ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ៖ តាមការប្រកាសរបស់រដ្ឋាភិបាលមីយ៉ាន់ម៉ានៅថ្ងៃទី៣១ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៥ គឺគ្រោះរញ្ជួយដីកាលពីថ្ងៃទី២៨ ខែមីនា បានធ្វើឱ្យពលរដ្ឋមីយ៉ាន់ម៉ា ស្លា.ប់ រហូតដល់២,០៥៦នាក់, រងរបួសជាង៣,៩០០នាក់ និងបាត់ខ្លួន២៧០នាក់ ហើយរដ្ឋាភិបាលពិបាកនឹងបញ្ជាក់ចំនួនពលរដ្ឋស្លា.ប់ ដោយសាររញ្ជួយដី ពីព្រោះពលរដ្ឋស្លា.ប់ ចេះតែកើនឡើងបន្តបន្ទាប់ ខណៈការិយាល័យត្រួតពិនិត្យភូមិសាស្ត្រអាមេរិកសន្និដ្ឋានថា ចំនួនពលរដ្ឋមីយ៉ាន់ម៉ាស្លា.ប់ អាចកើនឡើងដល់ជាង១ម៉ឺននាក់ ។ រដ្ឋាភិបាលយោធាមីយ៉ាន់ម៉ាបានប្រកាសកាន់ទុក្ខពលរដ្ឋស្លា.ប់ រយៈពេល១សប្តាហ៍ គឺចាប់ពីថ្ងៃទី៣១ ខែមីនា តទៅ ។

វាជាគ្រោះរញ្ជួយដីខ្លាំងក្លាបំផុតក្នុងរយៈពេល១០០ឆ្នាំ ស្មើកម្រិត៧.៧រិចទ័រ ដែលបានកើតឡើងនៅមីយ៉ាន់ម៉ា កាលពីវេលាម៉ោង១២និង៥០នាទីថ្ងៃទី២៨ ខែមីនា កន្លងមក ដែលមានចំណុចកណ្តាលនៅក្បែរទីក្រុងធំទី២ របស់មីយ៉ាន់ម៉ា គឺទីក្រុងម៉ាន់ដាឡៃ ។ វាបានរញ្ជួយនៅទូទាំងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា និងមានឥទ្ធិពលដល់ប្រទេសក្បែរខាង ដូចជា ៖ ថៃ ឥណ្ឌា និងចិន ។

រញ្ជួយដីលើកនេះធ្វើឱ្យទីក្រុងសាកាយ រងការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដោយលំនៅឋានពលរដ្ឋបានបាក់រលំបន្សល់ត្រឹមតែគំនរថ្មនៅសងខាងផ្លូវ ខណៈលំនៅឋានខ្លះទៀតបាក់ខ្ទេចទាំងស្រុងសល់តែដំបូលប៉ុណ្ណោះ ។ ដូចគ្នានេះ អគារខ្ពស់ៗជាច្រើនកន្លែងនៅទីក្រុងម៉ាន់ដាឡៃ បានបាក់រលំអស់ធ្វើឱ្យការជួយសង្គ្រោះជីវិតមនុស្សកប់នៅក្រោមគំនរអគារកាន់តែលំបាក ។ ក្រោយរដ្ឋាភិបាលមីយ៉ាន់អំពាវនាវសុំជំនួយមនុស្សធម៌ពីអន្តរជាតិ ប្រទេសនានាបានបញ្ជូនភ្នាក់ងារសង្គ្រោះ និងឧបករណ៍ផ្សេងៗមកជួយសង្គ្រោះមីយ៉ាន់ម៉ា ដែលរងផលប៉ះពាល់ខ្លាំងដោយសាររញ្ជួយដី ។ នេះបើតាមការចុះផ្សាយរបស់សារព័ត៌មាន China Media Group ។

ចំណែកអង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) បានអំពាវនាវទទួលការបរិច្ចាគប្រាក់ជាបន្ទាន់ ចំនួន៨លានដុល្លារ ដើម្បីជួយសង្គ្រោះជនរងគ្រោះដោយសាររញ្ជួយដីនៅមីយ៉ាន់ម៉ា ក្រោយពីមន្ទីរពេទ្យជាច្រើនកន្លែងត្រូវបំផ្លាញ ។ មន្ទីរពេទ្យជាច្រើនគ្មានឧបករណ៍គ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ព្យាបាលអ្នករងរបួសទេ ទើបធ្វើឱ្យអ្នករងរបួសសម្រាកពេញមន្ទីរពេទ្យ រង់ចាំការព្យាបាល ។

