ប្រទេសថៃ ៖ កាលពីថ្ងៃទី៣០ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៤ សារព័ត៌មានថៃរាយការណ៍ថា រដ្ឋាភិបាលថៃស្ថិតនៅក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី Srettha Thavisin នឹងស្នើចុះបញ្ជីសម្លតុមយ៉ាំ និងឈុត Kebaya ជាបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌អរូបីជាមួយអង្គការយូណេស្កូ (UNESCO) នៅឆ្នាំ២០២៤ ។ ហេតុនេះ ពិភពលោកនឹងទទួលស្គាល់ Soft Power ផ្សេងៗរបស់ថៃយ៉ាងទូលំទូលាយ ។

មន្ត្រីនាំពាក្យទីស្តីការនាយករដ្ឋមន្ត្រី លោកស្រី Kanika Ounjit បានថ្លែងកាលពីថ្ងៃទី៣០ ខែមិថុនា ថា ក្រសួងវប្បធម៌ដឹកនាំដោយលោកស្រី Sudawan Wangsuphakitkoson រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងវប្បធម៌ បានអនុវត្តគម្រោងលើកកម្ពស់ផ្នែកបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ ដែលថៃបានស្នើចុះបញ្ជីជាបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ថ្នាក់ខេត្ត និងថ្នាក់ជាតិជារៀងរាល់ឆ្នាំ ។ លើសពីនេះ ថៃនឹងស្នើចុះបញ្ជីបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌របស់ថៃ ធ្វើជាបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌អរូបីរបស់មនុស្សជាតិជាមួយអង្គការអប់រំវិទ្យាសាស្ត្រ និងវប្បធម៌របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ (UNESCO) ។

លោកស្រី Kanika Ounjit មន្ត្រីនាំពាក្យទីស្តីការនាយករដ្ឋមន្ត្រីបន្តទៀតថា កន្លងមក ប្រទេសថៃបានបង្ហាញបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ថៃធ្វើជាតំណាងនៃបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌អរូបីរបស់មនុស្សជាតិ ហើយត្រូវបានអង្គការយូណេស្កូចុះបញ្ជីរួចហើយ ចំនួន៤ប្រភេទ រួមមាន ៖ ល្ខោនខោល, ម៉ាស្សាថៃ, របាំម៉ាណូរ៉ា និងប្រពៃណីសង្ក្រាន្ត ។

ចំណែកនៅឆ្នាំ២០២៤ ប្រទេសថៃនឹងស្នើចុះបញ្ជីសម្លតុមយ៉ាំ និងឈុត Kebaya ជាបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌អរូបីជាមួយអង្គការយូណេស្កូ ។ រីឯឈុត Kebaya ថៃនឹងស្នើចុះបញ្ជីរួមគ្នាជាមួយប្រទេសម៉ាឡេស៊ី, ព្រុយណេ, ឥណ្ឌូណេស៊ី និងសិង្ហបុរី ។

ការចុះបញ្ជីបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ទាំងនេះ នឹងលើកយកមកពិចារណាក្នុងកិច្ចប្រជុំគណៈកម្មការអន្តររដ្ឋាភិបាល ស្តីពី «ការអភិរក្សបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌អរូបី» លើកទី១៩ ដែលប្រព្រឹត្តឡើងចាប់ពីថ្ងៃទី២ ដល់ថ្ងៃទី៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៤ នៅសាធារណរដ្ឋប៉ារ៉ាហ្គាយ ។ ក្រៅពីនេះ ប្រទេសថៃក៏បានស្នើចុះបញ្ជីឈុតថៃ, Muay Thai និងក្រម៉ា ជាបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌អរូបីរបស់មនុស្សជាតិជាមួយអង្គការយូណេស្កូផងដែរ ។

លោកស្រី Kanika Ounjit បន្ថែមថា ក្រសួងវប្បធម៌បានព្យាយាមលើកកម្ពស់ Soft Power តាមរយៈការចុះបញ្ជីបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ជាមួយអង្គការយូណេស្កូ ដូចជា ៖ ម្ហូបអាហារ, ការងារសិប្បកម្ម និងពិធីបុណ្យប្រពៃណី ដើម្បីបង្កើនគុណតម្លៃបន្ថែមទៀតក្នុងការបង្កើតមុខរបរ និងផ្តល់ប្រាក់ចំណូលដល់ពលរដ្ឋ រួមទាំងសហគមន៍ ។ ហេតុនេះ វានឹងលើកកម្ពស់សេដ្ឋកិច្ចជាតិ តាមរយៈការអនុវត្តគោលនយោបាយរបស់រដ្ឋាភិបាល ដែលចង់ឱ្យ Soft Power របស់ថៃមានការទទួលស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅលើឆាកអន្តរជាតិ ៕

