ថៃ៖ កងទ័ពថៃសារភាពថាពិតជាបានប្រើប្រាស់សារធាតុផូស្វ័រសលើកម្ពុជាក្នុងកំឡុងពេលប៉ះទង្គិចគ្នាមែន ប៉ុន្តែបដិសេធថាវាមិនមែនជាអាវុធគីមីប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរដូចការលើកឡើងរបស់អាជ្ញាធរសុីម៉ាក់កម្ពុជានោះទេ។ ជាងនេះទៅទៀតថៃបានបញ្ជាក់ថា ការប្រើប្រាស់អាវុ.ធប្រភេទនេះមិនខុសច្បាប់អន្តរជាតិនោះទេ ហើយក៏គ្មានសន្ធិសញ្ញាហាមឃា.ត់ការប្រើប្រាស់វាផងដែរ។

នៅថ្ងៃទី19 ខែសីហា ឆ្នាំ2025 អ្នកនាំពាក្យកងទ័ពលោក Winthai Suvaree បាននិយាយថា៖ អាវុធយុទ្ធភណ្ឌ White Phosphorus (WP) ត្រូវបានប្រើជាចម្បងសម្រាប់ធ្វើជាផ្សែងពណ៌សដើម្បីបំបាំងចលនាផ្លាស់ទីរបស់ទ័ពពីសត្រូវ, បំភ្លឺនៅពេលយប់ និងប្រើជាគ្រឿងផ្ទុះដើម្បីដុតអ្វីមួយកម្ទិចចោល។ លោក Winthai បានសង្កត់ធ្ងន់ថា៖ វាមិនត្រូវបានចាត់ទុកថាជាអាវុធគីមីនៅក្រោមសន្ធិសញ្ញាអន្តរជាតិដែលហៅថា អនុសញ្ញាអាវុធគីមី (CWC) ដែលហាមឃាត់ការប្រើប្រាស់ក្នុងការធ្វើសង្គ្រាមគីមីនោះទេ។

លោក Winthai បានបន្តថា៖ ចំពោះការលើកឡើងរបស់លោក ហេង រតនា អគ្គនាយកមជ្ឈមណ្ឌលសកម្មភាពកំចាត់មីនកម្ពុជា (ស៊ីម៉ាក់) ដែលបាននិយាយថា អ្នកជំនាញរបស់ស៊ីម៉ាក់ បានរកឃើញបំណែកគ្រាប់កាំភ្លើងធំ ១៥៥ មីលីម៉ែត្រ ដែលមានផ្ទុកផូស្វ័រពណ៌ស នៅខេត្តឧត្តរមានជ័យ ដោយថាវាជាអាវុធផលិតផ្សែងពុល និងគីមីពុល នោះខាងកងទ័ពថៃសូមធ្វើការច្រានចោលទាំងស្រុង។

លោក Winthai ថា នៅក្រោមអនុសញ្ញាស្តីពីអាវុធសាមញ្ញមួយចំនួន (CCW) ពិធីសារទី III បានហាមឃាត់តែអាវុធដែលគេបានរចនាឡើងជាពិសេសដើម្បីបំផ្លាញមនុស្សដោយផ្ទាល់ប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែចំពោះសំបក WP នេះមិនត្រូវបានចាត់ថ្នាក់នៅក្នុងក្រុមនោះទេ។ លោកបានសង្កត់ធ្ងន់ថា ការប្រើប្រាស់ WP របស់កងទ័ពថៃ បានកំណត់គោលដៅតែចំពោះយោធា និងមិនបានតម្រង់ទៅលើជនស៊ីវិលឡើយ។

គួររំលឹកថា កាលពីថ្ងៃទី14 ខែសីហាកន្លងទៅ កម្លាំងជំនាញសុីម៉ាក់បានប្រទះឃេីញគ្រាប់ផ្សែងដែលជាប្រភេទគ្រាប់ផ្លោង 155មម មានផ្ទុកសារធាតុឆេះ និង ផ្សែងពុលប្រភេទ White Phosphorus (WP) ដែលទាហានថៃបានបា.ញ់ក្នុងសង្គ្រាមរយៈពេល5ថ្ងៃជាមួយកម្ពុជា។ សារធាតុនេះ ត្រូវបានគេដឹងថាគ្រោះថ្នាក់ខ្លាំងចំពោះស្បែក ភ្នែក ផ្លូវដង្ហើម និងអាវយវៈខាងក្នុងរបស់មនុស្សនៅពេលបានប៉ះផ្ទាល់ ឬស្រូបចូលក្នុងខ្លួន។

