ប្រទេសចិន ៖ កាលពីថ្ងៃទី២៤ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៥ សារព័ត៌មានបរទេសរាយការណ៍ថា ស្ថានការណ៍កាន់តែក្តៅគគុក ដោយសារចិនធ្វើសមយុទ្ធយោធាបា.ញ់គ្រាប់ពិតនៅឈូងសមុទ្រតុងកឹង (Tonkin) ក្រោយពីវៀតណាមទើបតែប្រកាសបន្ទាត់ព្រំដែនថ្មី ដើម្បីកំណត់ដែនទឹករបស់ខ្លួន ។

ការិយាល័យសុវត្ថិភាពដែនសមុទ្រចិនបញ្ជាក់ថា សមយុទ្ធនឹងធ្វើឡើងនៅបរិវេណឈូងសមុទ្រប៉ីពូ ក្បែរប្រទេសចិន ។ រីឯវៀតណាមពុំទាន់ឆ្លើយតបនឹងការធ្វើសមយុទ្ធយោធារបស់ចិនទេ ប៉ុន្តែកន្លងមក វៀតណាមប្រកាសថា ព្រំដែនទឹករវាងវៀតណាម និងចិន គឺស្របតាមអនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីច្បាប់សមុទ្រ (UNCLOS) ហើយអនុសញ្ញានេះនឹងជួយការពារអធិបតេយ្យភាពដែនទឹករបស់វៀតណាម ។

ទោះជាចិន និងវៀតណាមបានធ្វើកិច្ចព្រមព្រៀងដែនសមុទ្រនៅឈូងសមុទ្រតុងកឹងក្តី ប៉ុន្តែប្រទេសទាំងពីរនៅតែមានជម្លោះនៅសមុទ្រចិនខាងត្បូង ជាពិសេស នៅប្រជុំកោះស្ព្រាតលី និងប៉ារ៉ាសែល ហើយចិនបានប្រើកម្លាំងប្រឆាំងអ្នកនេសាទវៀតណាមនៅប្រជុំកោះនេះ ។ ជាក់ស្តែង កាលពីខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥ កងទ័ពចិនបានប្រើកម្លាំងលើអ្នកនេសាទវៀតណាម ១០នាក់ រហូតដល់រងរបួសធ្ងន់ ។

ចិនបានទាមទារធ្វើជាម្ចាស់កម្មសិទ្ធិស្ទើរទាំងអស់នៅសមុទ្រចិនខាងត្បូង ដោយចិនប្រើប្រាស់ខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែនទឹកចំនួន១០ ដែលត្រួតលើគ្នាជាមួយវៀតណាម ហ្វីលីពីន ម៉ាឡេស៊ី ព្រុយណេ និងតៃវ៉ាន់ ។ រីឯឥណ្ឌូណេស៊ី ក៏ធ្លាប់ប៉ះទង្គិចជាមួយកងទ័ពជើងទឹកចិនដែរ នៅក្បែរប្រជុំកោះណាធូណា ។

កាលពីសប្តាហ៍ទី៣ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៥ ឧទ្ធម្ភាគចក្ររបស់កងទ័ពជើងទឹកចិនបានហោះល្បាតមានចម្ងាយត្រឹម៣ម៉ែត្រ ពីព្រំដែនហ្វីលីពីន នៅជិតប្រជុំកោះស្កាបូរ៉ូ ដែលជាចំណុចជម្លោះរវាងចិន និងហ្វីលីពីន ។

ដោយឡែក អូស្ត្រាលី និងនូវែលសេឡង់បានរិះគន់ចិន ដោយសារចិនជូនដំណឹងយឺតយ៉ាវអំពីការធ្វើសមយុទ្ធយោធានៅសមុទ្ររបស់ប្រទេសទាំងពីរ កាលពីពេលកន្លងមក ។ ហេតុនេះ ធ្វើឱ្យយោធាចិនត្រូវដកចេញពីបរិវេណនេះភ្លាមៗ បើទោះជាពុំបានរំលោភច្បាប់អន្តរជាតិក្តី ៕

អ្នកដែលចូលចិត្តធ្វើដំណើរកម្សាន្ត តែងតែស្រមៃចង់ស្វែងយល់ពីទីតាំងដ៏ល្បីល្បាញបំផុតរបស់ពិភពលោក រីករាយជាមួយវប្បធម៌ចម្រុះ និងរសជាតិអាហារកម្រនិងអសកម្ម។

