ប្រទេសប្រេស៊ីល ៖ កាលពីដើមខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៥ ប្រទេសប្រេស៊ីលចាប់ផ្តើមអនុវត្តច្បាប់ថ្មី គឺការរឹតបន្តឹងកូនសិស្សនៅសាលារដ្ឋ និងឯកជនប្រើប្រាស់ស្មាតហ្វូននៅសាលារៀន ដោយសារបារម្ភពីផលប៉ះពាល់ការសិក្សារបស់កូនសិស្ស ។ ប៉ុន្តែកូនសិស្សអាចប្រើប្រាស់ទូរស័ព្ទបានក្នុងករណីចាំបាច់ផ្សេងៗ និងត្រូវមានការអនុញ្ញាតពីគ្រូ ។

ប្រធានាធិបតីប្រេស៊ីល លោក Luiz Inácio Lula da Silva បានចុះហត្ថលេខាលើសេចក្តីព្រាងច្បាប់ កាលពីខែមករា ឆ្នាំ២០២៥ ដើម្បីរឹតបន្តឹងការប្រើប្រាស់ស្មាតហ្វូននៅសាលារៀន ដែលច្បាប់នេះស្របតាមច្បាប់អាមេរិក និងតំបន់អឺរ៉ុប ប៉ុន្តែកូនសិស្សអាចប្រើប្រាស់ទូរស័ព្ទសម្រាប់រៀនសូត្រ ឬត្រួតពិនិត្យសុខភាព ។ សាលាអាចកំណត់វិធានការផ្សេងៗ ដូចជា ៖ ឱ្យកូនសិស្សដាក់ស្មាតហ្វូនក្នុងកាបូបស្ពាយ ឬទូរ ឬនៅកន្លែងសាលាកំណត់ ។

កាលពីឆ្នាំ២០២៣ សាលារៀននានាក្នុងខេត្តចំនួន២៦ របស់ប្រេស៊ីល បានរឹតបន្តឹងការប្រើប្រាស់ស្មាតហ្វូនរបស់កូនសិស្ស ដោយសាលាទាំងនេះបានកំណត់លក្ខខណ្ឌខុសៗគ្នា ប៉ុន្តែនាយកសាលាមួយចំនួនមានបញ្ហាលើការរឹតបន្តឹងនេះ ។

Datafolha ជាក្រុមហ៊ុនស្ទង់មតិការយល់ឃើញរបស់ពលរដ្ឋប្រេស៊ីល បានបង្ហាញលទ្ធផលស្ទង់មតិកាលពីខែតុលា ឆ្នាំ២០២៤ ថា អ្នកឆ្លើយតបការស្ទង់មតិ ២នាក់ ក្នុងចំណោម៣នាក់ សំណូមពរឱ្យហាមក្មេង និងយុវវ័យប្រើស្មាតហ្វូននៅសាលា ។ រីឯអ្នកឆ្លើយតបផ្សេងទៀតប្រាប់ថា ឧបករណ៍អេឡិចត្រូនិកបង្កគ្រោះថ្នាក់ច្រើនជាងផ្តល់ប្រយោជន៍ដល់កូនចៅ ។

Porto Seguro ជាសាលារៀនឯកជននៅទីក្រុង Sao Paulo ដែលបើកដំណើរការរយៈពេលជិត១៥០ឆ្នាំ បានហាមកូនសិស្សប្រើស្មាតហ្វូនក្នុងថ្នាក់រៀនកាលពីឆ្នាំ២០២៤ ហើយសាលាគាំទ្រឱ្យកូនសិស្សផ្តាច់ទំនាក់ទំនងជាមួយខាងក្រៅ ចំនួន១ថ្ងៃក្នុង១សប្តាហ៍ ។ នៅឆ្នាំ២០២៥ សាលាបានរឹតបន្តឹងការប្រើទូរស័ព្ទខ្លាំងជាងមុន ដោយហាមកូនសិស្សប្រើស្មាតហ្វូនក្នុងបរិវេណសាលា និងទុកស្មាតហ្វូនក្នុងទូរពេញមួយថ្ងៃ រួមទាំងពេលសំរាក ។