ទោះជាយ៉ាងណា ថៃមិនដែលទទួលស្គាល់ពីភាពសាហាវព្រៃផ្សៃរបស់ខ្លួនក្នុងប្រើប្រាស់អាវុ.ធធន់ធ្ងន់មកវា.យប្រហារកម្ពុជា ក្នុងគោលបំណងឈ្លានពាននោះទេ។ កាន់តែហួសចិត្តទៀតនោះ គឺថៃថែមទាំងប្រឌិតរឿងចោ.ទប្រកាន់កម្ពុជាថាជាអ្នកបំពានលើខ្លួនមុនទៅវិញ៕

ប្រទេសថៃ ៖ តាមការផ្សព្វផ្សាយរបស់សារព័ត៌មានថៃ Matichon នៅថ្ងៃទី១៩ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៥ ឱ្យដឹងថា នាយកសមាគមដឹកជញ្ជូនខេត្តតាក នឹងដាក់លិខិតទៅក្រសួងពាណិជ្ជកម្មឱ្យជួយចរចាជាមួយមីយ៉ាន់ម៉ាបើកព្រំដែនមេស៊ត-មៀវឌីឡើងវិញក្នុងនាមជាបងប្អូនល្អនឹងគ្នា ដើម្បីកុំឱ្យរថយន្តដឹកទំនិញថៃកកស្ទះនៅព្រំដែន ក្រោយពីមីយ៉ាន់ម៉ាបិទព្រំដែនជាឯកតោភាគីដោយពុំជូនដំណឹងជាមុន ។

ក្រោយពីមន្ត្រីមីយ៉ាន់ម៉ានៅទីក្រុងណៃពិដោ បញ្ជាឱ្យបិទព្រំដែនមេស៊ត-មៀវឌី នៅបរិវេណស្ពានមិត្តភាពមីយ៉ាន់ម៉ា-ថៃ ទី២ ដែលស្ថិតនៅភូមិវាំងតាខៀនតាយ ឃុំថាសាយលួត ស្រុកមេស៊ត ខេត្តតាក កាលពីថ្ងៃទី១៨ ខែសីហា បានធ្វើឱ្យការលក់ដូរនៅតាមព្រំដែនរវាងប្រទេសទាំងពីរកាន់តែស្ងប់ស្ងាត់ខ្លាំងឡើង ខណៈកន្លងមក ការលក់ដូរស្ងប់ស្ងាត់រួចទៅហើយ ។ រថយន្តដឹកទំនិញថៃដែលបម្រុងឆ្លងដែនទៅខេត្តមៀវឌី បានកកស្ទះនៅព្រំដែនជាច្រើនគ្រឿង ពុំអាចដឹកទំនិញទៅមីយ៉ាន់ម៉ាបានទេ ដោយសារមន្ត្រីមីយ៉ាន់ម៉ាបិទច្រកព្រំដែន ។ បន្ទាប់ពីអនុវត្តតាមនីតិវិធីគយ រថយន្តដឹកទំនិញថៃមួយចំនួនក៏អាចឆ្លងដែនបានខ្លះៗ ។

ការបិទព្រំដែនមេស៊ត-មៀវឌី នៅស្ពានមិត្តភាពមីយ៉ាន់ម៉ា-ថៃ ទី២ សមាគមដឹកជញ្ជូនខេត្តតាក នឹងដាក់លិខិតទៅក្រសួងពាណិជ្ជកម្មឱ្យជួយចរចាជាមួយមីយ៉ាន់ម៉ាបើកព្រំដែនឡើងវិញ ក្នុងឋានៈមីយ៉ាន់ម៉ា និងថៃ គឺជាបងប្អូននឹងគ្នា ត្រូវតែស្វែងរកដំណោះស្រាយរួមគ្នា ។

លោក សមយុទ្ធ វិនយ៉ា នាយកសមាគមដឹកជញ្ជូនខេត្តតាក និយាយថា ផលប៉ះពាល់ដល់សមាជិកសមាគមដឹកជញ្ជូន គឺកាលពីមុន មានរថយន្តដឹកជញ្ជូនទំនិញរហូតដល់ជាង២,០០០គ្រឿង ប៉ុន្តែពេលនេះ នៅសល់រថយន្តតែ១,៥០០គ្រឿងប៉ុណ្ណោះ ដោយសារការបិទព្រំដែនជាបន្តបន្ទាប់ ។