ដំណើរកម្សាន្តផ្តល់ជូននូវបទពិសោធន៍យ៉ាងទូលំទូលាយ ចាប់ពីកន្លែងសម្គាល់ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងព្រឹត្តិការណ៍វប្បធម៌ រហូតដល់ទេសភាពដ៏ស្រស់ស្អាត និងម្ហូបឆ្ងាញ់ៗ។ខាងក្រោមនេះជាប្រទេសទាំង ១០ ដែលមានអ្នកចូលទស្សនាច្រើនជាងគេបំផុតក្នុងពិភពលោក ដោយផ្អែកលើទិន្នន័យទេសចរណ៍អន្តរជាតិ៖

១ ប្រទេសបារាំង(France) – ក្នុងចំនួនភ្ញៀវទេសចរ 100 លាននាក់ ប្រទេសបារាំងបានគ្រងដំណែងជាគោលដៅទេសចរណ៍កំពូលរបស់ពិភពលោក។ ពីប៉ម Eiffel Tower ក្នុងទីក្រុងប៉ារីស ទៅកាន់ឆ្នេរដ៏ស្រស់ស្អាតនៃសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ French Riviera ប្រទេសបារាំងផ្តល់នូវភាពទាក់ទាញជាច្រើន។ ភ្ញៀវទេសចរសម្រុកមកប្រទេសនេះសម្រាប់ប្រវត្តិដ៏សម្បូរបែប សារមន្ទីរលំដាប់ពិភពលោក និងម្ហូបអាហារឆ្ងាញ់ៗ។

២ អេស្បាញSpain – មានភ្ញៀវទេសចរចំនួន ៨៥,២ លាននាក់ អេស្បាញទាក់ទាញអ្នកធ្វើដំណើរជាមួយនឹងវប្បធម៌រស់រវើក ស្ថាបត្យកម្មដ៏អស្ចារ្យ និងទេសភាពដ៏ស្រស់ស្អាត។ Sagrada Familia របស់ Barcelona, ព្រះបរមរាជវាំង Madrid និងឆ្នេរ Costa del Sol គ្រាន់តែជាចំណុចលេចធ្លោមួយចំនួនដែលទាក់ទាញអ្នកទស្សនារាប់លាននាក់ក្នុងមួយឆ្នាំៗ។

៣ សហរដ្ឋអាមេរិក(United States ) – មានភ្ញៀវទេសចរចំនួន 66.5 លាននាក់ សហរដ្ឋអាមេរិកផ្តល់នូវបទពិសោធន៍ចម្រុះ ចាប់ពីផ្លូវដ៏មមាញឹកនៃទីក្រុងញូវយ៉ក រហូតដល់ទេសភាពដ៏ស្ងប់ស្ងាត់នៃឧទ្យានជាតិដូចជា Yellowstone និង Yosemite ។ អ្នកទេសចរក៏ត្រូវបានទាក់ទាញទៅកាន់មជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌នៃទីក្រុង Los Angeles, Las Vegas និង Miami ផងដែរ។

៤ ប្រទេសអ៊ីតាលី(Italy) – មានភ្ញៀវទេសចរចំនួន 57.2 លាននាក់ ភាពទាក់ទាញ និងប្រវត្តិដ៏សម្បូរបែបរបស់ប្រទេសអ៊ីតាលី ធ្វើឱ្យវាក្លាយជាការពេញនិយមក្នុងចំណោមអ្នកធ្វើដំណើរ។ ប្រាសាទបុរាណនៃទីក្រុងរ៉ូម ព្រែកជីកដ៏រ៉ូមែនទិកនៃទីក្រុង Venice និងសម្បត្តិសិល្បៈនៃទីក្រុង Florence គឺជាតំបន់ដ៏លេចធ្លោ ដែលរួមចំណែកដល់ការទាក់ទាញមានភ្ញៀវទេសចរទៅទស្សនាប្រទេសនេះ។

