ព្រៃទឹកភ្លៀងអាម៉ាហ្សូន គឺជាព្រៃស្ថិតក្នុងតំបន់ក្តៅដែលមានទំហំធំបំផុតលើពិភពលោក ដោយសារវាលាតសន្ធឹងរហូតដល់៩ប្រទេសនៅទ្វីបអាមេរិកខាងត្បូង ។ ប៉ុន្តែក្នុងព្រៃនេះ មានតំបន់អាថ៌កំបាំងមួយត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះថា «សួនបិសាច» ហើយមានដើមឈើតែ១ពូជប៉ុណ្ណោះ ដែលអាចដុះលូតលាស់ក្នុងសួនបិសាចនេះបាន ។

ព្រៃអាម៉ាហ្សូនមានភាពចម្រុះផ្នែកជីវសាស្ត្រច្រើនបំផុតលើពិភពលោក ដោយសារព្រៃនេះមានដើមឈើរហូតដល់ជាង៩ម៉ឺន៩ពាន់លានដើម និងមានពូជឈើប្រមាណ១ម៉ឺន៦ពាន់ពូជ ។ ប៉ុន្តែក្នុងព្រៃនេះ បែរជាមានតំបន់មួយមានភាពអាថ៌កំបាំងខុសពីតំបន់ផ្សេងៗ ពីព្រោះមានដើមឈើតែ១ពូជប៉ុណ្ណោះ ដែលអាចដុះលូតលាស់ក្នុងតំបន់នេះបាន ហើយគេដាក់ឈ្មោះតំបន់នេះថា សួនបិសាច (Devil’s Garden) ។

ជនជាតិដើមភាគតិចនៅតំបន់ព្រៃអាម៉ាហ្សូន បានស្គាល់សួនបិសាចអស់រយៈពេលរាប់រយឆ្នាំហើយ ឬអាចស្គាល់តាំងពីរាប់ពាន់ឆ្នាំមុន ។ ពួកគេមានរឿងដំណាលគួរឱ្យព្រឺសម្បុរពាក់ព័ន្ធនឹងវិញ្ញាណខ្មោចអាក្រក់ថា ពួកវិញ្ញាញខ្មោចជាអ្នកដាំដើមឈើអាថ៌កំបាំងមួយប្រភេទឱ្យដុះលូតលាស់ពាសពេញព្រៃ រហូតដល់គេដាក់ឈ្មោះតំបន់នេះថា សួនបិសាច ។

តំបន់នេះបានទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍អ្នកស្រាវជ្រាវ និងអ្នកជីវវិទ្យាជាច្រើននាក់ ដោយពួកគេឆ្ងល់ថា ហេតុអ្វីតំបន់ព្រៃដែលមានភាពចម្រុះផ្នែកជីវសាស្ត្រច្រើនបំផុតលើពិភពលោក បែរជាមានតំបន់មួយប៉ុណ្ណោះដែលមានដើមឈើតែ១ពូជអាចដុះលូតលាស់បាន? ពូជដើមឈើនេះឈ្មោះថា «Duroia Hirsuta» ។

រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំកន្លងមក អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រជឿថា ឫសរបស់ដើមឈើ Duroia Hirsuta មានសារធាតុគ្លូមឺរីស៊ីន ដែលអាចទប់ស្កាត់កុំឱ្យដើមឈើផ្សេងទៀតដុះលូតលាស់បាន ។ ប៉ុន្តែក្រោយមក អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានដឹងការពិតថា សារធាតុគ្លូមឺរីស៊ីនចេញពីឫសឈើ ពុំមែនជាមូលហេតុសំខាន់ទេ ។ រីឯមូលហេតុពិតប្រាកដ ដែលធ្វើឱ្យដើមឈើផ្សេងទៀតពុំអាចដុះលូតលាស់ក្នុងសួនបិសាចបាន ដោយសារសត្វស្រមោចក្រូចឆ្មារ (Lemon Ant) ដែលស្រមោចនេះមានរសជាតិជូរដូចក្រូចឆ្មារ ។

ហ្វូងស្រមោចទាំងនេះបានព្យាយាមធ្វើសំបុករបស់វាលើដើមឈើ Duroia Hirsuta ហើយវាបញ្ចេញអាស៊ីតហ្វ័រមីត ដាក់ដើមឈើផ្សេងទៀតដែលពុំមែនជាដើម Duroia Hirsuta (អាស៊ីតហ្វ័រមីត គឺជាសារធាតុកម្ចាត់ដើមឈើតាមធម្មជាតិ) ។ ហេតុនេះ ស្រមោចបានកម្ចាត់ដើមឈើផ្សេងៗ ហើយធ្វើឱ្យវាអាចធ្វើសំបុកកាន់តែច្រើននៅតំបន់នេះ គឺវាបានធ្វើសំបុកលើកូនឈើតូចៗ និងពង្រីកសំបុកទៅកូនឈើផ្សេងទៀត រហូតដល់កូនស្រមោចធំ ។