ការរឹតបន្តឹងនេះនឹងការពារសុខភាពផ្លូវចិត្ត និងសុខភាពរាងកាយកូនសិស្ស ព្រមទាំងជំរុញការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាសម្រាប់ការសិក្សាចាំបាច់ ។ ប្រេស៊ីលមានស្មាតហ្វូតរហូតដល់២៥៨លានគ្រឿង និងច្រើនជាងចំនួនពលរដ្ឋដែលស្មើត្រឹមតែ២០៣លាននាក់ ។ ពលរដ្ឋប្រេស៊ីលចំណាយពេលលេងស្មាតហ្វូន ៩ម៉ោង និង១៣នាទីក្នុង១ថ្ងៃ ។ នេះបើតាមក្រសួងអប់រំប្រេស៊ីល ៕

ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ៖ កាលពីថ្ងៃទី៧ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៥ សារព័ត៌មានថៃរាយការណ៍ថា រដ្ឋាភិបាលយោធាមីយ៉ាន់ម៉ាបានចេញបទបញ្ជាហាមឃាត់ពលរដ្ឋធ្វើដំណើរពីទីក្រុងថាឃីឡិក ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា មកកាន់ស្រុកមេសាយ ខេត្តឈៀងរ៉ៃ ប្រទេសថៃ តាមរយៈលិខិតឆ្លងដែន ចាប់ពីថ្ងៃទី៥ ខែកុម្ភៈ កន្លងមក ។ នេះជាការហាមឃាត់ការធ្វើដំណើរភ្លាមៗរបស់មីយ៉ាន់ម៉ា និងគ្មានការជូនដំណឹងជាមុន ។

មន្ត្រីប្រចាំស្ពានមិត្តភាពទី១ តំបន់ថាឃីឡិក បានបដិសេធពុំឱ្យពលរដ្ឋកាន់លិខិតឆ្លងដែនធ្វើដំណើរទៅប្រទេសថៃ ហើយបទបញ្ជាហាមឆ្លងដែននេះបានអនុវត្តភ្លាមៗដោយពុំបញ្ជាក់មូលហេតុ និងពេលវេលាអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើដំណើរឡើងវិញ ។ បម្រាមនេះបានប៉ះពាល់ដល់ពលរដ្ឋដែលធ្វើដំណើរមកថៃដើម្បីដើរកម្សាន្ត, ព្យាបាលជំងឺ និងនិស្សិតបន្តការសិក្សា ខណៈកន្លងមក មីយ៉ាន់ម៉ាបានអនុញ្ញាតឱ្យពលរដ្ឋប្រើប្រាស់ទិដ្ឋាការបណ្តោះអាសន្ន និងលិខិតឆ្លងដែន ។

ហ្វេសប៊ុកផេកតាមដាននយោបាយមីយ៉ាន់ម៉ាឱ្យដឹងថា អ្នកដំណើរទាំងអស់ពុំជ្រាបពីមូលហេតុដែលអាជ្ញាធរពុំអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេឆ្លងដែនទៅថៃ ហើយពុំដឹងថា តើអាចឆ្លងដែនបាននៅពេលណា ។ រីឯស្ត្រីមីយ៉ាន់ម៉ាដែលឆ្លងដែនទៅធ្វើការនៅថៃ គឺមីយ៉ាន់ម៉ានឹងកំណត់ចំនួនការធ្វើដំណើរចាប់អាយុពី១៨ឆ្នាំ ទៅ២៧ឆ្នាំ ។