៥ ប្រទេសទួរគី (Turkey )- មានភ្ញៀវទេសចរចំនួន 55.2 លាននាក់ ការបញ្ចូលគ្នានៃឥទ្ធិពលអឺរ៉ុប និងអាស៊ី ធ្វើឱ្យវាក្លាយជាគោលដៅដ៏គួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍មួយ។ ផ្សារដ៏មមាញឹកនៃទីក្រុងអ៊ីស្តង់ប៊ុល ទេសភាពដ៏អស្ចារ្យនៃទីក្រុង Cappadocia និងទីក្រុងបុរាណនៃ Ephesus គ្រាន់តែជារតនសម្បត្តិមួយចំនួនរបស់ប្រទេសនេះប៉ុណ្ណោះ។

៦ ម៉ិកស៊ិក(Mexico ) – ភ្ញៀវទេសចរចំនួន 42.2 លាននាក់ ម៉ិកស៊ិកទាក់ទាញអ្នកទស្សនាជាមួយនឹងវប្បធម៌រស់រវើក ឆ្នេរដ៏ស្រស់ស្អាត និងអច្ឆរិយវត្ថុបុរាណវិទ្យា។ ប្រាសាទបុរាណរបស់ជនជាតិម៉ាយ៉ាននៃ Chichen Itza ឆ្នេរដ៏ស្រស់ស្អាតនៃទីក្រុង Cancun និងផ្លូវដ៏រស់រវើកនៃទីក្រុងម៉ិកស៊ិក គឺជាកន្លែងទាក់ទាញកំពូល។

៧ ចក្រភពអង់គ្លេស(United Kingdom) – អ្នកទស្សនាចំនួន 37.2 លាននាក់ ប្រវត្តិសាស្រ្តដ៏សម្បូរបែបរបស់ចក្រភពអង់គ្លេស និងកន្លែងសម្គាល់ដ៏ល្បីល្បាញធ្វើឱ្យវាក្លាយជាគោលដៅដ៏ពេញនិយមមួយ។ អ្នកទេសចរសម្រុកទៅទីក្រុងឡុងដ៍ ដើម្បីទស្សនាវិមាន Buckingham ប៉មនៃទីក្រុងឡុងដ៍ និងសារមន្ទីរអង់គ្លេស។ លើសពីរដ្ឋធានី ទីជនបទដ៏ស្រស់ស្អាត និងទីក្រុងប្រវត្តិសាស្ត្រដូចជា Edinburgh និង Bath ផ្តល់នូវការរុករកគ្មានទីបញ្ចប់។

៨ ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់(Germany ) – ភ្ញៀវទេសចរចំនួន 34.8 លាននាក់ ភាពលាយបញ្ចូលគ្នានៃសម័យទំនើប និងប្រពៃណីរបស់ប្រទេសអាឡឺម៉ង់បានទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចររាប់លាននាក់ក្នុងមួយឆ្នាំៗ។ ភាពរស់រវើកនៃទីក្រុងប៊ែកឡាំង ទេសភាពដ៏ស្រស់ស្អាតនៃព្រៃខ្មៅ និងប្រាសាទទេពអប្សរនៃទីក្រុងបាវ៉ារៀ គឺជាហេតុផលមួយចំនួនដែលមនុស្សចូលចិត្តទៅទស្សនាប្រទេសនេះ។

៩ ប្រទេសក្រិច (Greece)- ភ្ញៀវទេសចរចំនួន 32.7 លាននាក់ ប្រវត្តិសាស្រ្តបុរាណរបស់ប្រទេសក្រិច និងកោះដ៏ស្រស់ស្អាត ធ្វើឱ្យវាក្លាយជាគោលដៅនៃក្តីស្រមៃ។ Acropolis នៃទីក្រុង Athens ឆ្នេរដ៏ស្រស់ស្អាតនៃ Santorini និងតំបន់ប្រវត្តិសាស្រ្តនៃ Crete គឺស្ថិតក្នុងចំណោមកន្លែងទាក់ទាញកំពូលដែលធ្វើឲ្យអ្នកធ្វើដំណើរទៅកាន់ប្រទេសក្រិក។

១០ អូទ្រីស៖ (Austria )បេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ និងសម្រស់ធម្មជាតិរបស់ប្រទេសអូទ្រីសមានអ្នកទស្សនាចំនួន 30.9 លាននាក់។ ឆាកតន្ត្រីបុរាណរបស់ទីក្រុងវីយែន ភូមិដ៏ស្រស់ស្អាតនៃភ្នំអាល់ និងទីក្រុងប្រវត្តិសាស្រ្តនៃទីក្រុង Salzburg គឺជាគោលដៅដែលមិនគួរមើលរំលង៕

