ព័រតូរីកូ គឺជាទឹកដីដែនកោះ ស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក តាំងពីឆ្នាំ១៨៩៨។

ប្រជាជននៅលើកោះនេះ ទទួលបានសញ្ជាតិអាមេរិកផង និងព័រតូរីកូផង ក៏ប៉ុន្តែមិនមានសិទ្ធិបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតីអាមេរិកនោះទេ។

សហរដ្ឋអាមេរិកចង់រក្សាឥទ្ធិពល និងគ្រប់គ្រងកោះនេះ ដើម្បីការពារសន្តិសុខជាតិ និងផលប្រយោជន៍លើភូមិសាស្ត្រនយោបាយ។

តាមជំរឿនលើកចុងក្រោយនៅឆ្នាំ២០២៤ ពលរដ្ឋនៅលើកោះព័រតូរីកូ ៥៨.៦ភាគរយ ចង់ដាក់ដែនដីរបស់ខ្លួនជារដ្ឋទី៥១របស់អាមេរិក ខណៈ៤១.៤ភាគរយទៀតចង់ប្រកាសខ្លួនជារដ្ឋឯករាជ្យ។

ដោយឡែកកាលពីឆ្នាំ២០២២ រដ្ឋាភិបាលក៏ធ្លាប់បានធ្វើជំរឿនម្តងដែរ ដោយក្នុងនោះមាន៥២ភាគរយចង់ឱ្យកោះព័រតូរីកូ ក្លាយជារដ្ឋទី៥១។

កន្លងផុតជាច្រើនឆ្នាំហើយ សភាអាមេរិកមិនទាន់បានអនុម័តច្បាប់ទទួលស្គាល់រដ្ឋព័រតូរីកូ នៅឡើយនោះទេ ដោយលើកឡើងពីបញ្ហានយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌។

 

ថ្វីបើកំពុងការពារទឹកដី ពីការឈ្លានពានពីអាមេរិក និងអុីស្រាអែលយ៉ាងក្តី ប្រទេសអុីរ៉ង់ហាក់មិនចុះញ៉ម ដោយថែមទាំងប្រកាសការពារកោះ Greenland ជំនួសប្រទេសដាណឺម៉ាកថែមទៀត។

យោងតាម មេបញ្ជាការនគរបាលអ៊ីរ៉ង់ លោក អាម៉ាដ្រហ្សា រ៉ាដាន (Ahmadreza Radan) បានលើកឡើងថា៖” អុីរ៉ង់ នឹងចូលការពារកោះ Greenland ប្រសិនបើសហភាពអឺរ៉ុបមិនមានលទ្ធភាពទប់ទល់នឹងការគំរាមកំហែងរបស់លោក ដូណាល់ ត្រាំ “។

សហរដ្ឋអាមេរិក និងសហភាពអឺរ៉ុប ហាក់មានភាពតានតឹងដាក់គ្នា ក៏ព្រោះតែលោកដូណាល់ ត្រាំ បានបង្ខំឱ្យអឺរ៉ុបចូលរួមក្នុងប្រតិបត្តិការយោធានៅច្រកសមុទ្រ ហ័រមូស (Hormuz) ប្រឆាំងនឹងអ៊ីរ៉ង់ ប៉ុន្តែត្រូវអឺរ៉ុបបដិសេធ។

លោក ត្រាំ បានបង្ហាញមហិច្ឆតា ចង់យកទឹកដី Greenland ដែលជាកោះស្វយ័តរបស់ដាណាម៉ាក ចូលជាទឹកដីអាមេរិក ដោយគំរាមប្រើកម្លាំងយោធាផងដែរ។

គួរបញ្ជាក់ថា សហរដ្ឋអាមេរិកបានបង្ហាញចំណាប់អារម្មណ៍ទិញកោះហ្គ្រីនឡែន (Greenland) ពីដាណឺម៉ាកជាច្រើនលើក ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៨៦៧ មកម្ល៉េះ ដោយសារទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រនៅតំបន់អាក់ទិក និងធនធានរ៉ែដ៏សំបូរបែប៕