អ្នកស្រាវជ្រាវសន្និដ្ឋានថា ស្រមោចបានធ្វើសំបុកនៅតំបន់នេះប្រមាណជាង៨០០ឆ្នាំហើយ ។ បើតាមការសាកល្បងយកដើមឈើពូជផ្សេងទៅដាំក្នុងសួនបិសាច អ្នកស្រាវជ្រាវរកឃើញថា ស្រមោចចាប់ផ្តើមចាត់ការដើមឈើភ្លាមៗ ដោយពួកវាបញ្ចេញអាស៊ីតហ្វ័រមីតក្នុងស្លឹកឈើ ។ បន្ទាប់មក ដើមឈើទាំងនេះក៏ស្រពោនស្លឹក និងងាប់ក្នុងរយៈពេល២៤ម៉ោង ហើយដើមឈើភាគច្រើនរស់មិនដល់៥ថ្ងៃទេ ។

កាលពីមុន សួនបិសាច អាចមានត្រឹមតែរាជនីស្រមោចក្រូចឆ្មារ បានមកធ្វើសំបុកលើដើមឈើ Duroia Hirsuta តែ១ដើមប៉ុណ្ណោះ ។ ក្រោយមក ពួកវាក៏ចាប់ផ្តើមពង្រីកសំបុកកាន់តែច្រើនទៅៗ ។ បើតាមការវិភាគបង្ហាញថា ស្រមោចទាំងនេះបានធំលូតលាស់ប្រមាណ០,៧% ក្នុង១ឆ្នាំ ។ មនុស្សភាគច្រើនឆ្ងល់ថា ហេតុអ្វីព្រៃទឹកភ្លៀងអាម៉ាហ្សូន មិនក្លាយជាព្រៃមានដើមឈើតែ១ពូជ?

ចម្លើយ គឺពេលស្រមោចពង្រីកសំបុក និងកូនចៅរបស់វាកាន់តែធំ សួនបិសាចក៏កាន់តែរីកធំឡើង លើសកម្លាំងដែលពួកស្រមោចអាចការពារការឈ្លានពានពីដើមឈើ ។ សួនបិសាច គឺជាការពិសោធន៍ឱ្យយើងឃើញថា វាអស្ចារ្យខ្លាំងណាស់ ពីព្រោះស្រមោចតូចៗអាចគ្រប់គ្រងបរិស្ថានរបស់ពួកវាបាន ។ ពួកវាបានធ្វើសំបុក និងពង្រីកតំបន់ ដោយការកំណត់ឱ្យមានដើមឈើតែ១ពូជដុះក្នុងតំបន់ ខណៈព្រៃអាម៉ាហ្សូនមានពូជដើមឈើច្រើនបំផុតលើពិភពលោក ៕

យន្តហោះខ្នាតតូចមួយគ្រឿង នៃក្រុមហ៊នអាកាសចរណ៍ Saurya បានបើកធ្លាក់ផ្លូវរត់ និងបណ្តាលឱ្យផ្ទុះឆេះសម្លាប់មនុស្សចំនួន១៨នាក់ ដោយក្នុងនោះមានតែពីឡុតម្នាក់គត់ដែលរស់រានមានជីវិត។

ក្រុមជួយសង្គ្រោះ បានរកឃើញសាកសពមនុស្សចំនួន១៨នាក់នោះភ្លាមៗក្រោយពេលកើតហេតុ ខណៈពីឡុតដែលមានជីវិត ហាក់មិនត្រូវមានរបួសធ្ងន់អ្វីនោះទេ ដែលបច្ចុប្បន្នកំពុងសម្រាកព្យាបាលនៅឯមន្ទីរពេទ្យ Kathmandu Medical College។

បើតាមមន្រ្តីនៃប្រទេសនេប៉ាល់បានលើកឡើងថា៖” យន្តហោះ បានធ្វើការការត្រៀមហោះហើយចេញអាកាសយានដ្ឋាន Tribhuvan ក្នុងទីក្រុង Kathmandu ទៅទីក្រុង Pokhara ក៏ប៉ុន្តែជាអកុសល ស្រាប់តែយន្តហោះ បែររអិលធ្លាក់ចេញពីផ្លូវរត់ទៅវិញ”។

