ការិយាល័យគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្តិបរទេស (OFAC) របស់ក្រសួងរតនាគារសហរដ្ឋអាមេរិក បានសម្រេចដាក់ទណ្ឌកម្មដោយការបង្កកទ្រព្យសម្បត្តិដេលមាននៅសហរដ្ឋអាមេរិកទាំងអស់របស់ លោក កុក អាន ព្រមទាំងបុគ្គល និងស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធចំនួន ២៨ នាក់ ជុំវិញសំណុំរឿងបោកប្រាស់តាមអ៊ីនធឺណិតទ្រង់ទ្រាយធំ ដែលបង្កជាការខាតបង់ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ជនជាតិអាមេរិកអស់រាប់ពាន់លានដុល្លារ។

យោងតាមសេចក្ដីប្រកាសព័ត៌មានរបស់ក្រសួងការបរទេសសហរដ្ឋអាមេរិក នៅថ្ងៃទី២៤ ខែមេសា នេះបានឲ្យដឹងថា លោក កុក អាន និងសហការីរបស់លោក បានដំណើរការ និងទទួលផលចំណេញពីទីតាំងឆបោក ដែលមានគោលដៅលើពលរដ្ឋអាមេរិក ហើយជាញឹកញាប់ ប្រើប្រាស់ជនរងគ្រោះពីការជួញដូរមនុស្ស ដែលត្រូវបង្ខំឱ្យប្រព្រឹត្តអំពើខុសច្បាប់ ក្រោមការគំរាមកំហែងនៃអំពើហិង្សា ដូចដែលបានកត់ត្រា ក្នុងរបាយការណ៍ស្តីពីការជួញដូរមនុស្ស (TIP Report) របស់ក្រសួងការបរទេសអាមេរិក។

ជាការឆ្លើយតប ការិយាល័យគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្តិបរទេស (OFAC) នៃក្រសួងរតនាគារសហរដ្ឋអាមេរិកនៅថ្ងៃនេះបានដាក់ទណ្ឌកម្មលើសមាជិកព្រឹទ្ធសភាកម្ពុជា លោក កុក អាន និងបុគ្គល និងអង្គភាពពាក់ព័ន្ធចំនួន 28 នាក់។ សកម្មភាពនេះត្រូវបានធ្វើឡើងរួមជាមួយនឹងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងជាបន្តបន្ទាប់ដោយ FBI សេវាសម្ងាត់សហរដ្ឋអាមេរិក និងកងកម្លាំងវាយប្រហារមជ្ឈមណ្ឌលឆបោករបស់ក្រសួងយុត្តិធម៌។

គួរជម្រាបថា ទណ្ឌកម្មទាំងនេះធ្វើឡើងដើម្បីការពារជនជាតិអាមេរិក និងប្រាក់សន្សំដែលរកបានដោយលំបាកពីការគំរាមកំហែងដ៏រីករាលដាលនៃប្រតិបត្តិការឆបោកតាមអ៊ីនធឺណិត ដោយរំខានដល់សមត្ថភាពរបស់បណ្តាញឧក្រិដ្ឋជនក្នុងការបន្តការក្លែងបន្លំទ្រង់ទ្រាយធំដោយប្រើប្រាស់កម្លាំងពលកម្មដោយបង្ខំ និងការរំលោភបំពានរាងកាយ និងផ្លូវភេទ។ បើតាមការប៉ាន់ស្មានរបស់រដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិក នៅឆ្នាំ 2024 ជនជាតិអាមេរិកបានខាតបង់យ៉ាងហោចណាស់ 10 ពាន់លានដុល្លារដោយសារប្រតិបត្តិការបោកប្រាស់នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។

សូមបញ្ជាក់ថា កាលពីខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៤ កន្លងទៅ ក្រសួងរតនាគារអាមេរិកក៏ធ្លាប់បានដាក់ទណ្ឌកម្មលើសមាជិកព្រឹទ្ធសភាម្នាក់ទៀតគឺលោក លី យ៉ុងផាត់ (Ly Yong Phat) ក្រោមបទចោទប្រកាន់ស្រដៀងគ្នានេះពាក់ព័ន្ធនឹងមជ្ឈមណ្ឌលឆបោកនៅ O-Smach Resort ផងដែរ៕

ការសម្រេចចិត្តរបស់រដ្ឋាភិបាលថៃក្នុងការលុបចោលអនុស្សរណៈនៃការយោគយល់គ្នា (MOU) ឆ្នាំ២០០១ (ឬ MOU 44) ស្តីពីតំបន់ដែនសមុទ្រត្រួតគ្នាជាមួយកម្ពុជា គឺជាព្រឹត្តិការណ៍ដ៏សំខាន់មួយដែលអាចនាំឱ្យមានផលវិបាកជាច្រើនដល់ទំនាក់ទំនងទ្វេភាគី និងការអភិវឌ្ឍធនធានធម្មជាតិ។ ក្នុងនោះសំណួរធំបំផុតអំពីការលុបចោល MOU នេះត្រូវបានចោទសួរថា តើវានឹងបង្កឲ្យមានផលប៉ះពាល់អ្វីខ្លះដល់កម្ពុជា?