ដើម្បីអបអរគម្រប់ខួបទី២៥០ នៃការទទួលបានឯករាជ្យរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក លោក ដូណាល់ ត្រាំ បានត្រៀមបោះពុម្ពក្រដាស១០០ដុល្លារថ្មី ដោយមានហត្ថលេខរបស់លោក។

បើតាមក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុអាមេរិក ក្រដាសប្រាក់ ១០០ ដុល្លារដំបូងបង្អស់ ដែលមានហត្ថលេខារបស់លោក ត្រាំ និងអមជាមួយហត្ថលេខារបស់រដ្ឋមន្រ្តីហិរញ្ញវត្ថុ Scott Bessent នឹងត្រូវបោះពុម្ពនៅក្នុងខែមិថុនាខាងមុខនេះ។
ចំពោះមូលហេតុ ដែលនាំឱ្យមានហត្ថលេខលោកដូណាល់ ត្រាំលើក្រដាស់១០០ដុល្លារអាមេរិក ក៏ព្រោះតែក្រុមប្រឹក្សាភិបាលអាមេរិក ទទួលស្គាល់សមិទ្ធិផលពាណិជ្ជកម្ម និងសេដ្ឋកិច្ចជាប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏អស្ចារ្យ ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកដូណាល់ត្រាំ។

គិតតាំងពីឆ្នាំ១៨៦១មក នេះជាលើកដំបូង ដែលប្រធានាធិបតីអាមេរិក កំពុងកាន់តំណែងមានហត្ថលេខា នៅលើក្រដាសប្រាក់ ហើយក៏ជាលើកដំបូងដែរ ដែលហត្ថលេខារបស់ទេសាភិបាលអាមេរិក ត្រូវបានដកចេញ។

ក្រៅពីការដាក់ហត្ថលេខានៅលើក្រដាសប្រាក់ លោក ត្រាំ ក៏មានគោលបំណងដាក់ឈ្មោះលោកនៅលើបណ្តាអគារស្ថាប័ន កម្មវិធីរដ្ឋាភិបាល នាវាចម្បាំង និងរូបិយប័ណ្ណផងដែរ៕

វោហារសាស្រ្តគំរា.មកំហែងក៏គួរឲ្យព្រឺព្រួច! ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក ដូណាល់ ត្រាំ បាននិយាយថា អ៊ីរ៉ង់សហរដ្ឋអាមេរិកឥឡូវនេះកំពុងស្ថិតនៅលើផ្លូវត្រូវដើម្បីបញ្ចប់គោលបំណងយោធាទាំងអស់របស់ខ្លួនក្នុងពេលឆាប់ៗនេះ ហើយនឹងនាំអ៊ីរ៉ង់ឲ្យត្រឡប់ទៅ “យុគសម័យថ្ម” វិញ ជាកន្លែងដែលស័ក្តិសមនឹងពួកគេបំផុត។ នេះបើយោងតាមការចុះផ្សាយរបស់សារព័ត៌មាន The Strait Times។

តាមរយៈការថ្លែងសុន្ទរកថាជាតិដ៏ខ្លាំងក្លាមួយចេញពីសេតវិមាន នៅថ្ងៃទី១ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦ លោកប្រធានាធិបតី ដូណាល់ ត្រាំ បានលើកឡើងពីដំណាក់កាលបន្ទាប់នៃជម្លោះដែលកំពុងបន្តជាមួយអ៊ីរ៉ង់ ដោយប្រកាសថា ប្រតិបត្តិការយោធាអាមេរិកជិតដល់ទីបញ្ចប់ហើយ និងបានធ្វើការព្រមានបន្ថែមអំពីការវាយប្រហារកាន់តែខ្លាំងឡើងនៅក្នុងសប្តាហ៍ខាងមុខនេះ។

