតត្រឹមឆ្នាំ ២០២៣ មានតែ Bajau ប្រហែល ១០០ ទៅ ២០០ នាក់ប៉ុណ្ណោះដែលនៅតែរស់នៅក្នុងទូកប្រពៃណីរបស់ពួកគេ ហើយតែងតែរក្សាវប្បធម៌ក្នុងការមុជទឹកជ្រៅ បរបាញ់សត្វក្នុងសមុទ្រ ដោយនៅតែពឹងផ្អែកលើបច្ចេកទេសបុរាណទាំងនេះសម្រាប់ការចិញ្ចឹមជីវិតរបស់ពួកគេ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ភាពខ្វះខាតថវិកាសម្រាប់ការជួសជុល គួបផ្សំនឹងការរឹតបន្តឹងរបស់ឧទ្យានជាតិក្នុងតំបន់លើការកាប់ដើមឈើ កំពុងបង្ខំឱ្យអ្នកដែលនៅសេសសល់ពិចារណាផ្លាស់ប្តូរទៅកាន់ដីគោកកាន់តែច្រើនឡើង ដែលធ្វើឱ្យក្រុមកុលសម្ព័ន្ធនេះបាត់បង់វប្បធម៌ប្រពៃណីរបស់ពួកគេបន្តិចម្តងៗ៕

បច្ចុប្បន្ននេះ ដោយសង្កេតឃើញថាខ្សែភាពយន្តខ្មែរជាច្រើនកំពុងតែមានភាពររីកចម្រើនជាបន្តបន្ទាប់ ស្របពេលដែលមានមតិកោតសរសើរនិងរិះ.គន់ក្នុងន័យស្ថាបនា។ យ៉ាងណាមិញភាពយន្តខ្មែរមួយ គឺរឿង«បុព្វេនិម្មិត»របស់ទូរទស្សន៍ PPN នូវតែជាប្រធានបទក្តៅ.នៅលើបណ្តាញសង្គម ដែលបណ្តាលឲ្យមហាជនជជែកវែក.ញែកព្រោងព្រាតទៅលើការដឹកនាំសម្តែង បច្ចេកទេសថតនិងកាត់ត រួមទាំងតួអង្គសម្តែងទៀតសោតនៃរឿងនេះ ហាក់នូវមានកម្រិតនៅឡើយ។

ខ្សែភាពយន្តខ្មែរ រឿង«បុព្វេនិម្មិត»ដែលកំពុងចាក់នៅលើកញ្ចក់ទូរទស្សន៍ PPN កាលពីពេលកន្លងទៅនេះ ដែលឈុតឆាកមួយនៃសាច់រឿងបានបង្ហាញវត្តមាននាគរាជ ក៏ទទួលរងនូវការរិះគន់យ៉ាងចាស់ដៃម្តងរួចទៅហើយ ដោយមតិខ្លះគឺបានលើកឡើងថា បច្ចេកទេស Disignនាគរាជនៅស្ទើរ, ហើយសណ្ឋាននាគរាជមានរូបរាងដូចនាគផ្ទះលេខ២ជាដើម។

មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះ ឈុតឆាកនៃសាច់រឿងដែលបានបញ្ចេញជាបន្តបន្ទាប់ក៏បានរងនូវមតិរិះគន់ជាហូរហែរទៀត ទៅលើការ Disign Poster និងកាត់តផ្សេងៗហាក់ធ្វើបែបខ្ជះខ្ជាយ បើតាមមតិមួយពីមហាជនបានលើកឡើងថា«Artwork រឿងមួយទាំងមូលធ្វើដូចក្មេងកាត់តលេង ចង់នរណាថាអីថាចុះបើខ្ញុំមើលឃើញអញ្ចឹងមែន ។ ចង់ឱ្យមានការគាំទ្រភាពយន្តខ្មែរទាល់តែពង្រឹងគុណភាពល្អជាងនេះ ខ្ញុំមើលឃើញថានៅខ្សោយខ្លាំងមែនទែន»។

ខណៈដែលអ្នកខ្លះទៀតក៏បានរិះគន់ទៅលើការប្រើប្រាស់សម្ភារៈនិងទីតាំងសម្តែង ហាក់មិនសមទំនងនឹងរឿងបុរាណ។ ខណៈដែលឈុតឆាកនៃសាច់រឿងបុរាណ បែរជាថតជាប់បង្គោលភ្លើងទៅវិញ ក៏ដូចជាមានការប្រើប្រាស់ក្រដាសជូតមាត់ដើម្បីជូតតុ និងការប្រើប្រាស់សម្លៀកបំពាក់មិនសមនឹងសម័យកាល។

ម៉្យាងវិញទៀត មហាជនក៏ធ្វើបានវិភាគទៅលើតួអង្គសម្តែងផងដែរ ដោយអ្នកខ្លះថា«និយាយតាមត្រង់២០២៤ហើយសម្តែងមិនបាន៣០% នៃភាពយន្តទស្សវត្តន៍៦០ផង សាកទៅមើល លោកយាយ ឌី សាវ៉េត លោកយាយ សាក់ស៊ី ស្បោង និង តារាល្បីៗផ្សេងទៀត សំដែងកាលសម័យមុនមើល។ ជីវភាពរស់នៅជាក់ស្តែង និយាយយ៉ាងម៉េច សកម្មភាពបែបណា គឺពួកគាត់សំដែងបែបនោះ មិនមែនចេញមក រឹងៗ ប្រឹងៗដូចនេះទេ វាបាត់ធម្មជាតិអស់ ហើយ ! ទៅមើល ក្រុមពូណុយលេងមើល រឹងៗចឹងអត់ ក្រុមក្មេងៗក៎សម្ដែងសមជាងដែរ?រឿងបុរាណតែកុំមើល ប្លង់ថត មិនដឹងអី ជាអី! គុណភាពមិនដឹងនៅណា ធ្វើអោយតែបាន យកមកផ្សាយ ដល់គេមិនគាំទ្រ តាំងស្រែក ខ្មែរមិនគាំទ្រខ្មែរ!»៕