បញ្ហាជាច្រើនធ្វើឱ្យមីយ៉ាន់ម៉ាសម្រេចបិទព្រំដែនជាមួយថៃកន្លងមក រួមមាន ៖ ការឆ្លងរាតត្បាតជំងឺកូវីដ-១៩, ការឆបោកតាមអនឡាញ, ការប៉ះទង្គិចនៅព្រំដែន និងទឹកជំនន់ ។ ការបិទព្រំដែនចុងក្រោយនេះ គឺក្រោយពីមីយ៉ាន់ម៉ារឹតបន្តឹងលើអាជ្ញាប័ណ្ណអាជីវកម្មនាំចូល-នាំចេញទំនិញ រហូតដល់មីយ៉ាន់ម៉ាបិទព្រំដែនជាឯកតោភាគីប៉ះពាល់ដល់ការនាំចេញទំនិញថៃយ៉ាងខ្លាំង ។

ការបិទព្រំដែនមេស៊ត-មៀវឌី គឺជាការបិទច្រកនាំចេញ-នាំចូលទំនិញដ៏សំខាន់របស់ថៃ ឬជាការបិទដង្ហើមសេដ្ឋកិច្ចថៃ ហើយមីយ៉ាន់ម៉ាពុំបានជូនដំណឹងជាមុនឡើយ សូម្បីតែគយថៃនៅស្រុកមេស៊ត ក៏ពុំទទួលបានការជូនដំណឹងរឿងបិទព្រំដែនដែរ ។ ហេតុនេះ សមាគមដឹកជញ្ជូនខេត្តតាកសង្ឃឹមថា ក្រសួងពាណិជ្ជកម្មថៃនឹងអាចចរចាឱ្យមីយ៉ាន់ម៉ាបើកព្រំដែនឡើងវិញក្នុងនាមប្រទេសទាំងពីរជាបងប្អូនល្អនឹងគ្នា ។

បច្ចុប្បន្ន ទំនិញថៃកំពុងមានបញ្ហានាំចេញមកប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារកងទ័ពថៃបិទព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃជាឯកតោភាគី ពេលនេះ ទំនិញថៃកាន់តែពិបាកនាំចេញខ្លាំងឡើងក្រោយពីមីយ៉ាន់ម៉ាបិទច្រកព្រំដែនសំខាន់ជាមួយថៃ ។ ផលវិបាកទាំងអស់បានធ្លាក់មកលើឈ្មួញថៃខ្លួនឯង ដែលធ្លាប់តែទទួលបានចំណូលយ៉ាងច្រើនពីការនាំចេញទំនិញ ប៉ុន្តែដោយសារបញ្ហាព្រំដែនជាមួយប្រទេសជិតខាងធ្វើឱ្យការនាំចេញទំនិញត្រូវកកស្ទះ ៕

ថៃ៖ រដ្ឋមន្ត្រីស្តីទីក្រសួងការពារជាតិថៃ បានបដិសេធការលើកឡើងអំពីការរុះរើដកបន្លាលួសឈ្លានពានរបស់ខ្លួនចេញពីដីកម្ពុជាជាថ្នូនឹងសន្តិភាពដាច់ខាត និងបានបញ្ជាក់ឡើងវិញថា ថៃនឹងនៅតែបន្តព័ទ្ធលួសបែបនេះ ដរាបណាការបោះបង្គោលព្រំដែនមិនទាន់សម្រេចបាន ព្រមទាំងអះអាងទាំងបំភ្លៃការពិតថា រាល់តំបន់ដែលទាហានថៃបានព័ទ្ធបន្លាលួស គឺសុទ្ធតែស្ថិតក្នុងអធិបតេយ្យភាពរបស់ថៃ។

បើតាមការចុះផ្សាយរបស់សារព័ត៌មាន The Nation កាលពីថ្ងៃចន្ទ ទី18 ខែសីហា បានឲ្យដឹងថា លោក Nattaphon Narkphanit រដ្ឋមន្ត្រីស្តីទីក្រសួងការពារជាតិថៃ បានថ្លែងពាក់ព័ន្ធនឹងស្ថានការណ៍ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ដោយកត់សម្គាល់ថា៖ កម្ពុជាបានស្នើសុំពន្យារពេលការពិភាក្សាជាមួយលោក Boonsin Padklang មេបញ្ជាការយោធភូមិភាគទី២។