បរទេស៖ អណ្តូងរ៉ែ Argyle ដែលមានផ្ទុកពេជ្រពណ៌ផ្កាឈូកដ៏ធំបំផុតមិនធ្លាប់មាននៅលើផែនដី ត្រូវបានគេរកឃើញក្នុងប្រទេសអូស្ត្រាលី ជាត្បូងពេជ្រដ៏កម្រមានតម្លៃជាង ២ លានដុល្លារអាមេរិកក្នុងមួយការ៉ាត់ (១ ការ៉ាត់ស្មើ ០,២ ក្រាម) នេះបើយោងតាមសមាគមត្បូងពេជ្រអន្តរជាតិ។

នៅឆ្នាំ ១៩៧៩ ក្រុមហ៊ុន Rio Tinto ដែលជាម្ចាស់និងប្រតិបត្តិការរុករករ៉ែ បានប្រទះឃើញអណ្តូងរ៉ែនេះស្ថិតនៅលើច្រាំងនៃបឹង Argyle ក្នុងតំបន់ដាច់ស្រយាលមួយនៃរដ្ឋ Western Australia ចម្ងាយ ៥៥០ គីឡូម៉ែត្រភាគអាគ្នេយ៍នៃទីក្រុង Darwin ។ ពួកគេក៏បានធ្វើការជីកយករ៉ែបើកចំហនៅទីនោះអស់រយៈពេល ៣៧ ឆ្នាំ ហើយផលិតបានជាង ៨៦៥ លានការ៉ាត់ (ប្រមាណ ១៧២ តោន) នៃពេជ្ររដុប រួមទាំងពេជ្រពណ៌ស ខៀវ ស្វាយ ផ្កាឈូក និងក្រហម។

ទោះជាយ៉ាងណានៅឆ្នាំ ២០២០ អណ្តូងរ៉ែ Argyle ក៏បានបិទមិនឱ្យធ្វើការជីករុករកទៀតទេ ដោយសារតែការធ្លាក់ចុះនៃការផ្គត់ផ្គង់ពេជ្រ និងលក្ខខណ្ឌសេដ្ឋកិច្ចមិនអំណោយផល រួមទាំងការកើនឡើងនៃការចំណាយប្រតិបត្តិការ។ ពេជ្រពណ៌ផ្កាឈូកគឺជាត្បូងពេជ្រដ៏មានតម្លៃបំផុត មិនដូចពេជ្រពណ៌ខៀវ និងពណ៌លឿងនោះទេ ដែលវាកើតចេញពីភាពមិនបរិសុទ្ធដូចជាអាសូត និងបូរ៉ុន ពេជ្រពណ៌ផ្កាឈូកគឺបានមកពីដំណើរការភូគព្ភសាស្ត្រដែលធ្វើឱ្យខូចរចនាសម្ព័ន្ធគ្រីស្តាល់។

យោងតាមលោក Hugo Olierook និស្សិតបណ្ឌិតនៅសាកលវិទ្យាល័យ Curtin ប្រទេសអូស្ត្រាលី និងជាអ្នកនិពន្ធនៃការសិក្សាឆ្នាំ ២០២៣ បាននិយាយថា ត្បូងពេជ្រពណ៌ផ្កាឈូកត្រូវបានបង្កើតឡើងក្រោមលក្ខខណ្ឌសីតុណ្ហភាព និងសម្ពាធពិសេសនៅពេលដែលចាន tectonic បុកគ្នា។ កម្លាំងខ្លាំងនៃការប៉ះទង្គិចទាំងនេះអាចពត់បន្ទះគ្រីស្តាល់នៃត្បូងពេជ្រដែលមានពីមុនតាមរបៀបដែលផ្តល់ឱ្យពួកគេនូវពណ៌ផ្កាឈូកខុសៗគ្នា ប្រសិនបើកម្លាំងខ្លាំងពេក ពួកគេក៏អាចប្រែទៅជាពណ៌ត្នោតបានផងដែរ។