យោងតាមការបកស្រាយរបស់មន្ត្រីជំនាញ និងការវិភាគរបស់អ្នកច្បាប់ដែលមានសមត្ថកិច្ចក្នុងការវាយតម្លៃលើស្ថានភាពព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ការសម្រេចលុបចោល MOU ឆ្នាំ២០០១ (MOU 44) ជាឯកតោភាគីរបស់ប្រទេសថៃ នឹងបង្កឱ្យមានផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានយ៉ាងខ្លាំងដល់កម្ពុជាលើផ្នែកសំខាន់ៗចំនួន ៥ ក្នុងនោះរួមមាន៖

១. ការបាត់បង់ឱកាសសេដ្ឋកិច្ចពីធនធានថាមពល៖ MOU នេះគឺជាក្របខ័ណ្ឌការងារតែមួយគត់សម្រាប់ការចរចាទាញយកធនធានប្រេង និងឧស្ម័ននៅក្នុង “តំបន់ត្រួតគ្នា” (OCA)។ ប្រសិនបើវាត្រូវបានលុបចោល កម្ពុជានឹងមិនអាចទាញយកធនធានដែលមានតម្លៃមហាសាលទាំងនេះមកអភិវឌ្ឍប្រទេសបានឡើយ ដោយសារគ្មានកិច្ចព្រមព្រៀងចរចារួមគ្នា។
២. ការបង្កើត “ចន្លោះប្រហោងផ្លូវច្បាប់” និងភាពមិនច្បាស់លាស់៖ ការលុបចោលនេះនឹងបំផ្លាញយន្តការផ្លូវការសម្រាប់ដោះស្រាយជម្លោះដែនសមុទ្រដោយសន្តិវិធី។ វានឹងធ្វើឱ្យមានភាពមិនច្បាស់លាស់កាន់តែខ្លាំងលើការកំណត់ព្រំដែនសមុទ្រ ដែលនាំឱ្យការចរចានៅពេលអនាគតកាន់តែស្មុគស្មាញ និងតានតឹងជាងមុន។
៣. ហានិភ័យនៃជម្លោះ និងការប៉ះទង្គិចយោធា៖ អ្នកវិភាគព្រមានថា នៅពេលដែលគ្មានក្របខ័ណ្ឌច្បាប់គ្រប់គ្រង វាអាចនាំឱ្យមានការកើនឡើងនូវការប៉ះទង្គិចតូចៗនៅតាមសមុទ្រ ដូចជាជម្លោះលើការល្បាតដែនទឹក ឬការនេសាទ។ ក្នុងករណីធ្ងន់ធ្ងរ វាអាចវិវត្តទៅជាការប្រឈមមុខដាក់គ្នាផ្នែកយោធា ឬការឈ្លានពានដូចករណីព្រំដែនគោក។
៤. ផលប៉ះពាល់ដល់ពាណិជ្ជកម្ម និងទេសចរណ៍តាមព្រំដែន៖ ភាពតានតឹងផ្នែកនយោបាយដែលកើតចេញពីការលុបចោល MOU អាចប៉ះពាល់ដល់ទំនុកចិត្តរបស់អ្នកវិនិយោគ និងលំហូរភ្ញៀវទេសចររវាងប្រទេសទាំងពីរ។ ការបិទច្រកព្រំដែន ឬការរឹតបន្តឹងការធ្វើដំណើរអាចកើតមានឡើង ប្រសិនបើសន្តិសុខតាមព្រំដែនកាន់តែយ៉ាប់យ៉ឺន។
៥. ការបង្ខំឱ្យកម្ពុជាប្តឹងទៅតុលាការអន្តរជាតិ៖ កម្ពុជាអាចនឹងត្រូវបង្ខំចិត្តស្វែងរកកិច្ចអន្តរាគមន៍ពីស្ថាប័នអន្តរជាតិ ដូចជាតុលាការ ICJ ឬអង្គការសហប្រជាជាតិ ដើម្បីការពារអធិបតេយ្យភាពរបស់ខ្លួន។ ដំណើរការផ្លូវច្បាប់អន្តរជាតិនេះអាចអូសបន្លាយពេលរាប់សិបឆ្នាំ និងធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងទ្វេភាគីកាន់តែល្អក់កករ។