លោកបានពន្យល់ថា នេះគឺដោយសារតែកម្ពុជាប្រើប្រាស់ក្រុមចរចាដូចគ្នាសម្រាប់ការពិភាក្សាទាំងអស់ ដោយចាប់ផ្តើមពីបញ្ជាការដ្ឋានការពារព្រំដែនចាន់ថាបុរី-ត្រាត បន្ទាប់មកជាមួយកងទ័ពភូមិភាគទី១ និងក្រោយមកភូមិភាគទី២ថៃ។

នៅពេលអ្នកកាសែតសួរនាំអំពីស្ថានការណ៍នៅ ច្រកណងចាន់ ជាប់ព្រំដែនខេត្តបន្ទាយមានជ័យ ដែលជនស៊ីវិលកម្ពុជាដាក់សម្ពាធលើទាហានថៃឲ្យរើខ្សែលួសចេញនោះ លោក Nattaphon បាននិយាយថា៖ តំបន់នេះស្ថិតនៅក្រោមគណៈកម្មការព្រំដែនចម្រុះ (JBC) ដែលត្រូវតែបញ្ជាក់អំពីការបោះបង្គោលព្រំដែនក្នុងពេលកំណត់។

បន្ថែមពីនេះ ជុំវិញការលើកឡើងនៅលើបណ្តាញសង្គមដែលថា ខ្សែលួសទាំងនោះនឹងត្រូវរុះរើចេញវិញ ក្រោមហេតុផលដើម្បីលើកកម្ពស់សន្តិភាពនោះ លោក Nattaphon បានច្រានចោលការលើកឡើងនេះទាំងស្រុង ដោយអះអាងថា៖ «នោះជារឿងមិនពិតទេ ខ្ញុំធានាថា ដរាបណាខ្ញុំអង្គុយក្នុងកិច្ចប្រជុំ បញ្ហានេះនឹងមិនកើតឡើងឡើយ»។

ដោយឡែក បើតាមការលើកឡើងរបស់អ្នកជំនាញភូមិសាស្រ្តនយោបាយ លោកបណ្ឌិត យង់ ពៅ បានបង្ហាញការយល់ឃើញថា ទង្វើដែលថៃបានធ្វើនេះ គឺបំពាននឹងបទឈប់បា.ញ់ ដោយបានព័ទ្ធរបងលួសចូលដែនអធិបតេយ្យរបស់កម្ពុជា។ ប៉ុន្តែទោះជាយ៉ាងណា ចំណុចទាំងអស់នោះថៃមិនអាចគ្រប់គ្រងបានទេ បើផ្អែកតាមច្បាប់អន្តរជាតិ។

លោកបានបន្ថែមទៀតថា៖ ទង្វើរបស់ថៃនៅពេលនេះ គឺគ្រាន់តែជាផ្នែកមួយនៃចេតនាញោះឲ្យកម្ពុជាខឹង ហើយឆ្លើយតបវិញដោយការផ្ទុះអាវុធទៅលើកងទ័ពថៃ ដើម្បីឲ្យថៃអាចមានលេសចោ.ទកម្ពុជាថា ជាអ្នកបំពានកិច្ចព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់មុនតែប៉ុណ្ណោះ៕

ប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ី ៖ តាមការផ្សព្វផ្សាយរបស់សារព័ត៌មានបរទេសកាលពីថ្ងៃទី១៨ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៥ ឱ្យដឹងថា រដ្ឋាភិបាលឥណ្ឌូណេស៊ីមានគម្រោងបង្កើនចំនួនអាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិទ្វេដងដើម្បីជំរុញវិស័យទេសចរណ៍ កំណើនសេដ្ឋកិច្ច និងទាក់ទាញវិនិយោគិន ដែលស្ថិតក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកប្រធានាធិបតី Prabowo Subianto ។ វាជាការផ្លាស់ប្តូរគោលនយោបាយរបស់រដ្ឋាភិបាលអាណត្តិមុនរបស់លោកប្រធានាធិបតី Joko Widodo ដែលបានកាត់បន្ថយចំនួនអាកាសយានដ្ឋានដើម្បីសន្សំសំចៃការចំណាយថវិកាជាតិ ។

