ភ្នំពេញ៖ រូបគំនូរម៉ូណាលីសា (Mona Lisa) គឺជារតនសម្បត្តិដ៏មានតម្លៃមួយក្នុងសម័យរ៉ឺណេស្សង់ (Renaissance) ហើយទោះកន្លងទៅអស់រយៈពេលជាង ៥០០ ឆ្នាំទៅហើយក្ដី ក៏រូបគំនូរដ៏ល្អវិចិត្រនេះនៅតែទទួលបានភាពល្បីល្បាញយ៉ាងខ្លាំងនាពេលបច្ចុប្បន្ន។ តើគំនូរម៉ូណាលីហ្សាត្រូវបានគូរឡើងនៅឆ្នាំណា ដោយវិចិត្រកររូបណា?

វិចិត្រករដែលមានសមត្ថភាពអាចគូរគំនូរម៉ូណាលីហ្សាដ៏ល្អប្រណីតនេះ គឺមានឈ្មោះថា លេអូណាដូ ដាវិនស៉ី (Leonardo Da Vinci)។ លោកកើតនៅគ្រិស្ដសករាជ ១៤៥២ នក្នុងបុរីរដ្ឋហ្វ្លរ៉ង់ (Republic of Florence)។ ដាវិនស៉ី ចូលចិត្តគូររូបតាំងតែពីកុមារភាព ហើយគំនូរដែលលោកគូរ ភាគច្រើនសុទ្ធតែដូចរូបពិតៗមែនទែន។ ទេពកោសល្យនេះបានជួយឱ្យលោកបានក្លាយជាបុគ្គលដ៏សំខាន់មួយរូប ក្នុងការកសាងវឌ្ឍនភាពជូនសង្គមមនុស្សអឺរ៉ុបនាសម័យរ៉ឺណេស្សង់នោះ (សតវត្សទី ១៤-១៧)។

លោកបានចាប់ផ្ដើមការងារគូរគំនូរម៉ាណាលីសាខាងលើនោះ នៅអំលុងគ្រិស្ដសករាជ ១៥០៣។ រូបគំនូរនេះត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជារូបគំនូរដ៏ល្បីល្បាញបំផុតក្នុងចំណោមស្នាដៃទាំងអស់របស់ ដាវិនស៉ី។ លោកបានចំណាយពេលដល់ទៅបួនឆ្នាំ ក្នុងការគូរគំនូរដ៏ល្អវិចិត្រមួយនេះ មានន័យថា រហូតគ្រិស្ដសករាជ ១៥០៧ ទើបលោកបញ្ចប់ការគូរគំនូរនេះ។

រូបគំនូរម៉ូណាលីសា គឺជាគំនូរដែលមានទ្រង់ទ្រាយ ការតុបតែងប្រកបដោយភាពប៉ិនប្រសប់គួរឱ្យស្ងើចសរសើរក្រៃលែង។ ភាពអស្ចារ្យមួយទៀតរបស់គំនូរនេះ គឺបានបង្កប់នូវអាថ៌កំបាំង ដែលសូម្បីតែអ្នកស្រាវជ្រាវបច្ចុប្បន្នក៏មិនទាន់ដោះប្រស្នានោះបានដែរ។

សូមជម្រាបថា រូបគំនូរម៉ូណាលីសានេះ គឺជារូបរបស់លោកស្រី លីសា ឌែល ជីអូកុងដូ (Lisa Del Giocondo) ដែលជាភរិយារបស់អ្នកជំនួញជនជាតិហ្វ្លរ៉ង់ម្នាក់មានឈ្មោះថា ហ្វ្រាន់ស៉ីស្កូ ឌែល ជីអូកុងដូ (Francesco del Giocondo)៕