អ្នកស្រី Margaret Harris មន្ត្រីអង្គការ WHO ឱ្យដឹងថា រញ្ជួយដីបានធ្វើឱ្យមន្ទីរពេទ្យជាច្រើននៅមីយ៉ាន់ម៉ាខូចខាតទាំងស្រុង យ៉ាងហោចណាស់ មន្ទីរពេទ្យចំនួន៣កន្លែង ពុំអាចព្យាបាលអ្នករបួស១០០% ទេ ខណៈមន្ទីរពេទ្យ២២កន្លែងទៀតខូចខាតផ្នែកខ្លះ ។

ដោយឡែក ពលរដ្ឋរស់នៅក្បែរអគារបាក់បែកឱ្យដឹងថា ពួកគេចាប់ផ្តើមធុំក្លិនសាកសពចេញពីគំនរអគារបាក់បែក ខណៈពលរដ្ឋខ្លះទៀតបានបោះតង់សម្រាកនៅតាមដងផ្លូវក្នុងទីក្រុងម៉ាន់ដាឡៃ ។ ពលរដ្ឋទាំងនេះពុំហ៊ានត្រឡប់ទៅលំនៅឋានរបស់ខ្លួនវិញទេ ដោយសារបារម្ភពី Aftershocks កើតឡើងជាច្រើនកន្លែងកាលពីចុងខែមីនា ៕

គ្រោះរញ្ជួយដី និងរលកយក្សស៊ូណាមិ គឺជារឿងដែលអាចនឹងកើតឡើងភ្លាមៗមិនថាក្នុងប្រទេស រឺតំបន់ណានោះទេ។ ប៉ុន្តែទោះជាយ៉ាងនេះក្ដី នៅតាមបណ្ដារប្រទេស រឺតំបន់មួយចំនួននៅលើពិភពលោក តែងតែទទួលរងឥទ្ធិពលពីគ្រោះធម្មជាតិ ដូចជារញ្ជួយដី និងរលកស៊ូណាមិនេះជាញឹកញាប់ រីឯប្រទេសមួយចំនួនផ្សេងទៀតបែរជាមិនដែលជួបជាមួយនឹងគ្រោះធម្មជាតិធ្ងន់ធ្ងរឡើយ។

តើមានមូលហេតុអ្វីបានជានៅលើផែនដីតែមួយដូចគ្នា តែតំបន់ខ្លះងាយរងគ្រោះធម្មជាតិ ចំណែកតំបន់ខ្លះទៀតបែរជាមិនសូវជួបប្រទះនឹងគ្រោះធម្មជាតិដូចនេះ?

ជាការពិតណាស់ មូលហេតុដែលបណ្ដាលអោយតំបន់មួយចំនួនតែងតែជួបប្រទះការរញ្ជួយដី និង រលកយក្សស៊ូណាមិ ភាគច្រើនគឺដោយសារតែតំបន់ទាំងនោះមានទីតាំងដែលដីទើបតែកករឹងថ្មីៗនៃសំបកផែនដី មាននៅតាមតំបន់មានជួរភ្នំដែលមានអាយុកាលតិច តំបន់បំណាក់ស្រុតធំៗ ហើយតំបន់ទាំងនេះត្រូវបានចាត់ទុកជាតំបន់ព្រោះដែនផ្លាកតិចតូនិច ដែលសំបកផែនដីមិនមានភាពរឹងមាំ ទើបងាយនឹងកើតមានគ្រោះធម្មជាតិ ដូចជារញ្ជួយដី និង រលកយក្សស៊ូណាមិជាដើម។

ដូចនេះ យើងមកស្គាល់នូវតំបន់នៅតាមប្រទេសមួយចំនួន ដែលស្ថិតនៅចំទីតាំងដែលងាយនឹងទទួលរងឥទ្ធិពលនៃគ្រោះរញ្ជួយដី និងរលកយក្សស៊ូណាមិដូចជា៖

