ប្រទេសក្រូអាស៊ី ៖ Hum គឺជាទីក្រុងនៅលើកំពូលភ្នំដ៏ស្រស់ស្អាតរបស់ប្រទេសក្រូអាស៊ី (Croatia) និងបានជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ជាទីក្រុងតូចបំផុតលើពិភពលោក ដោយសារទីក្រុងនេះមានលំនៅឋានតិចតួច និងមានផ្លូវតែ២ខ្សែប៉ុណ្ណោះ ។ អ្វីគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ គឺពលរដ្ឋរស់នៅទីនេះពុំបានសាងសង់ផ្ទះថ្មីបន្ថែមទៀតទេ ។

Hum គឺជាទីក្រុងចាស់បុរាណមួយ ហើយបើធ្វើដំណើរពីទីក្រុងសាគ្រីត មកកាន់ទីក្រុងនេះ គឺចំណាយពេលប្រមាណ២ម៉ោងកន្លះ ។ រីឯពលរដ្ឋរស់នៅទីក្រុង គឺមានត្រឹមតែពី២០នាក់ ទៅ៣០នាក់ប៉ុណ្ណោះ ។

ចំណែកប្រវត្តិរបស់ទីក្រុងនេះ គឺពោរពេញទៅដោយភាពអាថ៌កំបាំងបំផុត ។ គេបានឃើញការសរសេរពីប្រវត្តិរបស់ទីក្រុងក្នុងឯកសារឆ្នាំ១១០២ ពេលនោះ ទីក្រុងនេះមានឈ្មោះថា «ទីក្រុងឆម» រីឯនាឡិកាតំណាងទីក្រុងនេះ បានបង្កើតឡើងកាលពីឆ្នាំ១៥៥២ ។ ចាប់ពីពេលនោះមក កងទ័ព និងក្រុមគ្រួសារ ក៏ចាប់ផ្តើមចូលមករស់នៅក្នុងទីក្រុងជាបន្តបន្ទាប់ ។

រយៈពេលរាប់រយឆ្នាំកន្លងមក ទីក្រុងនេះពុំត្រូវបានអភិវឌ្ឍន៍ ឬពង្រីកបន្ថែមឡើយ ។ បច្ចុប្បន្ន ទីក្រុងនេះមានតែផ្ទះចាស់បុរាណ និងមានផ្លូវតែ២ខ្សែប៉ុណ្ណោះ ហើយផ្លូវនីមួយៗមានប្រវែងត្រឹមតែ១០០ម៉ែត្រ និងទទឹង៣០ម៉ែត្រ ។ ដូច្នេះ វាពុំមែនជាការចម្លែកទេ ដែល Hum ក្លាយជាទីក្រុងតូចបំផុតលើពិភពលោក ។

ចំណុចមួយពុំច្បាស់លាស់ និងគ្មានការបកស្រាយ គឺហេតុអ្វីគេហៅវាថា «ទីក្រុង» ហេតុអ្វីគេពុំហៅថា «ភូមិ» ? ដោយសារមានផ្ទះតិចតួច និងមានភូមិតូចៗជាច្រើនស្ថិតនៅតំបន់ទីនេះ ។ ប៉ុន្តែដោយសារវាមានឈ្មោះថា «ទីក្រុងតូចបំផុតលើពិភពលោក» ទើបធ្វើឱ្យពលរដ្ឋរស់នៅក្នុងទីក្រុងទទួលបានប្រាក់ចំណូលពីវិស័យទេសចរណ៍ រួមផ្សំនឹងការប្រកបមុខរបរកសិកម្ម ។

បើទោះជាទីក្រុង Hum គ្មានអ្វីច្រើនសម្រាប់ឱ្យភ្ញៀវទេសចរទស្សនាក្តី ប៉ុន្តែពលរដ្ឋរស់នៅក្នុងទីក្រុងបានទទួលស្វាគមន៍ភ្ញៀវទេសចរយ៉ាងល្អ ។ ភ្ញៀវទេសចរអាចដើរនៅតាមផ្លូវក្រាលដោយកម្រាលថ្មចាស់បុរាណ ដើម្បីទស្សនាស្ថាបត្យកម្មបុរាណ និងជាមន្តស្នេហ៍របស់ទីក្រុងផងដែរ ។ អ្វីគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ គឺពលរដ្ឋរស់នៅទីក្រុង គ្មានអ្នកណាម្នាក់សាងសង់ផ្ទះថ្មីទេ ដើម្បីរក្សាកេរ្តិ៍ឈ្មោះទីនេះថា ជាទីក្រុងតូចបំផុតលើពិភពលោក ៕