ភ្នំពេញ៖ សៀវភៅដ៏ល្បីរន្ទឺមួយរបស់អ្នកនិពន្ធជនជាតិអាល្លឺម៉ង់ ណ័រមែន អូល័រ (Norman Ohler) ដែលបានគាស់កកាយឡើងនូវកំណត់ហេតុវេជ្ជបណ្ឌិតផ្ទាល់ខ្លួនរបស់មេដឹកនាំផ្តាច់ការអាល្លឺម៉ង់ អាដូហ្វ ហ៊ីត្លែរ (Adolf Hitler) ដោយបានលាតត្រដាងអំពីរឿងរ៉ាវលម្អិតនៃការប្រើប្រាស់ថ្នាំញៀនរបស់កងទ័ពអាល្លឺម៉ង់ កាលពីសម័យសង្រ្គាមលោកលើកទី២។

ជាក់ស្តែងមិនមែនតែអាល្លឺម៉ង់ទេដែលប្រើថ្នាំជំនួយកម្លាំងនាអំឡុងសង្រ្គាមលោកលើកទី២នោះ សូម្បីតែខាងកងទ័ពជប៉ុន អាមេរិក និងអង់គ្លេសក៏សុទ្ធតែប្រើប្រាស់ដូចគ្នាដែរ គឺប្រភេទថ្នាំអំហ្វេតាមីន (Amphetamine) ប៉ុន្តែអាល្លឺម៉ង់ជាអ្នកប្រើប្រាស់យ៉ាងផុសផុលជាងគេ និងមុនគេបង្អស់នៅលើសមរភូមិ ជាពិសេសនៅដំណាក់កាលចាប់ផ្តើមដំបូងនៃសង្រ្គាមនេះ។

តាមពិតទៅពួកណាហ្ស៉ីអាល្លឺម៉ង់ឈរលើគោលការណ៍ប្រឆាំងនឹងថ្នាំញៀនទេ ដោយការប្រើប្រាស់ថ្នាំញៀនក្នុងសង្គមត្រូវបានចាត់ទុកជាសញ្ញានៃភាពកម្សោយរបស់បុគ្គល និងការធ្លាក់ដុនដាបនៃប្រទេសជាតិក្រោយចាញ់សង្រ្គាមលោកលើកទី១។ ខណៈថ្នាំញៀនដទៃទៀតត្រូវបានហាមឃាត់ តែថ្នាំមេតំហ្វេតាមីន (Methamphetamine) បែរជាទទួលការបានកោតសរសើរនិងលើកកម្ពស់ជាថ្នាំអស្ចារ្យមួយ នៅពេលដែលវាបង្ហាញខ្លួនលើទីផ្សារនាចុងទសវត្សឆ្នាំ១៩៣០ ព្រោះវាត្រូវតាមមនោគមន៍វិជ្ជារបស់ពួកណាហ្ស៉ី ដែលចង់បានតែបុគ្គលខ្លាំងៗទាំងផ្នែកស្មារតី និងរូបរាងកាយ។

ថ្នាំមេតំហ្វេតាមីននៅអាល្លឺម៉ង់បានលេចឡើងនៅពេលគីមីវិទូអាល្លឺម៉ង់ម្នាក់ គឺលោក ហ្វ្រីឌ្រីច ហោសឆាល (Friedrich Hauschild) បានធ្វើការពិសោធន៍ដើម្បីផលិតថ្នាំដែលស្រដៀងនឹងថ្នាំអំហ្វេតាមីនឈ្មោះ បេនហ្សេឌ្រីន (Benzedrine)។ គួរជម្រាបថា Benzedrine ជាថ្នាំរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាផលិតផលជំនួយកម្លាំងក្នុងព្រឹត្តិការណ៍អូឡាំពិកនៅទីក្រុងប៊ែរឡាំង ឆ្នាំ១៩៣៦។ លោក ហោសឆាល ក៏សម្រេចបានថ្នាំមេតំហ្វេតាមីនឡើងមក នៅមួយឆ្នាំក្រោយមកនៅពេលធ្វើការឲ្យក្រុមហ៊ុនផលិតឱសថ ថេមមលើរ  វើគេ (Temmler Werke) ដែលមានមូលដ្ឋាននៅទីក្រុងប៊ែរឡាំង។ ក្រុមហ៊ុននេះបានចាប់ផ្តើមលក់ថ្នាំមេតំហ្វេតាមីនក្នុងទម្រង់ជាថ្នាំគ្រាប់ហៅថា ពើវីទីន (Pervitin) នៅឆ្នាំ១៩៣៨ ហើយត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងផុសផុលក្នុងរយៈពេលត្រឹមប៉ុន្មានខែប៉ុណ្ណោះ។ ក្រោយមក វេជ្ជបណ្ឌិតយោធាម្នាក់របស់អាល្លឺម៉ង់ គឺលោក អូតូ រាំង (Otto Ranke) បានយកថ្នាំពើវីទីនទៅពិសោធន៍លើមនុស្សជាច្រើននាក់ ហើយឃើញថាថ្នាំញៀននេះនឹងមានអត្ថប្រយោជន៍ជាខ្លាំងនៅលើសមរភូមិ ព្រោះវាជួយបំបាត់ភាពនឿយហត់ ឃ្លាន និងងងុយដេក ហើយពង្រឹងស្មារតីសម្រាប់កងទ័ពដែលត្រូវប្រយុទ្ធច្រើនថ្ងៃច្រើនយប់ ដោយមិនចាំបាច់ត្រូវឈប់សម្រាកយកកម្លាំងឡើយ។

