កាលពីថ្ងៃទី១១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៤ សាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញ បានបញ្ជូនសំណុំរឿងអតីតឧកញ៉ា ស្រី ស៊ីណា ទៅជំនុំជម្រះតាមនីតិវិធីច្បាប់ បន្ទាប់ពីបានស្រាវជ្រាវនិងបំពេញកិច្ចស៊ើបសួរដោយហ្មត់ចត់។

ជនត្រូវចោទ ស្រី ស៊ីណា ត្រូវបានតុលាការចោទចំនួន៣ករណីក្នុងនោះរួមាន៖

• បទឃាតកម្ម
• ប៉ុនប៉ងឃាតកម្ម
• និងប្រើប្រាស់អាវុធដោយគ្មានការអនុញ្ញាត

បើតាមសាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញបានលើកឡើងថា តុលាការនឹងកំណត់កាលបរិច្ឆេទសវនាការនៅពេលដ៏ខ្លីខាងមុខនេះ។

ដោយឡែកចំពោះ សំណុំរឿងរដ្ឋប្បវេណីដែលតុលាការចេញដីការក្សាការពាររឹបអូសទ្រព្យសម្បត្តិចលនវត្ថុ និងអចលនវត្ថុរបស់ជនត្រូវចោទឈ្មោះ ស្រី ស៊ីណា តបតាមសំណើរបស់ក្រុមគ្រួសារជនរងគ្រោះ និងសំណុំរឿងនៃការប្តឹងតវ៉ារបស់តតិយជនដែលមានឈ្មោះស្រី សុធីតាលើការសម្រេចរបស់តុលាការពាក់ព័ន្ធនឹងការចេញដីការឹបអូសទ្រព្យសម្បត្តិជាបណ្តោះអាសន្ន។

គួរបញ្ជាក់ផងដែរថា នៅរសៀលម៉ោង ៣:៥០នាទី ថ្ងៃទី១៧ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៤ ស្ថិតនៅក្នុងខណ្ឌច្បារអំពៅ រាជធានីភ្នំពេញ មានករណីខ្មាន់កាំ ភ្លើងចូលទៅបាញ់មនុស្សដល់ក្នុងបុរី ប៉េងហួតបឹងស្នោរ ដែលបណ្តាលឱ្យគូរស្នេហ៍មួយ បាត់បង់ជីវិត៕

Mansa Musa គឺជាស្តេចដែលគ្រប់គ្រងចក្រភពម៉ាលីនៅសតវត្សទី ១៤ ជាមួយទ្រពសម្បត្តិ ៤០០ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិកត្រូវបានគេចាត់ទុកថា ជាអ្នកមានបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តពិភពលោក ដែលចំនួនទ្រពសម្បត្តិនេះគឺលើសពីមហាសេដ្ឋីនាពេលបច្ចុប្បន្នដូចជា Elon Musk និង Jeff Bezos ទៅទៀត។ នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្សជាតិ មានមនុស្សតិចណាស់ដែលអាចឈានដល់ចំណុចកំពូលនៃទ្រព្យសម្បត្តិ ដូចជាស្តេច Mansa Musa។ ក្រៅពីមានទ្រពសម្បត្តិច្រើនលើសលប់គ្មានអ្នកប្រៀបផ្ទឹមបាន ស្តេចមួយអង្គនេះក៏មានប្រវត្តិសាស្ត្រជ្រាលជ្រៅផងដែរ។

Mansa Musa កើតនៅឆ្នាំ ១២៨០ មកពីគ្រួសារដ៏មានឥទ្ធិពលមួយនៅក្នុងចក្រភពម៉ាលី។ នៅឆ្នាំ ១៣១២ គាត់បានឡើងសោយរាជ្យ មានតួនាទីជាអ្នកគ្រប់គ្រងប្រទេសជាតិ បានចាប់ផ្តើមពង្រីកទឹកដីរបស់គាត់ ដោយបញ្ចូលទីក្រុងរាប់សិប រួមមានផ្នែកខ្លះនៃបួគីណាហ្វាសូ កូតឌីវ័រ ហ្គាំប៊ី ហ្គីណេ ម៉ាលី នីហ្សេរីយ៉ា និងសេណេហ្គាល់ ជាមួយនឹងធនធានធម្មជាតិដ៏សម្បូរបែប ជាពិសេសមាស និងអំបិល។ ធនធានធម្មជាតិដ៏សម្បូរបែប ជាពិសេសមាស គឺស្មើនឹងពាក់កណ្តាលនៃមាសរបស់ពិភពលោកនៅពេលនោះ ហើយតម្លៃទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ Mansa Musa ក៏បានកើនឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័សបំផុត។