ជាមួយគ្នានេះ មានសេចក្តីរាយការណ៍ថា រដ្ឋាភិបាលយោធាមីយ៉ាន់ម៉ាបានកំណត់វិធានការរឹតបន្តឹងការធ្វើដំណើរទៅក្រៅប្រទេស សម្រាប់បុរសមីយ៉ាន់ម៉ា អាយុពី១៨ឆ្នាំ ទៅ៣៥ឆ្នាំ ហើយរហូតដល់រដ្ឋាភិបាលប្រមូលកម្លាំងទ័ពរួចរាល់ ទើបរដ្ឋាភិបាលអនុញ្ញាតឱ្យបុរសមីយ៉ាន់ម៉ាធ្វើដំណើរទៅក្រៅប្រទេស ។ ក្រៅពីនេះ រដ្ឋាភិបាលក៏បញ្ជាឱ្យផ្អាកការបណ្តុះបណ្តាលពលករទៅធ្វើការនៅក្រៅប្រទេសផងដែរ ដែលធ្វើឱ្យពលករមីយ៉ាន់ម៉ាជួបឧបសគ្គយ៉ាងខ្លាំង ។

ការហាមឃាត់ពលរដ្ឋឆ្លងដែននេះ គឺជាវិធានការមួយដែលរដ្ឋាភិបាលយោធាមីយ៉ាន់ម៉ាអនុវត្តសម្រាប់គ្រប់គ្រងការធ្វើដំណើររបស់ពលរដ្ឋ ប៉ុន្តែមតិផ្សេងៗរិះគន់ថា វាជាការបំបិទសិទ្ធិ សេរីភាពពលរដ្ឋ និងប៉ះពាល់ដល់សង្គម-សេដ្ឋកិច្ចមីយ៉ាន់ម៉ា ៕

មនុស្សភាគច្រើនតងតែគិតថាជំងឺគ្រុនផ្តាសាយគ្រាន់តែជាជំងឺតូចតាច និងធម្មតាប៉ុណ្ណោះ ហើយមិនសូវយកចិត្តទុកដាក់នោះទេ។ ប៉ុន្តែតាមពិតទៅជំងឺនេះគឺកាចសា.ហាវ និងគ្រោះ.ថ្នាក់ខ្លាំងណាស់ ដោយធ្លាប់បានសម្លា.ប់មនុស្ស ៥០ លាននាក់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រពិភពលោក។ ជាក់ស្តែងដូចតារាសម្តែង Barbie Hsu ដែលយើងស្គាល់ថាជា សាន់ឆាយ បានទទួលមរណភាពកាលពីថ្ងៃទី៣ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៥ ក្នុងវ័យ ៤៨ ឆ្នាំ ដោយសារឆ្លងជំងឺគ្រុនផ្តាសាយ បង្កឱ្យមានការភ្ញាក់ផ្អើលយ៉ាងខ្លាំង។

បន្ទាប់ពីតារាសម្តែងស្រីតៃវ៉ាន់រូបនេះបានទទួលមរណភាព ក៏មានតារាសម្តែងប្រុសចិនម្នាក់ទៀតឈ្មោះថា Liang You Cheng ក៏បានទទួលមរណភាពក្នុងវ័យ ២៧ ឆ្នាំផងដែរ ក្រោយរកឃើញថា លោកបានធ្លងជំងឺគ្រុនផ្តាសាយ។ ជាការពិតណាស់ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១៨៨៩ គឺមានការរាតត្បាត “ជំងឺគ្រុនផ្តាសាយដ៏ធំមួយនៅក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ី” ដែលពេលនោះជំងឺនេះបានឆ្លងដល់ ៤០% នៃចំនួនប្រជាជនពិភពលោក និងបានសម្លាប់មនុស្សប្រហែល ១ លាននាក់។