គួរជម្រាបថា របាយការណ៍ដែលបានជម្រាបជូនខាងលើនេះ គឺជាការចងក្រងចេញពីប្រភពព័ត៌មានផ្លូវការ និងសារព័ត៌មានជាតិ-អន្តរជាតិសំខាន់ៗដែលទើបនឹងផ្សាយថ្មីៗ (គិតត្រឹមថ្ងៃទី២៣-២៤ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦) រួមមាន៖ សេចក្តីថ្លែងការណ៍ផ្លូវការរបស់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ការវិភាគពីអ្នកជំនាញច្បាប់ និងភូមិសាស្ត្រនយោបាយកម្ពុជា។

ដោយឡែក ចំពោះការឆ្លើយតបរបស់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា គឺកម្ពុជាមិនទទួលស្គាល់ដាច់ខាតនូវការលុបចោលដោយឯកតោភាគីនេះទេ និងចាត់ទុកថា MOU ឆ្នាំ២០០១ នៅតែជាមូលដ្ឋានច្បាប់អន្តរជាតិដែលមានសុពលភាពសម្រាប់ប្រទេសទាំងពីរ។ អ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានបញ្ជាក់ថា ការលុបចោល MOU នេះដោយឯកតោភាគីពីសំណាក់ថៃ គឺជាការរំលោភលើ អនុសញ្ញាទីក្រុងវីយែនឆ្នាំ ១៩៦៩ ស្តីពីច្បាប់សន្ធិសញ្ញា។ ហើយតាមផ្លូវច្បាប់ MOU នេះនៅតែមានសុពលភាពរហូតទាល់តែគោលបំណងនៃកិច្ចព្រមព្រៀងត្រូវបានសម្រេចទាំងស្រុង៕

ច្រើនដងពេកដែលឃើញប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយអន្តរជាតិមួយចំនួន ចុះផ្សាយអត្ថបទវា.យប្រហារកម្ពុជាដោយមិនសមទំនង លោក Casey Barnett ប្រធានសភាពាណិជ្ជកម្មអាម៉េរិកនៅកម្ពុជា បានលើកឡើងថា សារព័ត៌មានអន្តរជាតិទាំងនោះមានភាពលំអៀងទៅរកប្រទេសថៃ ព្រោះស្ថាប័នព័ត៌មានភាគច្រើនមានមូលដ្ឋាននៅទីក្រុងបាងកក (ឬសិង្ហបុរី) ដែលយកប្រភពព័ត៌មានពីប្រទេសថៃ និងស្ទើរតែគ្មានសំឡេងរបស់កម្ពុជា។

យោងតាមសំណេរដែលបានបង្ហោះនៅលើទំព័រហ្វេសប៊ុកផ្លូវការ នាថ្ងៃព្រហស្បត្តិ៍ ទី២៣ ខែមេសា លោក Casey Barnett បានបង្ហាញការខកចិត្តរបស់ខ្លួនយ៉ាងដូច្នេះថា សារព័ត៌មានអន្តរជាតិមានភាពលំអៀងទៅរកប្រទេសថៃក្នុងការផ្សាយព័ត៌មានអំពីការឈ្លានពានរបស់ថៃមកលើប្រទេសកម្ពុជា។ លោកបន្តថា ស្ថាប័នព័ត៌មានភាគច្រើនមានមូលដ្ឋាននៅទីក្រុងបាងកក (ឬសិង្ហបុរី) ដែលហ៊ុព័ទ្ធដោយប្រភពព័ត៌មានថៃ និងស្ទើរតែគ្មានសំឡេងរបស់កម្ពុជាទាល់តែសោះ។

បន្ថែមលើនោះ លោក Casey Barnett បានផ្ដល់ជាយោបល់ថា ដើម្បីទាក់ទាញអ្នកកាសែតបរទេសមកកម្ពុជា កម្ពុជាអាចពិចារណាឡើងវិញអំពីបទប្បញ្ញត្តិស្តីពីការផ្តល់អាជ្ញាប័ណ្ណអ្នកកាសែត។ លោកបានលើកឡើងពីសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលជាប្រទេសមួយមិនមានតម្រូវការផ្តល់អាជ្ញាប័ណ្ណអ្នកកាសែតទាល់តែសោះ ដូច្នេះហើយទើបនោះជាហេតុផលមួយ ដែលសហរដ្ឋអាមេរិកអាចគ្របដណ្ដប់លើប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានជាសកល។