កាលពីថ្ងៃទី២៥ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៥ សារព័ត៌មាន Thairath រាយការណ៍ថា លើកនេះ ស្ថានការណ៍តានតឹងបានកើតឡើងម្តងទៀតនៅប្រាសាទតាមាន់ធំ គឺពលរដ្ឋថៃមួយក្រុមធ្វើដំណើរពីទីក្រុងបាងកក ដើម្បីមកទស្សនានៅប្រាសាទតាមាន់ធំ និងស្តាប់មគ្គុទ្ទេសក៍ទេសចរថៃរៀបរាប់ពីព្រំដែនខ្មែរ-ថៃ ប៉ុន្តែត្រូវបានកងទ័ពខ្មែរឈរជើងនៅប្រាសាទតាមាន់ធំ ចូលមកហាមឃាត់ ។

បើតាមវីដេអូរបស់សារព័ត៌មាន Thairath គេបានឃើញមគ្គុទ្ទេសក៍ទេសចរថៃនិយាយទៅកាន់ពលរដ្ឋថៃមួយក្រុម ដែលមកដើរលេងនៅប្រាសាទតាមាន់ធំថា ៖ «នៅចំណុចនេះ គឺជាព្រំដែនរវាងប្រទេសកម្ពុជា និងថៃ ហើយនឹងមានការថែទាំរួមគ្នារវាងកងទ័ពខ្មែរ និងថៃ ដោយពុំប្រើប្រាស់អាវុធ» ។

ពេលមគ្គុទ្ទេសក៍ទេសចរថៃកំពុងតែនិយាយរៀបរាប់ទៅកាន់ពលរដ្ឋថៃបែបនេះ កងទ័ពខ្មែរដែលឈរជើងនៅប្រាសាទតាមាន់ធំ ក៏ប្រាប់ឱ្យមគ្គុទ្ទេសក៍ទេសចរថៃនិយាយបិទមេក្រូ និងពុំបានហាមឃាត់ការដើរកម្សាន្តរបស់ភ្ញៀវទេសចរថៃទេ ។

ប៉ុន្តែថែបែរជាចោទប្រកាន់ថា កងទ័ពខ្មែរហាមភ្ញៀវទេសចរថៃដើរហួសបន្ទាត់ព្រំដែននៅលើប្រាសាទតាមាន់ធំ ធ្វើឱ្យភ្ញៀវទេសចរថៃទាំងនេះត្រូវដើរត្រឡប់ក្រោយវិញ ។

ក្រោយមក កងទ័ពថៃម្នាក់ក៏បានដើរមកពន្យល់ទៅកាន់ពលរដ្ឋថៃដែលមកដើរលេងនៅប្រាសាទតាមាន់ធំ ហើយប្រាប់ឱ្យពួកគេដើរត្រឡប់ក្រោយ ។ កងទ័ពថៃរូបនេះនិយាយថា ៖ «បន្ទាត់ព្រំដែនរបស់ថៃនៅលើប្រាសាទតាមាន់ធំ គឺកំណត់ត្រឹមដើមឈើនេះ ។ ដូច្នេះ យើងអាចមកទស្សនាប្រាសាទតាមាន់ធំបានត្រឹមចំណុចដើមឈើនេះ រីឯខាងឆ្វេងនោះ គឺជារបស់ប្រទេសជិតខាង» ។

គួរបញ្ជាក់ថា កាលពីថ្ងៃទី១៣ ខែកុម្ភៈ ពលរដ្ឋខ្មែរមួយក្រុមបានមកលេងនៅប្រាសាទតាមាន់ធំ និងច្រៀងចម្រៀងជាតិដើម្បីផ្តល់កម្លាំងចិត្តដល់កងទ័ពខ្មែរឈរជើងនៅប្រាសាទតាមាន់ធំ ស្ថិតលើភ្នំដងរែក ឃុំគោកមន ស្រុកបន្ទាយអំពិល ខេត្តឧត្តរមានជ័យ ជាប់ព្រំដែនខេត្តសុរិន្ទ ប្រទេសថៃ ប៉ុន្តែត្រូវបានកងទ័ពថៃហាមឃាត់ថា ការច្រៀងចម្រៀងនេះបង្ហាញពីអត្តសញ្ញាណជាតិខ្មែរលើទឹកដីថៃ ៕