១. តំបន់ដែលមានហានិភ័យខ្ពស់បំផុត៖ មាននៅជុំវិញមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក, ប្រទេសជប៉ុន, ប្រទេសឥណ្ដូនេស៊ី តំបន់សាន់មាដាហ្គាត្រាស, ប្រទេសហ្វីលីពីន, ប្រទេសឈីលី និងសហរដ្ឋអាមេរិក រដ្ឋអាឡាស្កា។

២. តំបន់ដែលមានហានិភ័យមធ្យមមាន៖ រដ្ឋកាលីហ្វ័រញ៉ា សហរដ្ឋអាមេរិក, ប្រទេសម៉ិកស៊ិក នៅតាមបណ្ដោយឆ្នេរប៉ាស៊ីហ្វិក, នូវែលសេឡង់, តំបន់ការីបៀន ព័រតូរីកូ ហៃទី និងដូមីនីកេន, ប្រទេសប៉េរូ, ប្រទេសអេក្វាទ័រ, ប្រទេសតួគី, ប្រទេសក្រិក និងប្រទេសអ៊ីតាលីជាដើម។

ក្រៅពីនេះ អ្នកវិទ្យាសាស្រ្តក៏បានរកឃើញតំបន់ផ្សេងទៀតដែលក៏មានភាពសកម្មផងដែរ នោះគឺតំបន់ខ្សែក្រវ៉ាតរញ្ជួយដីAlphine ដែលតំបន់នេះបានលាតសន្ធឹងចាប់ពីកោះជ្វា ទៅកាន់កោះស៊ូម៉ាត្រា ដោយឆ្លងកាត់តាមជួរភ្នំហិម៉ាល័យ, សមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេ និងឆ្ពោះទៅដល់មហាសមុទ្រអាត្លង់តិច៕

ប្រធានាធិបតីអាមេរិកលោក ដូណាល់ ត្រាំ បង្ហាញការជឿជាក់ខ្លាំង ថាខ្លួននឹងបន្តកាន់អំណាចជាប្រធានាធិបតីបាន៣អាណត្តិ បើទោះជារដ្ឋធម្មនុញ្ញអនុញ្ញាតឱ្យត្រឹមតែពីរអាណត្តិក៏ដោយ។

ថ្លែងអះអាងក្នុងបទសម្ភាសន៍មួយជាមួយទូរទស្សន៍NBC ដូណាល់ត្រាំ លើកឡើងថា៖”លោកនឹងឈរឈ្មោះបោះឆ្នោតម្តងទៀត ដោយលោកមានវិធីសាស្រ្តរួចហើយ ដើម្បីកាន់តំណែងប្រធានាធិបតីបាន៣អាណត្តិ”។

ចំពោះវិធីសាស្រ្តរបស់ លោកដូណាល់ត្រាំ អាចនឹងបំពានលើវិសោធនកម្មច្បាប់របស់សហរដ្ឋអាមេរិក ដោយច្បាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញ ឆ្នាំ១៩៥១ ចែងថា៖”មនុស្សម្នាក់មិនអាចជ្រើសរើសឱ្យកាន់តំណែងប្រធានាធិបតីលើសពីរអាណត្តិឡើយ”។

ក្នុងការធ្វើវិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ចាំបាច់ត្រូវមានការយល់ស្របយ៉ាងហោចណាស់ពីសមាជិក ២ភាគ៣ នៃរដ្ឋសភា និងព្រឹទ្ធសភា។

គួរបញ្ជាក់ថា នៅក្នុងប្រវិត្តសាសាស្ត្រអាមេរិកមានតែលោកហ្វ្រង់គ្លីនរ៉ូសវែល (Franklin Roosevelt) ម្នាក់គត់ដែលកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតីដល់៤លើក៕

ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង ៖ កាលពីថ្ងៃទី៣០ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៥ សារព័ត៌មានបរទេសបានរាយការណ៍ពីស្ថានការណ៍ភ្លើងឆេះព្រៃនៅភាគអាគ្នេយ៍ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង ដែលកើតឡើងតាំងពីថ្ងៃទី២២ ខែមីនា កន្លងមក បណ្តាលឱ្យមនុស្សស្លា.ប់ រហូតដល់៣០នាក់ និងបំផ្លា.ញលំនៅឋានពលរដ្ឋ ព្រមទាំងវត្តកូអ៊ុនសា ជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌពិភពលោក គឺរហូតមកដល់ចុងខែមីនានេះ សមត្ថកិច្ចបានចា.ប់ ខ្លួនបុរសម្នាក់ អាយុ៥៦ឆ្នាំ ដោយសារសង្ស័យថា គឺជាដើមហេតុធ្វើឱ្យភ្លើងឆេះព្រៃខ្លាំងបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ។