តាមប្រសាសន៍របស់លោកប្រធានាធិបតី ឥឡូវនេះសហរដ្ឋអាមេរិក “កំពុងស្ថិតនៅលើផ្លូវត្រូវដើម្បីបញ្ចប់គោលបំណងយោធាទាំងអស់របស់ខ្លួនក្នុងពេលដ៏ខ្លី” ដោយសង្កត់ធ្ងន់លើអ្វីដែលលោកបានពិពណ៌នាថាជាជោគជ័យដ៏សំខាន់នៅសមរភូមិ រួមទាំងការខូចខាតដល់សមត្ថភាពយោធា និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរបស់អ៊ីរ៉ង់។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លោកមិនបានផ្តល់ពេលវេលាច្បាស់លាស់សម្រាប់ពេលណាដែលជម្លោះនឹងបញ្ចប់ទាំងស្រុងនោះទេ។

ទន្ទឹមគ្នានោះ លោក ត្រាំ ថែមទាំងបានព្រមានទៅកាន់អ៊ីរ៉ង់ថា កងកម្លាំងអាមេរិកនឹងបន្តវាយប្រហារយ៉ាងខ្លាំងក្លាក្នុងរយៈពេលពីរទៅបីសប្តាហ៍ខាងមុខទៀត ដោយបញ្ជាក់ថា អ៊ីរ៉ង់អាចនឹងត្រូវរងការខូចខាតធ្ងន់ធ្ងរ ហើយអាចនឹងវិលថយក្រោយទៅកាន់យុគសម័យថ្មវិញ ជាពេលដែលមនុស្សម្នាររស់នៅក្នុងរូងថ្ម និងដើរបរបា.ញ់ដើម្បីចិញ្ចឹមជីវិត។

គួរបញ្ជាក់ថា សុន្ទរកថានេះកើតឡើងក្នុងពេលដែលមានក្តីបារម្ភកាន់តែខ្លាំងឡើងជាសកលជុំវិញជម្លោះដែលកំពុងរីករាលដាល ដែលបានប៉ះពាល់ដល់ទីផ្សារប្រេង ស្ថិរភាពក្នុងតំបន់ និងប្រជាជនស៊ីវិលរួចទៅហើយ។ ទោះបីជាអះអាងថា គោលបំណងជិតសម្រេចបានហើយក៏ដោយ លោក Trump នៅតែបង្ហាញសញ្ញាថា នឹងមានការវាយប្រហារបន្ថែមទៀត ដែលកំណត់គោលដៅលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសំខាន់ៗ ប្រសិនបើអ៊ីរ៉ង់មិនបំពេញតាមតម្រូវការរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកនោះទេ។

អ្នកវិភាគកត់សម្គាល់ថា ខណៈពេលដែលរដ្ឋបាលលោក ត្រាំ កំពុងបង្ហាញទំនុកចិត្តលើជ័យជម្នះជាមួយអ៊ីរ៉ង់ ភាពមិនប្រាកដប្រជានៅតែមានលើលទ្ធផលរយៈពេលវែងនៃសង្គ្រាម។ ជាមួយគ្នានេះ សំណួរជាច្រើននៅតែមានអំពីថាតើគោលដៅចម្បង ជាពិសេសការកំណត់សមត្ថភាពនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់ នឹងត្រូវបានលុបបំបាត់បានពេញលេញឬអត់ និងថាតើសម្ពាធយោធាបន្តអាចនាំឱ្យមានការកើនឡើងក្នុងតំបន់កាន់តែទូលំទូលាយដែរឬទេ៕

ចក្រភពអង់គ្លេសនៅថ្ងៃប្រហស្បត្តិ៍នេះ បានប្រមូលផ្ដុំប្រទេសជាង 30 មកជួបប្រជុំពិភាក្សាគ្នាដើម្បីរកដំណោះស្រាយ បើកច្រកសមុទ្រ Hormuz ឡើងវិញ ដែលជាច្រករបៀងថាមពលសកលដ៏សំខាន់មួយ ដែលត្រូវបានរំខានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដោយសារជម្លោះដែលកំពុងបន្តពាក់ព័ន្ធនឹងអ៊ីរ៉ង់។ នេះបើយោងតាមការចុះផ្សាយរបស់សារព័ត៌មាន The Independent។