Hugo Olierook បានបន្តទៀតថា នៅពេលដែលមហាទ្វីប Nuna ត្រូវបានបង្កើតឡើងដំបូង ផ្នែកពីរនៃសំបកផែនដីក៏បានបុកគ្នាកាលពី ១.៨ ពាន់លានឆ្នាំមុន។ តំបន់ដែលពួកគេបានបុកគ្នាស្របគ្នាទៅនឹងការបង្កើតអណ្តូងរ៉ែពេជ្រ Argyle នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ដែលបង្ហាញថាការបុកគ្នានេះបាននាំឱ្យមានកំណើតនៃពេជ្រពណ៌ផ្កាឈូកនៅទីនេះ។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយនៅពេលនោះពេជ្រត្រូវបានកប់យ៉ាងជ្រៅនៅក្នុងសំបកផែនដី ហើយប្រហែល ៥០០ លានឆ្នាំក្រោយមក នៅពេលដែលមហាទ្វីប Nuna ចាប់ផ្តើមបំបែកចេញពីគ្នា បន្ទះ tectonic ក៏បានផ្លាស់ប្តូរដាច់ពីគ្នា នោះថ្មដែលមានពេជ្រ ត្រូវបានរុញទៅជិតដី។ ស្រទាប់ថ្មនោះក៏មានត្បូងពេជ្រពណ៌ផ្កាឈូកដ៏ច្រើនក្រៃលែង ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យក្រុមហ៊ុន Rio Tinto ជីកយករ៉ែ និងលក់ក្នុងបរិមាណដ៏ច្រើនបែបនេះ៕

បរទេស៖ ទោះបីជាបច្ចុប្បន្នតំបន់មួយចំនួនក្នុងប្រទេសថៃ វៀតណាម ឥណ្ឌា និងចិនកំពុងប្រឈមនឹងគ្រោះទឹកជំនន់ធ្ងន់ធ្ងរក៏ដោយ ក៏រដ្ឋធានីធំៗដូចជា ប៉ារីស ហ្សាកាតា សេអ៊ូល ប៉េកាំង និងទីក្រុងចំនួន ២០ ផ្សេងទៀតដែលមានប្រជាជនរស់នៅច្រើនបំផុតលើពិភពលោកប្រមាណ ៣០០ លាននាក់បានកត់ត្រាការកើនឡើងកម្តៅ ៥២% នៅក្នុងចំនួនថ្ងៃក្តៅលើសពី ៣៥ អង្សាសេក្នុងរយៈពេល ៣ ទសវត្សរ៍កន្លងមកនេះ។
យោងតាម CNN ដែលបានចុះផ្សាយកាលពីថ្ងៃ៣០ មិថុនា ឆ្នាំ២០២៤ ថារដ្ឋធានីជាច្រើននៅជុំវិញពិភពលោកនៅតែបន្តជួបប្រទះនឹងការឡើងកម្តៅខ្លាំងទៅៗ ដែលនេះគឺជានិន្នាការដ៏គ្រោះថ្នាក់មួយ ដែលបង្កឡើងដោយសីតុណ្ហភាពកើនឡើងនៅទូទាំងអាស៊ី និងអឺរ៉ុប ចំពេលមានវិបត្តិអាកាសធាតុកាន់តែអាក្រក់។

លោក Tucker Landesman អ្នកស្រាវជ្រាវនៅវិទ្យាស្ថានអន្តរជាតិសម្រាប់បរិស្ថាន និងការអភិវឌ្ឍន៍ (IIED) បាននិយាយថា “ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុមិនគ្រាន់តែជាការគំរាមកំហែងនាពេលអនាគតប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែកំពុងកើតឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័ស និងកាន់តែអាក្រក់ទៅៗ” ។ មូលហេតុដែលរដ្ឋធានី និងទីក្រុងជាច្រើន ប្រឈមមុខនឹងរយៈពេលវែងនៃសីតុណ្ហភាពខ្ពស់ គឺដោយសារតែរដ្ឋាភិបាលមិនបានបំពេញតាមគោលដៅអាកាសធាតុ និងកាត់បន្ថយការបំភាយឧស្ម័នគ្រប់គ្រាន់។
កំដៅគឺពិតមានគ្រោះថ្នាក់ខ្លាំងណាស់ ជាពិសេសកុមារ មនុស្សចាស់ និងស្ត្រីមានផ្ទៃពោះ ដែលពួកគេអាចមានហានិភ័យខ្ពស់ក្នុងការឡើងកំដៅ។ លើសពីនេះទៀត កម្មករក្រៅម៉ោង និងក្រៅផ្លូវការអាចត្រូវឈប់ធ្វើការ ឬជ្រើសរើសរវាងការស្នាក់នៅផ្ទះ និងគ្មានប្រាក់ចំណូល ឬធ្វើការក្នុងស្ថានភាពគ្រោះថ្នាក់។