សមត្ថកិច្ចនិយាយថា បុរសចំណាស់បានធ្វើពិធីគោរពដូនតារបស់ខ្លួននៅផ្នូរ និងដុតដើមឈើនៅក្បែរផ្នូរ ក្នុងទីក្រុងអឺយសង ខេត្តខាយ៉ងសាំងខាងជើង រួចហើយ ភ្លើងក៏បានឆេះរាលដាលយ៉ាងឆាប់រហ័សទៅដល់ទីក្រុងជាច្រើន ។ ប៉ុន្តែបុរសរូបនេះបានបដិសេធរាល់ការចោទប្រកាន់ទាំងអស់របស់សមត្ថកិច្ច ។ រីឯកូនស្រីប្រាប់ថា ឪពុករបស់ខ្លួនបានដុតមែកឈើនៅលើផ្នូរ ហើយខ្យល់បក់ខ្លាំង ទើបបណ្តាលឱ្យភ្លើងឆេះបែបនេះ ។

ភ្នាក់ងារព្រៃឈើកូរ៉េខាងត្បូងឱ្យដឹងថា ពួកគេអាចគ្រប់គ្រងស្ថានការណ៍ភ្លើងឆេះព្រៃនៅខេត្តខាយ៉ងសាំងខាងជើង កាលពីថ្ងៃទី២៨ ខែមីនា កន្លងមក ប៉ុន្តែស្រាប់តែភ្លើងបានឆេះរាលដាលម្តងទៀតនៅព្រលប់ថ្ងៃទី២៩ ខែមីនា ។

រយៈពេល៩ថ្ងៃកន្លងមកនេះ ភ្លើងបានបំផ្លាញព្រៃឈើរបស់កូរ៉េខាងត្បូង អស់ចំនួន៤៨,០០០ហិកតា ឬស្មើនឹង៩០% នៃផ្ទៃដីទីក្រុងសេអ៊ូល ។ រីឯចំនួនមនុស្សស្លាប់ដោយសារភ្លើងឆេះព្រៃបានកើនឡើងរហូតដល់៣០នាក់ ខណៈលំនៅឋានពលរដ្ឋប្រមាណ ៤,០០០ខ្នង ត្រូវបានភ្លើងបំផ្លាញគ្មានសល់ ។ ក្រៅពីនេះ អគារមួយចំនួនក្នុងវត្តកូអ៊ុនសា ដែលជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូ ក៏រងការខូចខាតដែរ ។

ចំណែកភ្លើងឆេះព្រៃនៅតំបន់សាន់ឆង ខេត្តខាយ៉ងសាំងខាងត្បូង គឺភ្លើងបានរាលដាលទៅដល់ឧទ្យានជាតិខៅជិរី ហើយភ្នាក់ងារពន្លត់ភ្លើងអាចគ្រប់គ្រងស្ថានការណ៍ក្នុងតំបន់ភាគច្រើន ។ ប៉ុន្តែភ្នាក់ងារបានព្យាយាមពន្លត់ភ្លើងដែលនៅសេសសល់ ស្មើប្រមាណ២០០ម៉ែត្រ ។ ជាមួយគ្នានេះ សមត្ថកិច្ចនឹងស៊ើបអង្កេតរួមគ្នាជាមួយវិទ្យាស្ថានវិទ្យាសាស្ត្រព្រៃឈើជាតិ, ការិយាល័យវិទ្យាសាស្ត្រជាតិ និងភ្នាក់ងារពន្លត់ភ្លើង នាដើមខែមេសា ខាងមុខ ៕