មិនយូរប៉ុន្មានកេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់ស្តេចមួយអង្គនេះ សម្រាប់ទ្រព្យសម្បត្តិក៏ត្រូវបានគេទទួលស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងឆ្នាំ ១៣២៤។ ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គាត់មានច្រើនយ៉ាងនេះគឺទាក់ទងនឹងធនធានធម្មជាតិ រួមជាមួយឥទ្ធិពលនយោបាយ។ ទោះបីមកដល់ពេលបច្ចុប្បន្នទ្រពសម្បត្តិសុទ្ធរបស់គាត់នៅតែគ្មានអ្នកអាចប្រជែងបាន។ ស្តេចម៉ាលី មិនត្រឹមតែជាសេដ្ឋីមានជាងគេបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តពិភពលោកប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងជាអ្នកមានចក្ខុ ដែលចេះប្រើប្រាស់ទ្រព្យសម្បត្តិ ដើម្បីបន្សល់ទុកនូវមរតកដ៏ធំធេងសម្រាប់កូនចៅជំនាន់ក្រោយទៀតផង។

គួរបញ្ជាក់ដែរថា ស្តេច Mansa Musa បានបន្សល់ទុកស្នាដៃជាច្រើនដូចជា វិហារអ៊ីស្លាម Djinguereber ដ៏ល្បីល្បាញនៅក្នុងទីក្រុង Timbuktu ដែលវិហារនេះក៏បានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌ និងការសិក្សារបស់ប្រទេសម៉ាលី ដែលទាក់ទាញអ្នកប្រាជ្ញ កវី និងសិល្បករមកពីគ្រប់ទិសទី។ សាកលវិទ្យាល័យ និងបណ្ណាល័យដែលគាត់បានផ្តល់មូលនិធិនៅ Timbuktu មិនត្រឹមតែបានរួមចំណែកដល់ការអភិវឌ្ឍន៍ទីក្រុងប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងបានបង្កើតការទាក់ទាញដ៏អស្ចារ្យសម្រាប់អ្នកដែលចង់ដឹងចង់ឃើញអំពីនគរដ៏ប្រណីត និងអ្នកមាននៅក្នុងទ្វីបអាហ្រ្វិក៕

នៅរសៀលថ្ងៃទី១១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៤ ព្រះករុណា ព្រះបាទ សម្ដេចព្រះបរមនាថ នរោត្ដម សីហមុនី ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា បានស្តេចយាងជារាជាធិបតីភាពនៃព្រះរាជពិធីពន្លត់ភ្លើងជ័យ នៃខួបលើកទី៧១ឆ្នាំ ក្នុងពិធីបុណ្យឯករាជ្យ។

នាក្នុងពិធីនោះ មហាជនបានសង្កេតឃើញព្រះបាទ សម្ដេចព្រះបរមនាថ នរោត្ដម សីហមុនី បានលើកដៃសំពះព្រះសង្ឃគ្រប់ព្រះអង្គ ខណៈព្រះសង្ឃមិនបានលើកដៃសំពះវិញនោះទេ ដោយគ្រាន់តែប្រភាសតាមរយៈពាក្យសម្តីតែប៉ុណ្ណោះ។

នៅក្នុងវិន័យសាសនាព្រះពុទ្ធ ព្រះសង្ឃមិនអាចលើដៃទៅថ្វាយបង្គំ ឬសំពះនរណាបានឡើយ។ ព្រះសង្ឃជាឧត្តមភេទ ភេទខ្ពង់ខ្ពស់ ភេទឧត្តុង្គឧត្តម ភេទប្រសើរថ្លៃថ្លា ជាទីគោរពបូជានៃមនុស្ស និងទេវតាទាំងឡាយ ដូច្នេះព្រះសង្ឃមិនអាចលើកដៃទៅសំពះគ្រហស្ថជាហីនភេទ(ភេទតូចទាប)បានទេ។