ការឈ្លានពានរបស់អាល្លឺម៉ង់លើប៉ូឡូញនៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៣៩ គឺជាការធ្វើតេស្តជាក់ស្តែងលើកដំបូងនៃគុណសម្បត្តិរបស់ថ្នាំពើវីទីននៅលើសមរភូមិ ហើយតែមួយខែក្រោយមក អាល្លឺម៉ង់ក៏ទទួលជោគជ័យក្នុងការឈ្លានពានអ្នកជិតខាងនៅភាគខាងកើតមួយនេះ។ ការឈ្លានពាននេះទៀតសោត ក៏បាននាំមកនូវការធ្វើសង្រ្គាមក្នុងទម្រង់ថ្មីមួយហៅថា សង្រ្គាមផ្លេកបន្ទោរ (ភាសាអាល្លឺម៉ង់ហៅថា Blitzkrieg)។ សង្រ្គាមផ្លេកបន្ទោរនេះសង្កត់ធ្ងន់ជាពិសេសទៅលើល្បឿន គឺដូចទៅនឹងសម្តីនៅក្នុងតម្រាពិជ័យសង្រ្គាម ស៊ុន អ៊ូ (Sun Tzu) ដែលថា «ល្បឿន ជាយុទ្ធសាស្រ្តសំខាន់បំផុតនៅក្នុងសង្រ្គាម» ហើយប្រសិនបើគ្មានថ្នាំពើវីទីនទេ ក៏សង្រ្គាមផ្លេកបន្ទោរនេះមិនអាចប្រព្រឹត្តទៅដោយប្រសិទ្ធភាពនោះដែរ។ ប្រការនេះធ្វើឲ្យអ្នកប្រវត្តិសាស្រ្តសន្និដ្ឋានថា មានថ្នាំពើវីទីនទើបអាចមានសង្រ្គាមផ្លេកបន្ទោររបស់អាល្លឺម៉ង់បាន។

នៅចន្លោះខែមេសា និងខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៤០ កងទ័ពអាល្លឺម៉ង់ប្រើប្រាស់ថ្នាំពើវីទីនសរុបអស់ច្រើនជាង៣៥លានគ្រាប់។ យុទ្ធសាស្រ្តសង្រ្គាមផ្លេកបន្ទោររបស់អាល្លឺម៉ង់ពឹងផ្អែកជាពិសេសទៅលើល្បឿន តាមរយៈការទន្ទ្រានឈ្លានពានទៅមុខឥតឈប់ឥតឈរ ដោយប្រើប្រាស់កងរថក្រោះ និងកងថ្មើរជើងទាំងយប់ទាំងថ្ងៃ។ នៅខែមេសា ឆ្នាំ១៩៤០ តាមរយៈយុទ្ធសាស្រ្តសង្រ្គាមផ្លេកបន្ទោរ អាល្លឺម៉ង់បានចូលគ្រប់គ្រងដាណឺម៉ាក និងន័រវែស។ មួយខែក្រោយមក កងទ័ពអាល្លឺម៉ង់បានបន្តឆ្ពោះទៅដល់ហូឡង់ ប៊ែលហ្ស៉ិក ហើយចុងក្រោយគេគឺបារាំងដែលជាមហាអំណាចដ៏ធំមួយ តែត្រូវអាល្លឺម៉ង់វាយយកបានក្នុងពេលតែប៉ុន្មានសប្តាហ៍ប៉ុណ្ណោះ។