ប្រទេសចិន ៖ កាលពីថ្ងៃទី១៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៥ សារព័ត៌មានបរទេសរាយការណ៍ថា ក្រុមអ្នកជំនាញចិនបានប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសកែសម្រួលហ្សែនដើម្បីបង្កើតពូជស្រូវថ្មី ដែលអាចផលិតសារធាតុ CoQ10 សម្រាប់ប្រឆាំងនឹងអុកស៊ីតកម្ម ។ អ្នកបរិភោគស្រូវថ្មីនេះនឹងទទួលបានសារធាតុចិញ្ចឹមរាងកាយដែលផ្តល់ប្រយោជន៍ដល់បេះដូងយ៉ាងខ្លាំង ។

CoQ10 គឺជាសារធាតុប្រឆាំងនឹងអុកស៊ីតកម្ម ដែលរាងកាយរបស់មនុស្សអាចផលិតដោយខ្លួនឯង ហើយវាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់សុខភាពទូទៅ ជាពិសេស សុខភាពបេះដូង ។ ប៉ុន្តែពេលមនុស្សមានអាយុកាន់តែច្រើន សមត្ថភាពរាងកាយក្នុងការផលិតសារធាតុប្រឆាំងនឹងអុកស៊ីតកម្មរលាយក្នុងខ្លាញ់នេះកាន់តែធ្លាក់ចុះបន្តិចម្តងៗ ។ ដូច្នេះ អ្នកជំនាញចិនក៏បានបង្កើតពូជស្រូវថ្មីនេះឡើង ដែលវាអាចផលិតសារធាតុ CoQ10 ប្រឆាំងនឹងអុកស៊ីតកម្ម និងជួយសុខភាពបេះដូង ។

អ្នកជំនាញចិនបញ្ជាក់ថា មនុស្សចាស់គួរតែបរិភោគអាហារណាដែលផ្តល់នូវសារធាតុចិញ្ចឹមមានប្រយោជន៍សម្រាប់រាងកាយជាប្រភេទគ្រាប់ធញ្ញជាតិ ដូចជា ៖ បាយ ព្រមទាំងបន្លែ និងផ្លែឈើមួយចំនួនដែលមានសារធាតុ CoQ10 ច្រើន ។

ក្រោយការវិភាគពីការប្រែប្រួលធម្មជាតិរបស់ Coenzyme Q1 enzyme ក្នុងពូជស្រូវជាង១,០០០ពូជ និងប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសរៀនសូត្ររបស់ម៉ាស៊ីន ML រួចមក អ្នកស្រាវជ្រាវចិនបានកែសម្រួលហ្សែនដើម្បីកែប្រែអាស៊ីតអាមីណូសំខាន់ចំនួន៥ របស់ Coenzyme Q1 ក្នុងគ្រាប់អង្ករ ដើម្បីបង្កើតពូជស្រូវថ្មីដែលគ្មានផលប៉ះពាល់ដល់ផលិតកម្មស្រូវ ។

អ្នកស្រាវជ្រាវចិនក៏បានប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យា AI ក្នុងការបង្កើតពូជស្រូវថ្មីផងដែរ ។ លើសពីនេះ ពួកគេបានធ្វើការស្រាវជ្រាវមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នានេះ និងអាចបង្កើតពូជស្រូវសាឡីថ្មី ។

គួរបញ្ជាក់ថា ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវបង្កើតពូជស្រូវថ្មី រួមមាន ៖ អ្នកស្រាវជ្រាវមកពីមជ្ឈមណ្ឌលឧត្តមភាពផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រម៉ូលេគុលកោសិការុក្ខជាតិ, មជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវសៀងហៃ ចេនសាន ព្រមទាំងវិទ្យាស្ថានហ្សែន និងជីវវិទ្យាអភិវឌ្ឍន៍នៅទីក្រុងប៉េកាំង ។ ការបង្កើតពូជស្រូវថ្មីរបស់អ្នកជំនាញចិន ត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយដោយទស្សនាវដ្តី Cell កាលពីថ្ងៃទី១៤ ខែកុម្ភៈ កន្លងមក ៕