រហូតដល់ឆ្នាំ ១៩១៨ “ជំងឺគ្រុនផ្តាសាយក៏បានរីករាលដាលដល់ប្រទេសអេស្ប៉ាញ” បានសម្លាប់មនុស្សប្រមាណ ៦៧៥,០០០ នាក់ក្នុងចំណោមប្រជាជន ១០៣ លាននាក់ មានន័យថាប្រហែល ០.៦៥% នៃចំនួនប្រជាជនសរុបដែលបានស្លាប់ដោយសារវីរុស។ ហើយនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៧ “ជំងឺគ្រុនផ្តាសាយក៏បានផ្ទុះឡើងនៅអាស៊ីវិញម្តង” ត្រូវបានរាយការណ៍ជាលើកដំបូងនៅក្នុងប្រទេសសិង្ហបុរី ចិន និងប្រទេសជិតខាងផ្សេងទៀត ដោយបានសម្លាប់មនុស្ស ១.១ លាននាក់។

បន្ទាប់មកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៨ ជំងឺនេះនៅតែបន្តរីករាលដាលឥតឈប់ឈរដល់ទីក្រុងហុងកុង ដែលបានសម្លាប់មនុស្ស ៥០០,០០០ នាក់ក្នុងរយៈពេលពីរសប្តាហ៍ប៉ុណ្ណោះ និងបានរីករាលដាលយ៉ាងឆាប់រហ័សពាសពេញអាស៊ីអាគ្នេយ៍ទៀតផង។ ក្នុងឆ្នាំ ២០០៩ “ជំងឺផ្តាសាយជ្រូក ឬហៅថា H1N1” ក៏បានលេចឡើងនៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក ហើយក៏បានរីករាលដាលយ៉ាងឆាប់រហ័សទូទាំងពិភពលោកផងដែរ។

សរុបមកវិញ ជំងឺគ្រុនផ្តាសារគឺជាជំងឺឆ្លងដ៏កាចសាហាវ និងគ្រោះថ្នាក់បំផុតមួយ ដែលបានរីករាលដាលជុំវិញពិភពលោកចំនួន ៥ ដងជាប់ៗគ្នា ត្រូវបានគេប៉ាន់ស្មានថាបានសម្លាប់មនុស្សយ៉ាងហោចណាស់ ៥០ លាននាក់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រពិភពលោក។ នេះបើយោងតាមទិន្នន័យរបស់អង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) ជារៀងរាល់ឆ្នាំមនុស្សចន្លោះពី 291,000 ទៅ 646,000 នាក់នៅទូទាំងពិភពលោកបានស្លាប់ដោយសារជំងឺផ្លូវដង្ហើមដែលទាក់ទងនឹងជំងឺគ្រុនផ្តាសាយ។ ដូច្នេះបច្ចុប្បន្នជំងឺនេះត្រូវបានគេឱ្យឈ្មោះថាជា ”ឃាតករលាក់មុខ”៕

ស្ត្រីម្នាក់បានសរសេរក្នុងបណ្តាញសង្គមពីគ្រោះថ្នា.ក់ នៅក្បែរខ្លួនដើម្បីឱ្យចុងភៅទាំងឡាយប្រុងប្រយ័ត្ន គឺក្រោយពីនាងបកសំបក និងចិតខ្ទឹមបារាំង ហើយកំទេចខ្ទឹមបារាំងចូលក្នុងម្រាមដៃ ។ ពីដំបូង នាងពុំបានគិតអ្វីច្រើនទេ ប៉ុន្តែនាថ្ងៃបន្ទាប់ ស្រាប់តែនាងឈឺម្រាមដៃខ្លាំង ដោយសារម្រាមដៃហើមចេញស្នាមក្រហម ទីបំផុត នាងត្រូវបានបញ្ជូនទៅបន្ទប់សង្គ្រោះបន្ទាន់ ។