គំនិតផ្តួចផ្តើមនេះ ត្រូវបានដឹកនាំដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រី Keir Starmer និងរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស Yvette Cooper ពាក់ព័ន្ធនឹងប្រទេសប្រហែល 35 រួមទាំងសេដ្ឋកិច្ចសំខាន់ៗដូចជាបារាំង អាល្លឺម៉ង់ ជប៉ុន និងរដ្ឋឈូងសមុទ្រមួយចំនួនទៀត។ កិច្ចពិភាក្សានេះមានគោលបំណងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរួមគ្នាមួយ និងនយោបាយសម្របសម្រួល ដើម្បីស្តារការដឹកជញ្ជូនប្រកបដោយសុវត្ថិភាពតាមរយៈច្រកសមុទ្រ ដែលត្រូវបានរារាំងដោយផ្នែក បន្ទាប់ពីការវាយប្រហារលើនាវាពាណិជ្ជកម្ម។

ជាការកត់សម្គាល់ សហរដ្ឋអាមេរិកមិនបានចូលរួមក្នុងកិច្ចចរចាដឹកនាំដោយចក្រភពអង់គ្លេសទេ។ របាយការណ៍មួយចំនួនបានបង្ហាញថា ទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនបានចាត់វិធានការឯករាជ្យច្រើនជាងមុន ដោយប្រធានាធិបតី ដូណាល់ ត្រាំ បានបង្ហាញថា ការបើកច្រកសមុទ្រឡើងវិញមិនមែនជាការទទួលខុសត្រូវរបស់អាមេរិកទាំងស្រុងនោះទេ។

ខណៈពេលដែលមិនទាន់មានការព្រមព្រៀងគ្នាលើសកម្មភាពយោធាភ្លាមៗ អ្នករៀបចំផែនការការពារជាតិកំពុងស្វែងរកជម្រើសដូចជាប្រតិបត្តិការសម្អាតមីនក្នុងទឹក និងការពារនាវាដឹកប្រេងនៅពេលដែលលក្ខខណ្ឌអនុញ្ញាត។ មន្ត្រីបានសង្កត់ធ្ងន់ថា ដំណាក់កាលបច្ចុប្បន្នផ្តោតលើយន្តការការទូត ប៉ុន្តែការរៀបចំផ្នែកយោធាក៏កំពុងតែត្រូវបានធ្វើឡើងផងដែរសម្រាប់បេសកកម្មសន្តិសុខដែលមានសក្តានុពលប្រសិនបើចាំបាច់។

កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងពហុជាតិសាសន៍នេះ ឆ្លុះបញ្ចាំងពីការព្រួយបារម្ភកាន់តែខ្លាំងឡើងអំពីស្ថិរភាពនៃការផ្គត់ផ្គង់ថាមពលសកល និងបង្ហាញពីតួនាទីកាន់តែកើនឡើងរបស់អឺរ៉ុបក្នុងការសម្របសម្រួលសន្តិសុខអន្តរជាតិ។ អ្នកវិភាគព្រមានថា ការបរាជ័យក្នុងការបើកច្រកសមុទ្រហ័រមូសឡើងវិញអាចធ្វើឱ្យការរំខានដល់ពាណិជ្ជកម្មអូសបន្លាយ និងធ្វើឱ្យផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចនៃវិបត្តិដែលកំពុងបន្តកាន់តែស៊ីជម្រៅ។

កត្តានេះបណ្ដាលមកពីច្រកសមុទ្រហ័រមូស គឺជាចំណុចស្ទះដ៏សំខាន់បំផុតមួយរបស់ពិភពលោក ដោយដោះស្រាយផ្នែកសំខាន់នៃការដឹកជញ្ជូនប្រេង និងឧស្ម័នសកល។ ដូច្នេះការរំខានរបស់វា នឹងធ្វើឱ្យនាវារាប់រយគ្រឿងជាប់គាំង និងធ្វើឱ្យតម្លៃថាមពលកើនឡើង ដែលបង្កើនការព្រួយបារម្ភអំពីផលវិបាកសេដ្ឋកិច្ចកាន់តែទូលំទូលាយ៕