សត្វដាយណូស័រ បានផុតពូជអស់រយៈពេល ៦៦ លានឆ្នាំហើយ ប៉ុន្តែប្រសិនបើពួកវានៅមានជីវិត តើនឹងមានរឿងអ្វីខ្លះកើតឡើង?
យោងតាមការចុះផ្សាយរបស់សារព័ត៌មានបរទេស Live Science សត្វដាយណូស័រធ្លាប់រស់នៅលើភពផែនដីប្រហែល ១៦៥ លានឆ្នាំ។ ប៉ុន្តែជាអកុសលវាបានស្លាប់ផុតពូជដោយសារអាចម៍ផ្កាយទំហំ ១៥ គីឡូម៉ែត្រ បានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងប្រទេសម៉ិកស៊ិក បង្កឱ្យមានរលកយក្សស៊ូណាមិ ភ្លើងឆេះព្រៃ និងភ្លៀងអាស៊ីត ដោយបន្សល់ទុកនូវធូលីជាច្រើនដែលបិទបាំងព្រះអាទិត្យ ធ្វើឱ្យសត្វធំៗប្រហែល ៧៥% នៅលើផែនដីរួមទាំងដាយណូស័របានផុតពូជអស់ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានខែនៃផលប៉ះពាល់នេះ។

ទោះជាយ៉ាងណាប្រសិនបើអាចម៍ផ្កាយដ៏ធំនោះមិនបានធ្លាក់មកបុកផែនដី តើនឹងមានរឿងអ្វីខ្លះកើតឡើងនាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ? តើដាយណូស័រអាចនឹងបន្តគ្រប់គ្រងភពផែនដីរហូតដែរឬទេ? តើមនុស្សយើងអាចរួចផុតពីយុគសម័យទឹកកក ហើយអាចវិវឌ្ឍខ្លួនក្លាយជាមនុស្សឆ្លាតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះទេ?

យោងតាមលោក Steve Brusatte សាស្ត្រាចារ្យផ្នែកបុរាណវិទ្យានៅសាកលវិទ្យាល័យ Edinburgh បានឱ្យដឹងថា ដាយណូស័រអាចបន្តវិវឌ្ឍ និងគ្រប់គ្រងផែនដីរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន ប្រសិនបើសត្វនេះមិនទាន់ផុតពូជ។ សាស្ត្រាចារ្យរូបនេះ បានបន្តទៀតថា ពួកគេបានរស់រានមានជីវិត និងសម្របខ្លួនតាមរយៈការកើនឡើង និងការធ្លាក់ចុះកម្រិតទឹកសមុទ្រ ១៦៥ លានឆ្នាំ ហើយសីតុណ្ហភាពកើនឡើង និងការផ្ទុះភ្នំភ្លើង នឹងរារាំងបុព្វបុរសថនិកសត្វរបស់យើងពីការវិវត្តដូចដែលពួកគេបានធ្វើ។

នេះមានន័យថា ពិភពលោករបស់យើងនឹងមិនអាចអភិវឌ្ឍជឿនលឿន ដូចសព្វថ្ងៃនេះឡើយ។ ប្រសិនបើអាចម៍ផ្កាយមិនបុកផែនដី ហើយដាយណូស័រមិនទាន់ផុតពូជ ការវិវត្តរបស់ថនិកសត្វផ្សេងៗទៀតអាចរងផលប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ង។ យោងតាមលោក Brusatte ប្រសិនបើដាយណូស័រធំៗបានរស់រានមានជីវិត ថនិកសត្វតូចៗដូចជាសត្វកណ្ដុរនឹងមិនមានឱកាសវិវត្តន៍ធំជាងនេះនោះទេ។ លោកជឿថាថនិកសត្វភាគច្រើន ឬទាំងអស់នឹងនៅតែតូចអស់រយៈពេលរាប់លានឆ្នាំ ឬច្រើនជាងនេះ។