រដ្ឋាភិបាលឥណ្ឌូណេស៊ីបានកំណត់ឱ្យអាកាសយានដ្ឋានចំនួន៤០កន្លែងក្លាយជាអាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ ដែលចំនួននេះជាការបង្កើនពីចំនួនអាកាសយានដ្ឋានចាស់ត្រឹមតែ២២កន្លែង ។ ការបង្កើនចំនួនអាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិលើកនេះបានគ្របដណ្តប់ទៅលើការបង្កើនចំនួនអាកាសយានដ្ឋាននៅខេត្តភាគខាងកើតដែលមានពលរដ្ឋរស់នៅយ៉ាងច្រើន និងក្នុងតំបន់ឧស្សាហកម្មសំខាន់ៗ ដូចជា ៖ តំបន់ឧស្សាហកម្ម Weda Bay និង Morowali គឺជាមជ្ឈមណ្ឌលផលិតសារធាតុគីមីនីកែលដ៏សំខាន់របស់ឥណ្ឌូណេស៊ី ។

លោក Lukman F. Laisa អគ្គនាយកនៃអាជ្ញាធរអាកាសចរណ៍ស៊ីវិលក្រសួងដឹកជញ្ជូននិយាយថា សម្រាប់អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិត្រូវតែផ្តល់ជូនសេវាអន្តោប្រវេសន៍ត្រួតពិនិត្យអ្នកដំណើរចេញ-ចូល សេវាគយ ពិនិត្យមេរោគ និងអនុវត្តវិធានការសុវត្ថិភាពតាមស្តង់ដារអន្តរជាតិឱ្យបានរួចរាល់មុនពេលអនុញ្ញាតឱ្យយន្តហោះអន្តរជាតិចុះចត ។ លោកយល់ថា លក្ខណៈរបស់អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិពុំមែនជារឿងតូចតាចនោះទេ ។

កាលពីឆ្នាំ២០២៤ រដ្ឋាភិបាលឥណ្ឌូណេស៊ីអាណត្តិមុនរបស់លោកប្រធានាធិបតី Joko Widodo បានកាត់បន្ថយចំនួនអាកាសយានដ្ឋានមកស្មើត្រឹមតែ១៧កន្លែងប៉ុណ្ណោះ ដើម្បីសន្សំសំចៃការចំណាយថវិកាជាតិ ហើយមានអាកាសយានដ្ឋានតែ៥កន្លែងប៉ុណ្ណោះដែលមានជើងហោះហើរទៅប្រទេសផ្សេងៗជាប្រចាំ រួមទាំងអាកាសយានដ្ឋាននៅទីក្រុងហ្សាកាតា និងកោះបាលី ។ រីឯអាកាសយានដ្ឋាននៅសេសសល់ គឺចំនួនការហោះហើរឆ្លងប្រទេសមានកំណត់ ឬអាកាសយានដ្ឋានខ្លះគ្មានការហោះហើរឆ្លងប្រទេសសោះ ។

ការបង្កើនចំនួនអាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិនេះជាការព្យាយាមមួយយ៉ាងសំខាន់ដើម្បីជំរុញវិស័យទេសចរណ៍ និងការអភិវឌ្ឍអាជីវកម្មតាមតំបន់របស់ឥណ្ឌូណេស៊ី ។ រដ្ឋាភិបាលឥណ្ឌូណេស៊ីមានគោលដៅផ្តល់ភាពងាយស្រួលក្នុងការធ្វើដំណើរទៅក្រៅប្រទេសឱ្យកាន់តែច្រើន ក៏ដូចជាជំរុញដំណើរកម្សាន្តក្នុងស្រុកទៅកាន់តំបន់ទេសចរណ៍ផ្សេងៗដែលភ្ញៀវទេសចរពុំសូវស្គាល់ ប៉ុន្តែមានទេសភាពស្រស់ស្អាតពុំចាញ់កោះបាលី ។ លើសពីនេះ អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិនឹងទាក់ទាញវិនិយោគិន និងផ្តល់ភាពងាយស្រួលដល់ផ្នែកពាណិជ្ជកម្មក្នុងវិស័យសំខាន់ៗ ៕