ដោយឡែក ការដែលព្រះសង្ឃអាចលើកដៃសំពះបាន លុះត្រាជាព្រះសង្ឃដូចគ្នា តែបួសចាស់វស្សាជាង៕

ស្ពានជ្រោយចង្វារទី១ ដើរតួនាទីដ៏សំខាន់ក្នុងការតភ្ជាប់រាជធានីភ្នំពេញឆ្លងកាត់លើទន្លេសាប ដែលត្រូវបានសាងសង់ និងដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៣ តាមរយៈជំនួយឥតសំណងរបស់រាជរដ្ឋាភិបាលជប៉ុន។
ស្ពាននេះ ធ្លាប់ត្រូវបានកាត់ផ្តាច់ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ១៩៧២ ពេលប្រទេសកម្ពុជាជួបភ្លើងសង្គ្រាម។ គ្រានោះទ័ពព្រៃប្រមាណជា១០០នាក់ បានបើរថយន្តមកលើស្ពានពេលយប់ និងបានបំផ្ទុះគ្រាប់ផ្តាច់ស្ពានជា២កង់ផ្នែកកណ្តាល ។ ក្រោយមក ទ័ពព្រៃទាំងនោះ ត្រូវបានទាហានសាធារណរដ្ឋខ្មែរ បានដេញតាមសម្លាប់ទាំងអស់។
លុះដល់ឆ្នាំ១៩៩២ ជប៉ុន ក៏បានមកតភ្ជាប់ស្ពាននេះឡើងវិញ ដោយបានប្តូរឈ្មោះទៅជាស្ពានមិត្តភាពកម្ពុជា-ជប៉ុន និងបានដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់នៅឆ្នាំ១៩៩៦ ក្រោមធិបតីព្រះមហាវិរៈក្សត្រ ព្រះបរមរតនកោដ្ឋ សម្ដេចព្រះបាទ នរោត្ដម សីហនុ។
ក្រោយមកទៀតដល់ចុងឆ្នាំ២០១៧ ស្ពាននេះតម្រូវឱ្យមានការជួសជុលឡើងវិញម្តងទៀត ដោយហេតុថា មានកំណើនប្រជាជនធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់ច្រើន ហើយស្ពានហាក់មានអាយុកាលចាស់។
ចុងក្រោយបំផុតស្ពាននេះ ត្រូវបានដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់ជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី០៣ ខែមេសា ឆ្នាំ២០១៩ ដោយចាយថវិការអស់ជាង៣០លានដុល្លារ ជាជំនួយឥតសំណងរបស់រាជរដ្ឋាភិបាលជប៉ុន៕

កាលពីថ្ងៃទី១១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៤ សាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញ បានបញ្ជូនសំណុំរឿងអតីតឧកញ៉ា ស្រី ស៊ីណា ទៅជំនុំជម្រះតាមនីតិវិធីច្បាប់ បន្ទាប់ពីបានស្រាវជ្រាវនិងបំពេញកិច្ចស៊ើបសួរដោយហ្មត់ចត់។

ជនត្រូវចោទ ស្រី ស៊ីណា ត្រូវបានតុលាការចោទចំនួន៣ករណីក្នុងនោះរួមាន៖

• បទឃាតកម្ម
• ប៉ុនប៉ងឃាតកម្ម
• និងប្រើប្រាស់អាវុធដោយគ្មានការអនុញ្ញាត

បើតាមសាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញបានលើកឡើងថា តុលាការនឹងកំណត់កាលបរិច្ឆេទសវនាការនៅពេលដ៏ខ្លីខាងមុខនេះ។

ដោយឡែកចំពោះ សំណុំរឿងរដ្ឋប្បវេណីដែលតុលាការចេញដីការក្សាការពាររឹបអូសទ្រព្យសម្បត្តិចលនវត្ថុ និងអចលនវត្ថុរបស់ជនត្រូវចោទឈ្មោះ ស្រី ស៊ីណា តបតាមសំណើរបស់ក្រុមគ្រួសារជនរងគ្រោះ និងសំណុំរឿងនៃការប្តឹងតវ៉ារបស់តតិយជនដែលមានឈ្មោះស្រី សុធីតាលើការសម្រេចរបស់តុលាការពាក់ព័ន្ធនឹងការចេញដីការឹបអូសទ្រព្យសម្បត្តិជាបណ្តោះអាសន្ន។

គួរបញ្ជាក់ផងដែរថា នៅរសៀលម៉ោង ៣:៥០នាទី ថ្ងៃទី១៧ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៤ ស្ថិតនៅក្នុងខណ្ឌច្បារអំពៅ រាជធានីភ្នំពេញ មានករណីខ្មាន់កាំ ភ្លើងចូលទៅបាញ់មនុស្សដល់ក្នុងបុរី ប៉េងហួតបឹងស្នោរ ដែលបណ្តាលឱ្យគូរស្នេហ៍មួយ បាត់បង់ជីវិត៕