សហរដ្ឋអាមេរិក ៖ នៅថ្ងៃទី៣១ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៥ សារព័ត៌មានបរទេសរាយការណ៍ថា មានហេតុការណ៍យន្តហោះធ្លាក់លើលំនៅឋានពលរដ្ឋក្នុងរដ្ឋមីនិសូដា សហរដ្ឋអាមេរិក និងបណ្តាលឱ្យភ្លើងឆាបឆេះលំនៅឋានពលរដ្ឋយ៉ាងសន្ធោសន្ធៅ ប៉ុន្តែគ្មានអ្នកណាម្នាក់នៅក្នុងលំនៅឋានទេ ពេលកើតហេតុ ។ ភ្នាក់ងារសង្គ្រោះបានជម្លៀសពលរដ្ឋនៅក្បែរនោះចេញពីតំបន់គ្រោះថ្នា.ក់ រីឯអ្នកដំណើរលើយន្តហោះបានបាត់បង់ជីវិតទាំងអស់ ។

យន្តហោះមានទំហំតូច១គ្រឿងបានផ្ទុះឆេះក្រោយពីធ្លាក់លើលំនៅឋានពលរដ្ឋក្នុងរដ្ឋមីនិសូដា កាលពីថ្ងៃទី២៩ ខែមីនា កន្លងមក ដែលធ្វើឱ្យអ្នកដំណើរនៅលើយន្តហោះស្លាប់ទាំងអស់ ព្រមទាំងមានភ្លើងឆេះយ៉ាងសន្ធោសន្ធៅនៅកន្លែងកើតហេតុ ។ លំនៅឋាននានាដែលត្រូវយន្តហោះធ្លាក់លើបានឆេះខ្ទេចអស់គ្មានសល់ និងមានផ្សែងយ៉ាងច្រើនសាយភាយឡើងលើអាកាស ដែលធ្វើឱ្យពលរដ្ឋរស់នៅក្បែរកន្លែងកើតហេតុនាំគ្នាជម្លៀសចេញយ៉ាងឆាប់រហ័ស ។ នេះបើតាមការចុះផ្សាយរបស់សារព័ត៌មានបរទេស ។

តាមប្រធានភ្នាក់ងារពន្លត់ភ្លើង គឺគ្មានអ្នកដំណើរណាម្នាក់លើយន្តហោះនៅរស់រានមានជីវិតទេ ហើយពុំដឹងថា តើមានអ្នកដំណើរប៉ុន្មាននាក់នៅក្នុងយន្តហោះនេះ ប៉ុន្តែ សំណាងល្អ គ្មានអ្នកណាម្នាក់នៅក្នុងផ្ទះពេលកើតហេតុ ។ រីឯគណៈកម្មការសុវត្ថិភាព និងដឹកជញ្ជូនជាតិ នឹងស៊ើបអង្កេតរកមូលហេតុដែលបណ្តាលឱ្យមានគ្រោះថ្នាក់ ពីព្រោះពេលនេះ ពុំទាន់ដឹងច្បាស់ថា យន្តហោះធ្លាក់ដោយសារអ្វីទេ ។

អាជ្ញាធរសន្និដ្ឋានថា យន្តហោះធ្លាក់លើលំនៅឋានពលរដ្ឋ គឺជាយន្តហោះប្រភេទ SOCATA TBM7 ដែលបានធ្វើដំណើរពីអាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ Des Moines (Des Moines International Airport) ឆ្ពោះមកកាន់ទីក្រុងមីននិអាប៉ូលិស រដ្ឋមីនិសូដា ។ ហេតុការណ៍ធ្លាក់យន្តហោះនេះត្រូវបានថតវីដេអូ និងរូបភាពដោយលោក Mike Deyo ដែលបង្ហាញឱ្យឃើញពលរដ្ឋជាច្រើននាក់រស់នៅក្បែរនោះភ្ញាក់ផ្អើលនឹងហេតុការណ៍នេះយ៉ាងខ្លាំង ។ បន្តិចក្រោយមក រថយន្តពន្លត់ភ្លើងក៏បានមកពន្លត់ភ្លើងនៅកន្លែងកើតហេតុ ។

ដោយឡែក អភិបាលរដ្ឋមីនិសូដា លោក Tim Waltz និយាយថា ក្រុមការងាររបស់លោកបានទំនាក់ទំនងទៅកាន់អាជ្ញាធរក្នុងតំបន់កើតហេតុ ហើយលោកបានតាមដានស្ថានការណ៍នេះយ៉ាងដិតដល់ ។ ហេតុការណ៍យន្តហោះធ្លាក់នៅរដ្ឋមីនិសូដា ស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលស៊ើបអង្កេតរកមូលហេតុ ៕