នាងពុំនឹកស្មានថា គ្រាន់តែកំទេចខ្ទឹមបារាំងចូលក្នុងម្រាមដៃ បែរជាធ្វើឱ្យនាងមានអាការៈធ្ងន់ធ្ងរចូលមន្ទីរពេទ្យ ។ នាងបានរៀបចំបន្លែ និងគ្រឿងផ្សំទុកធ្វើស៊ុបមាន់ ប៉ុន្តែពេលកំពុងបកសំបកខ្ទឹមបារាំង កំទេចខ្ទឹមបារាំងបានចូលម្រាមដៃ នាងពុំអាចយកវាចេញបាន ហើយគិតថា គ្មានបញ្ហាទេ វានឹងចេញដោយខ្លួនឯង ។ ថ្ងៃបន្ទាប់ ស្រាប់តែម្រាមដៃហើមចេញស្នាមក្រហម និងឈឺខ្លាំង ទើបនាងសម្រេចចិត្តពិគ្រោះយោបល់ជាមួយគ្រូពេទ្យតាមអនឡាញ ។

គ្រូពេទ្យតាមអនឡាញប្រាប់ថា ដំបៅរបស់នាងរីករាលដាល ហើយឱ្យនាងប្រយ័ត្នគ្រោះថ្នាក់ដោយសារ សារធាតុជាប់ខ្ទឹមបារាំង និងប្រញាប់ទៅព្យាបាលជាបន្ទាន់ ។ ក្រោយមក នាងក៏ទៅគ្លីនិក ប៉ុន្តែដោយសារអាការៈកាន់តែខ្លាំង គ្លីនិកក៏បញ្ជូននាងទៅបន្ទប់សង្គ្រោះបន្ទាន់ក្នុងមន្ទីរពេទ្យ ។ គ្រូពេទ្យប្រាប់ថា នាងបានឆ្លងមេរោគធ្ងន់ធ្ងរ ហើយដំបៅរីករាលដាលធំ ដោយសារ សារធាតុជាប់ខ្ទឹមបារាំងមានគ្រោះថ្នាក់ខ្លាំង ។

បន្ទាប់មក គ្រូពេទ្យក៏យកកំទេចខ្ទឹមបារាំងចេញពីម្រាមដៃនាង និងផ្តល់ថ្នាំរលាកសរសៃឈាម និងមេរោគលើស្បែក ។ អ្វីគួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើល គឺខ្ទឹមបារាំងដែលនាងបកសំបកនោះស្អុយនៅផ្នែកខាងក្នុង ហើយវាអាចជាមូលហេតុធ្វើឱ្យនាងឆ្លងមេរោគធ្ងន់ធ្ងរ ។ ក្រោយពីរឿងរ៉ាវនេះត្រូវបានចែកចាយក្នុងបណ្តាញសង្គម ធ្វើឱ្យផ្ទុះការចាប់អារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំងពីគ្រោះថ្នាក់នៅក្បែរខ្លួន ដែលកើតឡើងដោយសារការឆ្លងមេរោគផ្សេងៗពេលចម្អិនអាហារ ។

ទោះជាមានស្នាមរបួសតូចៗដោយសារមុតកាំបិតពេលធ្វើម្ហូប ក៏វាអាចបណ្តាលឱ្យមានគ្រោះថ្នាក់ដល់ជីវិតដែរ យើងគួរអនុវត្តតាមចំណុចខាងក្រោម ៖
-លាងដៃឱ្យស្អាតមុនពេល និងក្រោយពេលចាប់បន្លែ
-បើមុតដៃ គួរលាងសម្អាតរបួសឱ្យស្អាត និងបិតបង់ការពារ
-កុំយកដៃប៉ះពាល់អាហារសមុទ្រដោយផ្ទាល់ ដោយសារសម្បូរមេរោគ និង
-ត្រួតពិនិត្យគុណភាពបន្លែមុនពេលចម្អិន ដើម្បីការពារការឆ្លងរោគដោយសារបន្លែស្អុយ ៕