ប្រទេសអៀរឡង់ ៖ បើនិយាយពីសត្វពស់ ពលរដ្ឋខ្មែរយើងពុំសូវភ្ញាក់ផ្អើលប៉ុន្មានទេ ពីព្រោះយើងតែងតែឃើញពស់ជាញឹកញាប់ បើទោះជាពុំចង់ឃើញវាក្តី ។ បើរដូវវស្សាវិញ ពស់ជាច្រើនក្បាលបានវារចូលក្នុងផ្ទះ ដោយសារទឹកលិចរន្ធរបស់វា ហើយយើងនឹងឃើញពស់កាន់តែច្រើនថែមទៀត ។ ប៉ុន្តែនៅប្រទេសមួយចំនួនលើពិភពលោក គ្មានពស់រស់នៅទេ ក្នុងនោះក៏មានអៀរឡង់ផងដែរ ។

ហេតុអ្វីទើបប្រទេសអៀរឡង់គ្មានពស់រស់នៅ? អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រជាច្រើននិយាយថា គឺបណ្តាលមកពីយុគទឹកកកលើកចុងក្រោយ ទើបធ្វើឱ្យប្រទេសអៀរឡង់មានអាកាសធាតុត្រជាក់ខ្លាំង ដែលសត្វពស់ពិបាករស់នៅ ។ ពស់ជាសត្វឈាមត្រជាក់ ហើយវាត្រូវការភាពកក់ក្តៅពីបរិស្ថានជុំវិញ ទើបវាអាចរស់បាន ។ ដូច្នេះ វាផ្លាស់ទៅរស់នៅតំបន់អឺរ៉ុបខាងជើង និងអឺរ៉ុបខាងលិចអស់គ្មានសល់ ។

ក្រោយពីបញ្ចប់យុគទឹកកកប្រមាណ១ម៉ឺនឆ្នាំមុន ប្រទេសអៀរឡង់ត្រូវបានហ៊ុព័ទ្ធដោយសមុទ្រ ហើយក៏ក្លាយជាប្រទេសកោះ ទើបទឹកសមុទ្រការពារមិនឱ្យពស់ចូលមករស់នៅទីនេះ ។ ការពិត ពស់សមុទ្រអាចហែលទឹកមកកាន់អៀរឡង់បាន ប៉ុន្តែពស់សមុទ្រតែងតែរស់នៅក្នុងតំបន់ត្រូពិចក្តៅប៉ុណ្ណោះ ។

មតិខ្លះលើកឡើងថា ចុះអង់គ្លេសវិញ ក៏ជាប្រទេសកោះដូចគ្នាដែរ ហេតុអ្វីអង់គ្លេសមានពស់រស់នៅ រហូតដល់ទៅ៣ពូជ ដូចជា ៖ ពូជ Grass Snake, ពូជ Smooth Snake និងពូជ Adder?

សំណួរនេះ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របកស្រាយថា ដោយសារកម្រិតទឹកបានជន់លិចស្ពានដីធម្មជាតិពុំបានកើតឡើងព្រមគ្នា គឺស្ពានដីដែលតភ្ជាប់រវាងអៀរឡង់ និងអង់គ្លេស ត្រូវបានទឹកលិច កាលពីប្រមាណ៨.៥០០ឆ្នាំមុន ។ រីឯស្ពានដីតភ្ជាប់រវាងអង់គ្លេស និងអឺរ៉ុប ត្រូវបានទឹកលិចកាលពីប្រមាណ២.០០០ឆ្នាំមុន ទើបពស់អាចមករស់នៅអង់គ្លេសបាន ប៉ុន្តែវាពុំអាចមករស់នៅអៀរឡង់បានទេ ។

លើសពីនេះ មិនមែនមានតែពស់មួយទេ ដែលពុំអាចចូលមករស់នៅប្រទេសអៀរឡង់បាន ប៉ុន្តែសត្វល្មូនជាច្រើនទៀត ក៏ពុំអាចមករស់នៅអៀរឡង់បានដូចគ្នា លើកលែងតែសត្វមួយប្រភេទ គឺជីងចក់ (Viviparous Lizard) ដែលបានមករស់នៅអៀរឡង់កាលពី១ម៉ឺនឆ្នាំមុន ឬក្នុងអំឡុងពេលអៀរឡង់បានប្រែក្លាយពីទឹកកកទៅជាសមុទ្រព័ទ្ធជុំវិញ ។