គួរជម្រាបថា ការលើកឡើងរបស់ប្រធានសភាពាណិជ្ជកម្មអាមេរិកនៅកម្ពុជាដូចខាងលើនេះ ធ្វើឡើងក្រោយការចុះផ្សាយអត្ថបទមួយរបស់កាសែត The Wall Street Journal ដែលហៅឈ្មោះប្រទេសកម្ពុជាថា “Scambodia” បង្កឲ្យមានភាពចម្រូងចម្រាស់យ៉ាងខ្លាំង។ កម្ពុជាចាត់ទុកការចុះផ្សាយអត្ថបទរបៀបនេះ ថាជាទង្វើខ្វះនូវវិជ្ជាជីវៈនិងក្រមសីលធម៌សារព័ត៌មាន ដែលអាចនាំឱ្យមានការយល់ច្រឡំ ការរើសអើង ព្រមទាំងប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់សិទ្ធិ សេចក្តីថ្លៃថ្នូរ និងកិត្តិយសប្រទេស និងប្រជាជនកម្ពុជា ជិត១៨លាននាក់ ដែលត្រូវបានធានាការពារដោយធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិ និងច្បាប់សិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិ។

ដោយមើលឃើញពីផលប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរលើកិត្តិយស និងសិទ្ធិសេរីភាពជាមូលដ្ឋានរបស់ប្រទេសនិងប្រជាជនកម្ពុជាដូចនេះ គណៈកម្មាធិការសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា (គ.ស.ម.ក.) បានស្នើទៅកាន់ The Wall Street Journal ឲ្យ៖ លុបពាក្យ “Scambodia” ចេញពីអត្ថបទរបស់ខ្លួនជាបន្ទាន់, ចេញការកែតម្រូវ ឬការបំភ្លឺ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការរាយការណ៍ដែលត្រឹមត្រូវ និងមានតុល្យភាព, ជៀសវាងការប្រើប្រាស់ពាក្យពេចន៍ប្រមាថនៅក្នុងការផ្សាយនាពេលអនាគត, ធ្វើការសុំទោសជាផ្លូវការចំពោះការប្រើប្រាស់ចំណងជើង និងកែសម្រួលចំណងជើងឡើងវិញ ដើម្បីឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពត្រឹមត្រូវ មានតុល្យភាព និងមិនធ្វើឱ្យមានការរើសអើងនៅក្នុងបញ្ហានេះ៕

ត្រៀមខ្លួនហើយឬនៅ? រដ្ឋាភិបាលបានអនុម័តច្បាប់កាតព្វកិច្ចយោធា ដោយនឹងត្រូវប្រកាសជាការប្រញាប់សម្រាប់យុវជនខ្មែរដែលមានអាយុចាប់ពី១៨-២៥ឆ្នាំ ត្រូវចូលបំពេញកាតព្វកិច្ចយោធាដោយស្វ័យប្រវត្តិ ខណៈពលរដ្ឋជាស្រ្តីត្រូវផ្អែកតាមគោលការណ៍ស្ម័គ្រចិត្ត។

បើតាមសេចក្តីប្រកាសព័ត៌មានរបស់អង្គភាពអ្នកនាំពាក្យរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា នៅថ្ងៃទី២៣ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦ បានឲ្យដឹងថា សេចក្តីព្រាងច្បាប់នេះ មាន ៨ជំពូក និង ២០មាត្រា ត្រូវបានរៀបចំឡើងក្នុងគោលបំណងដើម្បីអនុវត្ត មាត្រា៤៩ថ្មី នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ដោយកំណត់អំពីវិធាននៃការអនុវត្ត កាតព្វកិច្ចយោធា ដើម្បីរួមចំណែកកសាងប្រទេសជាតិ និងការពារមាតុភូមិ ដែលជាកាតព្វកិច្ចចាំបាច់និងជាកិត្តិយស ដ៏ឧត្តុង្គឧត្តមរបស់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ និងជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃប្រភពកសាងកម្លាំងសម្រាប់វិស័យការពារជាតិ និង ការអភិវឌ្ឍកាយសម្បទា ព្រមទាំងការបណ្តុះស្មារតីស្នេហាជាតិ ការអប់រំផ្នត់គំនិត និងវិន័យ ដែលជាតម្រូវការរបស់ ប្រទេសជាតិ។