គួរជម្រាបថា នៅចំពោះមុខក្តីព្រួយបារម្ភកាន់តែខ្លាំងឡើងអំពីលទ្ធភាពនៃការញៀនងប់ងុល និងផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមាននៃការប្រើប្រាស់ហួសកម្រិត យោធាអាល្លឺម៉ង់ក៏បានចាប់ផ្តើមបន្ថយការចែកចាយថ្នាំពើវីទីននៅចុងឆ្នាំ១៩៤០ ហើយការប្រើប្រាស់វាបានថយចុះយ៉ាងគំហុកនៅឆ្នាំ១៩៤១ និងឆ្នាំ១៩៤២។ ទោះជាបែបនេះក៏ដោយ វានៅតែមានការប្រើប្រាស់ក្នុងជួរកងទ័ពអាល្លឺម៉ង់នាសម័យសង្រ្គាមលោកលើកទី២ដដែល​ ៕

ភ្នំពេញ៖ កងទ័ពអាកាស គឺជាអង្គភាពស្នូលដ៏សំខាន់បំផុតមួយក្នុងវិស័យយោធាការពារជាតិរបស់ប្រទេសនានា ហើយយន្តហោះបម្រើជាបរិក្ខារយោធាយ៉ាងចម្បងសម្រាប់កងទ័ពអាកាស។ តួយ៉ាងប្រទេសភាគច្រើននៅក្នុងតំបន់អាស៊ានសុទ្ធតែមានពួកវា។

សម្រាប់ថ្ងៃនេះយើងនឹងមើលថាតើសមាជិកអាស៊ាននីមួយៗមានយន្តហោះចម្បាំងធុនណាខ្លះ?

១. សិង្ហបុរី
ប្រទេសកូនកោះស្តុកស្តម្ភមួយនេះមានយន្តហោះចម្បាំងដែលកំពុងប្រើប្រាស់ខ្ទង់រយគ្រឿងដែរ ក្នុងនោះរួមមានប្រភេទ F-15 ចំនួន៤០គ្រឿង និងប្រភេទ F-16 ចំនួន៦០គ្រឿង ព្រមទាំងកំពុងបញ្ជាទិញប្រភេទ F-35 ចំនួន៤គ្រឿងទៀត ខណៈយន្តហោះចម្បាំងទាំងនេះគឺជាផលិតផលរបស់អាមេរិកទាំងអស់។

២. កម្ពុជា
សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា មិនទាន់មានការរាយការណ៍ថាមានយន្តហោះចម្បាំងប្រើប្រាស់ដែរឬយ៉ាងណានោះទេ។

៣. ព្រុយណេ
នៅប្រទេសព្រុយណេក៏មិនមានយន្តហោះចម្បាំងសម្រាប់ប្រើប្រាស់នោះដែរ។

៤. មីយ៉ាន់ម៉ា
នៅប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាយន្តហោះចម្បាំងដែលកំពុងប្រើប្រាស់ក៏មានរាប់សិបគ្រឿងដែរ ក្នុងនោះរួមមានប្រភេទ MiG-29 របស់រុស្ស៉ីចំនួន៣១គ្រឿង, ប្រភេទ Q-5 របស់ចិនចំនួន២០គ្រឿង, ប្រភេទ J-7 របស់ចិនចំនួន២១គ្រឿង, ប្រភេទ J-6 របស់ចិនចំនួន១គ្រឿង។ ក្រៅពីនេះមានប្រភេទ JF-17 (កូនកាត់ចិន-ប៉ាគីស្ថាន) កំពុងប្រើប្រាស់ចំនួន៧គ្រឿង និងកំពុងបញ្ជាទិញ៩គ្រឿងទៀត។ ស្ថិតក្នុងស្ថានការណ៍តានតឹងផ្នែកនយោបាយ និងសន្តិសុខនេះ រដ្ឋាភិបាលយោធាក៏ទើបទទួលបានប្រភេទ Su-30 របស់រុស្ស៉ីចំនួន២គ្រឿង និងនិងកំពុងបញ្ជាទិញ៤គ្រឿងទៀត។