ទោះយ៉ាងណា នៅឆ្នាំ១៩៩០ ពលរដ្ឋអៀរឡង់ចាត់ទុកថា ការចិញ្ចឹមពស់ជានិមិត្តសញ្ញានៃទ្រព្យសម្បត្តិ ប៉ុន្តែពេលសេដ្ឋកិច្ចធ្លាក់ចុះនៅឆ្នាំ២០០៨ បានធ្វើឱ្យពលរដ្ឋអៀរឡង់លែងពស់ឱ្យរស់នៅតាមធម្មជាតិ ។ ចាប់ពីពេលនោះមក ពលរដ្ឋអៀរឡង់ ក៏បានឃើញពស់ច្រើននៅតាមទីក្រុង ហើយពួកគេជឿថា នឹងមានពស់កាន់តែច្រើនថែមទៀតរស់នៅតាមតំបន់នានា ស្របពេលអាកាសធាតុនៅអៀរឡង់កាន់តែក្តៅ ៕

មនុស្សម្នាក់ៗសុទ្ធតែមានបុគ្គលិកលក្ខណៈខុសៗគ្នាដោយអ្នកខ្លះចូលចិត្តធ្វើអ្វីមួយ ឬសម្រេចការងារអ្វីមួយតាមអារម្មណ៍ ឬបេះដូងជាជាងប្រើខួរក្បាល ខណៈអ្នកខ្លះទៀតចូលចិត្តធ្វើតាមខួរក្បាលជាជាងអារម្មណ៍ ឬបេះដូង។ តើអ្នកធ្លាប់សង្កេតខ្លួនឯងដែរឬទេ ប្រសិនបើអ្នកចូលចិត្តធ្វើតាមបេះដូងច្រើនជាងអាចជាមនុស្សដែលមាន EQ ប៉ុន្តែប្រសិនបើអ្នកចូលចិត្តធ្វើតាមខួរក្បាលច្រើនជាងអាចជាមនុស្សដែលមាន IQ ។ ហេតុនេះប្រសិនបើអ្នកមិនទាន់ដឹងថាខ្លួនជាមនុស្សមានបុគ្គលិកលក្ខណៈបែបណានោះទេ អាចមើលអត្ថបទមួយនេះបាន។

ជាដំបូងយើងត្រូវដឹងពីអត្ថន័យនៃពាក្យ IQ និង EQ ជាមុនសិន៖
-IQ បានមកពីពាក្យពេញថា Intelligence Quotient ដែលប្រែថាជាកំរិតបញ្ញា គឺជារង្វាស់បញ្ញាម្យ៉ាង។ IQ ជាតេស្តស្តង់ដា ដែលមានពិន្ទុមេដ្យាន ១០០ និងគំលាតស្តង់ដា ១៥ ត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីស្ទង់មើលប្រាជ្ញាមនុស្ស។ វាជារង្វាស់សមត្ថភាពក្នុងការយល់ដឹង ការប្រើប្រាស់ចំណេះ អនុវត្តដើម្បីសម្របសម្រួល និងគ្រប់គ្រងមជ្ឈដ្ឋានជុំវិញខ្លួន ឬសមត្ថភាពក្នុងការគិតជាអរូបី តក្កៈ និងការវិនិច្ឆ័យជាដើម។ ដូច្នេះបុគ្គលិកលក្ខណៈមនុស្ស IQ រួមមាន៖

១.ជាមនុស្សដែលមានភាពបត់បែនលឿន មានន័យថា ចូលស្ទឹងតាមបទចូលស្រុកតាមប្រទេស
២.ជាមនុស្សរៀនអ្វីថ្មីៗឆាប់ចេះ ឆាប់យល់បានលឿន
៣.ជាមនុស្សចង់ចេះ ចង់ដឹង គ្រប់ពេលវេលាដោយគ្មានដែនកំណត់
៤.ជាមនុស្សបើកចិត្តទូលាយដោយទទួលយកគំនិត និងឱកាសថ្មីៗជានិច្ច
៥.ជាមនុស្សចូលចិត្តបង្កើតអ្វីជារបស់ផ្ទាល់ខ្លួន មិនចូលចិត្តចម្លងពីគេ
៦.ជាមនុស្សអាចគ្រប់គ្រងខ្លួនឯងបានខ្ពស់
៧.ជាមនុស្សមានទំនោរចូលចិត្តលេងសើច
៨.ជាមនុស្សដែលអាចដឹងពីបទពិសោធន៍របស់អ្នកដទៃ ដូចជាដឹងថា នរណាកំពុងគិតពីអ្វី? មានអារម្មណ៍បែបណាជាដើម។