គួរបញ្ជាក់ផងដែរថា ប្រទេសនេប៉ាល់ ត្រូវបានគេវាយតម្លៃថាជាប្រទេសដែលមិនសូវមានសុវត្ថិភាព ក្នុងការធ្វើដំណើរតាមផ្លូវអាកាសនោះទេ ដោយកាលពីដើមឆ្នាំ២០២៣ ក៏មានករណីធ្លាក់យន្តហោះមួយដែរ ដែលបណ្តាលឱ្យមនុស្ស៧២នាក់បាត់បង់ជីវិត៕

ប្រទេសថៃ ៖ បច្ចុប្បន្ន ពលរដ្ឋថៃដែលប្រកបមុខរបរលក់ទំនិញ, នំចំណី និងម្ហូបអាហារផ្សេងៗ មិនថានៅតាមផ្សារតូច ឬហាងទំនើបធំៗ បានត្អូញត្អែរដូចៗគ្នាថា ពួកគេលក់ពុំដាច់ដូចមុនទេ ដោយសារគ្មានមនុស្សដើរផ្សារ ។ រីឯអ្នកខ្លះទៀតថែមទាំងថតហាងលក់ដូររបស់ខ្លួនបង្ហោះក្នុងបណ្តាញសង្គម និងនិយាយថា មានសភាពស្ងាត់ជ្រងំដូចកន្លែងកប់ខ្មោ.ច ។

ក្រុមអាជីវករទាំងនេះបង្ហាញក្តីបារម្ភថា ទំនិញចិនគ្មានគុណភាព និងមានតម្លៃថោកៗបានហូរចូលមកប្រទេសថៃយ៉ាងច្រើន ហើយធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ការលក់ដូរទំនិញរបស់ជនជាតិថៃ ។ ថ្មីៗនេះ គេបានឃើញជនជាតិចិនចាប់ផ្តើមបើកហាងលក់ដូរនៅតាមបណ្តាខេត្តរបស់ថៃ និងដាក់ស្លាកសញ្ញាជាអក្សរចិនធំៗជាបន្តបន្ទាប់ ។

ចុងក្រោយ គេបានឃើញការដាក់ស្លាកសញ្ញាដែលមានសរសេរអក្សរចិនធំៗថា «ផ្សារទំនើបចិន» ព្រមទាំងដាក់លេខទូរស័ព្ទសម្រាប់ទំនាក់ទំនងទៀតផង នៅតាមផ្លូវត្រង់ចំណុចកណ្តាលខេត្តនគររាជសីម៉ា ។ ហេតុនេះ ពលរដ្ឋថៃបារម្ភថា វានឹងធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់មុខរបររបស់ពួកគេយ៉ាងខ្លាំង ។

ស្លាកសញ្ញានេះមានទំហំចិនធំៗ និងដាក់នៅមុខអគារកម្ពស់៤ជាន់ នៅតាមផ្លូវរ៉ាជដាំណឺន ស្ថិតក្នុងស្រុកមឿង ខេត្តនគររាជសីម៉ា ។ វាស្ថិតនៅឆ្ងាយពីទីលានអនុស្សាវរីយ៍ថាវស៊ុណារី (ឬទីលានយាយម៉ូ) ប្រមាណ៥០០ម៉ែត្រ ហើយស្លាកសញ្ញានេះសរសេរថា «ផ្សារទំនើបចិន, អាជីវកម្មចម្បង ដែលមានលក់អាហារចិន, នំ, គ្រឿងផ្សំ, អាហារក្រៀម, អាហារក្លាសេ និងទំនិញផ្សេងទៀត» ។

ស្លាកសញ្ញាភាគច្រើនរបស់ជនជាតិចិន សុទ្ធតែសរសេរជាអក្សរចិនធំៗ ហើយសរសេរអក្សរថៃតែបន្តិចប៉ុណ្ណោះ ។ ពលរដ្ឋថៃរស់នៅខេត្តនគររាជសីម៉ា ឃើញហើយនាំគ្នាថតរូបបង្ហោះក្នុងបណ្តាញសង្គមព្រៀងព្រាត និងបណ្តាលឱ្យមានការរិះគន់យ៉ាងខ្លាំង ។

នៅថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៤ សារព័ត៌មានថៃបានមកសាកសួរអាជីវករដែលលក់ដូរនៅក្បែរស្លាកសញ្ញាចិននេះ ឱ្យដឹងថា កាលពីមុន អគារនេះធ្លាប់បើកជាក្រុមហ៊ុនទេសចរណ៍ ឬនាំភ្ញៀវទៅដើរលេងក្រៅប្រទេស ជាពិសេស ប្រទេសចិន ។ បន្ទាប់មក ក៏មានជំងឺកូវីដ-១៩ ឆ្លងរាតត្បាត ទើបក្រុមហ៊ុននេះបិទទ្វារកាលពី៣ឆ្នាំមុន ។ ប៉ុន្តែនៅដើមខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៤ ស្រាប់តែឃើញស្លាកសញ្ញាអក្សរចិនបើកផ្សារទំនើប ។

លោក ឆ័យឆាណាក់ ប្រាព្រឹតផុង អាជីវករនៅខេត្តនគររាជសីម៉ា និយាយថា លោកមើលឃើញ២ចំណុច ពាក់ព័ន្ធនឹងការប្រកបអាជីវកម្មរបស់ចិន គឺ ទី១ ៖ វានឹងធ្វើឱ្យពលរដ្ឋខេត្តនគររាជសីម៉ា អាចទិញទំនិញ ឬវត្ថុធាតុដើមពីចិនក្នុងតម្លៃថោក ។ ទី២ ៖ វាគួរឱ្យបារម្ភសម្រាប់អាជីវករថៃ ពីព្រោះទំនិញចិនមានតម្លៃថោកខ្លាំង ថែមទាំងការដឹកជញ្ជូនសម័យនេះឆាប់រហ័សខ្លាំង ។ ការបញ្ជូនទំនិញពីចិនតាមរថភ្លើងល្បឿនលឿនមកដល់ឡាវ ចំណាយពេលតែ១ថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ ហើយថ្ងៃបន្ទាប់ ទំនិញទាំងនេះមកដល់ថៃហើយ ។

ហេតុនេះ វាធ្វើឱ្យមានបញ្ហាទំនិញចិនតម្លៃថោកហូរចូលប្រទេសថៃ ដូចជា ៖ ផ្លែឈើ, អាហារស្រស់, អាហារសមុទ្រ និងទំនិញផ្សេងទៀត ។ នៅថ្ងៃអនាគត រថភ្លើងល្បឿនលឿននឹងធ្វើដំណើរមកដល់ខេត្តនគររាជសីម៉ា ពេលនោះ ការបញ្ជូនទំនិញចិនមកកាន់ខេត្តនេះ គឺចំណាយពេលត្រឹម១ថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ ។

ចំណុចសំខាន់ ប្រទេសថៃបានធ្វើកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរី (FTA) ជាមួយចិន ទើបធ្វើឱ្យទំនិញរួចពន្ធហូរចូលមកថៃកាន់តែច្រើន ខណៈថៃនឹងដំឡើងប្រាក់ឈ្នួលអប្បបរមាចំនួន៤០០បាត ទើបធ្វើឱ្យអាជីវកម្មថៃពុំអាចប្រកួតប្រជែងជាមួយចិនបានទេ ។ ហេតុនេះ លោកសូមឱ្យក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម និងរដ្ឋាភិបាលជួយគ្រប់គ្រងទំនិញចិនផង ដើម្បីកុំឱ្យប៉ះពាល់អាជីវករតូចតាចនៅថៃ ។

លោក ឆ័យឆាណាក់ និយាយថា ៖ «បច្ចុប្បន្ន ស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ចនៅខេត្តនគររាជសីម៉ា ធ្លាក់ចុះខ្លាំងណាស់ ជាពិសេស នៅទីរួមខេត្ត ។ រីឯចំណុចដែលមានស្លាកសញ្ញាអក្សរចិននេះ ហាងលក់ដូរនានាបានបិទទ្វារអស់ជាច្រើន ហាងខ្លះបានប្រកាសលក់ ។ បើរដ្ឋាភិបាលពុំធ្វើអ្វីសោះ គឺអ្នករកស៊ីតូចតាចមុខជាដាច់ពោះស្លាប់ច្រើនជាងនេះមិនខាន» ៕

សូមកុំបំផ្លាញព្រៃឈើ ប្រសិនបើអ្នកចង់រស់នៅប្រកបដោយសុខមាលភាព ពីព្រោះធនធានធម្មជាតិគឺជាឧទ្យានផលិតភាពបរិសុទ្ធជូនដល់យើងគ្រប់គ្នា ក៏ដូចជាកម្ចាត់ភាពកខ្វក់នៅក្នុងបរិស្ថាន ទប់ទល់នឹងបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ។ ប្រទេសជឿនលឿនគេបានអនុវត្តយ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់ក្នុងការអភិរក្សការពារធនធានធម្មជាតិនៅក្នុងទីក្រុង ឬនៅក្បែរទីក្រុង ដែលគេឱ្យឈ្មោះថា «ឧទ្យានក្នុងទីក្រុង»។ ដូច្នេះនៅក្នុងអត្ថបទនេះយើងនាំប្រិយមិត្តមកស្គាល់ឧទ្យានក្នុងទីក្រុងទាំង ៧ ដែលមានទំហំធំបំផុតលើពិភពលោក៖