៥. វៀតណាម
ប្រទេសសង្គមនិយមមួយនេះក៏មានយន្តហោះចម្បាំងដែលកំពុងប្រើប្រាស់ជិតខ្ទង់រយគ្រឿងដែរ ក្នុងនោះរួមមានប្រភេទ Su-22 ចំនួន៣៤គ្រឿង, ប្រភេទ Su-27 ចំនួន១១គ្រឿង, ប្រភេទ Su-30 ចំនួន៣៥គ្រឿង ដែលសុទ្ធតែជាផលិតផលរបស់អតីតសហភាពសូវៀត និងសហព័ន្ធរុស្ស៉ីបច្ចុប្បន្ន។

៦. ឡាវ
ប្រទេសក្រជាងគេនៅអាស៊ានមួយនេះក៏មិនមានយន្តហោះចម្បាំងប្រើប្រាស់ដែរ។

៧. ម៉ាឡេស៊ី
យន្តហោះចម្បាំងដែលកំពុងប្រើប្រាស់នៅសហព័ន្ធម៉ាឡេស៉ី រួមមានប្រភេទ Su-30 របស់រុស្ស៉ីចំនួន១៨គ្រឿង, ប្រភេទ F-18 របស់សហរដ្ឋអាមេរិកចំនួន៨គ្រឿង, ប្រភេទ BAE Hawk របស់ចក្រភពអង់គ្លេសចំនួន១២គ្រឿង ខណៈប្រភេទ MiG-29 របស់រុស្ស៉ីចំនួន១៦គ្រឿងផ្សេងទៀតស្ថិតក្នុងឃ្លាំងបម្រុង។

៨. ថៃ
ប្រទេសពូកែគេចពីសង្គ្រាមមួយនេះក៏មានយន្តហោះចម្បាំងកំពុងប្រើប្រាស់ជិត៦០គ្រឿងដែរ រួមមានប្រភេទ F-5 ចំនួន៣៤គ្រឿង, ប្រភេទ JAS 39 Gripen របស់ស៊ុយអែតចំនួន១១គ្រឿង និងប្រភេទ F-16 របស់អាមេរិកចំនួន១១គ្រឿងទៀត។

៩. ហ្វីលីពីន
ប្រទេសដែនកោះជាយខាងកើតអាស៊ានមួយនេះមានយន្តហោះចម្បាំងកំពុងប្រើប្រាស់ខ្លះដែរ គឺប្រភេទ T-50 របស់កូរ៉េខាងត្បូងចំនួន១២គ្រឿង។

១០. ឥណ្ឌូណេស៊ី
បងធំអាស៊ានមួយនេះក៏មានយន្តហោះចម្បាំង ដែលកំពុងប្រើប្រាស់ច្រើនគួរសមផងដែរ ក្នុងនោះរួមមានប្រភេទ F-16 របស់សហរដ្ឋអាមេរិកចំនួន៣៣គ្រឿង, ប្រភេទ Su-27 របស់រុស្ស៉ីចំនួន៥គ្រឿង, ប្រភេទ Su-30 របស់រុស្ស៉ីចំនួន១១គ្រឿង, ប្រភេទ Hawk 200 របស់ចក្រភពអង់គ្លេសចំនួន២៣គ្រឿង, ប្រភេទ T-50 របស់កូរ៉េខាងត្បូងចំនួន១៣គ្រឿង។ ក្រៅពីនោះ ឥណ្ឌូណេស៊ីកំពុងបញ្ជាទិញ ប្រភេទ Rafale របស់បារាំងចំនួន៤២គ្រឿង និងប្រភេទ T-50 ចំនួន៦គ្រឿងទៀតផង៕