-រីឯពាក្យ EQ វិញមានឈ្មោះពេញថា Emotional Quotient ដែលប្រែថា កំរិតអារម្មណ៍ គឺជារង្វាស់បញ្ញានៃអារម្មណ៍ ឬសមត្ថភាពក្នុងការប្រើប្រាស់ទាំងអារម្មណ៍ និងចំណេះដឹង នៅក្នុងជីវិត។ ឃ្លានេះត្រូវបានគេបង្កើតឡើង និងប្រើប្រាស់ដំបូងបង្អស់ក្នុងទសវត្សឆ្នាំ ១៩៨០ ហើយបញ្ជាក់ថា EQ មានតម្លៃដូច IQ ដែរ។ ដូច្នេះបុគ្គលិកលក្ខណៈរបស់មនុស្ស EQ រួមមាន៖

១.អាចយល់ដឹងដោយខ្លួនឯង
២.អាចគ្រប់គ្រងអារម្មណ៍ខ្លួនឯងបាន រួមទាំងចេះសម្របខ្លួន ធ្វើឱ្យមានភាពប្រសើរដើម្បីសម្រេចគោលដៅ និងមានចក្ខុវិស័យវិជ្ជមាន
៣.អាចយល់ដឹងពីសង្គមច្រើនដូចជា មានការយល់ចិត្តអ្នកដទៃ និងបរិយាកាសជុំវិញខ្លួនបានលឿន
៤.មានសមត្ថភាពអាចស្គាល់ពីចំណុចខ្លាំង និងចំណុចខ្សោយខ្លួនឯង
៥.ជាមនុស្សអាចលើកទឹកចិត្តខ្លួនឯងនិងអ្នកដទៃបានយ៉ាងល្អ
៦.អាចគ្រប់គ្រងទំនាក់ទំនងបានយ៉ាងល្អដូចជា អាចធ្វើជាអ្នកមានឥទ្ធិពលលើបណ្ដាញសង្គម ជាគ្រូបង្វឹក ជាអ្នកតម្រង់ទិសអ្នកដទៃ គ្រប់គ្រងជម្លោះនានា ធ្វើការងារជាក្រុមបានល្អ និងមានភាពជាអ្នកដឹកនាំ ដើម្បីអាចជំរុញឱ្យមនុស្សមានកម្លាំងចិត្តខ្ពស់ក្នុងការធ្វើការងារឱ្យសម្រេចបានលឿនដូចទៅនឹងអ្វីដែលបានរំពឹងទុក។

ហេតុនេះសរុបសេចក្តីមក រវាងមនុស្សមាន IQ និង EQ សុទ្ធតែជាមនុស្សជោគជ័យក្នុងជីវិតទាំងអស់ គ្រាន់តែអ្នកខ្លះមានភាពឆ្លាតវៃដោយខួរក្បាល និងអ្នកខ្លះទៀតមានភាពឆ្លាតវៃដោយអារម្មណ៍ ឬបេះដូងជាដើម៕

ប្រទេសថៃ ៖ កាលពីថ្ងៃទី២៧ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៤ សារព័ត៌មានថៃរាយការណ៍ថា អង្គការសហប្រជាជាតិ (UN) បានបង្ហាញរបាយការណ៍និយាយពីប្រទេសចំនួន៧ នៅតំបន់អាស៊ី ក្នុងនោះក៏មានប្រទេសថៃផងដែរ បានចូលរួមចំណែកជួយសម្រួលដល់រដ្ឋាភិបាលយោធាមីយ៉ាន់ម៉ាទិញអាវុ.ធ ជាបន្តបន្ទាប់ ដើម្បីធ្វើសង្គ្រា.ម និងបង្កអំពើហិ.ង្សា ជាមួយពលរដ្ឋ ។

ការិយាល័យផ្នែកសិទ្ធិមនុស្សរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ បានសរសេររបាយការណ៍មួយឈ្មោះ «Banking on the Death Trade: How Banks and Governments Enable the Military Junta in Myanmar» ដោយលើកឡើងពីរដ្ឋាភិបាលយោធាមីយ៉ាន់ម៉ាពឹងពាក់ធនាគារបរទេស ឬរដ្ឋាភិបាលប្រទេសជាច្រើនពាក់ព័ន្ធនឹងការទិញអាវុធ ដែលបណ្តាលឱ្យពលរដ្ឋមីយ៉ាន់ម៉ាស្លាប់ដោយសារសង្គ្រាម និងជម្លោះអូសបន្លាយពេល ។ ក្រៅពីនេះ របាយការណ៍ក៏បានសរុបស្ថានការណ៍ផ្នែកសិទ្ធិមនុស្សនៅមីយ៉ាន់ម៉ាផងដែរ ។