យោងតាម CNN នៅទ្វីបអឺរ៉ុប ទីក្រុង Buenos Aires ប្រទេសអាហ្សង់ទីន រហូតដល់ទីក្រុងប៉ារីស ប្រទេសបារាំង និងទីក្រុងគែរ ប្រទេសអេហ្ស៊ីប ការស្រាវជ្រាវបានរកឃើញថា រៀងរាល់ទសវត្សរ៍កន្លងទៅ ការបំភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ដែលបណ្តាលមកពីមនុស្សកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំង ធ្វើឱ្យរដ្ឋធានីធំៗទាំងនេះប្រឈមមុខនឹងកម្តៅខ្លាំងឥតឈប់ឈរ ដែលគំរាមកំហែងដល់សុខភាពមនុស្ស សេដ្ឋកិច្ច និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ។ រីឯនៅទ្វីបអាស៊ីវិញ ទីក្រុងញូវដែលី ជាប់ចំណាត់ថ្នាក់កំពូលក្នុងបញ្ជីជាទីក្រុងក្តៅបំផុតដោយកត់ត្រា ៤,២២២ ថ្ងៃលើសពី ៣៥ ដឺក្រេក្នុងរយៈពេល ៣ ទសវត្សរ៍ចុងក្រោយនេះ ច្រើនជាងទីក្រុងផ្សេងទៀតដែលបានវិភាគ។

នៅចុងខែឧសភា ឆ្នាំ ២០២៤ តំបន់មួយក្នុងទីក្រុង New Delhi បានឡើងដល់ ៤៩.៩ អង្សាសេ ដែលជាសីតុណ្ហភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ទីក្រុង ដោយដាក់សម្ពាធលើបណ្តាញថាមពល និងប្រព័ន្ធផ្គត់ផ្គង់ថាមពលរបស់ប្រទេសឥណ្ឌា។ លើសពីនេះរដ្ឋធានីហ្សាកាតារបស់ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ទីក្រុងសេអ៊ូល ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង និងទីក្រុងប៉េកាំង ប្រទេសចិន ក៏ជួបប្រទះនឹងការកើនឡើងខ្ពស់ផងដែរ ដោយបានកត់ត្រាការកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងនៃចំនួនថ្ងៃក្តៅលើសពី ៣៥ អង្សាសេក្នុងរយៈពេល ៣០ ឆ្នាំចុងក្រោយនេះ។

ហេតុនេះគិតត្រឹមថ្ងៃ៣០ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៤ រដ្ឋធានីធំៗរួមទាំងទីក្រុងជាច្រើនជុំវិញពិភពលោកគឺនៅតែបន្តជួបប្រទះនឹងរលកកម្តៅរយៈពេលយូរ។ ជាការពិតណាស់កំដៅខ្លាំងគឺបានបំផ្លាញសេដ្ឋកិច្ច បំផ្លាញដំណាំ សម្លាប់សត្វពាហនៈ និងកាត់បន្ថយផលិតភាពការងារ ជាពិសេសនៅកន្លែងដែលគ្មានម៉ាស៊ីនត្រជាក់ ព្រោះកម្មករត្រូវផ្អាកបន្ថែមទៀតដើម្បីសម្រាក និងផឹកទឹក។

កំដៅខ្លាំងក៏បានដាក់សម្ពាធលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ រួមទាំងផ្លូវហាយវេ បណ្តាញថាមពល និងផ្លូវដែក ដែលបណ្តាលឱ្យមានការរំខានដល់ខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ ការដាច់ចរន្តអគ្គិសនី និងការផ្ទុះជំងឺ។ យោងតាមការសិក្សាឆ្នាំ ២០២២ ដោយមហាវិទ្យាល័យ Dartmouth កំដៅខ្លាំងបានធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកខាតបង់រាប់ពាន់លានដុល្លារចាប់តាំងពីដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩០ ហើយប្រទេសក្រីក្រគឺបានទទួលរងនូវផលវិបាកធ្ងន់ធ្ងរបំផុត៕