សហរដ្ឋអាមេរិក ៖ សារព័ត៌មានបរទេសបានរាយការណ៍កាលពីថ្ងៃទី៦ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៥ ថា យន្តហោះរបស់ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ Japan Airlines (JAL) បានបុកជាមួយយន្តហោះក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ Delta Airlines នៅអាកាសយានដ្ឋានអាមេរិក ប៉ុន្តែសំណាងល្អ អ្នកដំណើរ និងបុគ្គលិកអាកាសចរណ៍ សរុបជាង៣០០នាក់ គ្មានរបួសស្នាម ខណៈថ្មីៗនេះ អាមេរិកទើបកើតហេតុការណ៍យន្តហោះបុកឧទ្ធម្ភាគចក្រនៅលើអាកាស ដែលបណ្តាលឱ្យមនុស្សស្លា.ប់ ទាំងអស់ ។

ហេតុការណ៍នេះកើតឡើងនៅអាកាសយានដ្ឋាន Tacoma International Airport ក្នុងទីក្រុង Seattle កាលពីថ្ងៃទី៥ ខែកុម្ភៈ (ពេលវេលានៅអាមេរិក) ដោយស្លាបខាងស្តាំរបស់យន្តហោះ Japan Airlines បានបុកផ្នែកខាងក្រោយយន្តហោះ Delta Airlines រហូតធ្វើឱ្យអាកាសយានដ្ឋានផ្អាកការហោះហើរមួយចំនួន ។ យន្តហោះ Japan Airlines មានអ្នកដំណើរ និងបុគ្គលិកអាកាសចរណ៍ សរុប១៨៥នាក់ រីឯយន្តហោះ Delta Airlines មានចំនួន១៤២នាក់ ។

យន្តហោះ Boeing 737-800 របស់ Delta Airlines កំណត់ការហោះហើរទៅកាន់ទីក្រុង Puerto Vallarta ប្រទេសម៉ិកស៊ិក ហើយយន្តហោះនេះកំពុងរង់ចាំឱ្យទឹកកករលាយ ប៉ុន្តែត្រូវបានយន្តហោះ Boeing 787-9 របស់ Japan Airlines មកបុកផ្នែកខាងក្រោយពេលចុះចតនៅអាកាសយានដ្ឋាន ក្រោយធ្វើដំណើរមកពីទីក្រុងតូក្យូ ប្រទេសជប៉ុន ។ ភ្នាក់ងារសង្គ្រោះបានជម្លៀសអ្នកដំណើរចេញពីយន្តហោះទាំង២គ្រឿង និងគ្មានអ្នកដំណើរណាម្នាក់រងរបួសទេ ។

ការិយាល័យរដ្ឋបាលអាកាសចរណ៍អាមេរិកនឹងស៊ើបអង្កេតហេតុការណ៍នេះ ហើយពួកគេនិយាយថា គ្រោះថ្នាក់មិនស្ថិតក្នុងតំបន់ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ចរាចរណ៍ផ្លូវអាកាស ។ រីឯភ្នាក់ងារអាកាសយានដ្ឋាន Tacoma ឱ្យដឹងថា ហេតុការណ៍នេះបានប៉ះពាល់តិចតួចដល់ការងាររបស់អាកាសយានដ្ឋាន ។

កាលពីចុងខែមករា ឆ្នាំ២០២៥ អាមេរិកទើបតែកើតហេតុការណ៍យន្តហោះបុកគ្នាលើអាកាសនៅក្បែរអាកាសយានដ្ឋាន Reagan International Airport ទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន គឺយន្តហោះក្រុមហ៊ុន American Airlines ដែលមានអ្នកដំណើរ និងបុគ្គលិកអាកាសចរណ៍ ៦៤នាក់ បានបុកឧទ្ធម្ភាគចក្រ Black Hawk របស់កងទ័ពអាមេរិក ដែលមានអាកាសយានិក និងកងទ័ព ៣នាក់ ។ ហេតុការណ៍នេះបណ្តាលឱ្យមនុស្សទាំងអស់លើយន្តហោះស្លាប់ រួមទាំងក្រុមកីឡាករល្បីរបស់អាមេរិក ហើយវាជាគ្រោះថ្នាក់លើអាកាសអាក្រក់បំផុតនៅទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន ៕