របាយការណ៍នេះសរសេរដោយ Tom Andrews ជាភ្នាក់ងាររាយការណ៍ពិសេសរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ផ្នែកសិទ្ធិមនុស្សនៅប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ដោយបានដកស្រង់ពីការនាំចូលអាវុធរបស់រដ្ឋាភិបាលយោធាមីយ៉ាន់ម៉ា តាមរយៈស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុចំនួន១៦ របស់៧ប្រទេស រួមមាន ៖

-ស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុ ថៃ ចំនួន៥ (រួមមាន ៖ Siam Commercial Bank, Bangkok Bank, Kasikorn Bank, TMB Thanachart Bank, Krung Thai Bank)
-ស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុ សិង្ហបុរី ចំនួន៣
-ស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុ ម៉ាឡេស៊ី ចំនួន២
-ស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុ រុស្ស៊ី ចំនួន២
-ស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុ ឥណ្ឌា ចំនួន២
-ស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុ ចិន ចំនួន១ និង
-ស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុ កូរ៉េខាងត្បូង ចំនួន១ ។

របាយការណ៍នេះលើកឡើងថា ធនាគារជាច្រើននៅប្រទេសថៃបានដើរតួនាទីជំនួសធនាគារសិង្ហបុរី ហើយក្លាយជាផ្លូវកាត់របស់រដ្ឋាភិបាលយោធាមីយ៉ាន់ម៉ា ក្នុងការនាំចូលអាវុធ ដើម្បីបង្ក្រាបក្រុមប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាល ។

តាមទិន្នន័យរយៈពេល១ឆ្នាំ (គិតរហូតដល់ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៣) និងទិន្នន័យរយៈពេល១ឆ្នាំក្រោយ (គិតរហូតដល់ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៤) បង្ហាញថា ចំនួនការនាំចេញអាវុធ និងឧបករណ៍ផ្សេងៗពីក្រុមហ៊ុនសិង្ហបុរី បានធ្លាក់ចុះជិតស្មើ៩០% គឺពី៨១ក្រុមហ៊ុន មកស្មើត្រឹមតែ៦ក្រុមហ៊ុន ខណៈធនាគារសិង្ហបុរីធ្វើការងារពាក់ព័ន្ធនឹងការទិញអាវុធ ស្មើប្រមាណ៧០% ។ ផ្ទុយទៅវិញ ការនាំចេញអាវុធពីក្រុមហ៊ុនថៃទៅមីយ៉ាន់ម៉ា បែរជាកើនឡើងទ្វេដង គឺពីចំនួនទឹកប្រាក់នាំចេញ ៦០លានដុល្លារ កើនឡើងដល់១៣០លានដុល្លារអាមេរិក ។

របាយការណ៍បញ្ជាក់ទៀតថា ធនាគារថៃបានផ្តល់ភាពងាយស្រួលដល់ការជួញដូរអាវុធទៅមីយ៉ាន់ម៉ាកើនឡើងទ្វេដង ។ ធនាគារថៃចំនួន៥ ត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់ការទូទាត់ប្រាក់ទិញអាវុធរបស់រដ្ឋាភិបាលយោធាមីយ៉ាន់ម៉ា ជាមួយក្រុមហ៊ុននាំចេញអាវុធរបស់ថៃ ។ ក្នុងចំណោមធនាគារទាំង៥ របស់ថៃ គឺមានធនាគារ១ បានប្រតិបត្តិការទូទាត់សាច់ប្រាក់ពាក់ព័ន្ធនឹងអាវុធ ស្មើរហូតដល់ជាង១០០លានដុល្លារអាមេរិក ។

ចុងក្រោយ របាយការណ៍សរសេរថា ការនាំចូលអាវុធរបស់រដ្ឋាភិបាលយោធាមីយ៉ាន់ម៉ា កាលពីឆ្នាំ២០២៣ បានធ្លាក់ចុះពីទឹកប្រាក់៣៧៧លានដុល្លារ មកស្មើនឹង២៥៣លានដុល្លារអាមេរិក បើធៀបនឹងឆ្នាំ២០២២ ៕