ខណៈពេលដែលថនិកសត្វតូចៗជាច្រើនមិនបានវិវត្តន៍ មនុស្សក៏ទំនងជាមិនវិវត្តន៍ទៅមុខដែរ នេះបើយោងតាមលោក Paul Sereno អ្នកជំនាញខាងបុរាណវិទ្យា និងជាសាស្រ្តាចារ្យផ្នែកជីវវិទ្យានៅសាកលវិទ្យាល័យ Chicago។ Paul Sereno បាននិយាយថា មនុស្សអាចវិវត្តន៍នៅក្នុងពិភពថនិកសត្វប៉ុណ្ណោះ ហើយវាមិនអាចកើតឡើងជាមួយដាយណូស័រទេ ដោយសារដាយណូស័រជាសត្វប្រកួតប្រជែងខ្លាំង។ ដូច្នេះការស្លាប់របស់ដាយណូស័រ គឺជាការផ្តល់ឱកាសដល់បុព្វបុរសរបស់យើងក្នុងការរីកលូតលាស់ និងវិវឌ្ឍនាពេលអនាគត នេះបើយោងតាមការសិក្សាឆ្នាំ ២០២១៕

សត្វពស់មានច្រើនប្រភេទណាស់នៅលើផែនដីយើងនេះដូចជា ពស់វែក ពស់ថ្លាន់ ពស់ស្រកាចាស ពស់ហនុមាន ពស់ខៀវ និងពស់ក្រាយស-ខ្មៅជាដើម។ យោងតាមការចុះផ្សាយរបស់សារព័ត៌មានបរទេស Live Science គិតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះសត្វពស់មានអាយុកាលប្រហែល ១៤៣ ទៅ ១៦៧ លានឆ្នាំមកហើយ។ ប៉ុន្តែតើលោកអ្នកដឹងទេថា ក្នុងចំណោមសត្វពស់ទាំងអស់នោះ តើពស់ប្រភេទណាដែលឆ្លាតជាងគេបំផុត។

យោងតាមការសិក្សាស្រាវជ្រាវរបស់អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនៅ Live Science ដែលបានប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាទំនើបមួយចំនួនវាស់ស្ទង់សមត្ថភាពនៃការចងចាំរបស់សត្វពស់ បានឱ្យដឹងថា ក្នុងចំណោមប្រភេទពស់ទាំងអស់ ពស់ដែលមានខួរក្បាលល្អជាងគេបំផុតនោះគឺពស់វែក។ មិនថាជាពស់វែកក្របី ពស់វែកដំបូក និងពស់វែករនៀមនោះទេ ឱ្យតែជាពស់វែងសុទ្ធតែជាប្រភេទសត្វដែលគ្រោះថ្នាក់ ដោយសារពួកវាមានភាពរហ័សរហួន ចូលចិត្តវាយប្រហារសត្រូវពីក្រោយខ្នង និងជាសត្វមានឥទ្ធិពលបំផុតក្នុងចំណោមពស់ដទៃ។

ពស់វែក ត្រូវបានគេរកឃើញភាគច្រើននៅទូទាំងទ្វីបអាស៊ីតែម្តង ពីឥណ្ឌា និងចិន រហូតដល់ហ្វីលីពីន និងកោះសាន់ដា។ ពស់នេះមិនអាចរស់នៅអង់តាក់ទិកបានទេ ដោយសារអាកាសធាតុត្រជាក់។ ពួកវាស្ថិតក្នុងចំណោមពស់ដែលមានពិសខ្លាំងបំផុត និងមានពិស neurotoxic។

មូលហេតុដែលពស់វែកត្រូវបានគេចាត់ទុកថា ជាសត្វពស់ដែលមានភាពឆ្លាតវៃបំផុត គឺដោយសារតែសមត្ថភាពក្នុងការចងចាំអ្វីៗដែលនៅជុំវិញខ្លួនវា សូម្បីតែអ្នកមើលថែ និយាយឱ្យចំទៅគឺពួកវាឆាប់ចាំ ឆាប់ស្គាល់ និងមានលក្ខណៈពិសេសជាច្រើនដែលអាចជួយឱ្យវារស់រានមានជីវិត និងសម្របខ្លួនទៅនឹងបរិស្ថានបានយ៉ាងល្អឥតខ្ចោះ។

លើសពីនេះពួកវាក៏មានភាពឆ្លាតវៃក្នុងការលាក់ខ្លួនពីសត្រូវយ៉ាងរហ័ស មានសមត្ថភាពបន្លំជាមួយបរិស្ថាន ដើម្បីការពារខ្លួន ក៏ដូចជារក្សាភាពស្ងៀមស្ងាត់ រួមទាំងអាចចងចាំស្ថានភាពអនាគត ហើយអាចរៀនពីបទពិសោធន៍បានទៀតផង៕