ពិធីបុណ្យអុំទូករបស់ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជានឹងឈានចូលមកដល់នាថ្ងៃទី ១៤ ដល់ថ្ងៃទី ១៦ ខែវិច្ឆិកានេះហើយ ដោយសង្កេតឃើញថា នៅតាមទីតាំងនានាទូទាំងប្រទេសមានការរៀបចំ តុបតែង និងតាំងពិពណ៌យ៉ាងច្រើនសម្បូរបែប ដើម្បីអបអរដល់ព្រះរាជពិធីបុណ្យជាតិមួយនេះ។ យ៉ាងណាមិញ បើក្រឡេកទៅកាន់អតីតខេត្តខ្មែរមួយ ក៏បានរៀបចំនិងអបអរដូចគ្នាដែរ។

ថ្មីៗនេះ រូបភាពចែកចាយលើបណ្តាញសង្គមពីគេហទំព័រ Indigenous Khmer live in Vietnam បានបង្ហាញរូបភាពជាច្រើនសន្លឹកព្រមជាមួយនឹងខ្លឹមសារថា «មោទនភាពណាស់ដែលតាមដងផ្លូវជាតិកណ្ដាលទីក្រុងខេត្តព្រះត្រពំាងដាក់ផ្លាកជាអក្សរខ្មែរ ដើម្បីអំណរពិធីបុណ្យអុំទូកអកអំបុកសំពះ ព្រះខែនិងលយប្រទីប ឆ្នាំ២០២៤»។

តាមរយៈរូបភាពដែលបានដាក់បង្ហោះពីគេហទំព័រខាងលើ ដោយសង្កេតឃើញថា នៅដងតាមផ្លូវធ្វើដំណើរដ៏មមាលញឹកក្នុងខេត្តព្រះត្រពាំង (ដែលបច្ចុប្បន្នហៅថាខេត្តត្រាវិញ) បានដាក់តំាងបង្ហាញផ្លាកប៉ាណូធំៗជាច្រើនផ្ទាំង ដោយសរសេរជាអក្សរខ្មែរបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ៗថា«អំណរសប្តាហ៍វប្បធម៌ ទេសចរណ៍ភ្ជាប់ជាមួយបុណ្យអកអំបុក ខេត្តត្រាវិញ ឆ្នាំ២០២៤ ពីថ្ងៃទី៩-១៥/១១/២០២៤»។ តាមរយៈការដាក់បង្ហោះនេះ ក៏បានធ្វើឲ្យអ្នកលេងបណ្តាញសង្គមជាច្រើនចូលទៅបញ្ចេញមតិកោតសរសើរនិងចែករំលែកព្រោងព្រាតផងដែរ។

សូមជម្រាបថា ខេត្តព្រះត្រពាំង គឺជាអតីតខេត្តមួយរបស់ខ្មែរ ដែលបច្ចុប្បន្នស្ថិតនៅលើទឹកដីកម្ពុជាក្រោម និងបានប្តូរឈ្មោះថាជាខេត្តត្រាវិញ។ ខេត្តនេះក៏នូវតែបន្សល់ទុកនូវវប្បធម៌អរិយធម៌របស់ខ្មែរដ៏សម្បូរបែប មានវត្តអារាមព្រះពុទ្ធសាសនា ដែលតែងតែប្រារព្ធនូវពិធីបុណ្យប្រពៃណីខ្មែរសំខាន់ៗជាហូរហែរ ដូចជាបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ បុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ និងបុណ្យកឋិនទានជាដើម។

ម៉្យាងវិញទៀត ខេត្តព្រះត្រពាំងនេះក៏បានចារឈ្មោះអ្នកឧកញ៉ាសឺន គុយ ដែលជាបុព្វបុរសខ្មែរអំឡុងសតវត្សទី១៩ ដែលហ៊ានលះបង់ជីវិត ប្តូរជាមួយនឹងការរក្សាបាននូវទំនៀមទម្លាប់ប្រពៃណីនិងវប្បធម៌ខ្មែរ ដើម្បីឲ្យកូនខ្មែរជំនាន់ក្រោយលើទឹកដីកម្ពុជាក្រោម បានប្រារព្ធនិងប្រតិបត្តិរហូតដល់បច្ចុប្បន្ន៕