១.ឧទ្យានជាតិឈូហ្កាច៖ ឧទ្យានជាតិឈូហ្កាច (Chugach State Park) គឺជាឧទ្យានជាតិទីក្រុងដែលធំជាងគេបំផុតនៅលើពិភពលោក មានទំហំលើសពី ២,០០០ គីឡូម៉ែត្រក្រឡា ស្ថិតនៅទីក្រុងអាន់ឆឺរ៉េក (Anchorage) រដ្ឋអាឡាស្កា សហរដ្ឋអាមេរិក។

២.ឧទ្យានជាតិភ្នំថេបល៖ ឧទ្យានជាតិភ្នំថេបល (Table Mountain National Park) ស្ថិតនៅទីក្រុងខេបថោន (Cape Town) នៃរដ្ឋធានីរបស់ប្រទេសអាហ្វ្រិកខាងត្បូង។ ឧទ្យានជាតិនេះមានទំហំ ២២១ គីឡូម៉ែត្រក្រឡា។

៣.ឧទ្យានជាតិភ្នំម៉ាហ្កាឡា៖ ឧទ្យានជាតិភ្នំម៉ាហ្កាឡា (Margalla Hills National Park) មានទំហំ ១៧៣.៩ គីឡូម៉ែត្រ ស្ថិតនៅទីក្រុងអ៊ីស្លាមម៉ាបាដ (Islamabad) នៃរដ្ឋធានីរបស់ប្រទេសប៉ាគីស្ថាន។

៤.ឧទ្យានជាតិភេត្រា-ប្រង់កា៖ ឧទ្យានជាតិភេត្រា-ប្រង់កា (Pedra Branca State Park) ស្ថិតក្នុងទីក្រុងរីយ៉ូដឺហ្សង់ណេរ៉ូ (Rio de Janeiro) ដែលជាក្រុងដ៏ធំបំផុតរបស់ប្រទេសប្រេស៊ីល។ ឧទ្យានជាតិទីក្រុងនេះមានទំហំ ១២៣.៩៤ គីឡូម៉ែត្រក្រឡា ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថា «ព្រៃទីក្រុង» ផងដែរ។

៥.តំបន់អភិរក្សម៉ាក់ដូវែល-សូណូរ៉ាន់៖ តំបន់អភិរក្សម៉ាក់ដូវែល-សូណូរ៉ាន (McDowell Sonoran Preserve) ស្ថិតនៅក្នុងទីក្រុងស្កត់ឌែល (Scottsdale) ក្នុងរដ្ឋអារីហ្សូណា សហរដ្ឋអាមេរិក ដោយឧទ្យានជាតិនេះមានទំហំ ១២៣ គីឡូម៉ែត្រក្រឡា ហ៊ុព័ទ្ធទៅដោយវាលខ្សាច់សូណារ៉ាន់ (Sonoran)។

៦.ឧទ្យានជាតិឡូស៊ីនី-អូស្ត្រូវ៖ ឧទ្យានជាតិឡូស៉ីនី-អូស្ត្រូវ (Losiny Ostrov National Park) ស្ថិតនៅក្នុងទីក្រុងមូស្គូ រដ្ឋធានីសហព័ន្ធរុស្ស៉ី។ ឧទ្យានជាតិនេះមានទំហំ១១៦គីឡូម៉ែត្រក្រឡា គ្របដណ្តប់ដោយព្រៃឈើលើសពី៨០% ខណៈដែលទំហំលើសពីពាក់កណ្តាលនៃឧទ្យាននេះមិនបើកជាសាធារណៈនោះទេ។

៧.ឧទ្យានជាតិគិរីហ្វ្រែងឃ្លីន៖ ឧទ្យានជាតិគិរីហ្វ្រែងឃ្លីន (Franklin Mountains State Park) មានទីតាំងនៅជួរភ្នំហ្វ្រែងឃ្លីន ដែលស្ថិតនៅក្នុងទីក្រុងអែលផាសូ (El Paso) រដ្ឋតិចសាស់ សហរដ្ឋអាមេរិក។ ឧទ្យានជាតិនេះមានទំហំ ៩៨.១២ គីឡូម៉ែត្រក្រឡា៕