សេចក្តីព្រាងច្បាប់នេះ នឹងមានវិសាលភាពអនុវត្តចំពោះប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរគ្រប់រូប មានអាយុចាប់ពី១៨ (ដប់ប្រាំបី)ឆ្នាំ ដល់ ២៥(ម្ភៃប្រាំ)ឆ្នាំ ដែលត្រូវបំពេញកាតព្វកិច្ចយោធា តាមការកំណត់នៃច្បាប់នេះ។ ដោយឡែក ការបំពេញកាតព្វកិច្ចយោធារបស់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរជាស្ត្រី ត្រូវផ្អែកតាមគោលការណ៍ស្ម័គ្រចិត្ត។ ច្បាប់នេះត្រូវបានប្រកាសជាការប្រញាប់ ។

គួររំលឹកថាដែរថា កន្លងមកព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា មានច្បាប់ស្តីពីកាតព្វកិច្ចយោធា ដែលត្រូវបានប្រកាសឱ្យប្រើដោយ ព្រះរាជក្រមលេខ នស/រកម/១២០៦/០៣០ ចុះថ្ងៃទី២២ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០៦ និងលិខិតបទដ្ឋានគតិយុត្តពាក់ព័ន្ធផ្សេងទៀត។ ប៉ុន្តែច្បាប់ស្តីពីកាតព្វកិច្ចយោធាឆ្នាំ២០០៦ ពុំទាន់គ្របដណ្តប់គ្រប់ជ្រុងជ្រោយក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន និងអនាគត ដែលតម្រូវឱ្យមានការរៀបចំច្បាប់នេះជាថ្មី។

ក្នុងនោះដែរ បើតាមប្រសាសន៍របស់សម្ដេច ហ៊ុន ម៉ាណែត កន្លងមកធ្លាប់បានចាត់ទុកថា ច្បាប់ស្ដីពីកាតព្វកិច្ចយោធា គឺជាផ្នែកមួយនៃការកសាងកម្លាំងទ័ពនៅកម្ពុជា ដែលនឹងជួយឱ្យមានយោធិនគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់បំពេញការងារ និងជួយកសាងកម្លាំងធនធានដែលមានវិន័យចូលក្នុងសង្គមផងដែរ៕

កោះពស់ ជាកោះមួយដែលត្រូវបានក្រុមហ៊ុនឯកជនទទួលសិទ្ធវិនយោគ ដោយការចូលទស្សនានៅលើកោះនេះ ហាក់មានការរឹតត្បិត និងធ្លាវ់មានពាក្យចចាមអារ៉ាមជាច្រើនលើកឡើងថា៖”កោះពស់ ត្រូវបានលក់ឱ្យមហាសេដ្ឋីរុស្សុីជាយូរណាស់មកហើយ”។
កោះនេះ ធ្លាប់បើកជាបណ្តោះអាសន្នលើកចុងក្រោយ ក្នុងអំឡុងបុណ្យឆ្លងឆ្នាំសាកល ឆ្នាំ២០១១-២០១២។

ក្នុងអំឡុងបុណ្យចូលឆ្នាំប្រពៃណីខ្មែរកន្លងទៅនេះ ក្រុមហ៊ុនកោះពស់ ខេមបូឌា អ៊ិនវេសមេន គ្រុប អិលធីឌី បានបើកអនុញ្ញាតឱ្យសាធារណជនចូលកម្សាន្តជាលើកដំបូងក្នុងរយៈពេល១៥ឆ្នាំ។
សម្រស់ឆ្នេរខ្សាច់នៅលើកោះនេះ ហាក់មានពណ៌ក្រហម មិនទាន់សស្អាតដូចឆ្នេរអូឈើទាលនៅឡើយនោះទេ។ ភ្ញៀវទេសចរ ដែលទៅកម្សាន្តនៅលើកោះនេះត្រូវបង់ថ្លៃចំណត២មុឺនរៀលសម្រាប់រថយន្ត និង៨ពាន់រៀលសម្រាប់ម៉ូតូ។
សម្រសប់ការបើកចូលទស្សនានេះ ខាងក្រុមហ៊ុនកោះពស់ មិនទាន់បញ្ជាក់ច្បាស់ថានឹងបើកឱ្យចូលទស្សនារហូតឬក៏យ៉ាងណានៅឡើយនោះទេ។

គួរបញ្ជាក់ថា កោះពស់ ជាកោះដែលនៅជិតជាងក្នុងខេត្តព្រះសីហនុ ពោលមានមានចម្ងាយប្រហែល៨គីឡូម៉ែត្រពីរង្វង់មូលតោពីរ៕